໒. ທຸຕິຍກຓ຺ຑ ວຓ຺ຓນາ

໑. ທ຺ເວທ຺ເວ

ອວຍວສມ຺ພນ຺ເຘຕິ ສ຺ຍາທ຺ຍວຍວີສມຸທາເຍນ ທ຺ເວທ຺ເວຕິ ວຸຕ຺ຕານມວຍວານໍ ສມ຺ພນ຺ເຘ, ອເຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຍນຸກູລາຍ ປຎ຺ຈິກາຍ ວາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປຎ຺ຈິການຸ ກູລາຍ ວຸຕ຺ຕິຍາ ວາ, ນ ເຈຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນມຎ຺ໂຎຎ຺ຎານຸກູລຕາ ທິສ຺ສຕິ, ຕຖາຫິ ວຸຕ຺ຕິຍໍ-‘ເອກາເນກຕ຺ເຖສຸ ວຕ຺ຕມານໂຕ ນາມສ຺ມາ’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ປກຕິວິເສສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຈິກາຍນ຺ຕຸ ຕພ຺ພິເສສນ ວເສນ ຈ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖວິເສສນວເສນ ຈ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ, ຕເທວ ມຸຠິນ຺ນນ຺ນາຎ຺ຎມຎ຺ຎານຸກູລຕາ ທິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ທ຺ວິນ຺ນມຎ຺ໂຎຎ຺ຎານຸກູລຕາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ພ຺ຍາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມ ‘‘ຍທິ ປເນຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຍານຸກູລາ ປຎ຺ຈິກາ ຠເວຍ຺ຍ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖປກ຺ໂຂ ຊຫິຕພ຺ໂພ ສິຍາຕິ ‘ເຕ…ເປ… ເອກາເນກຕ຺ເຖສຸ’ຕິ ຈ, ເຕນ…ເປ… ໂຍຊນິຍ’ນ຺ຕິ ຈ ເອເຕສໍ ຊຫິຕພ຺ພຕາຍ ພຫຸປາຐວິໂລໂປ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຍທິ ປນ ປຎ຺ຈິການຸກູລາ ວຸຕ຺ຕິ ຠເວຍ຺ຍ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພ ມຕ຺ຕເມວ ສິຍາຕິ ພຫຸວິໂລປາປຕ຺ຕິ (ນ) ໂຫຕີຕິ ເອເຕສໍ ທ຺ເວທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ ເອກາເນ ກຕ຺ເຖສຸ ວຕ຺ຕມານໂຕ ນາມສ຺ມາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕິຍາ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ສຕ຺ຖນ຺ຕເຣນາປິ ສຫ ຆຏເຕ, ສຸຕ຺ເຕ ‘ທ຺ເວທ຺ເວກາເນເກສຸ ນາມສ຺ມາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ເອກາເນເກສູ’ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈຍວິເສສນໍ ວາ ຍຸຊ຺ຊຕິ

ປກຕິວິເສສນວເສນ ວາ ຍເທຕໍ ປຈ຺ຈຍວິເສສນໍ, ຕທາ ສາມຕ຺ຖິຍາ ເອກາເນເກສູຕິ ປກຕິວິເສສນມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ສາມຕ຺ຖິຍມຕ຺ຖ ພລໍ, ຕຖາຫ຺ເຍກາທີສຸ ຠວນ຺ຕາ ປກຕິວາຈ຺ຈານເມເວກຕ຺ຕາທິອພ຺ຍຕິ ຣິຕ຺ຕອຕ຺ຖມຕ຺ຕາທີຣູປານໍ ໂຊຕກາ ສ຺ຍາທໂຍ ກຖເມກຕ຺ຕາທີສຸ ວຕ຺ຕມານໂຕ ນາມສ຺ມາ ອຎ຺ຎໂຕ ສິຍຸນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນາມວິເສສາກ຺ເຂໂປ, ຕຖາ ອິຕ຺ຖິຓາທິປ຺ປຈ຺ຈຍາທີນມ຺ປິ ປນ ປກຕິວິເສສານຸປາທາເນປິ ຍໂຕ ຘາຕ຺ວາທິ ວາຈ຺ໂຈຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ສາມຕ຺ຖິຍາ ຕໂຕ, ຘາຕຸຕ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕຫິ [ຕ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕ ວາຈ຺ເຈຫິ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ນ ໂຫນ຺ເຕ ວິຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ, ຕຖາ ຓາທິປຈ຺ຈຍາປິ… ວິຠຕ຺ຍນ຺ຕາ ວິຘານໂຕ, ຍເທຕມ຺ປກຕິວິເສສນໍ ຕທາປິ ສາມຕ຺ຖິເຍເນວ ເອກຕ຺ຕາທີສຸ ວຕ຺ຕມານໂຕ ນາມສ຺ມາ ຕຊ຺ໂຊຕນາຍ ຠວນ຺ຕາ ສ຺ຍາທໂຍ ກຖມຎ຺ຎຕ຺ຖ ໂຫນ຺ຕິ ອສມ຺ຠວາຕິ ເອກາເນເກສຸ ທ຺ເວທ຺ເວຕິ ລພ຺ຠຕິ, ອຖວາ ສຣູເປນ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສາມຕ຺ຖິເຍເນກາເນກຕ຺ເຖສູຕິ ຄມ຺ມມານໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ‘ເຕຈາ’ຕິອາທິກໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ເອກາເນເກສຸ ວຕ຺ຕມານໂຕ ນາມສ຺ມາຕິ ກິມຕ຺ຖໍ ອສຕ຺ວຠູຕາຍ ກິຣິຍາເຍກຕ຺ຕາທິສມ຺ພນ຺ຘາຠາວາ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາຈ ຕ຺ຍາທີຫິ ເຍເວກຕ຺ຕາທີນໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕຫິ ຈ ນ ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ປໂຍຊນນ຺ຕຣມາຫ-‘ຍມ຺ປນາ’ຕິອາທິ, ປຎ຺ຈກນາມຕ຺ຖສ຺ສາຘິປ຺ເປຕຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ປກ຺ຂສ຺ເສຕສ຺ເສວ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຖາຫິ ສງ຺ຂ຺ຍາກມ຺ມາທໂຍ ນາມ ວາຈ຺ຈສ຺ສ ທພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ສກຕ຺ໂຖ-ປສຊ຺ຊໂນ ຈ ສທ຺ໂທ ທພ຺ເພເຍວ ວຕ຺ຕເຕ… ທພ຺ເພເຍວານ຺ຍນຍາທິໂວຫາຣາ, ຕຕ຺ຖ ທພ຺ພວາຈິນາ ສທ຺ເທນ ທພ຺ພຘມ຺ມານມພ຺ຠນ຺ຕຣີກຣຓນ຺ຕິ ນາຍຸຕ຺ຕເມຕໍ ນາເມນ ປຎ຺ຈນ຺ນມຠິຘານໍ, ວິຠຕ຺ຕິໂຍ ປນ ໂຊຕິກາ, ອິຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄສ຺ສ, ຕຖາ ຈາມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘຈິນ຺ຕາຍໍ–

ສທ຺ໂທ ສກຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວານ, ປທຕ຺ຖໍ ທພ຺ພສຎ຺ຎິຕໍ;

ສມເວຕໍ ວເທ ລິງ຺ຄໍ, ສງ຺ຂ຺ຍໍ ກມ຺ມາທິກມ຺ມິ ເຈຕິ.

ເອກາເນເກສຸ ສ຺ຍາທີນໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ເຕນາ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນາຕິ ເຍນ ປຎ຺ຈໂກ ນາມຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ເອກາທີສຸ ຈ ອຕ຺ເຖສຸ ໂຊ-ຕນີເຍສຸ ສ຺ຍາທໂຍ ວິຘິຍິສ຺ສນ຺ຕິ ເຕນ, ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ‘ອໍໂຍ’ອາທີສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ສຠາວໂຕຕ຺ຍາທິກສ຺ສາຍມຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ຍທ຺ຍປິ ສ຺ຍາທໂຍ ເອກາເນເກສຸ ໂຫນ຺ຕິ ຕຖາປິ ເອກາທໂຍ ສງ຺ຂ຺ຍາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ອຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ສງ຺ຂ຺ຍາມຕ຺ເຕ, ສງ຺ຂ຺ຍາຍ ສມ຺ຠວາຠາວາ ສງ຺ຂ຺ເຍເຍ ຠວຕີຕິ ນ ສງ຺ຂ຺ຍາປິ ສ຺ຍາທີນມຕ຺ໂຖ’’ຕິ (ນ) ເກວລໍ ສກຕ຺ຖ ທພ຺ພາທິເຍວ ສ຺ຍາທີນມຕ຺ໂຖ ນ ຠວຕິ, ອປິ ຕຸ ສງ຺ຂ຺ຍາປີຕ຺ຍປິສທ຺ທຕ຺ໂຖ, ອເນນ ສງ຺ຂ຺ຍາ ວິຠຕ຺ຍຕ຺ໂຖ ຈຕຸກ຺ໂກ ນາມຕ຺ໂຖຕ຺ຍຍມ຺ປກ຺ໂຂ ນິຣາກໂຕ ປຎ຺ຈໂກ ນາມຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ສເນ ສງ຺ຂ຺ຍາກມ຺ມາທີນໍ ວິຠຕ຺ຕິໂຍ ໂຊຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕິໂກ ນາມຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ສເນ ຕຸ ສງ຺ຂ຺ຍາກມ຺ມາທໂຍ ວິຠຕ຺ຕິວາຈ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິທານິ ອຘິປ຺ເປຕປຎ຺ຈກນາມຕ຺ເຖ ສກຕ຺ຖາທິກໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຕຕ຺ຖາ’ຕິອາທິມາຫ, ຕຕ຺ຖ ສກຕ຺ໂຖ ວິເສສນນ຺ຕິ ສຣູປາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິເສສນຕ຺ເຕນ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິຕໍ ຕໍ ສກຕ຺ໂຖ ນາມຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘ສຣູປຊາຕິຄຸຓທພ຺ພານິ’ຕິ.

ພເລນ ຍສ຺ສາ ຠິນ຺ເນສຸ, ປວຕ຺ຕນ຺ເຕ ຄຄາທີສຸ;

ສາ ຊາຕ຺ຍຠິນ຺ນຘີສທ຺ທາ, ສຸຕ຺ຕໍ ປຸປ຺ເຜສ຺ວິວານ຺ວີຕໍ.

ທພ຺ພາຘາໂຣ ຕໂຕ ຠິນ຺ໂນ, ນິມິຕ຺ຕໍ ຕປ຺ປຕີຕິຍາ;

ຠາວາຠາວສຠາໂວ ໂຍ, ໂສ ຄຸໂຓ ນິຄ຺ຄຸໂຓ ມໂຕ.

ສຣູປໍ ສທ຺ທຣູປໍວ, ຊາຕິຍາ ຍໍ ວິເສສນໍ;

ວິເສສີຍຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ, ທພ຺ພໍ ຕໍ ສມຸທີຣິຕໍ.

ອິທານິ ສຣູປາທິໂນ ວິເສສນສ຺ສ ສກຕ຺ຖຠາວໍ ຊາຕ຺ຍາທິວິເສສສ຺ສ ທພ຺ພຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຕຕ຺ຖາ’ຕິອາທິມາຫ, ສຣູເປ ວຕ຺ຕເຕ ສທ຺ໂທຕິ ວິຍເຠໂທປຈາເຣນາຫ-‘ສທ຺ທສ຺ສ ສຣູເປນາ’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ປນ ໂຄຕິ ຊາຕິມຕ຺ຕວາຈິນິ ໂຄສທ຺ເທ ປຍຸຕ຺ເຕ ໂຄສທ຺ໂທ ຊາຕິມຕ຺ຕມາເຫຕິ ໂສ ຊາຕິໍ ວິເສເສຕິ ນາມ. ຍຏ຺ຐິອາທິສທ຺ເທຫິ ຍຏ຺ຐິອາທິສຫຈຣິຕາ ອຸປຈາຣໂຕ ຄຫິຕາຕິ ຍຏ຺ຐິອາທິທພ຺ເພຫິ ຍຏ຺ຐິອາທິສຫຈຣິຕາ ປຸຣິສາ ວິເສສີຍນ຺ຕີຕິ ອາຫ-‘ທພ຺ພມ຺ປິ ທພ຺ພນ຺ຕຣສ຺ສ ວິເສສນຠູຕມ຺ຠວຕີ’ຕິ, ຍຏ຺ຐິໂຍປເວສຍາຕິ ຍຏ຺ຐິສທ຺ທວຈນີຍ ຍຏ຺ຐິທພ຺ພວິສິຏ຺ເຐ ປຸຣິເສ ປເວສຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກຸນ຺ເຕປເວສຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວນໂຍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຈຕຸພ຺ພິຘສກຕ຺ຖໂຕ ປໂຣປິ ອຕ຺ຖິ ສກຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ-‘ກຕ຺ຖຈີ’ຕິອາທິ, ສມ຺ພນ຺ຘນິມິຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນິມິຕ຺ຕໍ ກາຣຓໍ ປຈ຺ຈຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ໂສຕິ ສມາໂສ, ເອຕ຺ຖ ຫິ ທຓ຺ໂຑ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອສ຺ສາຕິ ສາມິໂນ ປຸຣິສສ຺ສ ສໍສງ຺ຂາຕທຓ຺ຑາທິທພ຺ເພນ ສຫໂຍ ສສ຺ສາມິສມ຺ພນ຺ໂຘ, ໂສປິ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ-‘ທຓ຺ຑປຸຣິສສມ຺ພນ຺ຘາ ທຓ຺ຑີຕິ ປຈ຺ຈໂຍ’ຕິ, (ກິຣິ)ຍາ ປທຕ຺ຖສ຺ສາປິ ວິເສສນຕ຺ເຕນ ສກຕ຺ຖຠາໂວ ຊາຕິປທຕ຺ຖາທີນໍ ວຸຕ຺ຕ ຐາເນເຍວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ປາຈໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຣິຍາກາຣກສມ຺ພນ຺ຘສງ຺ຂາຕໍ ປຣາຠິມຕໍ ສກຕ຺ຖມ຺ປິ ປໂຣປເທເສໂນປທິສິຕຸກາໂມ ອິຘ ສມ຺ພນ຺ຘສກຕ຺ຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນເຍວ ກິຣິຍາສກຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ກຕ຺ຖຈິ ກິຣິຍາປີ’ຕິອາທິມາຫ. ນາມສຠາເວນ ວິຎ຺ຎາຍມານໍ ປຎ຺ຈມໍ ນາມສງ຺ຂາຕມຕ຺ຖໍ ທພ຺ພປທຕ຺ເຖນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຊາຕິຄຸຓກິຣິຍາທພ຺ພານີຕິ ຫິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ນາມຕ຺ໂຖ, ນາມມ຺ປິ ອນ຺ວຕ຺ຖຣຸຬ຺ຫິວເສນ ທຸວິຘໍ ປຸມິຕ຺ຖິນປຸໍສກ ລິງ຺ຄວເສນ ຕິວິຘມ຺ປິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂຫຕິ… ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ອຕ຺ເຖ ນມຕິ, ເຕ ວາ ອຕ຺ຕນິ ນາເມຕີຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ. ສາມຎ຺ຎຄຸຓ ກິຣິຍາຍທິຈ຺ຉາວເສນາຎ຺ຎຖາປິ ຈຕຸພ຺ພິຘຕ຺ຕໍ ນາມສ຺ສ ວທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ຍທິຈ຺ຉານາມສ຺ສ ທພ຺ພນາເມເນວ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ເອສາຕິ ປສິທ຺ຘິມາ ອຕ຺ໂຖ, ຍມ຺ປນາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ ‘ຕຕ຺ເຖ’ຈ຺ຈາທິນາ, ອຠິຘາຍກຕ຺ເຕນ ໂຊຕກຕ຺ເຕນ, ອິກາຣນ຺ຕໂຕຕິ ມຸນິສທ຺ທໂຕ, ອຎ຺ຎຖາຕິ ອິກາຣນ຺ຕໂຕ ນ ຠວຕິ ເຈ, ອໂຕຕິ ອາເທສ ຠວນໂຕ ຜລໍ ທສ຺ສິຕໍ ນ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ວຸຕ຺ຕິຍໍ ‘ເອວໍ ກຸມາຣີ ກຸມາຣິໂຍ’ຕິອາທີສຸ ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ປຸລ຺ລິງ຺ເຄ ອິກາຣນ຺ຕໂຕ ສ຺ຍາທີນມຸທາຫຣຓມນາເທສຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອວມິຕ຺ຖິຍມ຺ປິ ອນາກາຣນ຺ຕໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອຸປລກ຺ຂຓໍ ເຈຕມິນີ-ນີ-ອູ-ຕິ-ປຈ຺ຈຍນ຺ຕາທີນໍ, ອສຕິ…ເປ… ວຈເນຕິ ອິມິນາ ປາຓິນິຍານໍ ວິຠຕ຺ຕິສຎ຺ຎາວິຘາຍກສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ວິຠຕ຺ຕິຈ’’ (໑-໔-໑໐໔) ອິຕິ ຫິ ເຕສໍ ສຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ‘ສ຺ຍາທີນໍ ຕ຺ຍາທີນຎ຺ຈ ວິຠຕ຺ຕິສຎ຺ຎາ ໂຫຕີ’ຕິ, ຠວນ຺ຕີຕິ ອນ຺ວຕ຺ຖວເສນ ວິຠຕ຺ຕິສທ຺ທວຈນີຍານິ ຠວນ຺ຕິ, ໂສ (ເຍວຕ຺ໂຖ) ວິຠຕ຺ຕິຈ຺ຈເນນ ວິຠຊີຍຕີຕິ ວິຠຕ຺ຕິ, ກມ຺ເມ ກ຺ຕິປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ໂຕຍໍ ວິຠຕ຺ຕິ ສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສຕິ, ກຖມ຺ປເນເຕສຸ ສ຺ຍາທີສຸ ວິຠຊີຍຕິຈ຺ຈສ຺ສ ວາກ຺ຍຕ຺ຖາສ຺ສານຸຄໂມ ເຍເນວໍ ວຸຈ຺ຈຕິຈ຺ຈາສງ຺ກິຍ ເຍນ ຍຖາ ຈ ວິຠຊີຍຕິ ຕມຸປທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ-‘ຕຖາ ຫິ’ຈ຺ຈາທິ.

໒. ກມ຺ເມ

ວຸຕ຺ຕິຍໍ ກຕ຺ຕຸກິຣິຍາຍາຕິ ກຕ຺ຕຸສາທ຺ຍຕາຍ ຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘິນິຍາ ກຕ຺ຕຸກມ຺ມຏ຺ຐາຍປິ ທຸວິຘາຍ ກິຣິຍາຍ, ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ ກໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ຘນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ-‘ກຣີຍຕິ ອຠິສມ຺ພນ຺ຘີຍຕີ’ຕິ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ປທຕ຺ຖຣູປໍ ສມ຺ພຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິມິນາ ຈານ຺ວຕ຺ຖວເສເນວາຍໍ ກມ຺ມໂວຫາໂຣ ສິທ຺ໂຘຕິ ທສ຺ເສຕິ, ສພ຺ພກາຣການມ຺ປິ ປນ ກິຣິຍາສມ຺ພນ຺ຘ ສພ຺ຠາເວປິ ກິຣິຍາຠິສມ຺ພນ຺ຘີຍມານຕ຺ເຕເນວ ຍໍ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິຕໍ ຕເທວ ກມ຺ມໍ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ກຕ຺ຕາທິ ກຕ຺ຕຸ ກິຣິຍາຍາຠິສມ຺ພນ຺ຘີຍມານຕ຺ເຕປິ ກຕ຺ຕາທິຕ຺ຕວຈນິຈ຺ຉາເຍວ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ… ຍສ຺ມາ ວຈນິຈ຺ຉາເຍວ ກາຣການິ ຠວນ຺ຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພກາຣການມ຺ປິ ກາຣກນ຺ຕຣປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຕທຠາໂວ ຍຖາໂຍຄໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ວາກ຺ເຍກເທເສເນຕ຺ຍເນນ ‘‘ທ຺ເວທ຺ເວກາ’’ທິໂນ ວາກ຺ຍສ຺ສ ‘‘ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ’’ອິຈ຺ຈາທິໂນ ຈ ເອກວາກ຺ຍຕ຺ຕໍ ສູເຈຕິ, ປກຣຓສ຺ສ ມຫາວາກ຺ຍຣູປຕ຺ຕາ ວິປ຺ປກຏ຺ຐານິປິ ວາກ຺ຍານິ ອາກງ຺ຂາທິສຠາເວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ພນ຺ຘານຸຠວເນເນກວາກ຺ຍຠາວມ຺ປຏີປຊ຺ຊນ຺ເຕ, ວຸຕ຺ຕີ ຫິ–

‘‘ອາກງ຺ຂາໂຍຄ຺ຄຕາ ສຕ຺ຕາ, ພີຊໍ ສນ຺ນິຘິໂນ ຍໂຕ;

ວິປ຺ປກຏ຺ຐານິ ວາກ຺ຍານິ, ມຫາວາກ຺ຍໍ ກໂຣນ຺ຕ຺ຍໂຕຕິ.

