໔. ສມາສກຓ຺ຑ
ອຖ ນາມານເມວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ພນ຺ຘີນໍ ສມາໂສຕິ ນາມນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ, ສຍຎ຺ຈ ນາມິກຕ຺ຕາ ນາມານນ຺ຕຣໍ ສມາໂສ ວຸຈ຺ຈເຕ.
໑. ສ຺ຍາທິ ສ຺ຍາທິເນ+ກຕ຺ຖນ຺ຕິ
ອິທ+ມຘິກຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕວິຘິຄ຺ຄຫຓຎາເຍນ ສ຺ຍາທີຕິ ຕທນ຺ຕສ຺ສ ຄຫຓໍ. ໂສ ຈ ຠິນ຺ນຕ຺ຖານໍ ນາມານ+ເມກຕ຺ຖີຠາໂວ ສມາໂສຕິ ວຸຈ຺ຈເຕ.
໒. ອສງ຺ຂ຺ຍໍ ວິຠຕ຺ຕິ+ສມ຺ປຕ຺ຕິ+ສມີປ+ສາກລ຺ຍາ+ຠາວ+ຍຖາ+ ປຈ຺ຉາ+ຍຸຄປທຕ຺ເຖ
ປຸພ຺ພສ຺ສ+ຕ຺ຖປຣໍ ຍສ຺ສ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖປຣມຎ຺ຈ ຍໍ;
ນປຸໍສກໍ ຠເວ ຍຎ຺ຈ, ຕ+ທາສໍຂ຺ຍ+ມິເຫ+ສ຺ສເຕ.
ສຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປສິທ຺ຘໍ ຍໍ, ອພ຺ຍຍີຠາວນາມໂຕ;
ອຸປກຸມ຺ຠໍ ຕິຏ຺ຐຄຸ ຈ, ປາຕເມຆໍຕິ ຕໍ ຍຖາ.
ອສງ຺ຂ຺ຍໍ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕໍ ວິຠຕ຺ຍາທີນ+ມຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມານໍ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕນ ສເຫ+ກຕ຺ຖໍ ຠວຕິ. ‘‘ອວິຄ຺ຄໂຫ ນິຈ຺ຈສມາໂສ, ປທນ຺ຕຣວິຄ຺ຄໂຫ ເຈ’’ຕິ ປທນ຺ຕຣວິຄ຺ຄໂຫ. ອິຕ຺ຖີສຸ ຕຖາ ປວຕ຺ຕາຕິ ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ວິຠຕ຺ຍຕ຺ເຖ ສມາເສ ກເຕ –
໒,໑໑໙. ເອກຕ຺ຖຕາຍໍ
ເອໂກ ອຕ຺ໂຖ ຍສ຺ສ ປກຕິປຈ຺ຈຍາທິສມຸທາຍສ຺ສ ໂສ ເອກຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ເອກຕ຺ຖຕາ, ອີຍາທິ+ຓາທິ+ສມາສວິຘານໍ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ສ຺ຍາທິໂລໂປ ໂຫຕິ.
໙. ຕໍ ນປຸໍສກນ຺ຕິ
ນປຸໍສກລິງ຺ເຄ ຈ ‘‘ປຸພ຺ພສ຺ມາ+ມາທິໂຕ’’ຕິ ສພ຺ພວິຠຕ຺ຕີນໍ ໂລເປ ຈ ກເຕ ອຘິຕ຺ຖິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ໂຠ ອຘິຕ຺ຖິ, ອຘິຕ຺ຖິ ປສ຺ສ, ອຘິຕ຺ຖິ ກຕໍ, ອຘິຕ຺ຕິ ຈຣຕິ, ອຘິຕ຺ຖິ ເທຫິ, ອຘິຕ຺ຖິ ອເປຫິ, ອຘິຕ຺ຖິ ອາຍຕ຺ຕໍ, ອຘິຕ຺ຖິ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ເອວໍ ອຘິກຸມາຣິ, ອນ຺ຕຠູຕສ຺ສ ອປ຺ປຘານສ຺ສ ຆປສ຺ສ ‘‘ຆປສ຺ສ+ນ຺ຕສ຺ສາ+ປ຺ປຘານສ຺ສາ’’ຕິ ປສ຺ສ ຣສ຺ໂສ.
ສຫ=ສມ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ສພ຺ຣຫ຺ມໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປຣິ ຈ ສມາສາທໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ‘‘ອກາເລ ສຕຕ຺ເຖ’’ຕິ ສຫສ຺ສ ສາເທໂສ. ສ຺ຍາທິມ຺ຫິ ກເຕ ‘‘ປຸພ຺ພສ຺ມາ+ມາທິໂຕ’’ຕິ ສ຺ຍາທີນໍ ໂລເປ ຈ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ‘‘ນາ+ໂຕ+ມປຎ຺ຈມິຍາ’’ຕິ ອປຎ຺ຈມິຍາ ປຏິເສໂຘ ຈ ອກາຣນ຺ຕອສໍຂ຺ຍສມາສໂຕ ປຣາສໍ ສພ຺ພວິຠຕ຺ຕີນໍ ອໍອາເທໂສ ຈ ໂຫຕິ. ເອວ+ມຸປຣິປິ.
ຠິກ຺ຂານໍ ສມິທ຺ຘິ ສຸຠິກ຺ຂໍ, ເອຕ຺ຖ ຆສ຺ສ ຣສ຺ໂສ. ສຸຠິກ຺ຂໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ໂຠ ສຸຠິກ຺ຂໍ, ສຸຠິກ຺ຂໍ ປສ຺ສ. ນາ+ສ຺ມິໍສຸ ‘‘ວາ ຕຕິຍາ ສຕ຺ຕມີນໍ’’ຕິ ວິກປ຺ເປນ ອໍ, ສຸຠິກ຺ຂໍ ສຸຠິກ຺ເຂນ ວາ ກຕໍ, ສຸຠິກ຺ຂໍ ສຸຠິກ຺ເຂນ ວາ ຈຣຕິ, ສຸຠິກ຺ຂໍ ເທຫິ. ປຎ຺ຈມິຍໍ ອ+ມພ຺ຠາວາ ສຸຠິກ຺ຂາ ອປຄຈ຺ຉ, ສຸຠິກ຺ຂ+ມາຍຕ຺ຕໍ, ສຸຠິກ຺ຂໍ ສຸຠິກ຺ເຂ ວາ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ.
ສມີປຕ຺ເຖ-ກຸມ຺ຠສ຺ສ ສມີປໍ ອຸປກຸມ຺ຠໍ, ເອວໍ ອຸປນຄຣໍ, ໂຠ ອຸປກຸມ຺ຠໍ ອິຈ຺ຈາທິ.
ສາກລ຺ເຍ-ຕິຓມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາຕິ ສຕິຓໍ, ຕິຓມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣຓີຍ+ມຊ຺ໂຌຫຣຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ຣຫ຺ມສມໍ. ອຄ຺ຄິມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາຕິ ສາຄ຺ຄິ, ອຄ຺ຄິຄນ຺ຖໍປິ ອເສເສຕ຺ວາ ອຘີເຕຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ວາຣຄ຺ຄຫຓໍ ອຘິຕ຺ຖິສມໍ.
ອຠາໂວ ສມ຺ພນ຺ຘີເຠທາ ພຫຸວິໂຘ, ຕຕ຺ຣ ອິທ຺ຘາຠາເວວິຄຕາ ອິທ຺ຘິ=ວິຠູຕິ ສທ຺ທິການນ຺ຕິ ທຸສ຺ສທ຺ທິກໍ. ອຕ຺ຖາຠາເວມກ຺ຂິການໍ ອຠາໂວ ນິມ຺ມກ຺ຂິກໍ, ນິທ຺ທຣຖໍ, ນິມ຺ມສກໍ. ອຕິກ຺ກມາຠາເວ-ອຕິຄຕານິ ຕິຓານິ ນິຕ຺ຕິຓໍ. ອຸປໂຠຄສມ຺ພນ຺ຘີວຕ຺ຕມານກາລສ຺ສ ອຠາເວ-ອຕິຄຕໍ ລຫຸປາວຸຣຓໍ ອຕິລຫຸປາວຸຣຓໍ, ລຫຸປາວຸຣຓສ຺ສ ນາ+ຍໍ ອຸປໂຠຄຕາ ໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ຍຖາຕ຺ໂຖ+ເນກວິໂຘ, ຕຕ຺ຣ ໂຍຄ຺ຄຕາຍໍ-ໂຍຄ຺ຄໍ ຣູປ+ມນຸຣູປໍ. ວິຈ຺ຉາຍໍ-ອທ຺ຘມາສໍ ອທ຺ຘມາສໍ ອນຸ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ, ເອວໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖານຕິວຕ຺ຕິຍໍ-ສຕ຺ຕິໍ ອນຕິກ຺ກມ຺ມ ຍຖາສຕ຺ຕິ. ເອວໍ ຍຖາກ຺ກມໍ, ຍຖາພລໍ. ພຫຸລາຘິກາຣາ ຍາ ຍາ ປຣິສາ ຍຖາປຣິສາ. ສທິສຕ຺ເຖ-ກິຂິຍາ ກຓ຺ຫວິຈ຺ຉິຕເຘນຸຍາ ສທິໂສ ສກິຂິ, ສຫສ຺ສ ສາເທໂສ. ອານຸປຸພ຺ພິຍໍ-ເຊຏ຺ຐານຸກ຺ກເມນ ອນຸເຊຏ຺ຐໍ.
ປຈ຺ຉາອຕ຺ເຖ-ຣຖສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ອນຸຣຖໍ.
