໖. ນຂາ

ຂາທຍຕິ ອາທຍຕິ ຂາທ, ອທ=ຠກ຺ຂເຓ, ອວ຺ຫາປຍຕິ ວ຺ເຫ=ອວ຺ຫາເນ ອາປຸພ຺ໂພ, ‘‘ປໂຍຊກພ຺ຍາປາເຣ ຓາປິເຈ’’ຕິ (໕-໑໖) ຓາປິມ຺ຫິ ປຸພ຺ພສຣໂລໂປ, ກນ຺ທຍຕິ ກນ຺ທ=ອວ຺ຫານໂຣທເນສຸ.

‘‘ວຫິສ຺ສານິຍນ຺ຕຸເກ’’ຕິ ຄຓສຸຕ຺ເຕ ອຍເມຕ຺ໂຖ ‘‘ວຫິສ຺ສຘາຕຸສ຺ສ ປໂຍຊ຺ເຊ ກຕ຺ຕຣິ ນິຍນ຺ຕຸຣຫິເຕ ທຸຕິຍາ ນ ຠວຕີ’’ຕິ, ນິຍນ຺ຕາ ສາຣຖິ ກິຣິຍາສິທ຺ຘິໍ ນິຍາມໂກຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ປກາເສຕຸມາຫ-‘ກິຣິຍງ຺ຄ’ມິຈ຺ຈາທິ, ກິຣິຍງ຺ຄ ກິຣິໂຍປກຣຓຠູຕໍ ພລີ ພທ຺ທາທິໍ ກິຣິຍາກາຣຓໍ, ນິຍເມຕ຺ວາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ກຣຓີເຍ ກິຣິຍາ ວິສເຍ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ, ວາຫຍຕິ ຠາຣໍ ເທວທຕ຺ເຕເນຕ຺ຍຕ຺ຣ ຫິ ເທວທຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎວາ ປຸຣິໂສ ນິຍນ຺ຕາຣມນ຺ຕເຣເນວ ຠາຣໍ ວຫຕີຕ຺ຍນິຍນ຺ຕຸໂກ ກຕ຺ຕາ, ວາຫຍຕິ ຠາຣໍ ພລີພທ຺ເທ ອິຈ຺ຈຕ຺ຣ ຕຸ ພລີພທ຺ທາ ນິຍນ຺ຕາ ຣມນ຺ຕເຣນ ນ ວຫນ຺ຕີຕິ ສນິຍນ຺ຕຸກາ.