ສາມຎ຺ເຎນາຕິ ກມ຺ມາທ຺ຍວິເສເສນ, ປຸພ຺ພາຈຣິຍສມຎ຺ຎາວເສນາຫ ‘ທຸຕິຍາທິກາ’ຕິ, ເຕນ ຍທ຺ຍປິ ຕ຺ຍາທິໂນປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປູຣຓິຍາ ທຸຕິຍາຕິ ສກ຺ກາ ໂວຫຣິຕຸໍ, ຕຖາປິ ສ຺ຍາທີນໍ ທຸເກເຍວ ທຸຕິຍາຕຕິຍາ ຣຸຬ຺ຫີຕິ ນຕ຺ຍາທີນໍ ທຸການິ ທຸຕິຍາທິສທ຺ເທນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ວິສິຏ຺ເຐສູຕິ ກມ຺ມາທິນາ ວິເສສິເຕສຸ, ຕິວິຘໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ສກສມຍປ຺ປສິທ຺ຘິຍາ ກມ຺ມສ຺ສ ຕິວິຘຕ຺ຕມາຫ, ອຎ຺ເຎ ຕຸ ສຕ຺ຕວິຘມິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກຖໍ–

ນິພ຺ພຕ຺ຕິວິກຕິປ຺ປຕ຺ຕິ, ເຠເທນ ຕິວິຘໍ ມຕໍ,

ຕຕ຺ເຖຈ຺ຉິຕຕມໍ ກມ຺ມໍ, ກມ຺ມໍຕ຺ວຎ຺ຎໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ;

ອິຈ຺ຉິຕຎ຺ຈານິຈ຺ຉິຕຎ຺ຈ, ເນວິຈ຺ຉິຕມນິຈ຺ຉິຕໍ,

ຕຖາຎ຺ຎປຸພ຺ພໍ ນາຎ຺ຎປຸພ຺ພນ຺ຕິ, ເອວມຎ຺ຎໍ ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉິຕາທີນິ ອຸປຣິເຍວາປິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຣຈ຺ຈາທິນາ ຕິວິຘໍ ກມ຺ມໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກມ຺ມເມເກ-ເນກຘາ ປຣິກປ຺ເປນ຺ຕິ, ຕທິຫ ປກາສຍິສ຺ສາມ–

ສຕີ-ສຕີ ວາ ປກຕິ, ນ ຍຕ຺ຖ ປຣິຓາມິນີ,

ນິສ຺ສີຍເຕ ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ກມ຺ມມຎ຺ເຎສມຎ຺ຎຖາ;

ອສນ຺ຕໍ ຊາຍເຕ ຍໍ ວາ, ຍໍ ສນ຺ຕມປ຺ປກາສຕິ,

ອຸປ຺ປຕ຺ຍາ-ຠິພ຺ຍຕ຺ຕິຍາ ວາ, ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ກຏວິກາຣສ຺ສ ກາສສງ຺ຂາຕາ ວິຊ຺ຊມານາ ປກຕິ ປຣິຓາມິນີ ກຏວິກາຣມ຺ປຕິ ປຣິຓມນ຺ຕີ ຍຕ຺ຖປ຺ປໂຍເຄ ນ ນິສ຺ສີຍເຕ… ກຏໍ ກໂຣຕີເຕຕ຺ຖ ເກວລມຕ຺ຖາວຄມມຕ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ກາເສຕິ ອສຸຍ຺ຍມານຕ຺ຕາ ຈ, ປກຕິຍາ ຕຸ ສຸຍ຺ຍ ມານຕ຺ເຕ ວິກາຣິຍໍ ສິຍາ, ເຕເນວ ກາເສ ກຏໍ ກໂຣຕິ, ຕຓ຺ຑຸເລ ໂອທນໍ ປຈຕີຕິ ທ຺ວຍຕ຺ໂຖ ກໂຣຕິ ປຈຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ກາເສ ກໂຣຕິ ຕຓ຺ຑຸເລ ປຈຕີຕິ ວິກາຣີຍຕິ, ກຏໍ ກໂຣຕິ ໂອທນມ຺ປຈຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕີ ຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອສຕີ ວາ ປກຕິ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາເຍວ ຍຕ຺ຖ ນ ນິສ຺ສີຍເຕ… [(ຍຖາ) (ໂປຕ຺ຖເກ)] ( ) ສໍໂຍຄໍ ຊນຍຕິ ວິຠາຄມຸປ຺ປາທຍຕີຕິ ສໍໂຍຄວິຠາຄານໍ ກສ຺ສາປິ ປກຕິຍາ ອວິກາຣຕ຺ຕາ ສໍໂຍຄວິຠາຄວນ຺ເຕ ຫ຺ຍວິກເຕເຫວ ເຕສໍ ຊນນໂຕ, ຕເມວມ຺ຠູຕມນິສ຺ສິຕປກຕິກໍ ອວິຊ຺ຊມານ (ປກຕິ) ກໍ ວາ ກາຣິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນາມາຕິ ເອໂກ, ອຎ຺ເຎສມຎ຺ຎຖາຕິ ວຕ຺ວາ ຕນ຺ທສ຺ເສຕິ ‘ອສນ຺ຕ’ມິຈ຺ຈາທິນາ, ຍໍ ອສນ຺ຕມວິຊ຺ຊມານໍ ຊາຍເຕ, ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕິກມ຺ມໍ, ຍຖາ ສຸຂໍ ຊນຍຕິ ພຸທ຺ຘິມຸປ຺ປາທຍຕີຕິ, ສນ຺ຕໍ ວິຊ຺ຊມານເມວ ວາ ເກວລມປ຺ປກາສິຕປຸພ຺ພໍ ຍໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິຍາ ວາ ປກາສຕິ, ຕມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກມ຺ມໍ, ຍຖາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍຕິສາມຎ຺ຎມຠິພ຺ຍຎ຺ຊຍຕີ’’ຕິ, ຕເທວໍ ເກສຎ຺ຈິ ມເຕນ ອນິສ຺ສິຕປກຕິກໍ ອວິຊ຺ຊມານປກຕິກນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກມ຺ມມ຺ປິ ອຎ຺ເຎສມ຺ມເຕນ ອສນ຺ຕໍ ຊາຍມານໍ ສນ຺ຕມປ຺ປກາສມານນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກມ຺ມມ຺ປີຕິສພ຺ພມ຺ປິ ອຏ຺ຐິຕປຸພ຺ພເມວ ຊາຍຕີຕ຺ຍສໂຕ ຊານນາ ນ ພ຺ຍຕິຣິຈ຺ຈຕິຈ຺ຈາຫ-‘ອສໂຕ ຊນນໍ ກຣີຍຕີ’ຕິ, ອວຕ຺ຖນ຺ຕຣນ຺ຕິ ໂອທນາທິໂນ ກ຺ເລທນາທິລກ຺ຂຓມຎ຺ຎມວຕ຺ຖໍ.

ປກຕ຺ຍຸຈ຺ເຉທສມ຺ຠູຕໍ, ວິກາຣິຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ຕຸ;

ຄຸຓນ຺ຕຣສມຸປ຺ປຕ຺ຍາ, ເອວໍ ສາ ວິກຕິ ທ຺ວິຘາ.

ກິຎ຺ຈິ ວິກາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ປກຕິຍາ ກາຣຓສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉເທນ ສມ຺ຠູຕໍ, ຍຖາ ກຏ຺ຐໍ ຠສ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ກຏ຺ຐສ຺ສາຈ຺ຈນ຺ຕປຣາວຕ຺ຕິ [ປຣາວຕ຺ຕິຍາ (ໂປຕ຺ຖເກ)], ກິຎ຺ຈິ ປນ ຄຸຓນ຺ຕຣານມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ຍຖາ ສຸວຓ຺ຓໍ ກຏກໍ ເກຍຸຣໍ ວາ ກໂຣຕີຕິ ເອວໍ ທ຺ວີຘາ ສາ ວິກຕິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ວິຠາວີຍນ຺ເຕຕິ ນ ຄມ຺ຍນ຺ເຕ, ສາ ປຕ຺ຕິ‘ປາປີຍຕິ ວິສຍີກຣີຍຕີ’ຕິ ກຕ຺ວາ.

ຍຕ຺ຣ ກ຺ຣິຍາກໂຕ ໂກຈິ, ວິເສໂສ ນາວຄມ຺ຍເຕ;

ທສ຺ສນາ ວານຸມານາ ວາ, ສາ ປຕ຺ຕີຕິ ປກິຕ຺ຕິຕາ.

ຍຕ຺ຖ ກິຣິຍາກໂຕ ກິຣິຍາສມ຺ປາທິໂຕ ວິເສໂສ ອຕິສໂຍ ໂກຈິ ນາວຄມ຺ຍເຕ ນປ຺ປຕີຍເຕ ທສ຺ສນາ ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂປ຺ປມາເຓນ ອນຸມານປ຺ປມາເຓນ ວາ ຍຖາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິວິກຕີນມຕິສໂຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂານຸມານາ ວຄມນີໂຍ, ຕຕ຺ຣ ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍໍ ວິເສສສິທ຺ຘິຣຕິປສິທ຺ຘາ… ອຕ຺ຖລາຠາຂ຺ຍສ຺ສ ວິເສສສ຺ສາວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ກິຣິຍາກຕ຺ຕາ, ວິກາຣິເຍ ( ) [(ເອວ) (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຕຸ ກ຺ວຈິ ປຈ຺ຈກ຺ຂວິສໂຍ… ກຏ຺ຐໍ ຑຫຕີຕິ ກຓ຺ຫຕ຺ຕາທິຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ເຂເນໂວປລພ຺ຠນໂຕ, ກ຺ວຈິທນຸມານຄມ຺ໂມ… ເທວທຕ຺ຕໍ ໂຣເສຕິ ປສາທຍຕິ ເວຕິ ວິສິຏ຺ຐມຸຂວຓ຺ຓາທິກາຣິຍານຸເມຍ຺ຍຕ຺ຕາ ໂຣສາທິໂນ, ເອວໍ ຍຕ຺ຖ ນ ວິເສສສິທ຺ຘິ ອປິ ຕຸ ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ, ສາ ປຕ຺ຕີຕິ ປກິຕ຺ຕິຕາ ກຖິຕາ, ອາທິຈ຺ຈມ຺ປສ຺ສຕິ ຘມ຺ມມຊ຺ເຌຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ, ກຖຎ຺ຈຣຫິ ອສນ຺ຕສ຺ສ [ສນ຺ຕສ຺ສ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ປຕ຺ຕິກມ຺ມສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ (ອກໂຣນ຺ຕ)ສ຺ສ ກາຣກຕ຺ຕໍ, ນ ຫິ ກິຎ຺ຈິ ອກໂຣນ຺ຕໍ ກາຣກມ຺ຠວິຕຸມຣຫຕີຕິ ອຸຈ຺ຈເຕ-

ທສ຺ສນກ຺ຂມຕາຠາໂສ, ປຄມພ຺ຍຕ຺ຕິອາທໂຍ;

ວິເສສາ ປຕ຺ຕິກມ຺ມສ຺ສ, ກ຺ຣິຍາສິທ຺ຘິຍມິຈ຺ຉິຕາ.

ອຕ຺ຣ ທຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ກາ ອິຕິ ທສ຺ສເນ ຂມຕາ ອາຠາໂສປຄໂມ ວິສຍຕ຺ໂຕປຄໂມ ວິສຍຕ຺ໂຕປຄມນໍ ພ຺ຍຕ຺ຕິ ເຈຕິ ເອວມາທໂຍ ວິເສສາ ຍຖາໂຍຄໍ ປຕ຺ຕິກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍານິປ຺ຜຕ຺ຕິຍໍ ອິຈ຺ຉິຕາ, ຕໂຕ ຕສ຺ສ ກາຣກຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອາທິຈ຺ຈໍ ປສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ອາທິຈ຺ໂຈ ທຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ກາ, ຕໂຕວ ໂສ ທິສ຺ສຕິ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິຎ຺ໂຈປຍາຕີຕິ ທສ຺ສນກິຣິຍານິປ຺ຜາທກຕ຺ເຖນາສ຺ສ ກາຣກຕ຺ຕມຸປປຊ຺ຊເຕ, ຕຖາ ຎ຺ຎຕ຺ຣາປ຺ຍາທິສທ຺ທຄຫິຕວິເສສວເສນ ກິຣິຍາສິທ຺ຘິໂຕ ກາຣກຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນນຸ ວິກາຣິຍມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກມ຺ມເມວ… ເຕນ ຣູເປນາສໂຕເຍວ ຊນນໂຕ, ປຕ຺ຕິກມ຺ມມ຺ປິ ກິຣິຍາສມ຺ພນ຺ຘຣູເປນາສນ຺ຕເມວ ປຈ຺ຉາ ຕຖາ ຠວຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິເຍວາຕິ ສຈ຺ຈໍ-

ອຕ຺ເຖສາ ວຕ຺ຖຸຏ຺ຐິຕິ, ສຸຂຸມພຸທ຺ຘິໂຄຈຣປຕີຕ຺ຍນຸໂຣເຘນ,

ຕຕ຺ຣ ຍມ຺ເປຕໍ ຆຏເຕ, ຍຖາ ປຕີຕິ ສທ຺ທຕ຺ຖາວຕ຺ຕານໂຕ.

ວິເສສານຸປາທານໂຕຕິ ‘‘ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ’’ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຣີຍຕິ ກໂຏ, ກໂຕ ກໂຏ ຈ຺ເຈວມາທີສຸ ຕ຺ຍາທິປ຺ປຠຸຕີຫິ ອຕິຫິຕກມ຺ມາທິນິສ຺ສເຍສຸປິ ເອກຕ຺ຕາທີສຸ ທຸຕິຍາທໂຍ ປປ຺ໂປນ຺ຕິ ນິຍມາຠາວາ, ຕຖາຫິ ປຎ຺ຈເກ ນາມຕ຺ເຖ ກຏາທິວຈນີຍສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘີ ກມ຺ມາທ຺ຍຕ຺ໂຖ, ຕ຺ຍາທິປ຺ປຠຸຕີຕິ ອນຠິ ຫິຕສ຺ສ ສງ຺ຂ຺ຍາຂ຺ຍສ຺ສາປຣສ຺ສ ວິຠຕ຺ຍຕ຺ຖສ຺ສາຠິຘານາຍ ອຠິຫິເຕສຸປິ ກຏາທີສຸ ກມ຺ມາທີສຸ ທຸຕິຍາທໂຍ ສິຍຸນ຺ຕິ ປາຓິນິຍາ ‘‘ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ’’ຈ຺ຈາທີສຸ (໒-໓-໒) ‘‘ອນຠິຫິເຕ’’ຕິ (໒-໓-໑) ວຈນມຘິກໂຣນ຺ຕິ, ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍາເຍວ ທຸຕິຍາທີນປ຺ປສງ຺ເຄປິ ຕນ຺ນິສ຺ສຍຠູເຕ-ກຕ຺ຕາທ຺ຍຕ຺ເຖ ໂຊຕນາຍາຠິຫິເຕສຸ ທຸຕິຍາທໂຍ ສິຍຸໍ, ຕິເກ ປນ ສງ຺ຂ຺ຍາກມ຺ມາທໂຍ ວິຠຕ຺ຕິ ວຈນີຍາ, ຕຕ຺ຖ ຍຊ຺ຊປິ ກມ຺ມາທິໂນ ປຈ຺ຈເຍນາຠິຘານໍ, ຕຖາປ຺ເຍກຕ຺ຕາທໂຍ ນາຠິຫິຕາຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂ຺ຍາຂ຺ຍສ຺ສາປຣສ຺ສ ວິຠຕ຺ຍຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ຘານາຍ ອຠິຫິເຕສຸປິ ກມ຺ມາທີສຸ ທຸຕິຍາທໂຍ ສິຍຸນ຺ຕິ ປາຓິນິຍາ ‘‘ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ’’ຕິ ‘‘ອນຠິຫິເຕ’’ຕິ ວຈນມຘິກໂຣນ຺ຕິ, ຕມຸປທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ-‘ຕຕ຺ຣິທໍ ສິຍາ’ຕິອາທິ, ຕຕ຺ຣ ຕສ຺ມິໍ ທຸຕິຍາທິ ວິຠຕ຺ຕິວິຘາເນ ອິທໍ ໂຈທ຺ຍໍ ສິຍາ, ກິນ຺ຕິ ອາຫ-‘ປຎ຺ຈເກ’ອິຈ຺ຈາທິ, ອນຠິຫິຕກມ຺ມາທິນິສ຺ສເຍສຸຕິ ອນຠິຫິຕາ ກມ຺ມາທໂຍ ນິສ຺ສຍາ ເຍສເມກຕ຺ຕາທີນໍ, ເຕສູຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ທຸຕິຍາທໂຍ ວິຠຕ຺ຕິໂຍ ຍຖາ ສິຍຸນ຺ຕິ ໂຊຕນາຍາຠິຘານາຍ ຈາຕິ ຍຸຊ຺ຊມານວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອຠິຫິຕກມ຺ມາທິນິສ຺ສເຍສຸປີຕິ ອປິສທ຺ເທນ ອນຠິຫິຕກມ຺ມາທິນິສ຺ສຍເມກຕ຺ຕາທິໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ, ອາສງ຺ກິຍາຕິ ປຸພ຺ພກິຣິຍາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອປຣກິຣິຍາ ເວທິຕພ຺ພາ, ປຎ຺ຈເກ ຕິເກ ຈາ ຠິຫິຕກມ຺ມາທິນິສ຺ສເຍ ເສກຕ຺ຕາທີສຸ ທຸຕິຍາທິປ຺ປຕ຺ຕິມາສງ຺ກາວເສນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ກວາທີນມ຺ປິ ປກ຺ຂມຸພ຺ຠາວິຍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘ຍທິຈ຺ຈາ’ທິມາຫ, ອຍນ຺ເຕສມຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ຍເທສາ ສງ຺ຂ຺ຍາ ປາຏິປທິກຕ຺ໂຖ ຕປ຺ປຏິປຊ຺ຊເນ ກມ຺ມາທໂຍ ວິຠຕ຺ຕິວຈນີຍາ, ຕທາ ‘ອນຠິຫິເຕ ກມ຺ເມ’ຕິອາທິນາ ອນຠິຫິຕຄ຺ຄຫຓໍ ກມ຺ມາທິວິເສສານມນຸຠວນ຺ຕມນຕ຺ຖກໍ… ອຠິຫິເຕ ວິຠຕ຺ຕິວາຈ຺ຈາຠາວໂຕ, ຍທາ ປນາຍໍ ປກ຺ໂຂ ‘ສງ຺ຂ຺ຍາ ວິຠຕ຺ຕິວຈນີຍາ’ຕິ ຕທາ ‘‘ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ’’ ຕ຺ເຍວມາທໂຍ ນິທ຺ເທສາ ວິສຍສນ຺ທສ຺ສນມຕ຺ຕາເຍວ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ, ສພ຺ພຖາຕິ ປຎ຺ຈກຕິກວາທີນໍ ຈຕຸກ຺ກວາທີນຎ຺ຈ ມຕວເສນ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ, ສທ຺ທຕ຺ຖາພ຺ຍຕິຣິຕ຺ຕຕ຺ຖມຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ພ຺ຍຕິເຣໂກ ພ຺ຍຕິຣິຕ຺ຕໍ, ນປຸໍສເກ ຠາເວ ກ຺ໂຕ, ນ ວິຊ຺ຊເຕ ພ຺ຍຕິຣິຕ຺ຕໍ ພ຺ຍຕິເຣໂກ ເຠໂທ ຍສ຺ສ ຕໍ ອພ຺ຍຕິຣິຕ຺ຕໍ, ອພ຺ຍຕິຠິນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສທ຺ທຕ຺ຖໂຕ ສກຕ຺ຖໂຕ ອພ຺ຍຕິຣິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖສາມຎ຺ຎໍ ຍສ຺ສ ໂອທນາທິສທ຺ທສ຺ສ ໂສ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ.

ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ຕພ຺ພາທິຓາທິສມາເສຫິ ອຠິຫິຕມວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ເຕຫິ ອຠິຫິເຕປ຺ເຍວເມວ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ນິທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ-‘ເອວ’ມິຈ຺ຈາທິ, ກຣ-ກຣເຓ ກຣີຍິຕ຺ຖາຕິ ກໂຕ‘ກ຺ໂຕ ຠາວກມ຺ເມສຸ’ຕິ (໕-໕໖) ກມ຺ເມ ກ຺ໂຕ, ສຕິໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ກີໂຕຕິ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ‘‘ທິສ຺ສນ຺ຕຎ຺ເຎປິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (໔-໑໒໐) ອິໂກ, ກມ຺ມຕາຄມ຺ຍເຕ ກິຕປ຺ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ກມ຺ເມ ວິຫິຕຕ຺ຕາ, ເອວຎ຺ຈ ຘຸຫິ ກິເມກມຸທາຫຣຓໍ ທຕ຺ຕມາຈຣິເຍເນ ຕ຺ຍໂຕ ອາຫ- ‘ອຸທາຫຣຓ’ອິຈ຺ຈາທິ, ອນຠິຫິເຕຕິ ວຈນໍ ວິນາປີຕິ ວຈນໍ ວິນາ ເອວາຕິ ອວຘາຣເຓ-ອປິສທ຺ໂທ, ສມ຺ຠາວເນວາ, ຍທ຺ຍຠິຫິເຕຫິ ວຈນໍ ວິນາປິ ທຸຕິຍາທີນມປ຺ປວຕ຺ຕິ ຠເວຍ຺ຍ, ວຈນສພ຺ຠາເວ ຕຸ ກຖາເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວຎ຺ຈ ປເນຕ຺ຖ ທຸຕິຍາທີນມຠິຫິເຕ ປສງ຺ຄາຠາໂວ ຊານິຕພ຺ໂພ ‘‘ປຈ຺ຈເຕ ໂອທໂນ, ກໂຕ ກໂຏຈ຺ຈາໂທປິ ຍທິ ທຸຕິຍາທໂຍ ສິຍຸໍ ປຐມາວິຘານສ຺ສາວກາໂສ ນ ຠເວຍ຺ຍ ຕໂຕ ສາມຕ຺ຖິຍານຠິຫິເຕເຍວ ກມ຺ມາໂທ ທຸຕິຍາທໂຍ ສກິຣິຍາ (ຍໍ ຕທ)ຠິພ຺ຍຕ຺ຕິຍາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຐເມວຕ຺ວຠິຫິເຕ’’ຕິ, ນ ນຸຈ ປຐມາຍາກາຣກມວກາໂສ ຣຸກ຺ໂຂ ປິລກ຺ໂຂຕິ [ຣຸກ຺ໂຂ ປິລກ຺ໂຂຕິ ກ຺ຣິຍາປທໍ ນ ສູຍເຕຕິ ວິຠຕ຺ຍນ຺ຕຣສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕິ ມຎ຺ຎເຕຠສ຺ສາປທີປ] ກິມິທມຸຈ຺ຈເຕ ອກາຣກນ຺ຕິ ຍທ຺ຍ ກາຣກໍ ເນທມ຺ປໂຍຄມຣຫຕິ ຕໂຕ ຍຕ຺ຖ ວິເສສກິຣິຍານ ມສ຺ສວນໍ ຕຕ຺ຖ ປທຕ຺ຖສຫຈຣິຕາຍ ສຕ຺ຕາຍ ປຕີຕິຍາ ‘ຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ ປິລກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ອເປກ຺ຂີຍຕີຕິ ກາຣກຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂາທີນ ມຕ຺ເຖເວຕິ [ອຕ຺ເຖເວຕິ ຎ຺ຎຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຣໍ ປຕິປາທຍິຕຸໍ ສທ຺ໂທ ປຍຸຊ຺ຊເຕ ຎ຺ຎຓຎ຺ຈ ສໂຕອິຕິ ຍຕ຺ຣ ກ຺ຣິຍາປທນ຺ຕຣສ຺ສ ອປ຺ປໂຍໂຄ ຕຕ຺ຣ ອຸສ຺ສຄ຺ຄໂຕ ສຕ຺ຕາ ປຕີຕິຕຸຕ຺ຖີຕິ ກ຺ຣິຍາປທານຸສງ຺ຄຣ ກຕ຺ຕຣິ ຕຕິຍປ຺ປສງ຺ຄຣນວກາສາ ປຐມາ ຕ຺ຍຕ຺ໂຖ-ຠສ຺ສປທີປ], ນ ຈ ອຸຈ຺ຈໍ ນີຈໍຕ຺ຍຘິກຣຓວາຈິຕ຺ເຕ [ວາຈິກາ] ນິປາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕ຺ຍເນນ ນຕ຺ຖິ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ອຸຈ຺ຈມຕ຺ຖີຕ຺ຍາເຘຍ຺ຍສ຺ເສວ ກຕ຺ຕຸຕ຺ຕໍ ນາຘາຣສ຺ສາຕ຺ຍ ກາຣກຕ຺ຕມາຘາຣສ຺ສາຕ຺ຍວກາໂສ-ຕ຺ຖິ ປຐມາຍາຕິ ‘‘ປຐມາວິຘາ ນສ຺ສາວກາໂສ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ-ຍໍ ເຫຕຸ ອສິທ຺ໂຘຕິ ຈ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ອສງ຺ຂ຺ຍໂຕ ປຐມາຕ຺ຍວຕ຺ວາ ‘‘ປຐມາຕ຺ຖ ມຕ຺ເຕ’’ຕິ (໒.໓໙) ສາມຎ຺ຎວິຘານໂຕ ສິທ຺ໂຘເຍວ, ຍໍ ເຫຕຸຕ຺ຕານຠິຫິຕວຈນມນຕ຺ຖກມິຈ຺ເຈວ ຐິຕໍ.