ຍຸຄປທຕ຺ເຖ-ຈກ຺ເກນ ສຫ=ເອກກາລໍ ສຈກ຺ກໍ, ຈກ຺ເກນ ເອກກ຺ຂເຓ ນິເຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
໓. ຍຖາ ນ ຕຸລ຺ເຍ
ຍຖາສທ຺ໂທ ຕຸລ຺ຍຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມາໂນ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕນ ສເຫ+ກຕ຺ໂຖ ນ ຠວຕິ. ຍຖາ ເທວທຕ຺ໂຕ, ຕຖາ ຍຎ຺ຎທຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ອຸປມານຠູໂຕ ຍຖາສທ຺ໂທ ‘ຕຖາ ຍຎ຺ຎທຕ຺ໂຕ’ຕິ ອຸປເມຍ຺ຍ+ມເປກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສາເປກ຺ຂ+ມສມຕ຺ຖໍ ຠວຕີ’’ຕິ ຎາຍາ ອສມາເສ ‘‘ນ ຕຸລ຺ເຍ’’ຕິ ປຏິເສໂຘ ກິມຕ຺ຖ+ມິຕິ ເຈ. ຍສ຺ມາ ‘‘ຍຖາ ເທວທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສມຸທາຍເມວ ອຸປມານໍ ຠວຕິ, ນ ວິສຸໍ ຍຖາສທ຺ໂທ, ຕສ຺ມາ ສມຸທາຍສ຺ເສວ ອຸປເມຍ຺ຍສາເປກ຺ຂຕ຺ເຕ ນ ອສາມຕ຺ຖິຍຕາ ນ ວິສຸໍ ຍຖາສທ຺ທສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ສາທິສ຺ເສ ປຕ຺ຕສມາສສ຺ສ ປຏິເສຘຕ຺ຖ+ມິທໍ. ຕຸລ຺ຍຕ຺ເຖຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຕຸລ຺ຍໍ ວິນາ ຕຸລ຺ຍຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ຕຸລ຺ຍຕ຺ເຖຕິ ອວຕ຺ວາ ຕຸລ຺ເຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ຍຖາກຖຎ຺ຈິ ສາທິສ຺ສໍ, ຎາຍເຕ ຍຕ຺ຖ ສມ຺ຠວໍ;
ອຸປມາ ນາມ ສາ ຕສ຺ສາ, ປປຎ຺ໂຈ ພຫຸຘາ ຠເວ.
໔. ຍາວາ+ວຘາຣເຓ
ຍາວສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ ວຕ຺ຕມາໂນ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕນ ສເຫ+ກຕ຺ໂຖ ຠວຕິ. ອວຘາຣຓໍ=ເອຕ຺ຕກຕາປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຍາວນ຺ຕານິ ອມຕ຺ຕານິ=ຠາຊນານິ ຍາວາມຕ຺ຕໍ, ອິມິນາ ສມາເສ ກເຕ ເສສໍ ປຸພ຺ພສມໍ. ຊີວສ຺ສ ຍຕ຺ຕໂກ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ຍາວຊີວໍ. ຍາວຕາຍຸກໍ, ‘‘ສກຕ຺ເຖ’’ຕິ ກປຈ຺ຈໂຍ. ຍຕ຺ຕເກນ ອຕ຺ໂຖ ຍາວທຕ຺ຖໍ.
໕. ປຍ຺ຍປາ ພຫິ ຕິໂຣ ປຸເຣ ປຈ຺ຉາ ວາ ປຎ຺ຈມ຺ຍາ
ປຣິອາທໂຍ ປຎ຺ຈມ຺ຍນ຺ເຕນ ສເຫ+ກຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ ວາ. ປຣິ ປພ຺ພຕາ ປຣິປພ຺ພຕໍ. ວາສ຺ສ ວາກ຺ຍວິກປ຺ປຕ຺ຖຕ຺ຕາ ປຣິ ປພ຺ພຕາ ອິຈ຺ຈາທໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ. ອປ ປພ຺ພຕາ ອປປພ຺ພຕໍ, ອາ ປາຏລິປຸຕ຺ຕາ ອາປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ, ພຫິ ຄາມາ ພຫິຄາມໍ, ຕິໂຣ ປພ຺ພຕາ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ, ປຸເຣ ຠຕ຺ຕາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉາ ຠຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພໍ ອຸປກຸມ຺ຠສມໍ, ອິມິນາ ສມາໂສ ວິເສໂສ. ເອວ+ມຸປຣິສຸຕ຺ເຕປິ.
ວາຕ຺ຍ+ຘິກາໂຣ –
໖. ສມີປາ+ຍາເມສ຺ວ+ນຸ
‘‘ອສໍຂ຺ຍ’’ມິຈ຺ຈາທິນາ ນິຈ຺ຈສມາສສ຺ສ ວິກປ຺ປຕ຺ຖໍ ສມີປຄ຺ຄຫຓໍ. ອນຸສທ຺ໂທ ສາມີປ຺ເຍ ອາຍາເມ ຈ ວຕ຺ຕມາໂນ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕນ ສເຫ+ກຕ຺ໂຖ ວາ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ສມີປຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ຠາວປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ສາມີປ຺ຍເມວ ຄມ຺ຍເຕຕິ ສາມີປ຺ເຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວນສ຺ສ ອນຸ=ສມີປໍ ອນຸວນໍ, ຄງ຺ຄາຍ ອນຸ=ອາຍາໂມ ອນຸຄງ຺ຄໍ, ຄງ຺ຄາຍ ອນຸ ວາ ພາຣາຓສີ.
໗. ຕິຏ຺ຐຄ຺ວາທີນິ
ຕິຏ຺ຐຄຸອາທີນິ ອຎ຺ຎຕ຺ເຖນ ສິທ຺ຘາປິ ອສ຺ມິໍ ອສໍຂ຺ຍສມາເສ ນິປາຕິຍນ຺ຕິ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຄາໂວ ຍສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕສທ຺ທ+ໂຄສທ຺ເທຫິ ປຐມາໂຍມ຺ຫິ ກເຕ ‘‘ວາ+ເນກຎ຺ຎຕ຺ເຖ’’ຕິ ສມາໂສ, ອິມິນາ ນິປາຕນາ ໂລເປ ນປຸໍສກຕ຺ເຖ ຈ ກເຕ ສິມ຺ຫິ ໂຄສ຺ສ ‘‘ໂຄສ຺ສຸ’’ຕິ ອຸກາເຣ ‘‘ປຸພ຺ພສ຺ມາ+ມາທິໂຕ’’ຕິ ວິຠຕ຺ຕິໂລໂປ. ເອວໍ ວຫນ຺ຕີ ຄາໂວ ຍສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ວຫຄ຺ຄຸ ອິຈ຺ຈາທິ. ເວລາປ຺ປກາສກປາໂຕອາທີນມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄໂຫ, ປາໂຕ ນຫານນ຺ຕິ ສຕ຺ຕມີອມາທິສມາເສ ປາຕນຫານໍ, ເອວໍ ສາຍນຫານໍ, ປາຕກາລໍ, ສາຍກາລໍ, ປາຕເມຆໍ, ສາຍເມຆໍ, ປາຕມຄ຺ຄໍ, ສາຍມຄ຺ຄໍ, ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອໂອນ+ມ ວຓ຺ເຓ’’ຕິ ອກາໂຣ, ນິຄ຺ຄຫີຕສ຺ສ ໂລໂປ ຈ ໂຫຕິ.
໘. ໂອເຣ+ປຣິ+ປຏິ+ປາເຣ+ມຊ຺ເຌ+ເຫຏ຺ຐຸ+ທ຺ຘາ+ໂຘ+ນ຺ໂຕ ວາ ຉຏ຺ຐິຍາ.
ໂອຣາທໂຍ ສທ຺ທາ ຉຏ຺ຐິຍນ຺ເຕນ ສເຫ+ກຕ຺ຖາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂອຣໍ ຄງ຺ຄາຍ ໂອເຣຄງ຺ຄາ, ອຸປຣິ ສິຂຣສ຺ສ ອຸປຣິສິຂຣໍ, ປຏິ=ມຸຂໍ ໂສຕສ຺ສ ປຏິໂສຕໍ, ປາຣໍ ຍມຸນາຍ ປາເຣຍມຸນໍ, ມຊ຺ຌໍ ຄງ຺ຄາຍ ມຊ຺ເຌຄງ຺ຄໍ, ເຫຏ຺ຐາ ປາສາທສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ, ອຸທ຺ຘໍ ຄງ຺ຄາຍ ອຸທ຺ຘຄງ຺ຄໍ, ອໂຘ ຄງ຺ຄາຍ ອໂຘຄງ຺ຄໍ, ອນ຺ໂຕ ປາສາທສ຺ສ ອນ຺ໂຕປາສາທໍ. ອິມິນາ ນິປາຕນາວ ນິຄ຺ຄຫີຕໂລເປ ຈ ເອກາເຣ ຈ ກເຕ ໂອເຣຈ຺ຈາທິ ໂຫຕິ.
໑໐. ອ+ມາທິ
ອ+ມາທິສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕໍ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕນ ສຫ ພຫຸລ+ເມກຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.
ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປທສ຺ສ+ຕ຺ໂຖ, ປຘານໍ ລິງ຺ຄ+ມສ຺ສ ຈ;
ທຸຕິຍນ຺ຕາທິປເທກຕ຺ໂຖ, ພຫຸຘາ ຕໍ ວິຠຊ຺ຊເຕ.
ປເຣສ+ມິສ຺ສເຕ ຕຎ຺ຈ, ຠິຍ຺ໂຍ ຕປ຺ປຸຣິສາ+ຂ຺ຍຍາ;
ຕໍ ຍຖາ+ຕ຺ຣ ຣາຊາປຈ຺ຈໍ, ກຕ຺ຖຈີຕິ+ມິຕີທິສໍ.