‘‘ຠິກ຺ຂິສ຺ສາຫິໍສາຍ’’ນ຺ຕິ ຄຓສຸຕ຺ຕສ຺ສາຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ຠກ຺ຂິສ຺ສາຫິໍສຕ຺ຖສ຺ສ ປໂຍຊ຺ເຊ ກຕ຺ຕຣິ ທຸຕິຍາ ນ ຠວຕີ’’ຕິ, ອຖ ກຖເມຕ຺ຖ ຫິໍສຕ຺ຖຕາ ຠກ຺ຂິສ຺ສ ຫິໍສາ ຫິ ເຈຕນາວຕິ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ເຈຕ຺ຖສສ຺ສໍ ເຈຕນາວນ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ-‘ສພ຺ເພ’ອິຈ຺ຈາທິ, ສພ຺ເພຕິ ຣຸກ຺ຂາທໂຍ, ຠາວາ ປທຕ຺ຖາ, ອິທານິ ສພ຺ພທສ຺ສນານຸກູລຫິໍສຕ຺ຖຕມຸປທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ຍທິເວ’ຈ຺ຈາທິ, ນນຸ ພຸທ຺ຘວຈນ ນິສ຺ສິຕມິທໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ, ຕຖາ ສຕິ ສມ຺ມຕເມເວ-ຕ຺ໂຖ-ປທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ກິນ຺ນາມາຎ຺ຎທສ຺ສໂນປຄາຕາຘິເຣນາຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕິ ນິກ຺ກາຣຓິສ຺ສາ [ນິກ຺ກມ຺ມິສ຺ສາ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຠວໂຕ-ປາໂຍຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ປຣຕ຺ຖານຸພທ຺ຘກິຈ຺ຉໍ ປນ ມຫາປຸຎ຺ຎປຎ຺ຎາ ນ ກິຎ຺ຈິ ວິຍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຫຕິ (ຫິ) ເອເຕນ ປຣຕ຺ໂຖ ‘‘ມຕນ຺ຕເຣປິ ສິທ຺ຘິ ສິສ຺ສານໍ, ຕໍຕໍ ມຕຎ຺ຎຸໂນ ວາ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ຍທິທມວໂລເກຍ຺ຍຸໍ ເຕ ເຈຕ຺ຖາວຕາຣໍ [ເຈຕ຺ຖກາຣໍ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ລເຠຍ຺ຍຸໍ ເອຕາທິໂສ ຈ ປຎ຺ຎວາ ປຏິລທ຺ຘພຸທ຺ຘວຈນປ຺ປສາໂທ’ຕິ ຕທວຕາເຣນ ຈ ພຸທ຺ເຘ ຠຄວຕິ ກເມນ ທຬ຺ຫໍ ປສາທໍ ປຏິລເຠຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ, ເອວເມວໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕໍຕໍພ຺ຍາກຣໂຓທາຫຣຓປ຺ປສງ຺ເຄປິ ຕທນຸສາເຣເນວ ຕນ຺ຕໍປໂຍຊນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ນິຣຕ຺ຖກກຖາປສຸໂຕ-ຍມາຈຣິໂຍຕິ.