ຍຎ຺ຈາຕິ ຈສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕຣສມຸຈ຺ຈເຍ ອປຣມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພມຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍຎ຺ຈ ຜລໍ ມຎ຺ຎເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຍເທຕ຺ຖານ ຠິຫິຕາຘິກາໂຣ ນຕ຺ຖິ ຕທາ ຍຖາ ‘ກໂຕ ກໂຏ’ຈ຺ຈຕ຺ຣຕ຺ເຕນ ກມ຺ມສ຺ສາຠິຫິຕຕ຺ຕາ ທຸຕິຍາ ນ ໂຫຕິ ຕຖາ ‘ກຏໍ ກໂຣຕິ ວິປຸລໍ ທສ຺ສນີຍ’ນ຺ຕິ ກຏສທ຺ທໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ທຸຕິຍາຍ (ວິປຸລາທິຄຕສ຺ສ) ກມ຺ມສ຺ສາ ຠິຫິຕຕ຺ຕາ ວິປຸລາທີຫິ ວິເສສເນຫິ ທຸຕິຍາ ນ ສິຍາ, ຕໂຕ ຕ຺ຍາທິ ຕພ຺ພາທິຓາທິສມາເສຫິ ກມ຺ມສ຺ສານ ຠິຫິຕຕ຺ຕມຕ຺ເຕວາຕິ ວິປຸລາທີຫິປິ ທຸຕິຍາວິຘານສງ຺ຂາຕໍ ອນຠິຫິເຕ’’ຕິ (໒-໓-໑) ອນຠິຫິຕ ວຈນສ຺ສ ອຘິກາເຣ ຍຎ຺ຈ ຜລໍ ຈິນ຺ຕຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສາຕິ, ປຈ຺ເຈກໍ ກໂຣຕ຺ຍຠິສມ຺ພນ຺ຘຕາຍາຕິ ‘ກຏໍ ກໂຣຕິ ວິປຸລໍ ກໂຣຕິ ທສ຺ສນີຍໍ ກໂຣຕິ’ຈ຺ເຈວໍ ປຈ຺ເຈກໍ ປຈ຺ເຈກໍ ກໂຣຕິສ຺ສາຠິສມ຺ພນ຺ຘຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກມ຺ມຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ເສໂສ, ເອວໍ ມຎ຺ຎເຕ-‘‘ກຏໍ ກໂຣມີຕິ ປວຕ຺ໂຕ ວິປຸລໍ ກໂຣມີ ທສ຺ສນິຍໍ ກໂຣມີຕິ ຈ ປວຕ຺ໂຕວາຕິ ວິປຸລາທີນມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກໍ ກມ຺ມຕາ ອຕ຺ເຖວ, ຕຕ຺ເຖກສ຺ສາຠິຘາເນ ປເຣກສ຺ສ ສຸຂມວໂລກຍນ຺ຕີຕິ ຕທຠິຘານາຍປິ ທຸຕິຍາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ປກາຣນ຺ຕຣາວຕາໂຣ ນາຈຣິເຍ ໂນປໂຣຘິໂຕຕິ ຕມ຺ປິ ປເນຕ຺ຖ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ-‘‘ກຏສທ຺ທາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ທຸຕິຍາ ກຏຊາຕິ ກມ຺ມມຠິຫິຕວຕີ, ນ ວິປຸລາທິຄຸຓກມ຺ມໍ, ຕໂຕ ຕທຠິຘານາຍ ຈ ທຸຕິຍາເຍວ ຠວຕິ, ອຖວາ ກໂຏວ ກມ຺ມໍ, ຕໍ ສາມານາຘິກຣຓ຺ເຍນ ວິປຸລາທີຫິປິ ທຸຕິຍາ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຏໍ ກໂຣຕິ ວິປຸໂລ ທສ຺ສນີໂຍຕິ ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ວິປຸລາທໂຍ ກຕ຺ຕຸສມານາຘິກຣຓຕາເຍວ ປຕີເຍຍ຺ຍຸໍ ຕສ຺ມາ ກຏສທ຺ທສາມານາຘິກຣຓ຺ຍມ຺ປຏິປາທຍຕາ ວສ຺ສເມຕ຺ຖ ທຸຕິຍາ ກຣຓີຍາ’’ຕິ. ນນ຺ເວມິຈ຺ຈາທິໂຈທ຺ຍໍ, ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ຄຸຓຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຕາຍ ສຕິ, ປປ຺ໂປຕີຕິ ກຏ ກມ຺ເມ-ຠິຘານິເຍ (ກໂຕ) ຕິ ກ຺ຕປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸທາຣາທິໂຕ ກໂຣຕ຺ຍຠິສມ຺ພນ຺ຘາ ທຸຕິຍາ ປປ຺ໂປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ມຎ຺ຎເຕຈ຺ຈາທິ ປຣິຫາໂຣ, ອວຍເວນ ກມ຺ມໍ ນ ວທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອວຍເວນາຕິ ວິສຸໍວິສຸໍ, ກິຎ຺ຈຣຫີຕິ ອາຫ-‘ສຠາວໂຕ ສພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ວທຕີ’ຕິ. ໂຫຕຸ ກາມໍ ອຸທາຣາທິໂຕປິ ວຸຕ຺ເຕນ ວິຘິນາ ປຐມາ, ກຕສທ຺ທໂຕ ກາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ-‘ກຕສທ຺ທໂຕ ປິ’ຈ຺ຈາທິ, ອນ຺ໂຕຠູໂຕ ອນ຺ໂຕຄໂຘ ນາມສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຍສ຺ມິໍ ກມ຺ມລກ຺ຂຓຕ຺ເຖໂສ ອຕ຺ໂຖ ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ ອຠິຫິໂຕ ກຖິໂຕ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນນຸ ‘ກໂຕ ກໂຏ’ຈ຺ຈາໂທ ສຠາວໂຕ ສພ຺ພກມ຺ມວຸຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ໂຕຠູຕນາມຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິຍາ ຈາຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ໂຫຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຐມາຕິ ‘ກຏໍ ກໂຣຕິ ອຸຬາຣໍ ໂສຠນໍ ທສ຺ສນີຍ’ນ຺ຕິ ກຏາທິໂຕປິ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ທຸຕິຍາຍ ກມ຺ມສ຺ສາຠິຫິຕຕ຺ຕາ ອຸຬາຣາທີຫິ ປຐມາປ຺ປສງ຺ໂຄ ສິຍາຕິ ອຠິຫິຕາຠິຘານປ຺ປສງ຺ໂຄປຄຕໍ ໂຈທນໍ ມນສິ ນິຘາຍາຫ-‘ກຏາທິສທ຺ໂທ ຕ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິ, ສາມຎ຺ເຎນາຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຏາທິສາມຎ຺ເຎນ.

‘‘ກຕ຺ຕຸຣິຈ຺ຉິຕຕມ’’ນ຺ຕ຺ຍເນນ (໑-໔-໔໙) ກຕ຺ຕຸໂນ ກິຣິຍາຍ ສມ຺ພນ຺ຘິ ຕຸມິຏ຺ຐຕມໍ ຕສ຺ມິໍ ອິຈ຺ຉິຕຕເມ ກມ຺ມສຎ຺ຎໍ ວິຘາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຍາທິເກສຸຕີສຸ ກມ຺ເມສຸ ທຸຕິຍາ ວິຘີຍເຕ ປາຓິນີເຍຫິ, ອິຈ຺ຉິຕຕມຕ຺ຕຎ຺ຈ ຕທຕ຺ຖຕ຺ຕາ ກິຣິຍາຍ, ໂອທນໍ ປຈຕິ ຄາວຸມ຺ປໂຍ ໂທຫຕິຕ຺ຍາໂທ(ຫິ) ໂອທນາທ຺ຍຕ຺ຖາ ປຈນາທິກິຣິຍາຣພ຺ຠເຕຕິ ໂອທນປຍາທີນມິຈ຺ຉິຕຕມຕ຺ຕໍ, ຕທຸປທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ-‘ຍໍ ກຕ຺ຕຸ’ຈ຺ຈາທິ, ວິຠຕ຺ຕິໍ ວິຘາຍ ທຸຕິຍາຠິມຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ປຸນ ປຍາທິນິປ຺ຜຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ໂທຫນາທິກິຣິຍາ ຍຸຕ຺ຕໍ ກຣຓາທິຣູເປນ ອກຖິຕໍ ຄວາທິກມິຈ຺ຉິຕໍ ກາຣກໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ‘‘ອກຖິຕຎ຺ຈາ’’ຕິ (໑-໔-໕໑) ກມ຺ມສຎ຺ຎໍ ວິຘາຍ ເຕເນວ ທຸຕິຍາ ວິຘີຍເຕ, ຕທຸປທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ອຸປຍຸຊ຺ຊມາເນ’ຈ຺ຈາທິ, ອຕ຺ຣ ເຈວມກຖິຕນິຍໂມ ກໂຕ ວາຕ຺ຕິກກາເຣນ-

ປຸຈ຺ຉິຈິຠິກ຺ຂີນໍ ທຸຫິ,ຍາຈີນໍ ນິມິຕ຺ຕມຸປໂຍເຄ;

ປຸພ຺ພວິຘິມ຺ຫິ-ກຖິຕໍ, ພ຺ຣູສາສີນຎ຺ຈ ຄຸຓາສຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອຸປຍຸຊ຺ຊເຕ ອິຏ຺ຐຕ຺ຖສິທ຺ຘິຍໍ ພ຺ຍາປາຣີຍຕີຕ຺ຍຸປໂຍໂຄ-ປໂຍປ຺ປຠຸຕິ, ຕສ຺ມິໍ, ນິມິຕ຺ຕໍ ຄວາທິ, ອປຸພ຺ພວິຘິມ຺ຫິ ອປາທານາຘິກຣຓາທິ ປຸພ຺ພສຎ຺ຎາ ວິຘານາຠາເວ, ວິຘາເນ ຫິ ມາຓວກາ ມຄ຺ຄໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຣຸກ຺ຂາ ຜລານ຺ຍວຈິນາຕ຺ຍາທິ ຍຖາຣຫໍ ຠວຕິ, ຄຸຓາສຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄຸເຓນ ສຕ຺ຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘີ, ຄຸຓສທ຺ເທເນຕ຺ຖ ປຘານສາຘນໍ ຘມ຺ມາທິກໍ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິຕໍ ປຘານສາຘນຎ຺ຫິ ກິຣິຍາໂຍປກາຣກມຸປກາຣິຍໍ ປຘານຠູຕໍ ກິຣິຍມເປກ຺ຂິຍ ຄຸໂຓ ຠວຕິ, ໂຈ-ນຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈເຍ, ປຘານນ຺ຕຸ ຘມ຺ມາທິໂນ ປວຕ຺ຕິຍາ ຕທຕ຺ຖຕ຺ຕາ, ອຸປຍຸຊ຺ຊມານຎ຺ຈ ຕໍ ປໂຍປຠຸຕິເຈຕິ ວິເສສນສມາສໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຍຸຊ຺ຊມານປໂຍປ຺ປຠຸຕິໂນ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉຏ຺ຐີສມາໂສ, ປຠຸຕິ ສທ຺ເທນ ຄວາທິໂນ ຄຫຓໍ, ອາທິສທ຺ເທນ ໂຄມນ຺ຕາທິໂນ, ທຸຕິເຍນາທິ ສທ຺ເທນ ອຘິກຣຓາທິໂນ, ຈຕຸຕ຺ເຖນ ວິນຍາທິໂນ, ວິຘານນ຺ຕິ ທຸຕິຍາ ວິຘານໍ, ທຸຕິຍາວິຘານມຠິມຕນ຺ຕິ ໂຍຊນີຍໍ. ປາຓິນິເຍຫິ ‘‘ຕຖາ ຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈານິຈ຺ຉິຕໍ’’ (໑-໔-໕໐) ອິຈ຺ຈເນນ ກມ຺ມສຎ຺ຎໍ ວິຘາຍ ‘‘ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ’’ (໒-໓-໒) ຕ຺ຍເນເນວ ທຸຕິຍາ ວິຘີຍເຕ, ຕນ຺ທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ເຍເນ’ຈ຺ຈາທິ, ‘‘ຕຖາ ຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈານິຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕີມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເຍເນເວຈ຺ຈາທິປຎ຺ຈິກາປາຐານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຍຸຊ຺ຊເຕຕິ ກິຣິຍາຠິສມ຺ພຊ຺ຌເຕ, ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກິຣິຍາຠິສມ຺ພນ຺ຘໍ, ອຕ຺ຣ ຕຸ–

ຍທ຺ຍພຸທ຺ຘ຺ຍາຫິລງ຺ຆາທິ, ຕທາຫ຺ຍາທິມນິຈ຺ຉິຕໍ;

ຍທາ ລຊ຺ຊາຠຍາທີຫິ, ຕເທຈ຺ຉິ ຕຕມໍ ມຕໍ.

‘‘ຕຖາ ຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈານິຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ເຕນສ຺ສ ປຣິຍຸທາສວຸຕ຺ຕິໂຕ ອິຈ຺ຉິຕາ ອຎ຺ຎມນິຈ຺ຉິຕມນຠິມຕມິຕຣຎ຺ຈ, ຕໂຕເຍວ‘ຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂມູລມຸປສປ຺ປຕີ’ຕ຺ຍຕ຺ຣ ເນວິຈ຺ຉິຕນານິຈ຺ຉິຕສ຺ສປິ ຣຸກ຺ຂມູລສ຺ສ ກມ຺ມ ສຎ຺ຎາ ສິທ຺ຘາຕິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ’’ຕິ ທຸຕິຍາ ວິຘີຍເຕ, ຕນ຺ທສ຺ເສຕິ’ເນວິຈ຺ຉິຕນານິຈ຺ຉິຕສ຺ມາ’ອິຈ຺ຈາທິ, ຣຸກ຺ຂມູລໍ ເນວິຈ຺ຉິຕໍ ປຸພ຺ພມນຠິມຕຕ຺ຕາ, ນາປ຺ຍນິຈ຺ຉິຕໍ ອປ຺ປຏິກູລຕ຺ຕາ, ຄາມຄເມນ ຫ຺ຍສ຺ສ ຕປ຺ປຣຕາ, ຣຸກ຺ຂມູໂລປສປ຺ປນນ຺ຕຸ ປສງ຺ຄາຄຕນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂມູລານມ຺ປິ ກິຣິຍາຠິສມ຺ພນ຺ໂຘ ອຕ຺ເຖວ, ອຕ຺ຣາປິ-

ເນວິຈ຺ຉິຕານິຈ຺ຉິຕນ຺ຕຸ, ມພຸທ຺ຘິຍຸປສປ຺ປເນ;

ມູລໍ ວິສ຺ສມນຕ຺ຖນ຺ຕຸ, ຕມິຈ຺ຉິຕຕມໍ ສິຍາ.

ພ຺ຣູສາສິນຎ຺ຈາຕິ ຈສທ຺ໂທປສງ຺ຄຫິເຕ ທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ເອວ’ມິຈ຺ຈາທິ, ເອຕ຺ຖ ຄາມເທວທຕ຺ຕຄຄ຺ຄານມກຖິຕສຎ຺ຎາ, ອຊາທໂຍ ຕ຺ວິຈ຺ຉິຕຕມາ, ອາທິສທ຺ເທນ ‘ປຕ຺ເຖຕິ ຄາວຸໍ ປຸຣິສໍ ທ຺ວິໂຊ’ຕ຺ຍາທໂຍ ສງ຺ຄຫິຕາ, ນຍຕິນີ=ປາປຸຓເນ, ວຫຕິ ວຫ=ປາປຸຓເນ, ຫຣຕິ ຫຣ=ຫຣເຓ, ຊຍຕິຊິ=ຊເຍ, ສພ຺ພຕ຺ຖເລຈ ເອຕ຺ເຕ ອຍາເທເສ ຈ ຣູປໍ, ທຓ຺ຑ=ທຓ຺ຑເນ ຈຸຣາທິຕ຺ຕາ ຓິມ຺ຫິ ຣູປໍ, ອຖ ‘‘ອຘິສີຏ຺ຐາສານໍ ກມ຺ມໍ’’ຕ຺ຍາທິນາ (໑-໔-໔໖) ເຕນ ເຕນ ກມ຺ມສຎ຺ຎໍ ວິຘາຍ ‘ປຐວິໍ ອຘິເສສ຺ສຕີ’ຕິ ອາໂທ (ຕຕ຺ຖ) ຕຕ຺ຖ ‘‘ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ’’ຕິ (໒-໓-໒) ທຸຕິຍາ ວິຘີຍເຕ ເຕຫິ ເຕຫິ ສຕ຺ຖ ກາເຣຫິ, ສພ຺ພຕ຺ເຖເວຕ຺ຖ ໂລກສ຺ສ ກມ຺ມວຈນິຈ຺ຉາຕິ ກເມເນຕໍຎ຺ຎສຎ຺ຎາປຸພ຺ພກໍ ກມ຺ມມຸປທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ-‘ອຘິປຸພ຺ພ’ອິຈ຺ຈາທິ, ຍາຍ ວຕ຺ຕິຈ຺ຉາຍ ທຸຕິຍາ ສິຍາ ຕາຍ ວຕ຺ຕິຈ຺ຉາຍ ກມ຺ມຕາ ກຖໍຫິນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເນວ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ກທາຈິກສ຺ສຈິ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ປຍຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣມາຣພ຺ຠນີຍໍ, ຕຕ຺ເຖວໍ ກິໍ ຠວໂຕ ມນສິ ໂທສຘິຊມ຺ຠເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຘມ຺ເມຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອວໍ ສທ຺ທໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຍຖາ ອາຘາເຣ ກມ຺ມວຈນິຈ຺ຉາ, ຕເຖຫາປິ ອາຘາຣວຈນິຈ຺ຉາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕເນວາຫ-‘ຘມ຺ເມຕິ ອາຘາຣວຈນິຈ຺ຉາ’ຕິ, ຘມ຺ເມ ອຠິນິວິສເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເອວໍສທ຺ທສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຕຖາ ສທ຺ທສ຺ສ ຕທຕ຺ຖານຸສາເຣເນວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຕຖາສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ປານຎ຺ຈ ອາຈາໂຣຈ ປານາຈາຣໍ, ຕໍປານາຈາຣມສ຺ສ ອາຘາຣສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຕປ຺ປານາຈາເຣ, ປານຕ຺ຖາຈາຣຕ຺ຖຘາຕຸສມ຺ພນ຺ຘີ ໂຍ ນທ຺ຍາທິ ໂກ ອາຘາໂຣ ໂສ ປານາຈາຣວາເຍວາຕິ ອາຫ- ‘ປານຕ຺ຖາຈາຣຕ຺ຖານໍ ຘາຕູນມາຘາເຣ’ຕິ, ເກສຎ຺ຈີຕິ ອນິຍເມນ ເກສຎ຺ຈິ ສທ຺ທສຕ຺ຖກາຣານໍ, ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອາຘາຣວຈນິຈ຺ຉາປກ຺ເຂ, ປຕິປຣີຫິ ຠາເຄເຈຕ຺ຍວສິທ຺ຘາຕິ ອິມິນາ ປຕິສທ຺ທສ຺ສ ຘາຕຸນາ ອຍຸຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ… ຍທິ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຉຏ຺ຐິຍາຠາວາ, ເຕນາຫ-‘ຍທາຕ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິ, ວຸຕ຺ຕິຍໍ ເຕນາຕິ ຕສທ຺ເທນ, ອປິສທ຺ໂທປສງ຺ຄຫິຕໍ ຕຕິຍມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ວາຈາຕິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ.

໓. ກາລ

ຍທາ ກາລທ຺ຘານມິຈ຺ຈາທິນາ‘ມາສມາສເຕ ໂກສໍ ສຍຕິ’ຈ຺ຈາໂທ ອກມ຺ມເກຫິປິ ໂຍເຄ ກາລຠາວທ຺ຘເທສານໍ ປເຣຫິ ກມ຺ມຕ຺ຕມນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ຈ, ຍທາຕ຺ວິຈ຺ຈາທິນາ ຕຸ ກິຣິຍາວ ສພ຺ເພນສພ຺ພໍ ນ ສູຍຕິ, ຕຖາ ສຕິ ກຸໂຕ ຈ ກມ຺ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕເຫວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕີ ຈ ທສ຺ເສຕິ, ຄມ຺ມ ມານກິຣິຍາໂຍໂຄປິ ນ ນິສ຺ສິໂຕ… ມາສມາສເຕຈ຺ຈາທີສຸ ອາສນາທິ [ອາສນາທີສຸ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ກິຣິຍານໍ ມາສາທິໂຍໂຄ ວິຍ ກລ຺ຍາຓິຕ຺ຕຄຸຓາທິໂຍໂຄ ຈ ໂລກສ຺ສ ປຕີຕິປຖມຸປຍາຕີຕິ, ນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ກິຣິຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ຄຸຓທພ຺ພານີຕິ ກິຣິຍາສມ຺ພນ຺ຘາຠາວາ ກມ຺ມຕ຺ຕາຠາໂວຕິ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ຄຸເຬນ ມິສ຺ສາ ຘານາ ຠຊ຺ຊິຕຍວາ ຄຸຬຘານາ. ອຊ຺ຌຍນກິຣິຍາຍ ປພ຺ພເຕນ ຈ ມາສໂກສານໍ ສາກລ຺ເລນ ສມ຺ພນ຺ຘາຠາວາ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄາຠາໂວຕິ ມາສສ຺ສາຕິອາທີສຸ ນ ທຸຕິຍາ. ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ສມຍນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ສມໂຍຕິ ສຕ຺ຕມີອາມາທິສມາສໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຈ຺ຈນ຺ຕ ເມວາຕິ ອິມິນາ ສມຍສ຺ສ ສາກລ຺ເລນ ວິຫຣຓກິຣິຍາຍ ສມ຺ພນ຺ຘມາຫ, ຍໍສມຍໍ ກຣຸຓາວິຫາເຣນ ວິຫາສິ, ຕໍ ເອກໍສມຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອຸປສງ຺ກມນກິຣິຍາຍຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ນິວາສນວິຫຣຓ ກິຣິຍາຫິປິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍາທີນມຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ຍຸຕ຺ຕຕໍ ອຸປລກ຺ເຂຕິ, ປກາຣນ຺ຕເຣນາປິ ສິທ຺ຘິຍມາສງ຺ກມຸພ຺ຠາວຍຕິ ‘ຍທາ ຕ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິນາ, ວິຠຕ຺ຕິຍາ ວິປລ຺ລາໂສ ຍຖາປກຕມຕິກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຖາ ຠວນໍ, ອິຘ ປນ ສຕ຺ຕມິ ຍມ຺ປຕ຺ຕາຍໍ ສຕ຺ຕມ຺ຍຕ຺ເຖ ພາຫຸລເກນ ‘‘ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ’’ຈ຺ເຈວ ທຸຕິຍາປ຺ປຕ຺ຕິ.