ອ+ມາທ຺ຍນ຺ຕານໍ ກາຣການໍ ອກາຣການຎ຺ຈ ສມາໂສ ກຕ຺ຖຈິເມວ ວາ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຈ ພຫຸລໍວິຘາເນນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.
ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍາຕປ຺ປຸຣິໂສ ອມາທິ ຄຕ+ນິສ຺ສິຕາ+ຕີຕາ+ຕິກ຺ກນ຺ຕ+ປຕ຺ຕາ+ປນ຺ນາທີຫິ ຠວຕິ. ສຣຓໍ ຄໂຕຕິ ສມາເສ ກເຕ ‘‘ເອກຕ຺ຖຕາຍໍ’’ຕິ ວິຠຕ຺ຕິໂລປາທິ ອຸປຣິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຸພ຺ພສມໍ. ສຣຓຄໂຕ, ສຣຓຄຕາ. ສຣຓຄຕາ, ສຣຓຄຕາໂຍ. ສຣຓຄຕໍ ກຸລໍ, ສຣຓຄຕານິ ກຸລານິ ອິຈ຺ຈາທິ. ອຣຎ຺ຎຄໂຕ, ຠູມິຄໂຕ. ຘມ຺ມໍ ນິສ຺ສິໂຕ ຘມ຺ມນິສ຺ສິໂຕ, ອຕ຺ຖນິສ຺ສິໂຕ. ຠວໍ ອຕີໂຕ ຠວາຕີໂຕ, ກາລາຕີໂຕ. ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂລກາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສຸຂໍ ປຕ຺ໂຕ ສຸຂປ຺ປຕ຺ໂຕ, ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ໂຕ. ໂສຕໍ ອາປນ຺ໂນ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ນິໂຣຘສມາປນ຺ໂນ, ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ. ຣຖໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ ຣຖາຣຸຬ຺ໂຫ. ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ໂສຠໂຓ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໂສຠໂຓ, ມຸຫຸຕ຺ຕສຸຂໍ. ອກາຣການໍ ສມາໂສ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ. ວຸຕ຺ຕິເຍໂວ+ປປທສມາເສ, ຕສ຺ສ ນິຈ຺ຈຕ຺ຕາ. ຍຖາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ກມ຺ມກາໂຣ, ກຸມ຺ຠກາໂຣ, ອຕ຺ຖໍ ກາເມຕີຕິ ອຕ຺ຖກາໂມ, ຘມ຺ມກາໂມ, ຘມ຺ມໍ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ມຘໂຣ, ວິນຍຘໂຣ. ສານໍ ປຈຕີຕິ ສປາໂກ, ຕນ຺ຕໍ ວາຍຕີຕິ ຕນ຺ຕວາໂຍ, ວຣໍ ອາຫຣຕີຕິ ວຣາຫໂຣ. ນ຺ຕ+ມານ+ກ຺ຕວນ຺ເຕຫິ ວາກ຺ຍເມວ. ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມໍ ສຸຓມາໂນ, ໂອທນໍ ຠຸຕ຺ຕວາ.
ຕຕິຍາຕປ຺ປຸຣິໂສ ກິຕກ+ປຸພ຺ພ+ສທິສ+ສໂມ+ນຕ຺ຖ+ກລຫ+ນິປຸຓ+ມິສ຺ສ+ສຂິລາທີຫິ. ພຸທ຺ເຘນ ຠາສິໂຕ ພຸທ຺ຘຠາສິໂຕ ຘມ຺ໂມ, ເອວໍ ຊິນເທສິໂຕ. ສຕ຺ຖາຣາ ວຓ຺ຓິໂຕ ສຕ຺ຖຸວຓ຺ຓິໂຕ. ວິຎ຺ຎູຫິ ຄຣຫິໂຕ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິໂຕ, ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ໂຖ, ອິສ຺ສຣກຕໍ, ສຍໍ ກຕໍ, ສຸເກຫິ ອາຫຏໍ ສຸກາຫຏໍ, ຣຎ຺ຎາ ຫໂຕ ຣາຊຫໂຕ, ຣາຊປີຬິໂຕ. ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ໂຒ ອຄ຺ຄິທຑ຺ໂຒ, ສປ຺ເປນ ທຏ຺ໂຐ ສປ຺ປທຏ຺ໂຐ, ສລ຺ເລຫິ ວິທ຺ໂຘ ສລ຺ລວິທ຺ໂຘ, ອິຈ຺ຉາຍ ປກໂຕ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ, ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ. ເອວໍ ສຸຂສຫຄຕໍ, ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ໂຄ, ປິຍວິປ຺ປໂຍໂຄ, ຊາຕິຖທ຺ໂຘ, ຄຸຓຫີໂນ, ຄຸຓວຸທ຺ໂຘ, ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍໍ, ຈຕຸວຄ຺ຄາທິກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກາເກຫິ ເປຍ຺ຍາ ກາກເປຍ຺ຍາ, ນທີ. ກ຺ວຈິ ວຸຕ຺ຕິເຍວ, ອຸຣສາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຸຣໂຄ, ປາເທນ ປິວຕີຕິ ປາທໂປ. ກ຺ວຈິ ວາກ຺ຍເມວ, ຜຣສຸນາ ຉິນ຺ນວາ, ກາເກຫິ ປາຕພ຺ພາ, ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ. ປຸພ຺ພາທິໂຍເຄ-ມາເສນ ປຸພ຺ໂພ ມາສປຸພ຺ໂພ. ເອວໍ ມາຕຸສທິໂສ, ມາຕຸສໂມ. ເອກູນວີສຕິ, ສີລວິກໂລ, ອສິກລໂຫ, ວາຈານິປຸໂຓ, ຍາວກາລິກສມ຺ມິສ຺ສໍ, ວາຈາສຂິໂລ. ສຕ຺ຖາຣາ ສທິໂສ ສຕ຺ຖຸສທິໂສ, ສຕ຺ຖຸກປ຺ໂປ, ປຸຎ຺ເຎນ ອຕ຺ຖິໂກ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິໂກ, ຄຸຓາຘິໂກ. ທຘິນາ ອຸປສິຕ຺ຕໍ ໂຠຊນໍ ທຘິໂຠຊນໍ, ຄຸເຬນ ສໍສຏ຺ໂຐ ໂອທໂນ ຄຸໂຬທໂນ. ກາຣກສມ຺ພນ຺ໂຘ ກ຺ຣິຍາຍ ກໂຕ, ອຸປສິຕ຺ຕາທິກ຺ຣິຍານໍ ອປຎ຺ຎາຍເນປິ ວຸຕ຺ຕິເຍໂວ+ປສິຕ຺ຕາທິກ຺ຣິຍານ+ມາຂ຺ຍາປນໂຕ ນຕ຺ຖາ+ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຖຕາ. ເອວໍ ຂີໂຣທໂນ. ອສ຺ເສນ ຍຸຕ຺ໂຕ ຣໂຖ ອສ຺ສຣໂຖ, ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ, ຊມ຺ພຸຍາ ປຎ຺ຎາໂຕ ລກ຺ຂິໂຕ ທີໂປ ຊມ຺ພຸທີໂປ, ເອເກນ ອຘິກາ ທສ ເອກາທສ, ຊາຕິຍາ ອນ຺ໂຘ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ, ປກຕິຍາ ເມຘາວີ ປກຕິເມຘາວີ ອິຈ຺ຈາທິ.
ຈຕຸຕ຺ຖີຕປ຺ປຸຣິໂສ ຕທຕ຺ຖ+ອຕ຺ຖ+ຫິຕ+ເທຍ຺ຍາທີຫິ. ຕທຕ຺ເຖ-ກຖິນສ຺ສ ທຸສ຺ສໍ ກຖິນທຸສ຺ສໍ, ກຖິນຈີວຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຈີວຣທຸສ຺ສໍ, ຈີວຣມູລໍ, ຍາຄຸຍາ ອຕ຺ຖາຍ ຕຓ຺ຑຸລາ ຍາຄຸຕຓ຺ຑຸລາ, ຠຕ຺ຕຕຓ຺ຑຸລາ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ, ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຄມິກຠຕ຺ຕໍ, ປາສາທາຍ ທພ຺ພໍ ປາສາທທພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈາ+ຍໍ ນິຈ຺ຈສມາໂສ, ຕສ຺ສ ຕິລິງ຺ຄຕາ ຈ-ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຫາໂຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຕ຺ໂຖ ວິຫາໂຣ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຕ຺ຖາ ຍາຄຸ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຕ຺ຖໍ ຈີວຣໍ. ຍສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຍທຕ຺ໂຖ, ຍທຕ຺ຖາ, ຍທຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ຕທຕ຺ໂຖ, ຕທຕ຺ຖາ, ຕທຕ຺ຖໍ. ຕຖາ ໂລກຫິໂຕ. ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເທຍ຺ຍໍ ພຸທ຺ຘເທຍ຺ຍໍ ປຸປ຺ຜໍ. ສງ຺ຆເທຍ຺ຍໍ ຈີວຣໍ. ອິຘ ນ ໂຫຕິ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ’’.