ທຸຫາທີນໍ ຕ຺ເຍວມາໂທ ອມ຺ຫາກມ຺ປຣມຄຸຣຸນາ ຣຕນມຕິປຎ຺ຈິກາລງ຺ກາຣາທິກາເຣນ ນານາກາຣສາຣຕ຺ຖເວທເວທິຕຸ [ເວທາເວທິຕ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ມຫາປຎ຺ຎາປາຏວານໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ສາມິນາ ມຫາສາມິນາ ສມ຺ພຸທ຺ຘສາສນຣຕນວໂຣປກາຣເກນ ‘ອິທເມຕ຺ຖ ວິຈາຣຓີຍໍ’ຕ຺ຍຠິຘາຍ ນານາມຕນ຺ຕຣມາກຑ຺ຒິຍ ພຫຸໍ ສມ຺ປເວທິຕມຕ຺ຖິ, ມຍມ຺ປເນຕ຺ຖ ອາຈຣິເຍນາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຕເມວາລມ຺ພ ອຕ຺ຖມ຺ປ ກາສຍິສ຺ສາມ. ສຕ຺ຍປ຺ຍເນກທສ຺ສນເຠເທ ສິຏ຺ຐປ຺ປໂຍຄານຸສາເຣນ ຍຕ຺ຖ ປຘາເນກມ຺ມນິຕ຺ຍາທິປ຺ປຠຸຕໂຍທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຣ ຕ຺ວປ຺ປຘາເນຕ຺ຍາທີ, ຍຕ຺ໂຣຠຍຕ຺ຣປິ, ຕໍສພ຺ພມິຫ ຠສ຺ສກາຣາທ຺ຍນຸມຕກ຺ກເມນ ປຏິປາທຍມາຫ-ທຸຫາທີນ’ມິຈ຺ຈາທິ, ເອຕ຺ຖາທິສທ຺ໂທ ປກາຣວາຈີ, ເຕນ ຍາຈິປ຺ປຠຸຕໂຍ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ກມ຺ມທ຺ວຍຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຉຏ຺ຐີ, ເຕນ ກມ຺ມທ຺ວຍຍຸຕ຺ຕານໍ ມຊ຺ເຌ ທຸຫາທີນມປ຺ປຘາເນປິ ຄວາໂທ ກມ຺ເມ ຕ຺ຍາທິປ຺ປຠຸຕໂຍຕິ ໂຍຊນາ. ອິຈ຺ຈາທິຕິອາທິສທ຺ເທນ ‘ອວຣຸນ຺ຘຕິ ວຊໍ ຄາວໍ ອວຣຸນ຺ຘີຍເຕ ວຊໍ ໂຄ’ອິຈ຺ຈາທີນໍ ປຣິຄ຺ຄໂຫ, ຄມນາທ຺ຍຕ຺ຖານ ມິຕ຺ຍາທິສທ຺ເທນ ໂພຘຕ຺ຖາທີນໍ ຄຫຓໍ. ຄມີຍເຕ ຄາໂມ ເທວທຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖໍ ປໂຍຊ຺ຊຕ຺ຕສມ຺ຠໂວຕິ ອາຫ-‘ປຸຣິເສ’ຈ຺ຈາທິ, ຍຊ຺ຊປິ ຄາໂມ ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕິ ນິພ຺ຍາປາຣຕ຺ຕາ ປຸຣິໂສວ ຕຸ ຄມນກິຣິຍໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ, ຕຖາປິ ປຸຣິສສ຺ສ ຄມນກິຣິຍາຍ ຍໍຜລປ຺ປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ, ຕມຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຄາມປຸຣິສານໍ ສມານນ຺ຕິ ປຸຣິສ ກິຣິຍາຕຸລ຺ຍຜລຕ຺ຕາ ຄາໂມປິ ຄມນກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸພ຺ຍປເທເສ ກາຣຓໍ ຠວຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ຕຖາຫິ ຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂກຈິ ຄາເມ ອາສນ຺ເນ ສຕິ ວທຕິ ‘ອາຄໂຕ ຄາໂມ ປຕ຺ໂຕ ຄາໂມ’ຕິ, ອໂຕຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ເຍ ກມ຺ມທ຺ວຍຍຸຕ຺ຕາ ທຸຫາທໂຍ ຄມນາທ຺ຍຕ຺ຖາໂຈທາຫຏາ, ເອເຕຫິ ອຎ຺ເຎສໍ, ປຘາເນ ກມ຺ເມຠິ ອຊາທິມ຺ຫິ ປຘາເນ ກມ຺ເມ, ປຘານຕ຺ຕມ຺ປນ ອຊາທີນໍ ກິຣິຍາຍ ປໂຍຊນຕ຺ຕາ, ອຊາທ຺ຍຕ຺ຖາ ຫ຺ຍານຍນກິຣິຍາຣຠ຺ຍເຕ. ອຍມ຺ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ຄໂຫ-

‘‘ທຸຫິ ຍາຈິ ຣຸຘິ ປຸຈ຺ຉິ, ຠິກ຺ຂິ ຈິ ພ຺ຣຸວິ ສາສິ ຈ;

ຊິ ທຓ຺ຑິ ປຕ຺ຖິ ມນ຺ຖີ ຈ, ຘາຕູ ໂຫນ຺ຕິ ທຸຫາທໂຍ.

ຄຕ຺ຍາທິສຸຕ຺ຕປຏ຺ຐິຕາ, ຄຕ຺ຍາທ຺ຍຕ຺ຖາ ຠວນ຺ຕິ ເຕ;

ນີວຫຫຣກສາຈ, ນີວຫາທີ ຠວນ຺ຕິ ເຕ.

ທ຺ວິກມ຺ມເກສຸ ເຈເຕສຸ, ອປ຺ປຘາເນ ທຸຫາທິນໍ;

ຕ຺ຍາທິປ຺ປຠຸຕໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ປຘາເນ ນີວຫາທິນໍ;

ອຸຠຍຕ຺ຖ ປໂຍຄານຸ, ສາຣາ ຄຕ຺ຍຕ຺ຖອາທິນໍ’’ຕິ.

ປໂຍໂຄ ປນ ສມ຺ພນ຺ຘຈິນ຺ຕາຍມິຫ ຈ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ສພ຺ພຖາ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.