ຕຕິຍາຠິມຕາຕິ ‘‘ອປວຄ຺ເຄ ຕຕິຍາ’’ຕິ (໒-໓-໖) ວຈເນນ ປາຓິນິຍານໍປປຎ຺ຈຕ຺ຕມຠິມຕາ, ກຖມ຺ປນ ກາລທ຺ຘານໍ ກຣຓຕ຺ຕມິຈ຺ຈາສງ຺ກິຍ ກຣຓຕ຺ຕເມສມ຺ປຏິປາເທນ຺ໂຕ ອາຫ-‘ຕຖາປິ’ຈ຺ຈາທິ, ຕຖາປີຕິ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມນ ກຣຓຕ຺ຕສມ຺ຠວາ ຕຕິຍາຍ ວິຊ຺ຊມານາຍປິ, ສິຍາຕິ ຕຕິຍາ ສິຍາ, ຕຎ຺ຈາຕິ ຕໍ ກຣຓຎ຺ຈ. ກາຣກມຊ຺ເຌຕິ ເອຕ຺ຖ ຉຏ຺ຐີ ສມາໂສ ກາຣກສທ຺ເທນ ຈ ສຕ຺ຕິກາຣກໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ (ອາຫ) ‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຕ຺ຕຸສຕ຺ຕີນໍ ມຊ຺ເຌ’ຕິ, ອຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ຫິ ເອກສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕາທິກຕ຺ຕຸໂນ ຠິນ຺ນານໍ ຕໍສມເວຕານໍ ກຕ຺ຕຸສຕ຺ຕີນໍ ມຊ຺ເຌ ກາລທ຺ຘານານິ, ສຕ຺ຕິເຠທເມວ ພ຺ຍຎ຺ຊຍມາຫ-‘ຕຖາຫິ’ຈ຺ຈາທິ, ເອກຕ຺ຖາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ເທວທຕ຺ເຕ, ທ຺ວີເຫຕີເຕ (ຠຸຎ຺ຊິກ຺ຣິຍາ) ສາຘນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຫານໍ ສມາຫາໂຣ ທ຺ວີຫໍ ຕສ຺ມິໍ. ອິສຸມສຕີຕິ ວາ, ອິສຸມ຺ຫິ ອາໂສ ອສ຺ເສຕິ ວາ ນິປ຺ຜນ຺ເນນ ອິສ຺ສາສສທ຺ເທນ ຄມ຺ມມານໍ ກິຣິຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘ອິສ຺ວສເນ’ຕິ, ນນ຺ວິຈ຺ຈາທິ ໂຈທ຺ຍໍ, ຘນຸປຎ຺ຈສຕໍ ໂກໂສ, ເອວມຎ຺ຎເຕຈ຺ຈາທິ ປຣິຫາໂຣ, ຉຏ຺ຐິຍາສມ຺ປຕ຺ຕາຍນ຺ຕິ ໂກສສ຺ເສກເທເສຕິ ເອວໍ ຉຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕາຍໍ, ມຸຕ຺ຕສໍສເຍເນທໍ ສມານນ຺ຕິ ມຸຕ຺ໂຕ ສໍສໂຍ ຍສ຺ມິໍ ອວຘ຺ຍາໂທ ເຕເນຕໍ ຕຸລ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕິຍໍ ອຠິມຕາຕິ ‘‘ສຕ຺ຕມີ ປຎ຺ຈມິໂຍ ກາຣກມຊ຺ເຌ’’ຕິ (໒-໓-໗) ວຈເນນ ສຕ຺ຕມີປຎ຺ຈມິໂຍ ປປຎ຺ຈຕ຺ຕມຠິມຕາ, ທ຺ວີເຫ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ທ຺ວີສຸ ທິວເສສຸ ຄເຕສຸ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ‘‘ຍພ຺ຠາໂວ ຠາວລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ (໒-໓໖) ສຕ຺ຕມີ, ສກສກກາຣກວຈນິຈ຺ຉາເຍວາຕິ ຫິ ອິທໍ ພາຫຸລ຺ລໍ ນິສ຺ສາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ທ຺ວີຫາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ ໂກສາ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ທ຺ວີຫາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ, ໂກສາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຐິຕໍ ລກ຺ຂໍ ວິຊ຺ຌຕິ ອຸປາຕ຺ຕວິສໂຍ-ຍມວຘິ, ໂກເສ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ໂກເສ ຐິຕໍ ລກ຺ຂໍ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔. ຄຕິ

ກຕຈຕ຺ຖສມາສາຕິ ກໂຕ ຈຕ຺ຖສມາໂສ ເຍສຸ ເຕ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖວຸຕ຺ຕໂຍຕິ ອຎ຺ຎປທຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ຕິ ເຍສນ຺ຕິ ພ຺ຍຘິກຣຓຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາໂສ, ຈຕ຺ຕສມາເສ ຄຕ຺ຍາທີນໍ ວິສຸໍວິສຸໍ ປຘານຕ຺ຕາ ເຕຫິ ປຣໍ ປຍຸຊ຺ຊມາໂນ ອຕ຺ຖສທ຺ໂທ ຄຕ຺ຍາທີຫິ ປຈ຺ເຈກມຠິສມ຺ພຊ຺ຌຕີຕິ ມຎ຺ຎເຕ, ອຖ ສຸຕ຺ເຕ ‘ປໂຍຊ຺ເຊ’ອິຈ຺ເຈຕາວຕ຺ຍຸຈ຺ຈມາເນ ປໂຍຊ຺ໂຊ ສຍໍ ກຕ຺ຕາຕິ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ເຍນ ‘ປໂຍຊ຺ເຊ ກຕ຺ຕຣີ’ຕິ ວິວຣຓໍ ກຕມິຈ຺ຈາສງ຺ກິຍາຫ-‘ຄຕ຺ຍາທ຺ຍຕ຺ຖ’ມິຈ຺ຈາທິ, ອາທິສທ຺ເທນ ໂພຘາ ທີນໍ ຄຫຓໍ, ຕກ຺ກິຣິຍາສມຕ຺ໂຖວາຕິ ຕສ຺ສາ ຄຕ຺ຍາທິກາຍ ກິຣິຍາຍ ສມຕ຺ໂຖ ເອວ ນິຍຸຊ຺ຊເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກິຣິຍາກຣເຓ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ກຕ຺ຕາວາຕິ ອາຫ-‘ໂສຈ ກຕ຺ຕາ’ຕິ. ທຸຕິຍາຍ ສິທ຺ຘາຍາຕິ ວກ຺ຂມານນເຍນ ປໂຍຊ຺ຊສ຺ສ ກຕ຺ຕຸໂນ ກມ຺ມຕ຺ຕສິທ຺ຘິຍາ ‘‘ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕເນວ ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາຍ ສິທ຺ຘາຍ. ກິໍ ລກ຺ຂໂຓ-ຍໍ ນິຍໂມ ຍທຕ຺ຖມິ ທມາຣຠີຍຕິຈ຺ຈາຫ-‘ຄຕ຺ຍາທ຺ຍຕ຺ຖານ’ມິຈ຺ຈາທິ, ປຈ຺ຈຸທາຫຣີຍິສ຺ສເຕ ‘ເອເຕສເມເວ’ຈ຺ຈາທິນາ, ຕຖາຈາພ຺ຠຸປຄເມ, ປໂຍຊ຺ໂຊ ກຕ຺ຕາ ນ ກມ຺ມໍ ຕ຺ຍພ຺ຠຸປຄມ຺ມ ປໂຍຊ຺ເຊ ກຕ຺ຕຣີ’ຕິ ວິວຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສາມຕ຺ຖິຍມ຺ປນອິຈ຺ຈາທິນາ ສາມຕ຺ຖິຍສຣູປມາຫ, ຄຕິ ອາທ຺ຍຕ຺ຖານນ຺ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ, ນິຍຸຊ຺ຊມາໂນ ປໂຍຊກພ຺ຍາປາຣສງ຺ຂາຕາຍ ກິຣິຍາຍ ສມ຺ພນ຺ຘີຍມານຕ຺ຕາ ກມ຺ມຠູໂຕວ ຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ຄມນາທິກິຣິຍາຍ ສາຘນຕ຺ຕາ ຍທິປິ ປໂຍຊ຺ໂຊ ກຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ໂສ ປໂຍຊເກນ ຄມນາທີສຸ ພ຺ຍາປາຣິຍມາໂນ ປໂຍຊກສ຺ສ ພ຺ຍາປາຣລກ຺ຂຓາຍ ກິຣິຍາຍ ສມ຺ພນ຺ຘີຍມາໂນ ຍທິ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາ ກິໍ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ຎຖານຸປປຕ຺ຕິລກ຺ຂເຓນ ສາມຕ຺ຖິເຍນ ກມ຺ມຠູໂຕວ ໂຫຕີ’’ຕິ [(ອຕ຺ໂຖ) (ໂປຕ຺ຖເກ)] ( ), ປຕີຍເຕຕິ ອິມິນາ ປຕີຕິວເສເນວາສ຺ສ ກມ຺ມຕາ, ສຠາວໂຕ ຕຸ ປໂຍຊ຺ໂຊ ກຕ຺ຕາວາຕິປິ ຎາເປຕິ, ປໂຍຊໂກຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເທວທຕ຺ຕາທິໂກ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ອຕ຺ຖຄຫຓສ຺ສາຕິ ‘‘ສທ຺ທາກມ຺ມກຠຊ຺ຊາທີນ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສທ຺ທຕ຺ຖາກມ຺ມກຠຊ຺ຊາທີນ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓສ຺ສ, ໂພຘຕ຺ຖສ຺ສ ອຸທາຫຣຓນ຺ຕິ ເສໂສ, ນນຸ ວຈນປ຺ປໂຍຊນໍ ທສ຺ສຍຕາ ວຈນເມໂວປທສ຺ສິຍ ປຎ຺ໂຫ ກາຕພ຺ໂພ, ອຖ ‘ເອເຕສເມວາ’ຕ຺ຍວິຊ຺ຊມາເນເນວ ກຖໍ ຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ ‘ເອເຕສເມເວ’ຈ຺ຈາທິ, ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມນ ນິຍມຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວຈນສ຺ສ ເອວກາໂຣ ລພ຺ຠຕິ, ສມ຺ພນ຺ຘິວຈນຕ຺ຕາ ເອຕສທ຺ທສ຺ສ ເຕນ ຍຖາປຐິຕາ ຄຕ຺ຍາທໂຍວ ວິເສສ຺ສຠູຕາ ສງ຺ເຂເປນ ປຣາມສີຍນ຺ຕີຕິ ເອເຕ ສເມວາຕິ ກຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎເຕ [ເອໂວສຎ຺ຈາຕິ ມຎ຺ຎເຕ (ໂປຕ຺ຖເກ)], (ຄຈ຺ຉຕິ ເທວທຕ຺ໂຕຕິ…ເປ… ນໂຫຕີຕິ) ອິມິນາ ອິມມຕ຺ຖຎ຺ຈ ໂຊເຕຕິ ‘‘ຍທິປິ ກິຣິຍາຠິສມ຺ພນ຺ຘາ ປໂຍຊ຺ຊສ຺ສ ວິຍ ກຕ຺ຕຸໂນປິ ກມ຺ມຕ຺ຕມ຺ປສຊ຺ຊຕິ, ຕຖາປິ ປໂຍຊ຺ເຊຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຕ຺ຕຣິ ເທວທຕ຺ເຕ ທຸຕິຍາ ນປ຺ປສຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ອຠິມຕາຕິ ‘‘ຄຕິພຸທ຺ຘ຺ຍາ’’ທິ (໑-໔-໕໒) ສຸຕ຺ເຕນ ປໂຍຊ຺ຊສ຺ສ ກຕ຺ຕຸໂນ ກມ຺ມສຎ຺ຎໍ ວິຘາຍ ຕສ຺ມິໍ ປໂຍຊ຺ເຊທຸຕິຍາຠິມຕາ, ຈຣຫິສທ຺ໂທ ປຸຈ຺ຉາຍໍ, ປໂຍເຊຕີຕິ ອສ຺ມິໍ ອຸທ຺ເທເສ ຕທາ ກຖໍ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເສໂສຕິ ຍທາຈຣຫິຈ຺ຈາທິວາກ຺ຍສ຺ສາວສາເນ ປໂຍເຊຕີຕິ ອສ຺ມິໍ ອຸທ຺ເທເສ ວຈນສມີເປ’ຕທາ ກຖມ຺ຠວິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ປາຐເສໂສ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຍາວຕາຕິ ຕຕິຍນ຺ຕປຏີຣູປໂກ ນິປາໂຕ, ຍສ຺ມາ ທຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕເຕ, ຍສ຺ມາ ທຸຕິຍາ ປປ຺ໂປຕິ ຕສ຺ມາ ‘ຍຎ຺ຎທຕ຺ເຕເນ’ຕິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໕. ຫຣາ

ນິຍເມເນຈ຺ຈາທິນາ ວຈນາຣມ຺ຠສ຺ສ ປໂຍຊນມາຫ, ສາປິ ຕຕິຍາປິ [ທຸຕິຍາປິຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ] ຍທາຕ຺ວິຈ຺ຈາທິນາ ຫຣຕິ ນາຫາຣຕ຺ເຖ [ນຫຣຕ຺ຍຕ຺ເຖ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຕິປິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ທຸຕິຍາຍ ປຕ຺ຕາຍ ອປ຺ປຕ຺ຕາຍ ຈ, ວິຠາສາ ວິກປ຺ໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກາເຣຕິກຣ-ກຣເຓ, ເລຕ຺ຕາຍາເທສາຕິລຕ຺ຕ ເອຕ຺ຕອຍາເທສ຺ສ, ວທ-ວຈເນ, ອຠິວທນມຠິວາໂທ ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ‘‘ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖນາມສ຺ມີ’’ຕິ (໕-໑໒) ອິມ຺ຫິ ນາມຘາຕຸ ‘ອຠິວາທິ’ຕິສຸຕ຺ເຕ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ-‘ອຠິວາທິສ຺ມາ’ອິຈ຺ຈາທິ.

໖. ນຂາ

ຂາທຍຕິ ອາທຍຕິ ຂາທ, ອທ=ຠກ຺ຂເຓ, ອວ຺ຫາປຍຕິ ວ຺ເຫ=ອວ຺ຫາເນ ອາປຸພ຺ໂພ, ‘‘ປໂຍຊກພ຺ຍາປາເຣ ຓາປິເຈ’’ຕິ (໕-໑໖) ຓາປິມ຺ຫິ ປຸພ຺ພສຣໂລໂປ, ກນ຺ທຍຕິ ກນ຺ທ=ອວ຺ຫານໂຣທເນສຸ.

‘‘ວຫິສ຺ສານິຍນ຺ຕຸເກ’’ຕິ ຄຓສຸຕ຺ເຕ ອຍເມຕ຺ໂຖ ‘‘ວຫິສ຺ສຘາຕຸສ຺ສ ປໂຍຊ຺ເຊ ກຕ຺ຕຣິ ນິຍນ຺ຕຸຣຫິເຕ ທຸຕິຍາ ນ ຠວຕີ’’ຕິ, ນິຍນ຺ຕາ ສາຣຖິ ກິຣິຍາສິທ຺ຘິໍ ນິຍາມໂກຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ປກາເສຕຸມາຫ-‘ກິຣິຍງ຺ຄ’ມິຈ຺ຈາທິ, ກິຣິຍງ຺ຄ ກິຣິໂຍປກຣຓຠູຕໍ ພລີ ພທ຺ທາທິໍ ກິຣິຍາກາຣຓໍ, ນິຍເມຕ຺ວາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ກຣຓີເຍ ກິຣິຍາ ວິສເຍ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ, ວາຫຍຕິ ຠາຣໍ ເທວທຕ຺ເຕເນຕ຺ຍຕ຺ຣ ຫິ ເທວທຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎວາ ປຸຣິໂສ ນິຍນ຺ຕາຣມນ຺ຕເຣເນວ ຠາຣໍ ວຫຕີຕ຺ຍນິຍນ຺ຕຸໂກ ກຕ຺ຕາ, ວາຫຍຕິ ຠາຣໍ ພລີພທ຺ເທ ອິຈ຺ຈຕ຺ຣ ຕຸ ພລີພທ຺ທາ ນິຍນ຺ຕາ ຣມນ຺ຕເຣນ ນ ວຫນ຺ຕີຕິ ສນິຍນ຺ຕຸກາ.

‘‘ຠິກ຺ຂິສ຺ສາຫິໍສາຍ’’ນ຺ຕິ ຄຓສຸຕ຺ຕສ຺ສາຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ຠກ຺ຂິສ຺ສາຫິໍສຕ຺ຖສ຺ສ ປໂຍຊ຺ເຊ ກຕ຺ຕຣິ ທຸຕິຍາ ນ ຠວຕີ’’ຕິ, ອຖ ກຖເມຕ຺ຖ ຫິໍສຕ຺ຖຕາ ຠກ຺ຂິສ຺ສ ຫິໍສາ ຫິ ເຈຕນາວຕິ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ເຈຕ຺ຖສສ຺ສໍ ເຈຕນາວນ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ-‘ສພ຺ເພ’ອິຈ຺ຈາທິ, ສພ຺ເພຕິ ຣຸກ຺ຂາທໂຍ, ຠາວາ ປທຕ຺ຖາ, ອິທານິ ສພ຺ພທສ຺ສນານຸກູລຫິໍສຕ຺ຖຕມຸປທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ຍທິເວ’ຈ຺ຈາທິ, ນນຸ ພຸທ຺ຘວຈນ ນິສ຺ສິຕມິທໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ, ຕຖາ ສຕິ ສມ຺ມຕເມເວ-ຕ຺ໂຖ-ປທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ກິນ຺ນາມາຎ຺ຎທສ຺ສໂນປຄາຕາຘິເຣນາຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕິ ນິກ຺ກາຣຓິສ຺ສາ [ນິກ຺ກມ຺ມິສ຺ສາ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຠວໂຕ-ປາໂຍຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ປຣຕ຺ຖານຸພທ຺ຘກິຈ຺ຉໍ ປນ ມຫາປຸຎ຺ຎປຎ຺ຎາ ນ ກິຎ຺ຈິ ວິຍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຫຕິ (ຫິ) ເອເຕນ ປຣຕ຺ໂຖ ‘‘ມຕນ຺ຕເຣປິ ສິທ຺ຘິ ສິສ຺ສານໍ, ຕໍຕໍ ມຕຎ຺ຎຸໂນ ວາ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ຍທິທມວໂລເກຍ຺ຍຸໍ ເຕ ເຈຕ຺ຖາວຕາຣໍ [ເຈຕ຺ຖກາຣໍ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ລເຠຍ຺ຍຸໍ ເອຕາທິໂສ ຈ ປຎ຺ຎວາ ປຏິລທ຺ຘພຸທ຺ຘວຈນປ຺ປສາໂທ’ຕິ ຕທວຕາເຣນ ຈ ພຸທ຺ເຘ ຠຄວຕິ ກເມນ ທຬ຺ຫໍ ປສາທໍ ປຏິລເຠຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ, ເອວເມວໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕໍຕໍພ຺ຍາກຣໂຓທາຫຣຓປ຺ປສງ຺ເຄປິ ຕທນຸສາເຣເນວ ຕນ຺ຕໍປໂຍຊນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ນິຣຕ຺ຖກກຖາປສຸໂຕ-ຍມາຈຣິໂຍຕິ.

ທຸຫາທີນໍ ຕ຺ເຍວມາໂທ ອມ຺ຫາກມ຺ປຣມຄຸຣຸນາ ຣຕນມຕິປຎ຺ຈິກາລງ຺ກາຣາທິກາເຣນ ນານາກາຣສາຣຕ຺ຖເວທເວທິຕຸ [ເວທາເວທິຕ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ມຫາປຎ຺ຎາປາຏວານໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ສາມິນາ ມຫາສາມິນາ ສມ຺ພຸທ຺ຘສາສນຣຕນວໂຣປກາຣເກນ ‘ອິທເມຕ຺ຖ ວິຈາຣຓີຍໍ’ຕ຺ຍຠິຘາຍ ນານາມຕນ຺ຕຣມາກຑ຺ຒິຍ ພຫຸໍ ສມ຺ປເວທິຕມຕ຺ຖິ, ມຍມ຺ປເນຕ຺ຖ ອາຈຣິເຍນາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຕເມວາລມ຺ພ ອຕ຺ຖມ຺ປ ກາສຍິສ຺ສາມ. ສຕ຺ຍປ຺ຍເນກທສ຺ສນເຠເທ ສິຏ຺ຐປ຺ປໂຍຄານຸສາເຣນ ຍຕ຺ຖ ປຘາເນກມ຺ມນິຕ຺ຍາທິປ຺ປຠຸຕໂຍທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຣ ຕ຺ວປ຺ປຘາເນຕ຺ຍາທີ, ຍຕ຺ໂຣຠຍຕ຺ຣປິ, ຕໍສພ຺ພມິຫ ຠສ຺ສກາຣາທ຺ຍນຸມຕກ຺ກເມນ ປຏິປາທຍມາຫ-ທຸຫາທີນ’ມິຈ຺ຈາທິ, ເອຕ຺ຖາທິສທ຺ໂທ ປກາຣວາຈີ, ເຕນ ຍາຈິປ຺ປຠຸຕໂຍ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ກມ຺ມທ຺ວຍຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຉຏ຺ຐີ, ເຕນ ກມ຺ມທ຺ວຍຍຸຕ຺ຕານໍ ມຊ຺ເຌ ທຸຫາທີນມປ຺ປຘາເນປິ ຄວາໂທ ກມ຺ເມ ຕ຺ຍາທິປ຺ປຠຸຕໂຍຕິ ໂຍຊນາ. ອິຈ຺ຈາທິຕິອາທິສທ຺ເທນ ‘ອວຣຸນ຺ຘຕິ ວຊໍ ຄາວໍ ອວຣຸນ຺ຘີຍເຕ ວຊໍ ໂຄ’ອິຈ຺ຈາທີນໍ ປຣິຄ຺ຄໂຫ, ຄມນາທ຺ຍຕ຺ຖານ ມິຕ຺ຍາທິສທ຺ເທນ ໂພຘຕ຺ຖາທີນໍ ຄຫຓໍ. ຄມີຍເຕ ຄາໂມ ເທວທຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖໍ ປໂຍຊ຺ຊຕ຺ຕສມ຺ຠໂວຕິ ອາຫ-‘ປຸຣິເສ’ຈ຺ຈາທິ, ຍຊ຺ຊປິ ຄາໂມ ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕິ ນິພ຺ຍາປາຣຕ຺ຕາ ປຸຣິໂສວ ຕຸ ຄມນກິຣິຍໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ, ຕຖາປິ ປຸຣິສສ຺ສ ຄມນກິຣິຍາຍ ຍໍຜລປ຺ປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ, ຕມຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຄາມປຸຣິສານໍ ສມານນ຺ຕິ ປຸຣິສ ກິຣິຍາຕຸລ຺ຍຜລຕ຺ຕາ ຄາໂມປິ ຄມນກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸພ຺ຍປເທເສ ກາຣຓໍ ຠວຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ຕຖາຫິ ຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂກຈິ ຄາເມ ອາສນ຺ເນ ສຕິ ວທຕິ ‘ອາຄໂຕ ຄາໂມ ປຕ຺ໂຕ ຄາໂມ’ຕິ, ອໂຕຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ເຍ ກມ຺ມທ຺ວຍຍຸຕ຺ຕາ ທຸຫາທໂຍ ຄມນາທ຺ຍຕ຺ຖາໂຈທາຫຏາ, ເອເຕຫິ ອຎ຺ເຎສໍ, ປຘາເນ ກມ຺ເມຠິ ອຊາທິມ຺ຫິ ປຘາເນ ກມ຺ເມ, ປຘານຕ຺ຕມ຺ປນ ອຊາທີນໍ ກິຣິຍາຍ ປໂຍຊນຕ຺ຕາ, ອຊາທ຺ຍຕ຺ຖາ ຫ຺ຍານຍນກິຣິຍາຣຠ຺ຍເຕ. ອຍມ຺ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ຄໂຫ-

‘‘ທຸຫິ ຍາຈິ ຣຸຘິ ປຸຈ຺ຉິ, ຠິກ຺ຂິ ຈິ ພ຺ຣຸວິ ສາສິ ຈ;

ຊິ ທຓ຺ຑິ ປຕ຺ຖິ ມນ຺ຖີ ຈ, ຘາຕູ ໂຫນ຺ຕິ ທຸຫາທໂຍ.