ປຎ຺ຈມີຕປ຺ປຸຣິໂສ ອປຄມນ+ຠຍ+ວິຣຕິ+ໂມຈນຕ຺ຖາທີຫິ. ເມຖຸນສ຺ມາ ອເປໂຕ ເມຖຸນາເປໂຕ, ເອວໍ ປລາປຄໂຕ, ນຄຣນິຄ຺ຄໂຕ, ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ, ກາມໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ກາມນິກ຺ຂນ຺ຕໍ, ຣຸກ຺ຂຄ຺ຄາ ປຕິໂຕ ຣຸກ຺ຂຄ຺ຄປຕິໂຕ, ສາສນຈ຺ຈຸໂຕ, ອາປຕ຺ຕິ- ວຸຏ຺ຐານໍ, ຘຣຓີຕລຄ຺ຄໂຕ, ສພ຺ພຠເວຫິ ນິສ຺ສໂຏ ສພ຺ພຠວນິສ຺ສໂຏ. ຠຍຕາທິໂຍເຄ-ຣາຊໂຕ ຠຍໍ ຣາຊຠຍໍ, ໂຈຣຠຍໍ, ອມນຸສ຺ສຠຍໍ, ອຄ຺ຄິຠຍໍ, ປາປຠີໂຕ, ປາປຠີຣຸໂກ. ອກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ວິຣຕິ ອກຕ຺ຕພ຺ພວິຣຕິ, ເອວໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕວິຣຕິ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕວິຣຕິ. ພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ໂຕ ພນ຺ຘນມຸຕ຺ໂຕ, ວນມຸຕ຺ໂຕ, ພນ຺ຘນໂມກ຺ໂຂ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐິຕໍ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ຐໍ, ໂອມໂກມກໍ. ກ຺ວຈິ ວຸຕ຺ຕິເຍວ, ກມ຺ມໂຕ ຊາຕໍ ກມ຺ມຊໍ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕຊໍ, ອຸຕຸຊໍ, ອາຫາຣຊໍ. ອິຘ ນ ໂຫຕິ ‘ປາສາທາ ປຕິໂຕ’.
ຉຏ຺ຐີຕປ຺ປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ຣາຊປຸຣິໂສ, ອາຈຣິຍປູຊໂກ, ພຸທ຺ຘສາວໂກ, ພຸທ຺ຘຣູປໍ, ຊິນວຈນໍ, ສມຸທ຺ທໂຆໂສ, ຘຎ຺ຎານໍ ຣາສິ ຘຎ຺ຎຣາສິ, ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ, ຜລຣໂສ, ກາຍສ຺ສ ລຫຸຕາ ກາຍລຫຸຕາ. ມຣຓສ຺ສຕິ, ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ອຍສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ອໂຍປຕ຺ໂຕ, ເອຕ຺ຖ ‘‘ມນາທ຺ຍາປາທີນ+ໂມ ມເຍ ເຈ’’ຕິ ໂອ. ເອວໍ ສຸວຓ຺ຓກຏາຫໍ, ປານີຍຖາລກໍ, ສປ຺ປິກຸມ຺ໂຠ, ເທວານໍ ຣາຊາ ເທວຣາຊາ. ປຸມສ຺ສ ລິງ຺ຄໍ ປຸລ຺ລິງ຺ຄໍ, ‘‘ປຸໍ ປຸມສ຺ສວາ’’ຕິ ປຸມສ຺ສ ປຸໍ, ນິຄ຺ຄຫີຕໂລໂປ, ລສ຺ສ ທ຺ວິຠາໂວ ຈ. ຫຕ຺ຖິປທໍ, ອິຕ຺ຖິຣູປໍ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ຊມ຺ພຸສາຂາ, ເອຕ຺ຖ ອີກາຣູກາຣານໍ ຣສ຺ໂສ. ພຫຸລາຘິກາຣາ ນ຺ຕ+ມານ+ນິທ຺ຘາຣິຍ+ປູຣຓ+ຠາວ+ຕິຕ຺ຕຕ຺ເຖຫິ ນ ໂຫຕິ. ມມາ+ນຸກຸພ຺ພໍ, ມມາ+ນຸກຸຣຸມາໂນ, ຄຸນ຺ນໍ ກຓ຺ຫາ ສມ຺ປນ຺ນຂີຣຕມາ, ສິສ຺ສານໍ ປຎ຺ຈໂມ, ປຏສ຺ສ ສຸຕ຺ຕຕາ. ກ຺ວຈິ ໂຫເຕວ ‘ວຕ຺ຕມານສາມີປ຺ຍໍ’. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສຸກ຺ກາ ທນ຺ຕາຕິ ສາເປກ຺ຂຕາຍ ນ ໂຫຕິ. ຜລານໍ ຕິຕ຺ໂຕ, ຜລານ+ມາສິໂຕ, ຜລານໍ ສຸຫິໂຕ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຸຈ຺ຈໍ ເຄຫໍ’’ຕິ ສາເປກ຺ຂຕາຍ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ປາຏລິປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ຘນໍ’’ຕິ ຘນສມ຺ພນ຺ເຘ ຉຏ຺ຐີຕິ ປາຏລິປຸຕ຺ຕເກນ ສມ຺ພນ຺ຘາຠາວາ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ໂຄ ຈ ອສ຺ໂສ ຈ ປຸຣິໂສ ຈາ’’ຕິ ຠິນ຺ນຕ຺ຖຕາຍ ວາກ຺ຍເມວ. ຣຎ຺ໂຎ ຄວສ຺ສປຸຣິສາ ຣາຊຄວສ຺ສປຸຣິສາຕິ ວຸຕ຺ຕິ ໂຫເຕວ, ເອກຕ຺ຖີຠາວາ. ສມ຺ພນ຺ຘີສທ຺ທານໍ ປນ ນິຈ຺ຈສາເປກ຺ຂຕ຺ເຕປິ ຄມກຕ຺ຕາ ສມາໂສ, ຄມກຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ສມາສສ຺ສ ນິພນ຺ຘນໍ, ຍຖາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຣຸກຸລໍ, ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆຕິອາທິ.
ສຕ຺ຕມີຕປ຺ປຸຣິໂສ ຣູເປ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາ, ເອວໍ ຣູປສຎ຺ເຈຕນາ, ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ. ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ. ຘມ຺ເມ ຣໂຕ ຘມ຺ມຣໂຕ, ຘມ຺ມາຠິຣຕິ, ຘມ຺ມຣຸຈິ, ຘມ຺ມຄາຣໂວ, ຘມ຺ເມສຸ ນິຣຸຕ຺ຕິ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິ, ທານາຘິມຸຕ຺ຕິ, ຠວນ຺ຕຣກຕໍ. ທສ຺ສເນ ອສ຺ສາໂທ ທສ຺ສນສ຺ສາໂທ. ອຣຎ຺ເຎ ວາໂສ ອຣຎ຺ຎວາໂສ, ວິກາລໂຠຊນໍ, ກາລວສ຺ສໍ, ວນປຸປ຺ຜໍ, ວນມຫິໂສ, ຄາມສູກໂຣ, ສມຸທ຺ທມຈ຺ຉາ, ອາວາຏກຈ຺ຉໂປ, ອາວາຏມຓ຺ຑູໂກ, ກູປມຓ຺ຑູໂກ, ຕິຕ຺ຖນາວາ. ອິຕ຺ຖີສຸ ຘຸຕ຺ໂຕ ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ, ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ. ຉາຍາຍໍ ສຸກ຺ໂຂ ຉາຍາສຸກ຺ໂຂ, ອງ຺ຄາຣປກ຺ກໍ, ຈາຣກວໂນ. ກ຺ວຈິ ວຸຕ຺ຕິເຍວ, ວເນ ຈຣຕີຕິ ວນຈຣໂກ, ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ສຍນ຺ຕີຕິ ກຸຈ຺ຉິສຍາ, ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຖລຏ຺ໂຐ, ຊລຏ຺ໂຐ, ປພ຺ພຕຏ຺ໂຐ, ມຄ຺ຄຏ຺ໂຐ. ປງ຺ເກ ຊາຕໍ ປງ຺ກຊໍ, ສໂຣຣຸຫ+ມິຈ຺ຈາທິ. ອິຘ ນ ໂຫຕິ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ, ອາສເນ ນິສິນ຺ໂນ, ອາສເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ.
໑໑. ວິເສສນ+ເມກຕ຺ເຖນ
ວິເສສນໍ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕໍ ວິເສສ຺ເສນ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕນ ສມານາຘິກຣເຓນສເຫ+ກຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ.
ສມານຕ຺ເຖ ປເທ ຍຕ຺ຖ, ເຠທ຺ຍເຠທກວາຈເກ;
ວິເສສນສມາໂສ+ຍໍ, ວິເສສ຺ສຕ຺ຖປຘານໂຕ.
ວິເສສ຺ສຄຕ+ເມວ+ຕ຺ຣ, ລິງ຺ຄ+ເມຕໍ ປຣໍ ຕໂຕ;
ກມ຺ມຘາຣຍ+ມິຈ຺ເຈ+ສ, ສມາໂສ+ຎ຺ເຎຫິ ສຎ຺ຎິໂຕ.
ສຸຕ຺ເຕ ວິເສສ຺ເສນາຕິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ວິເສສນສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘີສທ຺ທຕ຺ຕາ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ລພ຺ຠມານອາກຑ຺ຒິຕສທ຺ທໍ ປຕິ ‘‘ວິເສສ຺ເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –
ສາມຎ຺ຎວຕ຺ຖຸ ຍາ ວຕ຺ຖ+ນ຺ຕຣໂຕ ຕຸ ວິເສສິຍ;
ເອກປ຺ປກາເຣ ຐປນາ, ວິເສສນ+ມິຕີ+ຣິຕໍ.
ເອກປ຺ປກາຣຄໍ ວຕ຺ຖຸ, ວິເສສ຺ສນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ;
ປທານິ ຍານິ ຍາເນວ, ສມ຺ພນ຺ຘ+ມຸປຍນ຺ຕິ+ຫ;
ຄມ຺ຍເຕ ກາມຈາເຣນ, ວິເສສນ+ວິເສສ຺ສຕາຕິ.
ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປ຺ປລທພ຺ພໍ ຣຕ຺ຕຸປ຺ປລາທິໂຕ ວິເສສຍຕີຕິ ນີລສທ຺ໂທ ວິເສສນໍ. ເຕນ ວິເສສິຍຕີຕິ ອຸປ຺ປລສທ຺ໂທ ວິເສສ຺ສໍ. ອປິ ຈ ຠມຣ+ງ຺ຄາຣາທິສາມຎ຺ຎ ນີລຕ຺ຖໂຕ ວິເສສິຍຕີຕິ ນີລໍ ວິເສສ຺ສໍ. ນ ວຕ຺ຖາທີນໍ, ອຸປ຺ປລສ຺ເສວາຕິ ວິເສສນໂຕ ອຸປ຺ປລໍ ວິເສສນໍຕິ ກາມຈາເຣເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິ ຈ –
ປຣິໂຕ ອຍນ຺ຕ຺ຍ+ເນນ+ຕ຺ຖາ, ປຣິຍາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;
ໂຄວາຈາຕິ ປວຸຕ຺ເຕ ຕຸ, ວາຈຕ຺ໂຖ ຕຸ ວິເສສນໍ.
ວິເສສ຺ເສ ທິສ຺ສມານາ ຍາ, ລິງ຺ຄ+ສໍຂ຺ຍາ+ວິຠຕ຺ຕິໂຍ;
ຕຸລ຺ຍາຘິກຣເຓ ຠິຍ຺ໂຍ, ກຕ຺ຕພ຺ພາ ຕາ ວິເສສເນຕິ –
ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຫນ຺ໂຕ+ຈ຺ຈາທີສຸ ສມານລິງ຺ຄາທໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຠິຍ຺ໂຍຕິ ກິໍ, ເທວາ ປມາຓໍ ອິຈ຺ຈາທິ.
ໂສ ຈ ຉພ຺ພິໂຘ ວິເສສນປຸພ຺ພປໂທ, ວິເສສນຸຕ຺ຕຣປໂທ, ວິເສສໂນຠຍປໂທ, ອຸປມານຸຕ຺ຕຣປໂທ, ສມ຺ຠາວນາປຸພ຺ພປໂທ, ອວຘາຣຓປຸພ຺ພປໂທຕິ.
ຕຕ຺ຖ ວິເສສນປຸພ຺ພປເທ ຕາວ-ມຫນ຺ໂຕ ຈ ໂສ ປຸຣິໂສ ຈາຕິ ວາກ຺ເຍ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ສມາໂສ. ‘‘ຏ ນ຺ຕ+ນ຺ຕູນໍ’’ຕິ ນ຺ຕສ຺ສ ຏາເທເສ ທີໂຆ ໂຫຕິ, ມຫາປຸຣິໂສ, ມຫາປຸຣິສາ ອິຈ຺ຈາທິ.
ວາກ຺ເຍ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓຠາວ ປກາສນຕ຺ຖໍ ຈ+ຕ-ສທ຺ທປໂຍໂຄ. ວຸຕ຺ຕິຍນ຺ຕຸ ສມາເສເນວ ຕປ຺ປກາສນໂຕ ນ ຕປ຺ປໂຍໂຄ. ເອວ+ມຎ຺ຎຕ຺ຣາປິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖານ+ມປ຺ປໂຍໂຄ. ເອວໍ ມຫາວີໂຣ, ມຫາມຸນິ. ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຕໍ ພລຎ຺ຈາຕິ ມຫາພລໍ, ມຫພ຺ຠຍໍ. ສນ຺ໂຕ ຈ ໂສ ປຸຣິໂສ ຈາຕິ ສປ຺ປຸຣິໂສ. ຕຖາ ປຸພ຺ພປຸຣິໂສ, ອປຣປຸຣິໂສ, ປຐມປຸຣິໂສ, ມຊ຺ຌິມປຸຣິໂສ, ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ, ປຣປຸຣິໂສ, ເສຕຫຕ຺ຖີ, ກຓ຺ຫສປ຺ໂປ, ນີລຸປ຺ປລໍ, ຣຕ຺ຕຸປ຺ປລໍ, ໂລຫິຕຈນ຺ທນໍ. ກ຺ວຈິ ນ ໂຫຕິ, ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕານີປຸຕ຺ໂຕ, ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ. ປຸມາ ຈ ໂສ ໂກກິໂລ ຈາຕິ ປຸງ຺ໂກກິໂລ, ອຸຕ຺ຕຣປເທ ປຸມສ຺ສ ປຸໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປຸນ຺ນາໂຄ.
ຂຕ຺ຕິຍາ ຈ ສາ ກຎ຺ຎາ ຈາຕິ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາ.
໖໗. ອິຕ຺ຖິຍໍ ຠາສິຕປຸມິ+ຕ຺ຖີ ປຸເມເວ+ກຕ຺ເຖຕິ
ຠາສິຕປຸມາ ອິຕ຺ຖີ ປຸເມວ ໂຫຕີຕິ ປຸມ຺ຠາວາ ອິຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍານໍ ນິວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຣຕ຺ຕລຕາ, ທຸຕິຍຠິກ຺ຂາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ສາ ທາຣິກາ ຈາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓທາຣິກາ, ນາຄມາຓວິກາ. ອິຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ກິໍ, ກຸມາຣິຣຕນໍ, ສມຓິປທຸມໍ. ຠາສິຕປຸມາຕິ ກິໍ, ຄງ຺ຄານທີ, ຕຓ຺ຫານທີ, ປຖວີຘາຕຸ. ປຸຣຕ຺ຖິໂມ ຈ ໂສ ກາໂຍ ຈາຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມກາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກາເຍກເທເສ ກາຍສທ຺ໂທ. ເອວໍ ປຈ຺ຉິມກາໂຍ, ອຸປຣິມກາໂຍ, ເຫຏ຺ຐິມກາໂຍ, ສພ຺ພກາໂຍ, ນວາວາໂສ, ກຕຣນິກາໂຍ, ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ. ຊີວິຕປ຺ປຘານໍ ນວກໍ ຊີວິຕນວກ+ມິຈ຺ຈາທິ.
ວິເສສນຸຕ຺ຕຣປເທ ເຖຣາ+ຈຣິຍ+ປຓ຺ຑິຕາ ວິເສສນໍ ປຣຎ຺ຈ ຠວຕິ. ຍຖາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂສ ເຖໂຣ ຈາຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ເອວໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ, ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ, ພຸທ຺ຘໂຆສາຈຣິໂຍ, ຘມ຺ມປາລາຈຣິໂຍ, ອາຈຣິຍຄຸຕ຺ຕິໂລ ວາ. ມໂຫສໂຘ ຈ ໂສ ປຓ຺ຑິໂຕ ຈາຕິ ມໂຫສຘປຓ຺ຑິໂຕ, ເອວໍ ວິຘຸຣປຓ຺ຑິໂຕ.
ວິເສສໂນຠຍປເທ ຍຖາ-ສີຕຎ຺ຈ ຕໍ ອຸຓ຺ຫຎ຺ຈາຕິ ສີຕຸຓ຺ຫໍ, ສິນິທ຺ໂຘ ຈ ໂສ ອຸຓ຺ໂຫ ຈາຕິ ສິນິທ຺ຘຸຓ຺ໂຫ ມາໂສ. ຂຎ຺ໂຊ ຈ ໂສ ຂຸຊ຺ໂຊ ຈາຕິ ຂຎ຺ຊຂຸຊ຺ໂຊ, ເອວໍ ອນ຺ຘພຘິໂຣ, ກຕາກຕໍ, ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ, ອຸຈ຺ຈາວຈໍ, ຉິນ຺ນຠິນ຺ນໍ, ຄຕປຈ຺ຈາຄຕໍ. ກ຺ວຈິ ປຸພ຺ພກາລສ຺ສາປິ ປຣນິປາໂຕ, ວາສິໂຕ ຈ ໂສ ລິຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ລິຕ຺ຕວາສິໂຕ, ເອວໍ ນຄ຺ຄມູສິໂຕ, ສິຕ຺ຕສມ຺ມຏ຺ໂຐ, ຠຏ຺ຐລຸຎ຺ຊິໂຕ.
ອຸປມນຸຕ຺ຕຣປເທ ອຸປມານຠູຕໍ ວິເສສນໍ ປຣໍ ຠວຕິ, ຍຖາ ສີໂຫຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປຈຣິຕາ+ນຸປຈຣິຕສີຫານໍ ສາມຎ຺ຎປ຺ປຕີຕິຍໍ ມຸນິສທ຺ໂທ ວິເສເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ –
ອຸປມາໂນ+ປເມຍ຺ຍານໍ, ສຘມ຺ມຕ຺ຕໍ ສິໂຍ+ປມາ.
ສາ ຈ ວຕ຺ຖຸ+ວຓ຺ຓ+ອາກາຣານໍ ສາມ຺ເຍນ ໂຫຕິ. ສີໂຫວ ສີໂຫ, ມຸນິ ຈ ໂສ ສີໂຫ ຈາຕິ ມຸນິສີໂຫ, ມຸນິວສໂຠ, ມຸນິປຸງ຺ຄໂວ, ພຸທ຺ຘນາໂຄ, ພຸທ຺ຘາທິຈ຺ໂຈ. ຣໍສີ ວິຍ ຣໍສີ, ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈ ໂສ ຣໍສີ ຈາຕິ ສທ຺ຘມ຺ມຣໍສີ, ເອວໍ ວິນຍສາຄໂຣ. ປຸຓ຺ຑຣິກມິວ ປຸຓ຺ຑຣິໂກ, ສມໂຓ ຈ ໂສ ປຸຓ຺ຑຣິໂກ ຈາຕິ ສມຓປຸຓ຺ຑຣິໂກ, ສມຓປທຸໂມ. ຈນ຺ໂທ ວິຍ ຈນ຺ໂທ, ມຸຂຎ຺ຈ ຕໍ ຈນ຺ໂທ ຈາຕິ ມຸຂຈນ຺ໂທ, ມຸຂປທຸມໍ ອິຈ຺ຈາທິ.