ຄຕ຺ຍາທິສຸຕ຺ຕປຏ຺ຐິຕາ, ຄຕ຺ຍາທ຺ຍຕ຺ຖາ ຠວນ຺ຕິ ເຕ;

ນີວຫຫຣກສາຈ, ນີວຫາທີ ຠວນ຺ຕິ ເຕ.

ທ຺ວິກມ຺ມເກສຸ ເຈເຕສຸ, ອປ຺ປຘາເນ ທຸຫາທິນໍ;

ຕ຺ຍາທິປ຺ປຠຸຕໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ປຘາເນ ນີວຫາທິນໍ;

ອຸຠຍຕ຺ຖ ປໂຍຄານຸ, ສາຣາ ຄຕ຺ຍຕ຺ຖອາທິນໍ’’ຕິ.

ປໂຍໂຄ ປນ ສມ຺ພນ຺ຘຈິນ຺ຕາຍມິຫ ຈ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ສພ຺ພຖາ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

໗. ຘ຺ຍາທິ

ປຸພ຺ເພ ກິຣິຍານິສ຺ສເຍນ [ກາຣກນິສ຺ສເຍນ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ທຸຕິຍາຍ ວິຫິຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘ອິທານິ’ຈ຺ຈາທິ, ຘິສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖປ຺ປຘານ ນິທ຺ເທເສນ ວາ ອາທິສທ຺ເທນ ວາ ‘ຫາ ເທວທຕ຺ຕ’ນ຺ຕິປິ ໂຫຕິ, ຫາ ເທວທຕ຺ຕທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຕຸ ທຸກ຺ເຂນ ໂຍຄາ ເທວທຕ຺ເຕນ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ປຐມາວາມນ຺ຕເຓ. ນນຸຈ ອນ຺ຕຣາສທ຺ເທນ ໂຍເຄ ຍຖາຣາຊຄຫນາລນ຺ທາຫິ ທຸຕິຍາ [(ຕຖາ)] ອນ຺ຕຣາ ຈ ຣາຊຄຫໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ນາ ລນ຺ທ(ນ຺ຕິ ຕຖາ) ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ຄໂຕປິ [ອນ຺ຕຣາມຄ຺ຄໂຕປິ] ກສ຺ມາ ນ ທຸຕິຍາຕິ ເຕນາໂຍຄາ, ເຍສຎ຺ຫິ ຕໍມຊ຺ຌໍ ເຕ ເຕນ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເຕຫິເຍວ ທຸຕິຍາ, ອຖວາພ຺ຠຸປຄເຕປິ ຕໍໂຍເຄ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘີເຍວ ມຄ຺ໂຄຕິ ມຸຂ຺ຍຕ຺ຕາ ຕໂຕ [ສພ຺ພສ຺ສ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ນ ທຸຕິຍາ, ອຕ຺ຣາປິ ຉຏ຺ຐີເຍວ ປປ຺ໂປຕິ ອນ຺ຕຣາ ຕຎ຺ຈ ມຎ຺ຈ ກມຓ຺ຑລຸອິຕິ, ຕວ ມມ ມຊ຺ເຌ ກມຓ຺ຑລຸຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ອຖ ກມຓ຺ຑລຸສທ຺ທໂຕ ທຸຕິຍາ ກສ຺ມາ ນ ຠວຕິ ສຕີປ຺ຍນ຺ຕເຣນ ໂຍເຄ ຕສ຺ສ ປຘານຕ຺ຕາ, ຕຖາຫິ ກມຓ຺ຑລຸໂນ ສກຕ຺ຖາ ປວຕ຺ຕິ, ຕຸມ຺ຫມ຺ຫານນ຺ຕຸ ປຣຕ຺ຖາ-ກມຓ຺ຑລຸວິເສສນຕ຺ເຕນ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຣ ກມຓ຺ຑລຸໂນ ສກຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ ປຘານຕ຺ເຕນາວຕຕ຺ຕາ ປາຏິປທິກໂຕ ອຈ຺ຈຸຕຕ຺ຕາ ປຣຕ຺ຕາ ປຐເມວ ຠວຕີຕິ ຊີນິນ຺ທພຸທ຺ຘິນ຺ຍາສ. ນິນ຺ທາທິ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ສພ຺ຠາວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ຘຉຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕາຍໍ ວຈນໍ, ອາກຕິຄໂຓ-ຍໍ.

໘. ລກ຺ຂຓິ

ລກ຺ຂຓາທີສ຺ວຕ຺ເຖສຸຕິ ນາມສ຺ສາ [ກສ຺ສາ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຍມຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘ອຠິນາໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ’ຈ຺ຈາທິ, ເຕນາຕິ ອຠິນາ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕ຺ຖນິທ຺ເທສ ກາຣເຓນ, ລກ຺ຂຓສທ຺ເທນ ເຫຕຸ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິໂຕຕິ ອາຫ-‘ຕຕ຺ເຖ’ຈ຺ຈາທິ, ທຸວິໂຘ ເຫຕຸ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສຸໂພຘາລງ຺ກາເຣ ‘‘ຊນໂກ ຎາປໂກ ເຈຕິ, ທຸວິຘາ ເຫຕໂວ ສິຍຸ’’ນ຺ຕິ (໒໕໒), ສມຸປລກ຺ຂຍຕີຕິ ສມຸປລກ຺ຂຓໍ, ສງ຺ເກຕມຕ຺ຕໍ ຎາປກໍ, ນ ຕຸ ຊນກໍ, ສງ຺ເກໂຕປິ ລກ຺ຂຓມຸຈ຺ຈເຕ ລກ຺ຂີຍເຕ ກາຣິຍມາເນນາຕິ ກຕ຺ວາ, ຊນກສ຺ສາປ຺ຍຕ຺ຣ ລກ຺ຂຓຕ຺ເຕນ ຄຫເຓ ປໂຍຊນໍ ‘‘ອນຸນາ’’ (໒-໑໐) ອິຈ຺ຈຕ຺ຣ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຎ຺ຈິປກາຣນ຺ຕິ ອິມິນາ ອິຕ຺ຖໍສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ປຕ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ຠູຕສທ຺ທສ຺ສ, ເອຕ຺ຖ ຫິ ຠູຘາຕຸ ປຕ຺ຕິຍໍ ວຕ຺ຕເຕ, ຣຸກ຺ໂຂລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຣຸກ຺ໂຂ ຎາປກເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ… ຣຸກ຺ເຂນ ວິຊ຺ຊຸຍາ ຎາປີຍມານຕ຺ຕາ, ອາຈຣິຍຊິນິນ຺ທພຸທ຺ຘິ ປນ ອຎ຺ຎຖາ ວຓ຺ຓຍຕິ, ຕສ຺ເສທໍ ມຕໍ-

ກ຺ຣິຍາຍ ໂຊຕໂກ ນາຍໍ, ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ນ ວາຈໂກ;

ນາປິ ກ຺ຣິຍນ຺ຕຣາເປກ຺ຂີ, ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ຕຸ ເຠທໂກຕິ.

ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ອຍມຠິ ອຠິນນ຺ທຕິຕ຺ຍາທີສຸ ວິຍ ກິຣິຍາຍ ໂຊຕໂກ ນ ໂຫຕິ, ຉຏ຺ຐີ ວິຍ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ວາຈໂກ ນ ໂຫຕິ, ນິກ຺ໂກສມ຺ພີຕ຺ຍຕ຺ຣ ຄມນກິຣິຍາເປກ຺ຂີ ນິສທ຺ໂທ ວິຍ ນາປິ ກິຣິຍນ຺ຕຣາ ເປກ຺ຂີ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ຕຸ ເຠທໂກ ວິເສສໂກ ຠວຕີ’’ຕິ ຕມຸປທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ອຎ຺ເຎ ຕ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິ, ເອຕ຺ຖ ອິຕິສທ຺ໂທ ນິທສ຺ສເນ, ຣຸກ຺ຂມ຺ປຕ຺ວາ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ ອິຕິເອວໍ ປຕ຺ຕິກິຣິຍາຍ ປຕ຺ວາຕິວຸຕ຺ຕຣຸກ຺ຂປາປນກິຣິຍາຍ ຊນິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕຖາຫິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ວິຊ຺ຊຸຍາ ປາປນາຠາເວ ວິຊ຺ຊຸຍາ ລກ຺ຂິຍາຍ ຕລ຺ລຓສ຺ສ ຈ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ໂຍ ລກ຺ຂິຍລກ຺ຂຓຠາໂວ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ໂສ ເກນ ສມ຺ປາທິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ນນຸ ສມ຺ພນ຺ເຘ ອຠິນາ ໂຊຕີຍມາເນ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ລກ຺ຂຓວຸຕ຺ຕິຕາ ກຖໍ ໂຊຕີຍຕີຕິ ອາຫ-‘ລກ຺ຂຓຕ຺ໂຖຈ ວິສຍຠາເວນາ’ຕິ, ຕຖາເຈຕ຺ຍາທິນາ ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ສມ຺ຠາວິຕໍ ໂທສມຸພ຺ຠາວຍຕິ, ຕຕ຺ຣາຍ ມິຈ຺ຈາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສປຣິຫາຣາຍ ປເຣເຫວາຠິຘີຍມານມ຺ປຣິຫາຣມາຫ, ປຣິຫາໂຣປທສ຺ສເນນາສ຺ສາປິ ປກ຺ຂສ຺ສາທຸຏ຺ຐຕາຂ຺ຍາປເນເນໂສປິ ປກ຺ໂຂ-ພ຺ຠຸປຄໂຕຕ຺ຍວເສໂຍ, ອໂຕເຍວຸປຣິ ຍຖາວຸຕ຺ຕ ປກ຺ຂນິສ຺ສເຍເນວ ພ຺ຍາຂ຺ຍາຍເຕ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ສາຘຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຕອິຕ຺ຖມ຺ປກາຣປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິສຍຠາເວນາວຏ຺ຐິຕາ ມາຕາ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕຕິ ນາມາຕິ ອາຫ-‘ມາຕຸຍາ’ຕິອາທິ, ມາຕາ ຈ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູເຕ ປວຕ຺ຕາ ວິສຍ ຠາເວນ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິສຍີຠາເວນ, ເຕສຎ຺ຈ ວິສຍວິສຍີຠາວລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ອິຕ຺ຖມ຺ປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາຍ ກິຣິຍາຍ ຊາໂຕ, ໂສ ມາຕຸສມ຺ພນ຺ໂຘ ໂຫຕິ ກາຣຓວເສນ, ໂສຈາຕິນາ ໂຊຕີຍຕີຕິ ມາຕຸ ເຕນາຠິນາ ໂຍໂຄຕິ ອາຫ-‘ຍ຺ວາຍ’ຈ຺ຈາທິ, ມາຕຸສມ຺ພນ຺ໂຘອິຕິ ໂຍຊນາ, ອິຕ຺ຖມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາຍ ກິຣິຍາຍ ກຣຓຠູຕາຍ, ເອວໍ ມຎ຺ຎເຕ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເທວທຕ຺ເຕນາປ຺ຍວິນາຠາວີຕິ ຕສ຺ສ ໂສຠິນາ ໂຊຕີຍເຕ, ຕຖາປິ ມາຕຸສມ຺ພນ຺ໂຘຠິນາ ໂຊຕີຍຕີຕິ ‘ມາຕຸ ເຕນ ໂຍໂຄ’ຕິ ຈ (ວຸຈ຺ຈຕິ)… ສທ຺ທສຕ຺ຕິຍາ ຕຄ຺ຄຕາເຍວ ທຸຕິຍາຍ ອຸຠຍຄຕສ຺ສາປິ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ໂຊຕນໂຕ’’ຕິ ຣຸກ຺ໂຂ ຣຸກ຺ໂຂ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຐິຕິມ຺ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຐິຕິນ຺ນິສ຺ສາຍ ເອສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ໂຍ ຈ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ໂຍຊນາ, ຣຸກ຺ຂານນ຺ຕິ ອິມິນາ ຣຸກ຺ຂາ ກິຣິຍາຍ ປເຣ ສມ຺ພນ຺ຘິໂນຕິ ຎາເປຕິ, ຐິຕິມ຺ປຏິຈ຺ຈາຕິ ອິມິນາ ປນ ຕິຏ຺ຐຕິສທ຺ທວຈນີຍາ ສາຘ຺ຍຣູປາ ຐິຕິກິຣິຍາ ຣຸກ຺ຂໂຕ ປເຣ ສມ຺ພນ຺ຘີຕິ, ອເຈຕນານໍ ຣຸກ຺ຂານມເປກ຺ຂາວິຣເຫປິ ໂລກມ຺ປຕີຕິວເສນ ‘ປິປຕີສາ’ທີນໍ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຍມານຐານາເປກ຺ຂຓກິຣິຍາຍສາຘ຺ຍສາຘນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຊາໂຕຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ໂສ ຈ ຣຸກ຺ຂສມ຺ພນ຺ໂຘ-ຠິນາ ໂຊຕີຍຕີຕິ ອາຫ-‘ໂສ’ຕິອາທິ, ທ຺ວິພ຺ພຈເນເນວ ໂຊຕນີຍາຕິ ວິຈ຺ຉາຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ຕິມຕ຺ເຕ ສຕີປິ ວິຠຕ຺ຕິຍາ [ວິຈ຺ຉຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ກິມຕ຺ເຕຕ຺ຍາທິວຈນໍ ວິຈາເຣເຣຕພ຺ພໍວິຕຕ຺ຕິຍາ ອພິສທ຺ທສ຺ສຈ ວິຈ຺ຉຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ຕິຍາ ອຠາວາ, ລກ຺ຂຓິຕ຺ຖມ຺ຠູຕິ ຫິ ປກຕິວິເສສນໍ] ໂຊເຕຕຸມສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວິຈ຺ຉາຍ ໂຊຕນາຍ ທ຺ວິພ຺ພວຈນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໙. ປຕິ

ອຸປາທິຍມາໂນຕິ ອພ຺ຠຸປຄມ຺ມມາໂນ, ຍທິ ປນ ອຸປາທິຍມາໂນ ຠາໂຄ, ອນຸປາທິຍມາໂນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ-‘ໂຍ ປນາ’ຕິອາທິ, ຕຄຣກຸຏ຺ຐາ ຄນ຺ຘພ຺ພວິເສສາ, ມມາຠຊຕີຕິ ມໍ ອາຠຊຕິ, ມມ ໂກຏ຺ຐາໂສ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໐. ອນຸ

ນຕຸລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ສຈ຺ຈກິຣິຍາ ວຸຏ຺ຐິຍາ ເຫຕຸ ໂຫຕິ, ນ ຕຸ ສງ຺ເກໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຫຕຸຕ຺ຕາ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕາຠາເວ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ກຖໍ ລກ຺ຂເຓ ທຸຕິຍາຕິ ເຫຕຸຕ຺ເຕປິ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕມສ຺ສ ສາເຘນ຺ໂຕ ສາຘມ຺ມປໂຍເຄນານ຺ວຍມາຫ-‘ຍໍ ສກິມ຺ປິ’ຈ຺ຈາທິ, ເອຕ຺ຖ ຫິ ລກ຺ຂຓໍ ສຈ຺ຈ ກິຣິຍາຕິ ປຏິຎ຺ຎາ, [ປກ຺ໂຂ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ສກິມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕຕາຍ ກປ຺ປນຕ຺ຕາຕິ ເຫຕຸ, ຍໍ ສກິມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕຕາຍ ກປ຺ປເຕ ຕມ຺ປິ ລກ຺ຂຓໍ ຠວຕິ, ຍຖາ’ອປິ ຠວໍ ກມຓ຺ຑລຸປາຓິໍ ສິສ຺ສມທ຺ທກ຺ຂີ’ຕິ ສາຘມ຺ມປໂຍເຄນານ຺ວໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ກປ຺ປເຕຕິ ສມຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກມຓ຺ຑລຸ ປາຓິມ຺ຫິ ອສ຺ເສຕິ ກມຓ຺ຑລຸປາຓີ, ອປີຕິ ປຎ຺ເຫ, ກທາຈິ ເກນຈິ ກມຓ຺ຑລຸປາຓີສິສ຺ໂສ ທິຏ຺ໂຐ ໂສ ຕເມວ ທສ຺ສນໍ ລກ຺ຂຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘ອປິ’ຕ຺ຍາທິນາ, ອຖ ຍຖາ ວຸຕ຺ເຕນ ເຫຕຸໂນປິ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕມຕ຺ຕຸ ຕຖາປິ ປຣວິປ຺ປຏິເສເຘນ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຕຕິຍາ ກສ຺ມາ ນ ສິຍາຕິ ໂຈທຍມາຫ ‘ນ ນ຺ເວວມ຺ປິ’ຈ຺ຈາທິ, ປຸພ຺ພວິປ຺ປຏິເສເຘນາຕິ ອປວາທປຸພ຺ພວິປ຺ປຏິເສເຘນ, ຕຖາຫິ ຉຏ຺ຐິຍາ ປວາໂທ ໂຫຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຕຕິຍາວິຘິ… ສມ຺ພນ຺ຘຉຏ຺ຐິຍາ ປຕ຺ຕາຍ ເຫຕຸຕຕິຍາວິຘານໂຕ ອຸປປທວິຠຕ຺ຕິວິຘິປິ ຉຏ຺ຐິຍາປວາໂທ… ສມ຺ພນ຺ຘວິເສສາຠິພ຺ຍຕ຺ຕິເຫຕຸໂນປປເທນ ໂຍເຄ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມ຺ພນ຺ເຘ ວິຘານໂຕ, ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸຕຕິຍາວກາໂສ ‘ຘເນນ ກຸລ’ນ຺ຕິ, ອຸປປທວິຠຕ຺ຕິຍາວກາໂສ ‘ຣຸກ຺ຂມນຸວິຊ຺ໂຊຕເຕ’ຕິ, ສຈ຺ຈກິຣິຍມນຸ ປາວສ຺ສີຕິ ຕຸ ເຫຕຸມ຺ຫິ ລກ຺ຂເຓ-ປວາທວິປ຺ປຏິເສເຘ ສຕິ ປຸພ຺ພວິປ຺ປຏິເສເຘນ ທຸຕິຍາ ຠວຕິ.

໑໑. ສຫ

ສຫຕ຺ເຖ-ນຸໂນ ວຕ຺ຕເນ ປພ຺ພເຕນ ໂຍໂຄ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ‘ປພ຺ພເຕເນ’ຈ຺ຈາທິ.

໑໒. ຫີເນ

ວິສຍຠາເວນາຕິອາທິນາ ຫີນຕ຺ເຖຕິ ວິສຍສຕ຺ຕມິຕ຺ຕມາຫ, ວິຊານນປ຺ປກາຣມາຫ-‘ຫີເນ’ຈ຺ຈາທິ, ເຕນາຕິ ອນຸນາ, ກຖໍ ເຕນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ຫີນຸກ຺ກຏ຺ຐສມ຺ພນ຺ຘມຸເຂນ ວິຠາເວນ຺ໂຕ’ຕຕ຺ຖາ’ຕິອາທິມາຫ, ຕຕ຺ຖາຕິ ຫີເນຈ຺ຈາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ມິໍ, ຍໂຕຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐສາຣິປຸຕ຺ຕາທິໂກ, ຫີໂນຕິ ປຎ຺ຎວຕ຺ຕາທິ(ໂຕ ນິກ຺ກຏ຺ໂຐ, ໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕາທິໂກ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ) ຫີນຕ຺ຖວິສໂຍ ຊາຍເຕ… ຕພ຺ພິສເຍ ຕສ຺ສ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຕາ ປຕ຺ຕິໂຕ, ຫີນຸກ຺ກຏ຺ຐສມ຺ພນ຺ໂຘ ປນ ອຕິສາຍນາທິກາຍ ກາຍຈິ ກິຣິຍາຍ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໔. ສຕ຺ຕ

ກິນ຺ຕໍ ອາຘິກ຺ຍມິຈ຺ຈາຫ- ‘ອຘິກາຘິກີສມ຺ພນ຺ໂຘ’ຕິ, ອຘິໂກ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຘິກີ=ຂາຣີ, ອຖາຘິກີວິນິມຸຕ຺ເຕ ອຘິກາຘິກິສມ຺ພນ຺ໂຘ ກຖມວສີຍເຕ ນຫ຺ຍຕ຺ຣາຘິກີ ໂກຈິ ສູຍຕິຈ຺ຈາຫ-‘ນວິເນ’ຈ຺ຈາທິ, ອິຕິ ສທ຺ໂທ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘສາຘໂນ, ຕໂທປສທ຺ເທນໂຍໂຄຕິ ຕທາ ອຸປສທ຺ເທນາຘິກິໂນໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ອຘິກສ຺ສາປ຺ຍຸປສທ຺ເທນ ໂຍຄາ ຕໂຕປິ ກສ຺ມາ ນ ສຕ຺ຕມີຕ຺ຍາຫ-‘ອຘິກມ຺ຫາຕ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິ, ຍຖາ ເອກາເຍວ ວິຠຕ຺ຕິຍາ ອຸຠຍຄຕສ຺ສາປິ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ ວິຊ຺ຊຸສງ຺ຂາຕລກ຺ຂິຍາ ສຕ຺ຕມ຺ຍຠາໂວ, ເອວມິຘາ ປີຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສມາຘິມຕິທິສນ຺ໂຕ ອາຫ-‘ລກ຺ຂິຕາ ວິຍ ສຕ຺ຕມ຺ຍ ຠາໂວ’ຕິ, ‘‘ມາຓິກາ ຈຕຸໂຣໂທຓາ, ຂາຣິຕ຺ຖີ ຈຕຸມາຓິກາ’’.