ສມ຺ຠາວນາປຸພ຺ພປເທ ຍຖາ-ຘມ຺ໂມຕິ ພຸທ຺ຘິ ຘມ຺ມພຸທ຺ຘິ, ເອວໍ ຘມ຺ມສຎ຺ຎາ, ຘມ຺ມສງ຺ຂາໂຕ, ຘມ຺ມສມ຺ມໂຕ, ປາຓສຎ຺ຎິຕາ, ອສຸຠສຎ຺ຎາ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ຘາຕຸສຎ຺ຎາ, ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິ ອິຈ຺ຈາທິ.
ອວຘາຣຓປຸພ຺ພປເທ ຍຖາ-ຄຸໂຓ ເອວ ຘນໍ ຄຸຓຘນໍ, ເອວໍ ສທ຺ຘາຘນໍ, ສີລຘນໍ, ປຎ຺ຎາຣຕນໍ, ຈກ຺ຂຸ ເອວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ເອວໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ, ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ, ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣໍ, ຣູປາຣມ຺ມຓ+ມິຈ຺ຈາທິ.
ວິເສສນ+ວິເສສ຺ເສຫິ, ກ຺ຣິຍາຍ ຈ ສເຫ+ຣິໂຕ;
ເຕສໍ ຠາວໍ ວິເວເຈຕາ, ນິປາໂຕ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ທຕິ.
ອໂຍຄ+ມຎ຺ຎໂຍຄຎ຺ຈ, ອຈ຺ຈນ຺ຕາໂຍຄ+ເມວິ+ຕິ;
ວິວກ຺ຂາໂຕ ປຍຸຕ຺ໂຕປິ, ເອວຕ຺ໂຖ ຎາຍເຕ ຍໂຕ.
ພ຺ຍວຈ຺ເຉທຜລໍ ວາກ຺ຍໍ, ຕໂຕ ຈິຕ຺ໂຕ ຘນຸທ຺ຘໂຣ;
ປາຕ຺ໂຖ ຘນຸທ຺ຘໂຣ ນີລຸ+ປ຺ປລ+ມຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ຍຖາ.
ເອຕ຺ຖ ນິປາໂຕຕິ ເອວ-ອິຕິນິປາໂຕ, ອປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕປິ ເອວສທ຺ໂທ ເອວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ – ‘‘ຈິຕ຺ໂຕ ຘນຸທ຺ຘໂຣ ເອວາ’’ຕິ ວິເສສເນນ ຍຸຕ຺ໂຕ ອໂຍຄວິວຈ຺ເຉທໂກ, ຘນຸນາ ໂຍເຄ ປຕິຏ຺ຐາປນໂຕ ‘‘ປາຕ຺ໂຖ ເອວ ຘນຸທ຺ຘໂຣ’’ຕິ ວິເສສ຺ເສນ ຍຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໂຍຄວິວຈ຺ເຉທໂກ, ຘນຸທ຺ຘຣຕ຺ຕສ຺ສ ປາຕ຺ຖສໍຂາຕອຊ຺ຊຸເນ ເອວ ປຕິຏ຺ຐາປນໂຕ. ‘‘ນີລຸປ຺ປລ+ມຕ຺ເຖວາ’’ຕິ ກ຺ຣິຍາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕາໂຍຄວິວຈ຺ເຉທໂກ, ນີລຸປ຺ປລສ຺ສ ສພ຺ຠາເວເຍວ ປຕິຏ຺ຐາປນໂຕ.
໒໑. ສໍຂ຺ຍາທິ
ເອກຕ຺ເຖ ສມາຫາເຣ ສໍຂ຺ຍາທິ ນປຸໍສກລິງ຺ຄໍ ຠວຕິ. ຕໂຍ ໂລກາ ສມາຫຏາ=ຈິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕາ, ຕິຓ຺ຓໍ ໂລການໍ ສມາຫາໂຣຕິ ວາ ວາກ຺ເຍ ວິເສສນສມາເສ ກເຕ ອິມິນາ ນປຸໍສກຕ຺ຕໍ ຠວຕິ. ສມາຫາຣສ຺ເສ+ກຕ຺ຕາ ເອກວຈນເມວ, ຕິໂລກໍ, ໂຠ ຕິໂລກ, ຕິໂລກໍ, ຕິໂລເກນ ອິຈ຺ຈາທິ. ເອວໍ ຕໂຍ ທຓ຺ຑາ ຕິທຓ຺ຑໍ, ຕີຓິ ມລານິ ສມາຫຏານິ, ຕິຓ຺ຓໍ ມລານໍ ສມາຫາໂຣຕິ ວາ ຕິມລໍ, ຕິລກ຺ຂຓໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈໍ, ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທໍ, ຉຏ຺ຐາຍຕນໍ, ສຕ຺ຕາຫໍ, ອຏ຺ຐສີລໍ, ນວໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ທສສີລໍ, ສຕໂຍຊນໍ. ທ຺ເວ ຣຕ຺ຕິໂຍ ສມາຫຏາ ທ຺ວິຣຕ຺ຕໍ.
໑໒. ນຎ
ນອູຈ຺ເຈຕໍ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕໍ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕນ ສເຫ+ກຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ. ຎ຺ຎກາໂຣ ‘‘ຏ ນຎສ຺ສາ’’ຕິ ວິເສສນຕ຺ໂຖ ‘ປາມນປຸຕ຺ຕາທີສຸ ນສ຺ສ ໂຏ ມາ ໂຫຕູ’ຕິ. ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ‘‘ຏ ນຎສ຺ສາ’’ຕິ ນສ຺ສ ຏາເທໂສ. ຎ຺ຎ-ກາໂຣ ເອຕ຺ເຖວ ວິເສສນຕ຺ໂຖ.
ນ-ນິເສໂຘ ສໂຕ ຍຸຕ຺ໂຕ, ເທສາທິນິຍມໍ ວິນາ;
ອສໂຕ ວາ+ຜໂລ ຕສ຺ມາ, ກຖ+ມພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິເຈ.
ນິເສຘຕ຺ຖານຸວາເທນ, ປຏິເສຘວິຘິ ກ຺ວຈິ;
ປຣສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຎາຓຕ຺ຕາ+ຂ຺ຍາປນາໂຍ+ປປຊ຺ຊເຕ.
ທຸວິໂຘ ຈ+ສ຺ສ ນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ປສຊ຺ຊປຏິເສຘ+ປຣິຍຸທາສວເສນ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ‘‘ອສູຣິກປສ຺ສາຣາຊທາຣາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖສ຺ສ ສພ຺ພທາ ອຠາວໍ ທີເປຕິ, ໂສ ປສຊ຺ຊປຏິເສຘວາຈີ ນາມ. ໂຍ ປນ ‘‘ອພ຺ຣາຫ຺ມຓ+ມານຍາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖໍ ປຣິຍຸທາສິຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍສທິເສ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ກາຣິຍໍ ປຏິປາທຍຕິ, ໂສ ປຣິຍຸທາສວາຈີ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –
ປສຊ຺ຊປຏິເສຘສ຺ສ, ລກ຺ຂຓໍ ວຕ຺ຖຸນຕ຺ຖິຕາ;
ວຕ຺ຖຸໂຕ+ຎ຺ຎຕ຺ຣ ຍາ ວຸຕ຺ຕິ, ປຣິຍຸທາສລກ຺ຂຓໍ.
ຍຕ຺ຣ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓາທີສຸ, ວຕ຺ຖຸໍ ປຣິຍຸທສ຺ສຕິ;
ຕກ຺ຣິຍາຍຸຕ຺ຕຣາຊາທິໍ, ວເທ ໂສ ປຣິຍຸທາສໂກ.
ປສຊ຺ຊປຏິເສໂຘ ຕຸ, ວຕ຺ຖນ຺ຕຣ+ມນາທິຍ;
ກິຎ຺ຈິວຕ຺ຖຸນິເສຘສ຺ສ, ປສງ຺ໂຄ ນ ຠເວຍ຺ຍ ໂສ.
ຕທຎ຺ໂຎ ຈ ຕໍວິຣຸທ຺ໂຘ,
ຕທຠາໂວ ຈ ນຎ຺ຎຕ຺ໂຖ.
ຕທຎ຺ຎຕ຺ເຖ – ອພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຕໍສທິໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອມນຸສ຺ໂສ, ອສ຺ສມໂຓ, ນ ພ຺ຍາກຕາ ອພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ. ຕພ຺ພິຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖ-ນ ກຸສລາ ອກຸສລາ, ກຸສລປຏິປກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອໂລໂຠ, ອມິຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ປຣິຍຸທາສນໂຍ. ຕທຠາເວ-ນ ກຕ຺ວາ ອກຕ຺ວາ, ອກາຕຸນ ປຸຎ຺ຎໍ, ອກໂຣນ຺ໂຕ, ອຠາໂວ ຠວຕິ. ອຍໍ ປສຊ຺ຊປຏິເສຘນໂຍ.
ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸໂຠສຸ ປຣິຍຸທາເສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຎ຺ໂຎ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ເມ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຂຕ຺ຕິຍາທິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສທິໂສວ ອພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຕີຍເຕ. ອິຕຣສ຺ມິໍ ປນ ປກ຺ເຂ ເກນຈິ ສໍສຍນິມິຕ຺ເຕນ ຂຕ຺ຕິຍາໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຎາຓນິວຸຕ຺ຕິ ກຣີຍຕິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ+ຍໍ ນ ຠວຕິ ອພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຕ຺ຕຊ຺ຌາສິໂຕ ນ ຠວຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສທິສຕ຺ຕໍ ວິນາ ມິຈ຺ຉາຎາຓາສມ຺ຠວາ ປໂຍຄສາມຕ຺ຖິຍາ ຈ ສທິສປຏິປຕ຺ຕິ, ຕຄ຺ຄຕາ ຈ ລິງ຺ຄ+ສງ຺ຂ຺ຍາ ຠວນ຺ຕິ. ອໂຕເຍວ ອຸຈ຺ຈເຕ ‘‘ນຎ຺ຎິວຍຸຕ຺ຕ+ມຎ຺ຎສທິສາຘິກຣເຓ, ກຖາ ຫິ ອຕ຺ຖສມ຺ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ.