໑໕. ສາມິ

ກິນ຺ຕໍ ສາມິຕ຺ຕມິຈ຺ຈາຫ-‘ສສ຺ສາມິສມ຺ພນ຺ໂຘ’ຕິ, ກາຍ ກິຣິຍາຍ ຊນິໂຕຕິ ອາຫ-‘ປຣິປາລນາທິກິຣິຍາຍ ຊນິໂຕ’ຕິ, ຕຎ຺ຈາຕິ ສາມິຕ຺ຕາເປກ຺ໂຂ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສາເນກວິຘຕ຺ຕາ ອາຫ‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ເຘ’ຕິ, ອາຂ຺ຍາຍເຕຕີມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຘີຍເຕ ຎາປີຍເຕຕິ, ທິຏ຺ຐນ຺ໂຕ-ປນີໂຕຕ຺ໂຖ ສຸເຂນ ປຏິປຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ປສິທ຺ຘມນຸວທິຍມານມປ຺ປສິທ຺ຘຎ຺ຈ ວິຘີຍມານໍ ທິຏ຺ຐນ຺ຕມາຫ-‘ຍຖາ ໂຍ ກຸຓ຺ຑລີ ໂສ ເທວທຕ຺ໂຕ’ຕິ, ກຸຓ຺ຑລິຕ຺ຕມ຺ປສິທ຺ຘໍ, ເທວທຕ຺ຕຕ຺ຕມປ຺ປສິທ຺ຘມິຈ຺ຈາຫ-‘ກຸຓ຺ຑລິຕ຺ຕານຸວາເທເນ’ຈ຺ຈາທິ. ຍເຖໂວຠຍາຘິຏ຺ຐານຕ຺ເຕປ຺ຍຸປສຊ຺ຊນໂຕວ ຉຏ຺ຐີ ‘ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ’ຕິ, ນ ວິເສສ຺ສໂຕ ‘ປຸຣິສສ຺ສ ຣາຊາ’ຕິ, ຕຖາ ສມ຺ພນ຺ຘາຠິພ຺ຍຎ຺ຊນເກນາຘິນາ ໂຍເຄປິ ວິເສສນໂຕວ ຠວຕິ, ນາຎ຺ຎໂຕຕິ ອາຫ-‘ຕຕ຺ຖາ’ຕິອາທິ. ພ຺ຍຕິເຣກມາປາທີຍຕີຕິ ກາຣກຉກ຺ກໂຕ ພ຺ຍຕິຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ພ຺ຍຕິເຣໂກ ຕໍ ອາປາທີຍຕິ ປາປີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຸຠຍໂຕຕິ ສໍໂຕ ສາມິໂຕ ຈ, ອຘິພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈາລາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈາລາ ສນ຺ຕກາ [ສາມິໂນ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສນ຺ຕກາ [ສາມິໂນ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຫິ ປຎ຺ຈາລາ, ນ ສາມິ [ນສໍ (ໂປຕ຺ຖເກ)], ອຘິປຎ຺ຈາເລສຸ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຈາລານໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ສາມີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ.

໑໖. ກຕ຺ຕຸ

ກິໍ ລກ຺ຂໂຓ-ຍໍ ກຕ຺ຕາອິຈ຺ຈາຫ-‘ກຕ຺ຕຣິ’ຈ຺ຈາທິ, ຄຈ຺ຉຕິ ເທວທຕ຺ໂຕຈ຺ຈາໂທ ກຕ຺ຕຣິ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ປຈຕ຺ໂຍທນໍ ເທວທຕ຺ໂຕຈ຺ຈາໂທ ກມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ກິຣິຍໍ ກໂຣຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກໂຣຕີຕິ ຈ ອິມິນາ ອນ຺ວຕ຺ຖ ພ຺ຍປເທໂສວ ສິທ຺ໂຘ-ຍໍ ກຕ຺ຕຸ ໂວຫາໂຣຕິ ຎາເປຕິ, ເກນຈິ ປຍຸຊ຺ຊມາໂນປິ ສເກ ກມ຺ເມ ສຍເມວ ປຘານຕ຺ຕມນຸຠວຕີຕິ‘ປຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ປຘານຠາເວນາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ-

ປຘານຕາຍ ໂຍ ກຕ຺ຕຸ, ກມ຺ມຏ຺ຐໍ ກຸຣຸເຕ ກ຺ຣິຍໍ;

ສາ ກຕ຺ຕາ ນາມປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ປຍຸຕ຺ໂຕ ວາຕ຺ຍຍໍ ທ຺ວິຘາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເສນ ກຕນ຺ຕິ ອປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ປຸຣິເສນ ກໂຣຕິ ເທວທຕ຺ໂຕຕິ ປຍຸຕ຺ໂຕ, ນນຸ ກິຣິຍາ-ຍມພ຺ຍວຘາເນນ ກຣຓາຘິກຣເຓ ເຫວ ສາຘ຺ຍເຕ ກຕ຺ຕາຣາ ຕຸ ທູຣຏ຺ເຐນ, ຕຖາສຕິ ກຖມເນກສາຘນສາຘນີຍໍ ກິຣິຍໍ ກຕ຺ຕາວ ກໂຣຕິ ມຸຂ຺ຍຠາເວນາປເຣຕ຺ວມຸຂ຺ຍຠາເວນາຕິ ວຸຈ຺ຈເຕ-

ກຕ຺ຕຸໂຕຎ຺ເຎສມຸພ຺ຠູຕ຺ຍາ, ວິວິຕ຺ຕາໂລຈນາທິນາ [ວວິເວເກຈ ທສ຺ສນາຕິ ວາກ຺ຍປທີເຍ, ປວິເວເກຈ ກາຣກນ຺ຖຣາມຠາເວທິສ຺ສເຠ ກຕ຺ຕຣິກ຺ຣິຍາ ອຕ຺ຖິ ຠວຕິ ວິຊ຺ຊຕິຈ຺ຈາໂທ ຕິຕຏີກາ, ຕຕິຍປາຖານໍປາຕ ໑໐໐, ນໍປາຕ ໒໔໓];

ທູຣາທປ຺ຍຸປກາຣິຕ຺ເຕ, ກຕ຺ຕຸ ວາຕ຺ຕປ຺ປຘານຕາ.

ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ກຕ຺ຕຸໂນ ສກາສາ ອຎ຺ເຎສໍ ກຣຓາທີນໍ ອຸພ຺ຠູຕ຺ຍາ ສມ຺ຠເວນຈ, ຕຖາຫິ ປສິທ຺ຘກຣຓສຠາໂວປິ ຜຣສຸ ກຕ຺ຕາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຘິກຣຓມ຺ຠ ວຕິ‘ຜຣສຸມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ຉິນ຺ທຕີ’ຕິ, ວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ກຣຓາທີຫິ ປຸຖພ຺ຠູຕສ຺ສ, ກຕ຺ຕຸໂນ ກິຣິຍາຍ ອາໂລຈເນນ ທສ຺ສເນນ ຈ ‘ເທວທຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ ຠວຕິ ວິຊ຺ຊຕີ’ຕິ [ວຸຖພ຺ຠູຕສ຺ສາເນນ ອາໂລຈເນນ ທສ຺ສເນນຈ ກຕ຺ຕຸໂນເທວທຕ຺ເຕນເທວທຕ຺ຕໍ ຠວຕິ ວິຊ຺ຊຕີຕິ (ໂປຕ຺ຖເກ)], ອາທິສທ຺ເທນ ກຣຓາທິໂນ (ຕທຘີນ) ປວຕ຺ຕິອາທີນໍ ຄຫຓໍ, ອິມິນາ ກາຣເຓນ ທູຣໂຕ ອຸປກາຣິຕ຺ເຕປິ ກຕ຺ຕຸເຍວ ສປ຺ປຘານຕາ ສິຍາ’’ຕິ, ປຸນປິ-

ຖາລ຺ຍາທີນນ຺ຕຸ ກຕ຺ຕຸຕ຺ຕໍ, ໂຫເຕວາເຈຕນານປິ;

ຍໂຕ ສທ຺ທສ຺ສ ວຸຕ຺ຍຕ຺ເຖ, ມິຈ຺ຉາຕ຺ຍາເສນ-ນາທິນາ.

ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ອເຈຕນານມ຺ປິ ຖາລີອສິອາທີນໍ ກຕ຺ຕຸຕ຺ຕມ຺ຠວຕິ ຍຖາວຓ຺ຓິຕສປ຺ປຘານຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕາຠາເວປິ, ກສ຺ມາຕິ ເຈ ຍໂຕ ກາຣຓາ ອຕ຺ເຖ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິເຘຍ຺ເຍສທ຺ທສ຺ສ ວຸຕ຺ຕິ ປຏິປຕ຺ຕິ ອນາທິນາ ມິຈ຺ຉາຠ຺ຍາເສນຠວຕິ ຕສ຺ມາ ຖາລ຺ຍາທີນນ຺ຕິອາທິ ປກຕໍ, ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ອຎ຺ຎຖາ ສທ຺ທຕ຺ໂຖ, ອຎ຺ຎຖາ ສຠາວຕ຺ໂຖ, ນ ຫິ ສທ຺ໂທ ພາຫ຺ເຍ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ພ຺ຍາປາຣມາປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຫິ–

ອຎ຺ຎເຖ ວາຄ຺ຄິ ສໍສຄ຺ຄາ, ທາຫໍ ທຑ຺ໂຒຕິ ມຎ຺ຎຕິ;

ອຎ຺ຎຖາ ທາຫສທ຺ເທນ, ທາຫຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຕີຍເຕ.

ພາຫ຺ຍປທຕ຺ຖສ຺ສ ສຠາໂວ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາຠ຺ຍາເສນ ອນາທິນາ ປນ ປວຕ຺ເຕນ ພາຫ຺ເຍ ວຕ຺ຖູນິ ອວິຊ຺ຊມາເນນ ກຣຓຠູເຕນ ຖາລ຺ຍາທີນໍ ກຕ຺ຕຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຖ ຈ ປນ–

ວຕ຺ຕິຈ຺ຉາໂທ ປວຕ຺ເຕຫິ, ສປ຺ປຘານຕ຺ຕ ເຫຕຸຫິ;

ກຕ຺ຕຸຘມ຺ເມຫິ ວຸຕ຺ເຕຫິ, ກຕ຺ຕາ ສທ຺ທາວ ຎາຍເຕ.

ເອກສ຺ສາມຸຂ຺ຍວຕ຺ຖາຫິ, ເຠເທນ ປຣິກປ຺ປເນ;

ກມ຺ມຕ຺ຕໍ ກຣຓຕ຺ຕຎ຺ຈ, ກຕ຺ຕຸຕ຺ຕໍ ໂຈປຊາຍເຕ.

ວຸຕ຺ເຕຫີຕິ ‘ກຕ຺ຕຸໂຕຎ຺ເຎສມຸພ຺ຠູຕ຺ຍາ’ຈ຺ຈາທິນາ, ສທ຺ທາວາຕິ ສທ຺ເທ ເຕຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ ກຕ຺ຕຸສມ຺ພນ຺ຘິຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມວຈນິຈ຺ຉາຍ ສທ຺ທໂຕວ ກຕ຺ຕາ ປຕີຍເຕ, ນິຍເມນ ນ ວຕ຺ຖຸໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອມຸຂ຺ຍາ ວຕ຺ຖາຫີຕິ ພຸທ຺ຘິຍາ ຕທາກາຣຕາຍ ປຣິຓາມາວຕ຺ຖາຫິ, ຫນ຺ຕ຺ຍຕ຺ຕ ນາວຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອກສ຺ເສວາຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມຕ຺ຕາທິ ຊາຍເຕ, ອໂຕເຍວາຈ຺ຈນ຺ຕມສນ຺ໂຕປິ ອງ຺ກຸໂຣ ຊນນກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕາ ຠວຕິ ‘ອງ຺ກຸໂຣ ຊາຍເຕ’ຕິ, ວຸຕ຺ຕໍ ຫິ–

ປຸຣາສຎ຺ຊນິໂຕ [ປຸຣາສຎ຺ຊາຕິໂຕ] ຠາວາ, ພຸທ຺ຘຍວຕ຺ຖານິ ພນ຺ຘໂນ;

ອວສິຏ຺ໂຐ ສຕາຎ຺ເຎນ, ກຕ຺ຕາ ຠວຕິ ຊາຕິຍາອິຕິ.

ສຕາ ອຎ຺ເຎນ ເທວທຕ຺ຕາທິນາ.

ກິນ຺ຕໍ ກຣຓໍ ນາມາຕິ ອາຫ-‘ໂຍ ປນາ’ຕິອາທິ, ໂຍຕິ ໂຍ ປທຕ຺ໂຖ, ອິມິນາ ອິທໍ ທີເປຕິ ‘‘ກຣຓພ຺ຍປເທສາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣາຠາເວປິ ກໂຣຕ຺ຍເນເນຕິ ກຣຓນ຺ຕ຺ຍນ຺ວຕ຺ຖໂຕ ປສິທ຺ໂຘ-ຍໍ ກຣຓໂວຫາໂຣ’’ຕິ, ອຕ຺ເຣທໍ ປຏິຠານໍ–

ຍໍ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິຕໍ ກຕ຺ຕຸ, ກ຺ຣິຍາຍຈ຺ຈນ຺ຕສາຘນໍ;

ກຣຓນ຺ຕໍ ທ຺ວິຘາ ໂຫຕິ, ພາຫ຺ຍພ຺ຠນ຺ຕຣເຠທໂຕຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິຕໍຕ຺ຍາທິນາ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ-‘‘ນ ວຕ຺ຖຸໂຕ ກິຎ຺ຈິ ກຣຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ວຈນິຈ຺ຉາວເສນ ປນ ປສິທ຺ຘກຣຓານມ຺ປິ ຜຣສຸອາທີນໍ ‘ຜຣສຸ ຉິນ຺ທຕິ, ຜຣສຸມ຺ຫິ ຉິນ຺ທຕີ’ຕິ ກຕ຺ຕຸອຘິກຣຓຕ຺ຕສ຺ສປິ, ປສິທ຺ຘາຘິກຣຓານມ຺ປິ ຕທນຸຕ຺ຕາທິວິເສສສມ຺ຠເວ ຖາລ຺ຍາ ປຈຕີ’ຕິ ກຣຓຕ຺ຕສ຺ສປິ ທສ຺ສນໂຕ ວຈນິຈ຺ຉາໂຕເຍວ ກຣຓໍ ກາຣກໍ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ທຸວິຘນ຺ຕິ ອາຫ-‘ທ຺ວິຘາ ໂຫຕີ’ຕິອາທິ, ຕຕ຺ຖ ອສິນາ ຉິນ຺ທຕີຕິ ພາຫ຺ຍໍ, ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕີຕ຺ຍພ຺ຠນ຺ຕຣໍ. ກິຣິຍານິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກາຣກນ຺ຕິ ອິມິນາ ກາຣກສທ຺ທສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕປຣິຍາຍຕ຺ຕມາຫ. ປກຕິ ຍາຠິຣູໂປຈ຺ຈາໂທ ກິຣິຍາຍາວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ສມ຺ພນ຺ຘມຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘລກ຺ຂຓາ ຉຏ຺ຐີ ສິຍາ, ສເມນ ຘາວຕີຕ຺ຍາໂທ ຕຸ ກິຣິຍາຍ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ເຕປິ ກມ຺ມຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ທຸຕິຍາ ສິຍາ, ສມໍ ຘາວຕິ ວິສມໍ ຘາວຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ຕຖາ ທ຺ວິໂທເຓນາຕິ ທ຺ເວໂທເຓ ກິຓາຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ປຎ຺ຈເກນາຕິ ປຎ຺ຈ ປຣິມາຓສ຺ສ ປຎ຺ຈໂກ ປຎ຺ຈກໍ ວຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ປສໂວ ກິຓາຕິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ກິຓາຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖຕິ ວາຕ຺ຕິກກາເຣນ ‘ຕຕິຍາ ວິຘານາໂຍປສງ຺ຂ຺ຍານໍ’ກຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ປກຕິອາທີຫີ’ຕິອາທິ, ຍຕ຺ເຖສໍກຣຓຠາໂວຕິ ຍສ຺ສໍ ກິຣິຍາຍເມ ສມ຺ປກຕ຺ຍາທີນໍ ກຣຓຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກິຣິຍໍ ກຖຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ສພ຺ພສ຺ເສວ ປທຕ຺ຖສ຺ສ ສຕ຺ຕາພ຺ຍຠິຈາຣໂຕ ອາຫ-‘ຠູ’ອິຈ຺ຈາທິ, ປກຕິຍາຠິຣູໂປຕິ ສຠາເວນາຍມຠິຣູໂປ ຠວຕິ, ນ ຕຸ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທິເນຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ກໂຣຕິສ຺ສ ຄມ຺ມມານຕ຺ເຕ ປນ ປກຕິຍາຠິຣູໂປ ກໂຕຕິອາທິ, ຕທາ ກຕ຺ຕຣິເຍວ ຕຕິຍາ, ຍໍ ຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎໂຄຕ຺ໂຕ ໂຄຕໂມ ນ ໂຫຕິ ອໂຕຈ ໂຄຕໂມ ຠວຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນນຸຈ ທ຺ວິໂທຓ ປຎ຺ຈກາ ກຍມ຺ປຏິຈ຺ຈ ກມ຺ມຠູຕາ ໂຫນ຺ຕິ ທ຺ວິໂທຓາທິນາ ເກຍຕ຺ຕາ ຕໂຕ ກິມຸຈ຺ຈເຕ‘ກຍມ຺ປຏິຈ຺ຈ ທ຺ວິໂທຓປຎ຺ຈກາ ກຣຓານິ ຠວນ຺ຕີ’ຕ຺ຍາ ສງ຺ກີຍາຫ-‘ຕຖາຫິ’ຈ຺ຈາທິ, ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ-‘‘ທ຺ວິໂທຓາທິສທ຺ເທນ ຫິ ນ ຄຍ຺ຫຸປຄໍ ວຕ຺ຖຸມຸຈ຺ຈຕິ, ເຕຫິ ປນ ທ຺ວິໂທຓາທ຺ຍຕ຺ຖໍ ມູລໍ ຕາທຕ຺ຖິຍາ ຠິຫິຕນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໂທສາວສໂຣ’’ຕິ.

໑໗. ສຫ

ຍຖາກ຺ກມມາຄມນກິຣິຍາຍ ຖູລຕ຺ຕຄຸເຓນ ໂຄມນ຺ຕທພ຺ເພນ ຈ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຕໍ ຍເຖ’ຈ຺ຈາທິມາຫ, ອຸທາຫຣຓມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕປິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາປິ ທສ຺ເສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ວາ’ຕິອາທິ, ປຸຕ຺ເຕນ ສຫາຄໂຕຕິອາທີສຸ ອາຄມນາທິກິຣິຍມ຺ປຏິຈ຺ຈ ທ຺ເວ ກຕ຺ຕາໂຣ ປຘານາປ຺ປຘານວເສນ, ເຕສຸ ປຘາເນ ກາຣິຍສມ຺ປຈ຺ຈຍຎາເຍນ ວາ ພຫຸລໍວຈເນນ ວາ ປຘາເນ ກຕ຺ຕຣິ ປຈ຺ຈໂຍ, ອິຕເຣ’ກຕ຺ຕຣິ ຕຕິຍາ’ຕ຺ເຍວ ຕຕິຍາ ສິທ຺ຘາ, ຕໂຕ-ຍໍ ວຈນາຣມ຺ໂຠ-ນຕ຺ຖໂກຕິ ມຎ຺ຎມາໂນໂຈ ເທຕິ ‘ນນ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິນາ, ຕ຺ເຕນາຠິຘີຍເຕ ປິເຕຕິ ປຘານກຕ຺ຕາ, ຕຸລ຺ໂຍປິ ກິຣິຍາສມ຺ພນ຺ເຘ ປິຕາປຸຕ຺ຕານໍ ປິຕາຕ຺ຣ ປຘານໍ ສທ຺ທໂຈທິຕຕ຺ຕາ, ປຸຕ຺ໂຕ-ປ຺ປຘານມສທ຺ທໂຈທິຕຕ຺ຕາ, ສທ຺ທພ຺ຍາປາຣາເປກ຺ຂາຍ ຫິ ປຘານາປ຺ປຘານາຍ ວວຕ຺ຖານໍ, ປິຕຸເຣວາຕ຺ຣາຄຕາທິສທ຺ທສາມານາຘິກຣຓ຺ຍາ ອາຄມນກິຣິຍາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ສທ຺ເທໂນຈ຺ຈເຕ, ເນຕຣສ຺ສ ສທ຺ທສຕ຺ຕິສຠາວໂຕ, ຕຖາ ວິຘາ ຫິ ສທ຺ທສ຺ສ ສຕ຺ຕິ ຍໂຕ ປິຕຸເຣວາຕ຺ຣ ກິຣິຍາ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ສກ຺ໂກຕິ ປຏິປາເທຕຸໍ, ນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ, ເອວຎ຺ຈາຄໂຕຈ຺ຈາໂທ ເອກວຈນມຸປຊ຺ຊເຕ, ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ພຫຸວຈນໍ ສິຍາ, ‘ປິຕາ ປຸຕ຺ຕາ ອາຄຕາ’ຕິ. (ຍທິ) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕຕິຍາ ສິທ຺ຘາ ‘ສິທ຺ເຘ ສຕ຺ຍາຣມ຺ໂຠ ນິຍມາຍ ວາ ວິກປ຺ປາຍ ວາ’ ນ ເຈຕ຺ຖ ນິຍໂມ, ນາປິ ວິກປ຺ໂປ, ຕໂຕ ກິມເນນ ໂຍເຄນາ ຕ຺ຍາສເຍນາຫ-‘ອປ຺ປຘາເນເຍວ’ຈ຺ຈາທິ. ນຍິທເມວມິຈ຺ຈາທິ ປຣິຫາໂຣ. ສຫຠາວມຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຸມິຏ຺ຐໍ ວາຕິ ໂຍຊນາ, ສາມຕ຺ຖິຍາຕິ ເຠທາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ສຫຕ຺ຖໂຍຄສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສາປິ ກິຣິຍາຠິສມ຺ພນ຺ໂຘ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ກຖມຎ຺ຎຖາ ສຫຕ຺ຖໂຍໂຄ ສິຍາຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຖ ພເລນ. ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ສຫຕ຺ເຖເນ’’ຕິ ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ. ປຣິຍາຍຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຣິໂຕ ອຍນ຺ຕິ ອວຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຕ຺ຖມເນເນຕິ ປຣິຍາໂຍ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ເອຕ຺ຖ ຈ ປຣິຍາຍຕ຺ຖເມວາຕິ ນາວຘາຣຓໍ, ອໂຕເຍວ ວິນາປິ ສຫສທ຺ທປ຺ປໂຍຄໍ ຕປ຺ປຣິຍາຍປ຺ປໂຍຄໍ ວາ ສຫຕ຺ເຖນ ໂຍເຄ ວິຘານໂຕ ອສຕ຺ຍປິ ສຫາທິສທ຺ທປ຺ປໂຍເຄ ຍຕ຺ຖ ຕທຕ຺ໂຖ ຄມ຺ຍເຕ ຕຕ຺ຖາປິ ຠວຕ຺ເຍວ ຕຕິຍາ… ຄມ຺ຍມາເນນ ສຫຕ຺ເຖນ ໂຍຄາ, ຍຖາ‘‘ສ຺ຍາທິ ສ຺ຍາເນ’’ຕິ. (໓-໑) ສຫ ປຣິຍາເຍນາຕິ ສຫສທ຺ທສ຺ສ ປຣິຍາຍໂຕ. ວິເສສານຸປາທານໂຕຕິ ‘‘ສຫຍຸຕ຺ເຕ-ປ຺ປຘາເນ’’ຕິ (໒-໓-໑໙) ປາຓິນີຍ ສຸຕ຺ເຕ ວິຍ ອປ຺ປຘາເນຕິ ວິເສສສ຺ສານຸປາທານໂຕ.