໗໕. ອນ ສເຣຕິ
ນຎສທ຺ທສ຺ສ ສເຣ ອນ, ນ ອສ຺ໂສ ອນສ຺ໂສ, ນ ອຣິໂຍ ອນຣິໂຍ. ເອວໍ ອນິສ຺ສໂຣ, ອນິຏ຺ໂຐ, ອນາສໂວ. ນ ອາທາຍ ອນາທາຍ, ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉາທິ. ພຫຸລາຘິກາຣາ ອຍຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຫິ ເກຫິຈິ ໂຫຕິ. ປຸນ ນ ຄີຍນ຺ຕີຕິ ອປຸນເຄຍ຺ຍາ ຄາຖາ, ອໂນກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ, ອມູລາມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອຈນ຺ທມຸລ຺ໂລກິການິ ມຸຂານິ, ອສທ຺ຘໂຠຊີ, ອລວຓໂຠຊີ.
໑໓. ກຸປາທໂຍ ນິຈ຺ຈ+ມສ຺ຍາທິວິຘິມ຺ຫິ
ກຸສທ຺ໂທ ປາທໂຍ ຈ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕນ ສເຫ+ກຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈໍ ສ຺ຍາທິວິຘິວິສຍໂຕ+ຎ຺ຎຕ຺ຖ. ເອຕ຺ຖ ອພ຺ຍຠິຈາຣິປາທິສຫຈຣຓຕ຺ເຖນ ກຸອິຕິ ນິປາໂຕວ, ນ ປຖວີວາຈໂກ ກຸສທ຺ໂທ. ສ຺ຍາທິວິຘິວິສໂຍ ນາມ ‘‘ລກ຺ຂຓິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາ’’ ທິນາ ປຕິອາທີນໍ ວິສເຍ ກຕທຸຕິຍາ, ຕຎ຺ຈ ອນ຺ວທ຺ຘມາສນ຺ຕິ ອສໍຂ຺ຍສມາສ+ມິວ ມາ ໂຫຕູຕິ ‘‘ອສ຺ຍາທິວິຘິມ຺ຫີ’’ຕິ ນິເສໂຘ. ກຸຈ຺ຉິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກຸພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ນິຈ຺ຈສມາສຕ຺ຕາ ອສປເທນ ວິຄ຺ຄໂຫ.
໑໐໗. ສເຣ ກທ ກຸສ຺ສຸ+ຕ຺ຕຣຕ຺ເຖ
ກຸສ຺ສຸ+ຕ຺ຕຣຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ສຣາໂທ ອຸຕ຺ຕຣປເທ ກທາເທໂສ ໂຫຕິ. ອີສກໍ ອຸຓ຺ຫໍ ກທຸຓ຺ຫໍ, ກຸຈ຺ຉິຕໍ ອນ຺ນໍ ກທນ຺ນໍ, ກທສນໍ. ສເຣຕິ ກິໍ, ກຸປຸຕ຺ຕາ, ກຸທາຣາ, ກຸທາສາ, ກຸທິຏ຺ຐິ.
໑໐໘. ກາ+ປ຺ປຕ຺ເຖ
ອປ຺ປຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ກຸສ຺ສ ກາ ໂຫຕຸ+ຕ຺ຕຣປເທ. ອປ຺ປກໍ ລວຓໍ ກາລວຓໍ. ເອວໍ ກາປຸປ຺ຜໍ.
໑໐໙. ປຸຣິເສ ວາຕິ
ກຸສ຺ສ ກາ ວາ. ກຸຈ຺ຉິໂຕ ປຸຣິໂສ ກາປຸຣິໂສ, ກຸປຸຣິໂສ ວາ. ປກຏ຺ໂຐ ນາຍໂກ ປນາຍໂກ, ປຘານໍ ວຈນໍ ປາວຈນໍ ຠຸສໍ ວທ຺ຘໍ ປວທ຺ຘໍ ສຣີຣໍ, ສມໍ ສມ຺ມາ ວາ ອາຘານໍ ສມາຘານໍ, ວິວິຘາ ມຕິ ວິມຕິ, ວິວິໂຘ ວິສິຏ຺ໂຐ ວາ ກປ຺ໂປ ວິກປ຺ໂປ, ອຘິໂກ ເທໂວ ອຕິເທໂວ, ເອວໍ ອຘິເທໂວ, ອຘິສີລໍ. ສຸນ຺ທໂຣ ຄນ຺ໂຘ ສຸຄນ຺ໂຘ, ກຈ຺ຉິໂຕ ຄນ຺ໂຘ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ, ສຸຏ຺ຐຸ ກຕໍ ສຸກຕໍ, ທຸຏ຺ຐຸ ກຕໍ ທຸກ຺ກຕໍ ອຠິ ສິຎ຺ຈນໍ ອຠິເສໂກຕິ ສນນ຺ໂຕ, ອຕິສເຍນ ກຕ຺ວາ, ກຕໍ ປກຣິຕ຺ວາ, ປກຕໍ, ອຕິສເຍນ ຖຸຕໍ ອຕິຕ຺ຖຸຕໍ, ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຖຸຕໍ ອຕິຕ຺ຖຸຕໍ, ອີສໍ ກຬາໂຣ ອາກຬາໂຣ, ສຸຏ຺ຐຸ ພທ຺ໂຘ ອາພທ຺ໂຘ.
ປາທໂຍ ຄຕາທ຺ຍຕ຺ເຖ ປຐມາຍ
ປຄໂຕ ອາຈຣິໂຍ ປາຈຣິໂຍ, ເອວໍ ປນ຺ເຕວາສີ.
ອຈ຺ຈາທໂຍ ກນ຺ຕາທ຺ຍຕ຺ເຖ ທຸຕິຍາຍ
ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ມຎ຺ຈໍ ອຕິມຎ຺ໂຈ. ອຕິມາໂລ, ‘‘ຆປສ຺ສ+ນ຺ຕສ຺ສາ+ປ຺ປຘານສ຺ສາ’’ຕິ ມາລາສທ຺ເທ ຆສ຺ສ ຣສ຺ໂສ. ເອວ+ມຸປຣິປິ ຆປານໍ ຣສ຺ໂສ.
ອວາທໂຍ ກຸຏ຺ຐາທ຺ຍຕ຺ເຖ ຕຕິຍາຍ
ອວກຸຏ຺ຐໍ ໂກກິລາຍ ວນໍ ອວໂກກິລໍ, ອວມຍູຣໍ. ອວກຸຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ.
ປຣິຍາທໂຍ ຄິລານາທ຺ຍຕ຺ເຖ ຈຕຸຕ຺ຖິຍາ
ປຣິຄິລາໂນ+ຊ຺ເຌນາຍ ປຣິຍຊ຺ເຌໂນ.
ນ຺ຍາທໂຍ ກນ຺ຕາທ຺ຍຕ຺ເຖ ປຎ຺ຈມິຍາ
ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ໂກສມ຺ພິຍາ ນິກ຺ໂກສມ຺ພິ. ອສ຺ຍາທິວິຘິມ຺ຫີຕິ ກິໍ, ຣຸກ຺ຂໍ ປຕິ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ.
໑໔. ຈີ ກ຺ຣິຍຕ຺ເຖຫິ
ຈີປຈ຺ຈຍນ຺ໂຕ ກ຺ຣິຍຕ຺ເຖຫິ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕຫິ ສເຫ+ກຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ອມລີນໍ ມລີນໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ‘‘ອຠູຕຕພ຺ຠາເວ ກຣາ+ສ+ຠູໂຍເຄ ວິກາຣາຈີ’’ຕິ ຈີປຈ຺ຈເຍກເຕ ອິມິນາ ສມາໂສ. ເອຕ຺ຖ ຈ-ກາໂຣ ‘‘ຈີ ກ຺ຣິຍຕ຺ເຖຫີ’’ຕິ ວິເສສນຕ຺ໂຖ. ‘‘ປ຺ໂຍ ວາ ຕ຺ວາສ຺ສ ສມາເສ’’ຕິ ປ຺ຍ ໂຫຕິ, ປ-ກາໂຣ ‘‘ປ຺ເຍ ສິສ຺ສາ’’ຕິ ວິເສສນຕ຺ໂຖ. ມລິນີກຣິຍ.
໑໕. ຠູສນາ+ທຣາ+ນາທເຣສ຺ວ+ລໍ+ສາ+ສາຕິ
ຠູສນາທີສ຺ວ+ຕ຺ເຖສ຺ວ+ລ+ມາທໂຍ ສທ຺ທາ ເອກຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ອລໍ ກຣິຕ຺ວາ ສກ຺ກຣິຕ຺ວາ ອສກ຺ກຣິຕ຺ວາຕິ ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ສມາເສ ກເຕ ປ຺ເຍ ຈ ‘‘ສາ ສາຘິກຣາ ຈ ຈຣິຈ຺ຈາ’’ຕິ ຈາເທໂສ ປຣຣູປຎ຺ຈ. ອລໍກຣິຍ, ສກ຺ກຈ຺ຈ, ອສກ຺ກຈ຺ຈ.