໑໘. ລກ຺ຂເຓ

ລກ຺ຂີຍຕ຺ຍເນນາຕິ ລກ຺ຂຓໍ ສງ຺ເກໂຕ, ກິນ຺ຕໍ ກມຓ຺ຑລຸປ຺ປຠຸຕິ, ອຕ຺ເຖ ກາຣິຍສ຺ສາສມ຺ຠວາ ຕໍວາຈີຫິ ວິຠຕ຺ຕີຕິ ມຎ຺ຎມາເນນ ຍໍວິວຣຓໍ ກຕໍ ‘ລກ຺ຂເຓ ວຕ຺ຕມານໂຕ’ຕິ, ຕມຸລ຺ລງ຺ຄິຍາຕ຺ຖໍ ວທຕິ ‘ໂຍ ອຕ຺ໂຖ’ອິຈ຺ຈາທິ, ວຕ຺ຕມານໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ… ນາມສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍວິຘານປ຺ປ ສງ຺ຄໂຕ, ອຸປາຕ຺ໂຕຕິ ຄຫິໂຕ. ກຎ຺ຈິປ຺ປຓຣມາປນ຺ນສ຺ສ ລກ຺ຂເຓ ຕຕິຍາ ຍຖາ ສິຍາ ‘ຣຸກ຺ຂມ຺ປຕິ ວິຊ຺ໂຊຕນ’ມິຈ຺ຈຕ຺ຣ ລກ຺ຂຓມຕ຺ເຕ ມາ ຠວີຕິ ປາຓິນີເຍຫິ ‘‘ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ’’ຕິ (໒-໓-໒໑) ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ, ຕມ຺ມນສິ ນິຘາຍ ໂຈທຍມາຫ–‘ນນ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຉຏ຺ຐີສມາໂສ, ອາປນ຺ນສ຺ສາຕິ ຠູຕສ຺ສ, ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ເຠທໂກ ວິເສໂສ ປກາໂຣ ວຸຈ຺ຈເຕ, ຕຖາຫິ ‘ຕິທຓ຺ຑເກນ ປຣິພ຺ພາຊກມທ຺ທກ຺ຂີ’ຕິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕສາມຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກຕ຺ຕມ຺ປກາໂຣ, ຕມ຺ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຕິທຓ຺ຑກໍ ລກ຺ຂຓໍ. ອຸປລກ຺ຂຓຕ຺ເຕຕິ ອິມິນາ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕາຠາວມາຫ, ອຸປລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ສງ຺ເກໂຕ. ນຍິທມຕ຺ຖິຈ຺ຈາທິ ປຣິຫາໂຣ, ຣຸກ຺ຂມ຺ປຕິ ວິຊ຺ໂຊຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກສ຺ສຈິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕສ຺ສາຠາວາ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕຄ຺ຄຫເຓ ປໂຍຊນໍ ນ ທິສ຺ສຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນໂຕ, ຣຸກ຺ຂມ຺ປຕິ ວິຊ຺ໂຊຕເຕຕິ ເອຕ຺ຖຕຸ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕສ຺ສ ວິຊ຺ຊຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສພ຺ຠາວາ ຕຕິຍາປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຕໍນິວຕ຺ຕິຍາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຎາຍມນ຺ຕເຣນ ນາຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ປຏິສຣຓມຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ຎາປຍມາຫ-‘ອວສ຺ສ’ມິຈ຺ຈາທິ, ອຎ຺ຎຖາຕິ ເອວມນພ຺ຠຸປຄມ຺ມ ‘ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ’ຕິ ວຈເນ ກຣີຍມາເນ ສຕິ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕວາທິໂນ ອຸຕ຺ຕຣມາສງ຺ກິຍາຫ-‘ນຈາ’ຕິອາທິ, ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ວຈນເສໂສ, ໂຈ-ວຘາຣເຓ, ເນວ ສກ຺ກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍາວິຘານສາມຕ຺ຖິຍາຕິ ‘‘ປຕິປຣີຫິ ຠາເຄ ຈາ’’ຕິ (໒-໙) ກສ຺ມາ ນ ສກ຺ກາຕິ ອາຫ-‘ອຕ຺ຖິ’ຈ຺ຈາທິ, ອສຕິ ຫິ ປໂຍຊເນ ສາມຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ຠາໂວ. ອຖ ກມຓ຺ຑລຸ ປາຓິມ຺ຫິ ອສ຺ສາຕິ ອາໂທ ຕຕິຍາ ກສ຺ມາ ນ ສິຍາ ຕ຺ຍາຫ-‘ກມຓ຺ຑລຸ’ອິຈ຺ຈາທິ, ກມຓ຺ຑລຸສ຺ສ ເສຕສ຺ສ ຈ ອຸປລກ຺ຂຓ ຠາເວນານຸປາທານໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອິມິນາ ອຸປາທາຕຸໂນ ສວຈສິ ສຕນ຺ຕຕມາຫ, ວິສິຏ຺ຐາວຍວາເຘຍ຺ເຍນາຕິ ປາຓິ ກມຓ຺ຑລຸນາ ວິສິຏ຺ໂຐວຍໂວ, ຕສ຺ສາເຘຍ຺ໂຍ ກມຓ຺ຑລຸ ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນາງ຺ເຄນ ວິກເຕນ ອງ຺ຄິໂນ ວິກາໂຣ ລກ຺ຂີຍເຕ ຕໂຕ ຕຕິຍາ ຍຖາສິຍາຕິ ປເຣຫິ ‘‘ເຍນາງ຺ຄວິກາໂຣ’’ຕິ (໒-໓-໒໐) ອາຣທ຺ຘໍ, ຕທາຫ-‘ເຍເນ’ຈ຺ຈາທິ, ຕຕ຺ຖ ຍສທ຺ເທນ ວິກຕາວຍໂວ ເຫຕຸຕ຺ເຕນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ອງ຺ຄສທ຺ໂທ ຈ ສມຸທາຍວຈໂນ ອຸປາຕ຺ໂຕ ເຕນາຫ-‘ເຍເນຈ຺ຈາທິ, ນນຸຈ ກາຓາທີນໍ ນິຍຕຄຸຓີນມຠິຘາຍິຕ຺ຕາ ອກ຺ຂິສທ຺ທສ຺ສ ປໂຍໂຄ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຍາວຕ຺ຕິຍາຠາວາຕິ, ເນສ ໂທໂສ, ໂລກິໂຍ-ຍໍ ສທ຺ທສ຺ສ ໂວຫາໂຣ, ໂລກສ຺ສ ຈ ສທ຺ທປ຺ປໂຍເຄ ຄຸຣຸລຆຸມ຺ປຕ຺ຍທໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາຫິ ໂລເກນ ‘ສີສປາຕິ’ປິ ວຸຈ຺ຈເຕ, ຣຸກ຺ໂຂ ສີສປາຕິປິ, ຍສ຺ສ ຕຸ ຕຕ຺ຖາທໂຣ, ໂສ-ກ຺ຂິສທ຺ທໍ ປຍຸຊ຺ຊເຕວ, ອຖວາ ສາມຎ຺ຎຸປກ຺ກເມ ວິເສໂສ ປໂຍຄມຣຫຕິ, ອກ຺ຂິ(ນາຕິ) ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ສນ຺ເທໂຫ ສິຍາ ‘ກິມສ຺ສ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິຕ’ນ຺ຕິ ຕໂຕ ກາໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈເຕ, ນາກ຺ຂິນາ ນິຣູປຍຕິ ໂສຠໂນຕິ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ກາໂຓຕິ, ອກ຺ຂິກາຓມສ຺ເສຕ຺ຍາໂທ ກສ຺ມາ ນ ສິຍາຕິ ອາສງ຺ກິຍ‘ກມຓ຺ຑລຸ ປາຓິມ຺ຫິ ອສ຺ສາ’ຕ຺ຍຕ຺ຣ ໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ປຣິຫາໂຣ, ຕ ເມຕ຺ໂຖປທິສນ຺ໂຕ ອາຫ-‘ເຫຏ຺ຐາ ວິຍ ອປ຺ປສງ຺ໂຄ’ຕິ.

໑໙. ເຫຕຸ

ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຜເລ ທິຏ຺ຐສາມຕ຺ຖິເຍຕ຺ເຖ ເຫຕຸ ນິຣຸຬ຺ໂຫ. ເອກຕ຺ຣ ຫິ ທິຏ຺ຐສາມຕ຺ຖິໂຍຕ຺ໂຖ ຕໍໂຍຄ຺ຄຕາຍ ກາຣິຍ (ມ)ກໂຣນ຺ໂຕປິ ເຫຕຸ ວຸຈ຺ຈເຕ ສຕິ ສຫ ກາຣິນ຺ຍສຕິ ຈ ວິຘຸຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ປປາ(ຕ) ໂຕ, ເຕນ ກາຣິຍສ຺ສ ພ຺ຍຠິຈາໂຣ, ເຕເນວາຫ- ‘ອນິປ຺ຜາທຍນ຺ໂຕປີ’ຕິ, ກາຣເຓ ຕຕິຍາຍາຠາເວ ກາຣຓມາຫ- ‘ຕກ຺ກິຣິຍາໂຍຄ຺ຄຕາມຕ຺ເຕ’ຈ຺ຈາທິ.

໒໑. ຄຸເຓ

ອຸປາຘິ ວິເສສນໍ, ປຣາງ຺ຄຠູເຕຕິ ປຣສ຺ສ ພນ຺ຘຕ຺ຕາ(ທິໂນ) ວິຘານາ ຍາງ຺ຄຠູເຕ ຊຬຕ຺ຕາທິເຫຕຸມ຺ຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິມິນາ ຄຸຓສທ຺ໂທ ຍມປ຺ປຘານວຈໂນຕິ ວທຕິ, ຍຎ຺ຈາປ຺ປຘານໍ ຕມ຺ປຣາງ຺ຄຠູຕນ຺ຕິ ຄຸເຓຕີມສ຺ສ ‘ປຣາງ຺ຄຠູເຕ’ຕິ ອຕ຺ຖມາຫ, ຍຎ຺ຫິ ປຣຕ຺ຖມຸປາທີຍເຕ ຕທປ຺ປຘານມນຸ ວາທຣູເປໂນປາທີຍມານຕ຺ຕາ, ຍຖາ ‘ຊຬຕ຺ຕາ ພທ຺ໂຘ, ຣຸກ຺ໂຂ ຍໍ ສີສ ປຕ຺ຕາ, ອຄ຺ຄິ ເອຕ຺ຖ ຘຸມຕ຺ເຕ’ຈ຺ຈາທິ, ເຕເນວາຫ-‘ປຣຕ຺ຖຣູປາປນ຺ນ’ນ຺ຕິ, ວາວິຘານນ຺ຕິ ‘‘ວິຠາສາ ຄຸເຓ-ຖິຍໍ’’ນ຺ຕິ (໒-໓-໒໕) ເອວໍ ວິຘານໍ, ອິຕ຺ຖິຍນ຺ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຈມີຣູປສ຺ສປິ ອຠິມຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ເຕເນວາຫ-‘ອຸຠຍຕ຺ຖາ’ຕິອາທິ, ນນຸ ‘ໂຕ ປຎ຺ຈມ຺ຍາ’’ຕິ (໔-໙໕) ສຸຕ຺ເຕນ ຕທ຺ຘິຕປຈ຺ຈຍນ຺ຕສ຺ສ ກຖໍ ປຎ຺ຈມ຺ຍນ຺ຕຕາ ຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ-‘ປຎ຺ຈມິນິທ຺ເທເສ’ ອິຈ຺ຈາທິ, ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈມິຍາ ວິນາຕິ ໂຍຊນາ, ວາ ປຎ຺ຈມິຍາ ວິຘານໂຕ ຕຕິຍາຣູເປນປິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຈທນມນສິ ນິຘາຍ ປຎ຺ຈມ຺ຍຸ ທາຫຣເຓເຍວ ກາຣຓໍ ຕຕິໂຍທາຫຣຓສ຺ສ ຈ ປຐໂມທາຫຣຓານຸສາເຣນານຸ ມນ຺ຕພ຺ພຕຎ຺ຈທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘ປຎ຺ຈມ຺ຍາເຍວິ’ຈ຺ຈາທິ, ອຠາເວນ ສງ຺ຂາຣນິໂຣເຘນາຕິ ຕຕິຍນ຺ຕຣູປານິ.

໒໒. ຉຏ຺ຐີ

ສມ຺ພນ຺ຘວຈນິຈ຺ຉາເຍເວຕ຺ຖ ຉຏ຺ຐີ ສິທ຺ຘາຕິ ອາສງ຺ກິຍາຫ-‘ເຫຕຸມ຺ຫິ’ຈ຺ຈາທິ, ເຫຕຸມາຫ-‘ຕໍ ໂຍຄ຺ຄຕາ’ ອິຈ຺ຈາທິ, ສທ຺ທສຕ຺ຕິສາມຕ຺ຖິຍາຕິ ສທ຺ທສຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາຍ ສາມຕ຺ຖິຍາ, ຕເມວ ຜຸຏຍຕິ ‘ຍຕ຺ຖ’ອິຈ຺ຈາທິນາ, ເຫຕ຺ວຕ຺ຖວາຈເກຫິ ອນ຺ຕເຣນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ສມານາຘິກຣເຓຫີຕິ ເຫຕ຺ວຕ຺ຖສມານາຘິກຣເຓຫິ ອຸທຣາທີຫິ, ຕຊ຺ໂຊຕນາຍາຕິ ເຫຕ຺ວຕ຺ຖໂຊຕນາຍາລນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ພ຺ຍຕິເຣເກນ ຕຸ ເຫຕ຺ວຕ຺ຖໂຕ ຕປ຺ປວຕ຺ຕິມາຫ-‘ຍຕ຺ຖ ປນິ’ຈ຺ຈາທິ, ເຫຕ຺ວຕ຺ເຖຫິປິຈ຺ຈາທິນາ ສາມຕ຺ຖິຍມຸປທສ຺ສິຕໍ ‘ວເສ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸໂນ’ຕິ ຕຕ຺ໂຖທາຫຣຓໍ.

໒໓. ສພ຺ພາ

ນາມຠູເຕຫີຕິ ສພ຺ພາທີສຸ ເກຈິ ເກສຎ຺ຈິ ຍທິ ນາມານິ ສິຍຸໍ ເຕຫິ, ອປ຺ປຘານຠູເຕຫີຕິ ປິຍສພ຺ພາທີຫິ, ກິມ຺ປໂຍຊນນ຺ຕິອາໂທ ປໂຍຊນສທ຺ໂທ ‘‘ປໂຍຊນໍ ກາຣິຍເຫຕູສຸ’’ຕິ ນິຆຓ຺ຑຸໂຕ ເຫຕຸວຈໂນ.

໒໔. ຈຕຸ

ຍສ຺ສ ສເຈຕນາຍາເຈຕນາຍ ວາ ກສ຺ສຈິ, ປູຊານຸຄ຺ຄຫກາມຕ຺ຕ ມນ຺ຕເຣນ ສມ຺ມາປທານໍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອາຫ-‘ປູຊາ’ ອິຈ຺ຈາທິ, ເຕນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ, ຈາຄງ຺ຄນ຺ຕິ ທທາຕິໂນ ທານກິຣິຍາຍ ກມ຺ເມນ ສມ຺ພຊ຺ຌມານຎ຺ຈາຄກາຣຓໍ, ອິທານິ ສມ຺ປທານລກ຺ຂຓໍ ສປ຺ປເຠທມາວິກາຕຸກາໂມ ອາຫ-‘ຕທິທ’ມິຈ຺ຈາທິ, ນນິຣາກໂຣຕີຕ຺ຍ ນິຣາກຣຓໍ, ອາຣາຘຍຕີຕ຺ຍາຣາຘນໍ, ອພ຺ຠນຸຊານາຕີຕ຺ຍພ຺ຠນຸຎ຺ຎໍ, ເຕສໍ ວເສນ, ອິຘ ສມ຺ປທານນ຺ຕິຘາ ວຸຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ, ເກເຕຕິ ອາຫ-‘ຣຸກ຺ຂຍາຈກຠິກ຺ຂໂວ’ຕິ, ຣຸກ຺ຂາທິກໍ ຕໍ ສມ຺ປທານໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ຕຕ຺ຖ ຫິ’ຈ຺ຈາທິ, ອຊ຺ເຌສເນນາຣາຘເນນ ສມ຺ປທານໍ ຠວຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອນຸມຕິຍາ ອພ຺ຠນຸຊາເນນ, ວິຊ຺ຊມາເນປ຺ຍນິຣາກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸໂນ-ຘິກມນຸມຕນ຺ຕ຺ຍຘິປ຺ປາເຍນາຫ-‘ໂສ’ ອິຈ຺ຈາທິ.

໒໕. ຕາທ

ປໂຍຊນປຣິຍາເຍ ອຕ຺ຖສທ຺ເທ ສຕິ ອິທນ຺ຕິ ປໂຍຊນໍ ປຣາມຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ກາຕິ ‘ຕສ຺ເສທ’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສທ຺ເທເນຕ຺ຖ ວິກຕິຍາຕິສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອຕ຺ຖສທ຺ເທນ ຕຸ ປກຕິຍາ, ອຕ຺ຖ ກຖນເມຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຈນິຈ຺ຉາຍ ເມຕິສ຺ສໍ ນຕ຺ຖິ ສມາໂສຕິ ທີເປຕິ, ວິຄ຺ຄເຫ ວາສ຺ມິມິມສ຺ມາເຍວ ນິປາຕນາ ສມາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ,ໂສ ວິກຕິສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ປກຕິຕ຺ວຎ຺ຎປທຕ຺ເຖນາກ຺ຂິປີຍເຕ, ຕໂຕ ຕທຕ຺ຖສທ຺ທໂຕ, ໂກຍໍ ຕທຕ຺ຖ ຠາໂວ ຈ຺ຈາຫ-‘ຕທຕ຺ຖຠາໂວ ນາມາ’ຕິອາທິ, ນິມິຕ຺ຕໍ ຍູປາທິວິກຕິ, ນິມິຕ຺ຕີທາຣຸອາທິປກຕິ ຕສທ຺ເທນາຕ຺ຖສທ຺ເທນ ຈ ຄຫິຕາ, ເຕສໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຕທຕ຺ຖສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ຕທຕ຺ຖຠາໂວ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຫຕຸ ເຫຕຸມນ຺ຕຠາວລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຘານາວຈ຺ເຉທຄຸຓສ຺ມາຕິ ວິຘີຍມານຕ຺ເຕນ ປຘານສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອາຈ຺ເຉທກາ ວິເສສກາ ຄຸຓາ, ຍຎ຺ຫິ ວິຘີຍເຕ ຎາປີຍເຕ ຕມ຺ປຘານ, ມິຕຣມປ຺ປຘານມນຸວຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ, ຍທາ ອຸປາທີຍເຕຕິ ວຕ຺ວາ ອຸປາທີຍມານປ຺ປກາຣໍ ທິຏ຺ຐນ຺ເຕນ ຜຸຏຍິຕຸມາຫ-‘ຍຖາ’ອິຈ຺ຈາທິ, ຍູໂປ ນິມິຕ຺ຕໍ ຍສ຺ສ ທາຣຸໂນ ຕໍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ ນາຎ຺ຎນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍທາ ນິມິຕ຺ຍວຈ຺ເຉທກຕ຺ເຕນຸປາທີຍເຕ ຕທາ ນິມິຕ຺ຕສທ຺ທໂຕວ ຈຕຸຕ຺ຖີ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎນິມິຕ຺ຕໂຕ, ນິມິຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕີນໍ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ອຠິມຸຂຠາເວນ ຕຕ຺ເຖວ ນິມິຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນິມິຕ຺ຕສທ຺ທໂຕ ເຫຕຸຕຕິຍາປິ ນາສງ຺ກນີຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກາຣຓມາຫ-‘ນິມິຕ຺ຕ’ [ເຫຕຸ] ອິຈ຺ຈາທິ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ຍູປາຍ ປາກາຍາຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖ.

ປິຓິຍມານາ ກິໍ ສທ຺ທາທິວຈນີຍາ ປໂຣ ສາທຸອາທິໂກ ໂຍ-ຕ຺ໂຖ ໂສ ອຎ຺ໂຎ ກຕ຺ຕາ ຍສ຺ສ ໂສ ອຎ຺ຎກຕ຺ຕຸໂກ-ຠິລາໂສ, ອຠິລາໂສ ຣຸຈີຕິ ອິມິນາ ທິຕ຺ຍາທ຺ຍເນກຕ຺ຖນ຺ໂຕປິ ຣຸຈິສທ຺ໂທ-ຠິລາເສ ຣຸຬ຺ໂຫວ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ວທຕິ, ສາ ຣຸຈິ ອຕ຺ໂຖ-ຠິເຘຍ຺ໂຍ ເຍສໍ ເຠ ຕທຕ຺ຖາ, ເຕສໍ ສມ຺ພນ຺ຘິໂນ ປິຓິຍມານສ຺ສ, ອິມິນາ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ຣຸຈິຣຍໍ ຍສ຺ສຸປ຺ປຊ຺ຊເຕໂຍ ວາ ຕສ຺ສາ ຊນໂກ, ເຕສມຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ຍສ຺ສຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ ໂສວ ຕສ຺ສາຘິກຣຓໍ, ອຊນໂກປິ ໂສ ຕາຍ ສໍສຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ເສວ ປິຓິຍມານສ຺ສ ສມ຺ປທານສຎ຺ຎາ, ນຕຸຊນກສ຺ສ ຕາຍາສໍສຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ທີເປຕິ, ອິຘາຕິ ອິມິນາ ສກ຺ກເຕ ອຸທາຫຣຓານມສມານຣູປກໍ ທສ຺ເສຕິ, ອິມິນາ ຈ ອຸທາຫຣຓານມສມານ ຣູປຕ຺ຕເມວ ຈຕຸຕ຺ຖີວິຘາເນ ກາຣຓໍ, ອຎ຺ຎຖາ ຉຏ຺ຐີເຍວ ເຕຫິປິ ວິຘີເຍຍ຺ຍ ກາຣຓາສມ຺ຠວາ [ກາຣຓສພ຺ຠາວາ] ຫິ ທີເປຕິ, ອີທິສສ຺ສ ປຈ຺ຈຸທາຫຣຓ(ສ຺ສ) ຠາເວ ກາຣຓມາຫ-‘ອນຎ຺ຎກຕ຺ຕຸ ກຕ຺ຕາ-ຠິລາສສ຺ສາ’ຕິ, ປເຣສມິທມ຺ປຈ຺ຈຸທາຫຣຓມ຺ຠວຕຸ ອິຘ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ-‘ອິຫຕ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິ, ຕ຺ວນ຺ຕິ ອຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປຐມາເຍວ, ສມ຺ຠເວ ກາຣຓນ຺ຕຣມາຫ-‘ອຖວາ’ຕິອາທິ, ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ໂຎ ກຕ຺ຕາ ຍສ຺ສາ ສາ ອນຎ຺ຎກຕ຺ຕຸກາ ຣຸຈິ, ຠາຍ ຣຸຈິຍາ ສມ຺ພນ຺ຘິໂນ ປິຓິຍມານສ຺ສ ສມ຺ປທານສຎ຺ຎໍ ເຍ ປນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເຍ ປນ ອາຫຸ ຈາຕິສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນມຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ກສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຣຸຈິຍາ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຘາໂຣ ອຸປ຺ປຕ຺ຍາຘາໂຣ‘ເທວທຕ຺ຕາຍ ໂຣຈເຕ’ຈ຺ຈາໂທ ເທວທຕ຺ຕາທິໍ ອຸປລກ຺ເຂຕີຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຍາຘາໂຣປລກ຺ຂຓໍ ວຈນໍ, ເອຕ຺ຖ ຣຸຈິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຍາຘາໂຣປລກ຺ຂຓເມວ ວຈນນ຺ຕິ ສາວຘາຣຓ ມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ… ສພ຺ເພສໍ ວາກ຺ຍານມວຘາຣຓຜລຕ຺ຕາ, ເຕນ ປິຓິຍ ມານວຈນມຠິລາສສ຺ສ ອຎ຺ຎກຕ຺ຕຸກຕາສນ຺ທສ຺ສນປຣໍ ນ ໂຫຕີຕິ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ນມ຺ຠວຕິ, ເຕສໍ ກຈ຺ຈາຍນສ຺ສ ເຈຫາປິ ປສຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອິຫາປີຕິ ຕ຺ວມິຕິ ເອຕ຺ຖາປິ, ອຎ຺ຎຖາສິທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ປຐມາຍ ເອວ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ, ວຈນສ຺ສາຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຈຕຸຕ຺ຖີວິຘານວຈນສ຺ສ, ອຕິປ຺ປສງ຺ໂຄຈາຕິ ‘‘ກສ຺ສ ວາ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈສີ’’ຕິອາໂທ ຕວາຕິ ອນຠິມຕຏ຺ຐານປ຺ປຕ຺ຕິຈ.