໑໖. ອຎ຺ເຎຈາ+ຕິ ສຸຕ຺ເຕນ ສມາເສ ກເຕ… ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປກຣຓໂຕ ອຄ຺ຄລ+ມິຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວ+ມິຘາປິ ນິປາຕປຠາເວ ອຎ຺ເຎ ຈາຕິ ສາມຎ຺ຎໍ ເຈ+ຕິ ອາຄມານຸສາເຣນ ລພ຺ຠມານວິຠຕ຺ຍນ຺ຕປຏິຣູປນິປາຕາວ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ອຄ຺ຄໂຕ ຠວິຕ຺ວາ ປຸໂຣຠຸຍ຺ຍ, ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕິໂຣຠູຍ, ອນ຺ຕຣຘານໍ ກຕ຺ວາ ຕິໂຣກຣິຍ, ອຸຣສິ ກຕ຺ວາ ອຸຣສິກຣິຍ, ມນສິ ກຕ຺ວາ ມນສິກຣິຍ, ມຊ຺ເຌ ກຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌກຣິຍ, ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ຠູຍ.
໑໗. ວາ+ເນກ+ຎ຺ຎຕ຺ເຖ
ອເນກໍ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ເອກຕ຺ຖໍ ວາ ໂຫຕິ.
ປທນ຺ຕຣສ຺ສ ຍສ຺ສ+ຕ຺ໂຖ, ປຘານໍ ລິງ຺ຄ+ມສ຺ສ ຈ;
ສມາໂສ ໂສ+ຍ+ມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ພຫຸພ຺ພີຫິປຣວ຺ຫໂຍ.
ໂສ ຈ ນວວິໂຘ ທ຺ວິປໂທ, ຠິນ຺ນາຘິກຣໂຓ, ຕິປໂທ, ນ-ນິປາຕປຸພ຺ພປໂທ, ສຫປຸພ຺ພປໂທ, ອຸປມານປຸພ຺ພປໂທ, ສງ຺ຂ຺ໂຍຠຍປໂທ, ທິສນ຺ຕຣາລຕ຺ໂຖ, ພ຺ຍຕິຫາຣລກ຺ຂໂຓ ຈາຕິ.
໑. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິປໂທ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣໂຓ ກມ຺ມາທີສຸ ຉສຸ ວິຠຕ຺ຍຕ຺ເຖສຸ ຠວຕິ.
(ກ) ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍຕ຺ເຖ ຕາວ-ອາຄຕາ ສມຓາ ອິມໍ ສງ຺ຆາຣາມນ຺ຕິ ອາຄຕສມໂຓ ສງ຺ຆາຣາໂມ. ໂສ ຈ ທຸວິໂຘ ຕຄ຺ຄຸຓາ+ຕຄ຺ຄຸຓວເສນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –
ຕຄ຺ຄຸໂຓ+ຕຄ຺ຄຸໂຓ ເຈ+ຕິ,
ໂສ ສມາໂສ ທ຺ວິຘາ ມໂຕ.
ຕໍ ຍຖາ ‘ນີຍຕໍ ລມ຺ພ-
ກຓ຺ໂຓ+’ ‘ຍໍ ທິຏ຺ຐສາຄໂຣ’.
ເຕສຸ ຍຕ຺ຖ ວິເສສນຠູໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖຄ຺ຄຫເຓນ ຄຍ຺ຫຕິ, ໂສ ຕຄ຺ຄຸຓສໍວິຎ຺ຎາໂຓ, ຍຖາ ‘ລມ຺ພກຓ຺ຓ+ມານຍາ’ຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ນ ຄຍ຺ຫຕິ, ໂສ ອຕຄ຺ຄຸຓສໍວິຎ຺ຎາໂຓ, ຍຖາ ‘ພຫຸຘນ+ມານຍາ’ຕິ.
ອິຘ ວິເສສນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິປາໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຄຕສທ຺ໂທ ຈ ສມຓສທ຺ໂທ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ເຖ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ທຸຕິຍາວິຠຕ຺ຍຕ຺ຖຠູເຕ ສງ຺ຆາຣາມສງ຺ຂາເຕ ອຎ຺ຎປທຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສມາເສເນວ ກມ຺ມຕ຺ຖສ຺ສ ອຠິຫິຕຕ຺ຕາ ປຸນ ທຸຕິຍາ ນ ໂຫຕິ. ຕຖາ ອາຄຕສມຓາ ສາວຕ຺ຖິ, ອາຄຕສມຓໍ ເຊຕວນໍ. ປຏິປນ຺ນາ ອທ຺ຘິກາ ຍໍ ປຏິປນ຺ນທ຺ຘິໂກ ປໂຖ, ອຠິຣູຬ຺ຫາວ, ຓິຊາຍໍ ນາວໍ ສາ ອຠິຣູຬ຺ຫວາຓິຊາ ນາວາ.
(ຂ) ຕຕິຍຕ຺ເຖ-ຊິຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເຍນ ໂສ ຊິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສມໂຓ, ເອວໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ, ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ, ກຕກິຈ຺ໂຈ. ວິຊິຕາ ມາຣາ ອເນນາຕິ ວິຊິຕມາໂຣ ຠຄວາ, ປຏິວິທ຺ຘສພ຺ພຘມ຺ໂມ. ກຣຓຕ຺ເຖ-ຉິນ຺ໂນ ຣຸກ຺ໂຂ ເຍນ ໂສ ຉິນ຺ນຣຸກ຺ໂຂ ຜຣສຸ.
(ຄ) ຈຕຸຕ຺ຖິຍຕ຺ເຖ-ທິນ຺ໂນ ສຸງ຺ໂກ ຍສ຺ສ ໂສ ທິນ຺ນສຸງ຺ໂກ ຣາຊາ, ທິນ຺ນໍ ໂຠຊນໍ ອສ຺ສາຕິ ທິນ຺ນໂຠຊໂນ.
(ຆ) ປຎ຺ຈມິຍຕ຺ເຖ-ນິຄ຺ຄຕາ ຊນາ ຍສ຺ມາ ໂສ ນິຄ຺ຄຕຊໂນ ຄາໂມ, ນິຄ຺ຄໂຕ ອໂຍ=ສຸຂໍ ຍສ຺ມາຕິ ນິຣໂຍ, ນິກ຺ກິເລ- ໂສ. ອເປຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອສ຺ມາຕິ ອເປຕວິຎ຺ຎາໂຓ ມຕກາໂຍ, ອປຄຕຠຍເຠຣໂວ ອຣຫາ.
(ງ) ຉຏ຺ຐິຍຕ຺ເຖ-ຉິນ຺ນາ ຫຕ຺ຖາ ຍສ຺ສ ໂສ ຉິນ຺ນຫຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ ຂີຓາສໂວ, ວີໂຕ ຣາໂຄ ອສ຺ສາຕິ ວີຕຣາໂຄ. ທ຺ເວ ປທານິ ອສ຺ສາຕິ ທ຺ວິປໂທ, ທ຺ວິຫຕ຺ໂຖ ປໂຏ. ເຕວິຊ຺ໂຊຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິວິຊ຺ໂຊ ເອວາຕິ ສກຕ຺ເຖ ໂຓ ວຸທ຺ຘິ ຈ. ຈຕຸປ຺ປໂທ, ປຎ຺ຈ ຈກ຺ຂູນິ ອສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈຈກ຺ຂຸ ຠຄວາ, ຉຬຠິຎ຺ໂຎ, ‘‘ຆປສ຺ສາ’’ທິນາ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ. ນວງ຺ຄໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ທສພໂລ, ອນນ຺ຕຎາໂຓ. ຕີຓິ ທສ ປຣິມາຓ+ເມສໍຕິ ຕິທສາ ເທວາ, ອິຘ ປຣິມາຓສທ຺ທສນ຺ນິມານໂຕ ທສສທ຺ໂທ ສງ຺ຂ຺ຍາເນ ວຕ຺ຕເຕ. ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ອຸຕ຺ຕຣປເທ ‘‘ອິມສ຺ສິ+ທໍ ວາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອິທໍ. ໂກ ປຠໂວ ອສ຺ສາຕິ ກິໍ ປຠໂວ ກາໂຍ. ວິຄຕໍ ມລໍ ອສ຺ສາຕິ ວິມໂລ, ສຸນ຺ທໂຣ ຄນ຺ໂຘ ອສ຺ສາຕິ ສຸຄນ຺ຘໍ ຈນ຺ທນໍ, ເອວໍ ສຸສີໂລ, ສຸມຸໂຂ, ກຸຈ຺ຉິໂຕ ຄນ຺ໂຘ ອສ຺ສາຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ກຸຓປໍ, ທຸມ຺ມຸໂຂ, ທຸຏ຺ຐຸ ມໂນ ອສ຺ສາຕິ ທຸມ຺ມໂນ, ເອວໍ ທຸສ຺ສີໂລ. ຕໂປ ເອວ ຘນໍ ອສ຺ສາຕິ ຕໂປຘໂນ. ຂນ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ພລໍ ອສ຺ສາຕິ ຂນ຺ຕິພໂລ. ອິນ຺ໂທຕິ ນາມໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອິນ຺ທນາໂມ.
ຉນ຺ທຊາຕາທີສຸ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພານໍ ຍຖິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ອຸຠຍໍ ປຸພ຺ພໍ ນິປຕຕິ, ກມາຕິກ຺ກເມ ປໂຍຊນາຠາວາ. ຊາໂຕ ຉນ຺ໂທ ອສ຺ສາຕິ ຊາຕຉນ຺ໂທ, ເອວໍ ຉນ຺ທຊາໂຕ. ສຎ຺ຊາຕປີຕິໂສມນສ຺ໂສ, ປີຕິໂສມນສ຺ສສຎ຺ຊາໂຕ. ມາສຊາໂຕ, ຊາຕມາໂສ. ຉິນ຺ນຫຕ຺ໂຖ, ຫຕ຺ຖຉິນ຺ໂນ.