ຘາຣິປ຺ປໂຍເຄຕິ ຘາຣິຘາຕຸໂນ ປໂຍເຄ, ອຸຕ຺ຕມີໂຓ ອຘມີໂຓຕິ ຘນິກຄເຫຕູນໍ ຣຸຬ຺ຫີຕ຺ຍາຫ-‘ອຸຕ຺ຕມີໂຓ ຘນສາມີ’ຕິ, ອຸຕ຺ຕມີຓມສ຺ສາຕິ ອຸຕ຺ຕມີໂຓ, ຘາຣຍຕີຕິມສ຺ສຕ຺ຖມາຫ-‘ວຫຕີ’ຕິ, ຘາຣິໂຕຕິ ຘາຣໍຘາຕຸໂຕ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣນ (ຕໍ ຕໍ) ນິຍເມນ ນິຍມິຕານໍ ເຕສໍເຕສໍ ສມ຺ປທານສຎ຺ຎໍ ວິຘາຍ ຈຕຸຕ຺ຖີ ວິຫິຕາ ປເຣຫິ, ຕທາຫ ‘ສິລາຆ ຫນຸຏ຺ຐາສປານ’ມິຈ຺ຈາທິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂຍຄສມ຺ພນ຺ເຘ ຉຏ຺ຐີ, ຎາເປຕຸນ຺ຕິ ສິລາຆາທິເກ ໂພເຘຕຸໍ, ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຕິມໂຕ. ຕທຕ຺ຖວາຈີນຎ຺ຈ ຘາຕູນໍ ສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ‘ກຸຘທຸຫິສ຺ໂສສູຍຕ຺ຖານ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍມ຺ປຕິ ໂກໂປຕິ ອິມິນາ ໂກປສ຺ສ ວິສຍມາຫ, ຍສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ຍໍກາຣກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ປຣາມສຕິ, ຍສ຺ສາຕິ ຣາຊາທິໂນ, ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິຍເຕ, ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ-‘ຍສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘິໍ ສຸຠາສຸຠໍ ປຸຈ຺ຉຕິ ເນມິຕ຺ຕິໂກ’ຕິ, ໂຍຈານຸກູລຕ຺ຕມ຺ຠ ຊຕີຕິ ອິມິນາ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປຕິປຸພ຺ພໂກ ອາປຸພ຺ພໂກຈ ສຸໂຓຕິ ອພ຺ຠຸປຄເມ ປຏິຊານເນຈ ວຕ຺ຕເຕ, ຍທາຍມພ຺ຠຸປຄໂມ ປຕ຺ຖນາ ປຸພ຺ພໂຕ ຠວຕິ ຕທາ ປຕ຺ຖນາຍ ກຕ຺ຕຸ ປຕ຺ຖຍິຕຸໂນ ຈຕຸຕ຺ຖີ ຣູປມ຺ຠວຕິ, ຍທາຕ຺ວປຕ຺ຖຕມ຺ປິ ເກວລມານຸກູລ຺ເຍນ ວຕ຺ຕມານໍທິສ຺ວາ ເທຍ຺ຍມພ຺ຠຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອິທມິທໍ ໂວທສ຺ສາມາຕິ [ໂກປິສ຺ສສາມາຕິ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຕທານຸກູລ຺ເຍນ ປວຕ຺ຕນສງ຺ຂາຕາຍ ກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸໂນ ຈຕຸຕ຺ຖີຣູປມ຺ຠວຕີ’’ຕິ, ອິມິນາ ຈ ປາຓິນິຍວຸຕ຺ຕິກາຣສ຺ສ ຊຍາທິຈ຺ຈສ຺ສມເຕ ພ຺ຍຠິຈາຣມາຫ, ໂສ ຫິ ‘‘ອພ຺ຠຸປຄໂມ ນາມ ປເຣນ ປຕ຺ຖິຕສ຺ສ ຠວຕິ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຖຍິຕຸເຍວ ຈຕຸຕ຺ຖີຣູປມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ວທຕິ, ປຸພ຺ພສ຺ສາກິຣິຍາຍ ໂຍ ກຕ຺ຕາຕິ ເວທວາກ຺ເຍນ ວິຫິຕຖຸຕິກກຣຓ ສງ຺ຂາຕາຍ ອຸສ຺ສາຫານຸຊານນໂຕ ປຸພ຺ພຠູຕາຍ ກິຣິຍາຍ ໂຍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕາ ໂປຕາ ຈ, ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ‘ຕສ຺ສາ’ຕິ ອິທໍ ‘ຈຕຸຕ຺ຖີຍາຍທຠິມຕໍ ຣູປ’ນ຺ຕິອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ຉຏ຺ຐິຍາ ສພ຺ພພ຺ຍາປິຠາວມາລມ຺ພ ເອວນ຺ຕິ ອຕິເທໂສຕິ ອາຫ ‘ເອວນ຺ຕີ’ຕິອາທິ, ຣູປສາມ຺ຍໂຕ ປນ ຕາທຕ຺ຖິຍຕ຺ຖສພ຺ຠາວາຈ ຍຖາໂຍຄໍ ຕາທຕ຺ຖ຺ຫ ຈຕຸຕ຺ຖີປິ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ວກ຺ຂຕິ ຫິ‘ຕາທຕ຺ຖ຺ຫ ວຈນິຈ຺ຉາຍນ຺ຕຸ ‘ອິຈ຺ຈາທິນາ, ອິຈ຺ຉິໂຕ ຣາຊາ, ກມ຺ມ ວຈນິຈ຺ຉາຕິ ອິມິນາ ວຈນິຈ຺ຉາຍ ປຘານຕ຺ຕມາຫ… ວຈນິຈ຺ຉາຠິມຸຂຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສໍ ກາຣການໍ, ອປ຺ປຈຸຣປ຺ປໂຍຄຕ຺ຕາຕິ ອພຫຸປ຺ປໂຍຄຕ຺ຕາ, ຫນຸເຕ ອປນຍຕິ, ອຸປຕິຏ຺ຐເຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຸປຄມນໍ ກໂຣຕິ, ປິຫຍນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ກຸຊ຺ຌ ອມຣິສໍ ກໂຣຕິ, ທຸຫນາທໂຍ ໂກປປ຺ປຠວາ ນານນ຺ຕເຣນ ເຕ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ທູຠາທໂຍປ຺ຍຸທາຫຏາ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ທີຆຣສ຺ສາ’’ຕິ (໑-໓໓) ຣສ຺ເສ ອປຣຊ຺ຌາມິ, ອິສ຺ສຍນ຺ຕິ ນສຫນ຺ຕິ, ອາຣຊ຺ຌຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ເນມິຕ຺ຕິໂກ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ, ຠາທຕ຺ຖ຺ຫໍ ວິຠາເວຕິ ‘ຍສ຺ເສ’ຈ຺ຈາທິນາ, ປຣິຍາ ໂລເຈຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ, ກິໍ ລກ຺ຂໂຓ-ຍມນິຍໂມຈ຺ຈາຫ-‘ນາວສ຺ສ’ມິຈ຺ຈາທິ, ຍາຈິຕຸສ຺ມາເຍວ [ຍາຈິຕຸເຍວ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຉຏ຺ຐີຕິ ນາວສ຺ສມຍນ຺ນິຍໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກຸໂຕຈ຺ຈາຫ-‘ສມ຺ພນ຺ເຘ’ຈ຺ຈາທິ, ອຎ຺ຎສ຺ມາປີຕິ ອຍາຈິຕຸໂຕອປິ, ຖຸຕິກຣຓສ຺ສ ກຕ຺ຕຸຠູຕາ ໂຫຕາໂປຕາໂຣ ອຸສ຺ສາຫນານຸຊານນານໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ-‘ປຈ຺ຈນຸປຸພ຺ພສ຺ສ ຄິຓາຕິສ຺ສ ກມ຺ເມ’ຕິ. ໂຫຕຸໂປຕຸສທ຺ເທຫິຈ຺ຈາທິນາ ໂປຕຸສທ຺ທສ຺ສປິ ຉຏ຺ຐິຣູປໍ ທສ຺ສິຕໍ, ວຸຕ຺ຕິຍນ຺ຕຸ ‘ໂຫຕຸ ປຕິຄິຓາຕິ’ຈ຺ເຈວ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ໂຫຕ຺ເວວມ຺ປິຕ຺ຍມ຺ຫາກມຕ຺ໂຣເປກ຺ຂາ, ອຸສ຺ສາຫຍຕີຕ຺ຍຕ຺ເຖ ຄິຓາຕິ ອນ຺ໂຕຄຕຓ຺ຍຕ຺ໂຖ. ອນາວາໂທຕິ ນາວາອນ຺ນາທິວຊ຺ຊິເຕ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຕຖາ ປຏິເສຘາຠາເວປິ ພຫຸລາຘິກາຣໂຕ ‘ນ ຕໍ ນາວມ຺ມຎ຺ເຎ ນຕໍ ອນ຺ນມ຺ມຎ຺ເຎ’ຈ຺ຈາທິ ຠວຕິ, ອຕ຺ເຖວ ຫິ ພຫຸລາຘິກາຣໂຕວາ ຕິປ຺ປສງ຺ຄາຠາໂວ, ປຐມນ຺ຕໍ ຣູປນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນຕິ ປຐມນ຺ຕໍ ຣູປໍ, ເອຕ຺ຖຈ ຍທາ ຕິຓາທິໂຕປິ ຂິກໍສີຍເຕ ຕທາ ນິນ຺ທາວຄໂມ, ຕຕ຺ຖ ຈ ນິໂຍຄໂຕວ ນຎ຺ປໂຍໂຄ ຎາຖານຸປ ປຕ຺ຕິຍາຕິ ສປ຺ປຏິເສຘມຸທາຫຏໍ ‘ນ ມຎ຺ຎມາໂນ’ຕິ, ອວຘິມ຺ຫິເຍວ ປຎ຺ຈມີຕິຓາຕິ, ນຎ຺ປໂຍເຄວ ນິໂຍຄໂຕ ນິນ຺ທາວຄມາ ຕິຓນ຺ຕິ ກມ຺ເມເຍວ ທຸຕິຍາ, ອຖວາ ສຕີປິ ນິນ຺ທາວຄເມ ວຈນິຈ຺ຉາໂຕ ສວິສເຍເຍວ ທຸຕິຍາ, ສມ຺ມຸຕິປ຺ປໂຍເຄຕິ ສມ຺ມຸຕິສທ຺ທສ຺ສ ປໂຍເຄ, ຈຕຸຕ຺ຖິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ມຕ຺ຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ຖິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປຸນ ຣຸຕ຺ຕຕ຺ເຕ ກາຣຓມາຫ-‘ອຖ ໂສຕິວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ’ຕິ, ຈຓ຺ຑສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຣສ຺ສາຕິອາທິສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຖ ໂສ’’ຕິ ປາຐສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ‘ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສກາໂຣ ປຸນຣຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ຈຄ຺ຄຫເຓນາຕິ ‘‘ສິລາຆຫນຸ…ເປ… ສຕ຺ຕມ຺ຍຕ຺ເຖສຸຈາ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ຈຄ຺ຄຫເຓນ, ຈຕຸຕ຺ຖີຠິມຕາຕິ ‘‘ນໂມ ໂຍຄາທິສ຺ວປິຈາ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕນ.

໒໖. ປຎ຺ຈ

ອວຘີຍເຕ ວິສິລິສ຺ສເຕ ເອຕສ຺ມາຕ຺ຍວຘິ, ອວປຸພ຺ພາຍ ຘາຘາຕຸໂຕ ອວຘິມ຺ຫິ‘‘ທາຘາຕ຺ວີ’’ຕິ (໕-໔໕) ອິ.

ຍໂຕ-ວຘີຍເຕ ກິຎ຺ຈິ, ກ຺ຣິຍາປຸພ຺ພໍ ກຸໂຕຈິປິ;

ຈລຎ຺ຈາຈລມຎ຺ຎຎ຺ຈ, ຕໍ ວທນ຺ຕ຺ຍ ວຘິມ຺ພຸຘາ.

ເອຕ຺ຖາຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ຍໂຕກຸໂຕຈິປິ ອຕ຺ໂຖ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຖຸອວຘີຍເຕ ສໍໂຍຄສ຺ສ ວາ ກິຣິຍານິມິຕ຺ຕໍ ຄມນທານາທິກິຣິຍາປຸພ຺ພໍ ວິສິລິສ຺ສເຕ ສຍໍ ວາ ອເປຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ວິສຸໍ ກຣີຍເຕ, ຕເມວໍວິຘໍ ຈລຎ຺ຈາ ຈລຎ຺ຈ ວິສິເລສປຣິຈ຺ເຉທຠູຕໍ ປທຕ຺ຖມວຘິໍ ວທນ຺ຕິ ພຸຘາ ຕພ຺ພິທຸໂນ’’ຕິ, ຕໍ ຍຖາ ຘາວຕາສ຺ສາ ປຸຣິໂສ ປຕຕິ, ປຸຣິສໍ ປາເຕຕິ ວາ, ຣຸກ຺ຂາ ປຓ຺ຓໍ ປຕຕິ, ປຓ຺ຓໍ ປາເຕຕິ ວາຕິ, ໂສຈ ຕິຘາປ຺ຍຸຈ຺ຈເຕ ວິສຍເຠເທນ, ຍຖາ–

ນິທ຺ທິຏ຺ຐວິສໂຍ ໂກຈິ, ອຸປາຕ຺ຕວິສໂຍ ຕຖາ;

ອນຸເມຍ຺ຍວິສໂຍ ຈາຕິ, ຕິຘາວຘິ ສມີຣິໂຕຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ວຈໂນປນີຕາ ກິຣິຍາ ວິສໂຍ ຍຕ຺ຖ ໂສ ນິທ຺ທິຏ຺ຐ ວິສໂຍ ວຘິ, ຍຖາ-‘ຄາມສ຺ມາ ອາຄໂຕ’ຕິ, ອຸປາຕ຺ຕາຊ຺ຌາຫຏາ ກິຣິຍາ ວິສໂຍ ຍຕ຺ຖ ໂສ ອຸປາຕ຺ຕວິສໂຍ, ຍຖາ-‘ວລາຫກາ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ’ຕິ, ວລາຫກາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ວິຊ຺ໂຊຠເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອນຸເມຍ຺ຍາ ກິຣິຍາ ວິສໂຍ ຍຕ຺ຖ ໂສ ອນຸເມຍ຺ຍວິສໂຍ, ຍຖາ‘ມາຖຸຣາ ປາຏລິປຸຕ຺ຕເກຫິ ອຠິຣູປຕຣາ’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ອຠິຣູປຄຸເຓນ ອຸກ຺ກໍສນມນຸເມຍ຺ຍໍ, ອໂຕເຍເວຕ຺ຖາຍເມວ ສຎ຺ຎາ ປຣິປ຺ຜຸຏາ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ນ ກາຈິທິຫ ສຎ຺ຎາ ປຣິຠາສີຍເຕ ພ຺ຍາໂມຫກາຣິຓີ, ອຖາວຘິສ຺ມາຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ‘ປທຕ຺ຖາວຘິສ຺ມາ’ຕິ ກຸໂຕ-ວສີຍເຕ ເຍເນວໍ ວິວຣຓໍ ກຕນ຺ຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ-ປທານ’ມິຈ຺ຈາທິ. ຍຖາ ຄາມສ຺ມາຕິອາທິນາ ອິທໍ ທີເປຕິ ‘‘ນ ເກວລໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄປຸພ຺ພໂກວ ວິສິເລໂສ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ພຸທ຺ຘິສໍສຄ຺ຄປຸພ຺ພໂກປິ, ອຕ຺ຖິ ເຈຫ ພຸທ຺ຘິສໍສຄ຺ຄ ປຸພ຺ພໂກ, ຕຖາຫິ ໂຈເຣຫິ ຠາຍຕິຕ຺ຍາໂທ ໂຍ (ຠຍ)ເປກ຺ຂຓ ສີໂລ ຠວຕິ, ໂສ ຍທິ ມໍ ໂຈຣາ ປສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ, ຘຸວໍ ເມ ມຣຓນ຺ຕິ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ເຕ ພຸທ຺ຘິຍາ ປປ຺ໂປຕິ ປປ຺ປຸຍ຺ຍ ຈ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕເຕ, ຕຖາ ໂຈເຣຫິ ຕາຍຕິຕ຺ຍາໂທ ໂຍ ເອກສ຺ສ ມິຕ຺ໂຕ ຠວຕິ ໂສ ຍທ຺ເຍຕໍ ໂຈຣາ ປສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ ຘຸວມສ຺ສ ມຣຓນ຺ຕິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຕ ພຸທ຺ຘິຍາ ປຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕຍຕີຕ຺ຍວຘິຕ຺ຕາ ອວຘິສ຺ມາວ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຎ຺ຈມີ’’ຕິ, ປເຣຫິ ປນ ເອຕາທິເສສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຏິປຕ຺ຕຸວິເສສານຸຄ຺ຄຫາຍ ສຸຕ຺ເຕເຫວ ປປຎ຺ໂຈ ກໂຕ, ອິຘ ປນ ສາມຎ຺ຎວຈເນເນວ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕທນຸຄ຺ຄຫາຍ ອຸທາຫຣເຓເຫວ ປປຎ຺ຈິຕໍ, ຠີຕິຠາຍນຕ຺ຖານນ຺ຕິ ຠີຕິ ຕາຍນານໍ ອຕ຺ໂຖ ເຍສໍ ເຕ ຠີຕິຕາຍນຕ຺ຖາ ເຕສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນນຸ ຠີຕ຺ຍຕ຺ຖານໍ ປໂຍເຄ ຠຍເຫຕຸ ສມ຺ຠວຕິ ນຕຸ ຕາຍນຕ຺ຖານນ຺ຕິ, ເນສ ໂທໂສ, ຕາຍນຎ຺ຫິ ຣກ຺ຂນມຸຈ຺ຈເຕ [ສາຍນາຫິ ຣກ຺ຂນມຸປ຺ປຊ຺ຊເຠ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຕຎ຺ຈ ຠຍເຫຕຸໂຕ ເວຕ຺ຍາຫ-‘ໂຍ ຠຍເຫຕຸ’ຕິອາທິ, ອິມິນາ ຈ ‘‘ຠີຕ຺ຍຕ຺ຖານໍ ຠຍເຫຕຸ’’ຕິ (໑-໔-໒໕) ປາຓິນິຍານມປາທານສຎ຺ຎາ ສຸຕ຺ຕມ຺ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ຕໂຕຕິ ຠຍເຫຕຸໂຕ, ເຕສນ຺ຕິ ຠຍຕາຍນານໍ, ຠຍມນິຏ຺ຐປາຕສງ຺ກາ, ອຸຕ຺ຕາໂສຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ຕາຍນ ມນິຏ຺ຐປາຕໂຕ ປຣິຣກ຺ຂນໍ, ຍຖາ ທສ຺ສນໍ ໂຫນ຺ເຕວາຕີມິນາ ວຈນິຈ຺ຉາເຍວ ປຘານຕ຺ຕມາຫ, ໂກ ຫິ ໂລກິຍໍ ວຈນິຈ຺ຉມຕິວຕ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຖາຫິ ສພ຺ເພວ ທພ຺ພາທໂຍ ສພ຺ພກາຣກສຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາວ, ຕຕ຺ຖາຍໍ ກາຣກວິຠາໂຄ ວຈນິຈ຺ຉາວເສເນວ, ຕໍ ຍຖາ ‘ວລາຫໂກ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ, ວລາຫເກນ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ, ວລາຫເກ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ’ຕິ. ປຣາປຸພ຺ພສ຺ສາຕິອາທິນາ ‘‘ປຣາຊິສ຺ສາສຍ຺ໂຫ’’ຕິ (໑-໔-໒໖) ສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອສຍ຺ໂຫ ອຕ຺ໂຖຕິ ສຫິຕຸໍ ອຠິຠວິຕຸມສມຕ຺ໂຖ ອຕ຺ໂຖ, ອຊ຺ເຌນສກາສາອິຈ຺ຈາທິນາ ອຸທາຫຣຓຕ຺ຖມາຈິກ຺ຂຕິ, ນນຸເຈວມຕ຺ຖໍ ວທຕາ ຍຎ຺ຎທຕ຺ຕສ຺ສາສຍ຺ຫຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖໍ ອຊ຺ຌຍນສ຺ສາສຍ຺ຫຕ຺ຕໍ, ເຍນາສຍ຺ຫຕ຺ຕສ຺ສາວຘິຕ຺ຕໍ ປຏິປາທຍຕິ ຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ-‘ຍຎ຺ຎທຕ຺ຕານຠິຠໂວ’ຈ຺ຈາທິ, ອສຍ຺ໂຫຕີມສ຺ສ ປຈ຺ຈຸທາຫຣຓໍ ປຏິປາທຍຕິ ‘ໂຍ ປນິ’ຈ຺ຈາທິ. ‘‘ວາຣຓຕ຺ຖານມິຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ (໑-໔-໒໗) ສຸຕ຺ຕິຕໍ, ຕທາຫ ‘ວາຣຓຕ຺ຖານ’ມິຈ຺ຈາທິ, ວາຣຓມຕ຺ໂຖ ເຍສໍ ເຕ ວາຣຓຕ຺ຖາ, ອວຘິມຕ຺ຕວຈນິຈ຺ຉາຍນ຺ຕິ ວິເສສໂຕ ວິຘານມນ຺ຕເຣນາ ວຘິມຕ຺ຕ ວຈນິຈ຺ຉາຍໍ, ວິເສສວິຘາເນຕິ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ວິເສສວິຘາເນ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສາວຘິວຈນິຈ຺ຉາຍມ຺ປນ ຈິຕ຺ຕໂຕ ປາປໍ ນິວາຣເຍຕິ ຠວຕິ. ‘‘ຣກ຺ຂນຕ຺ຖານມິຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕິ (໒-໖-໓) ສຸຕ຺ຕິຕໍ, ຕທາຫ-‘ຣກ຺ຂນຕ຺ຖານ’ມິຈ຺ຈາທິ, ເກສຎ຺ຈີຕິ ກຈ຺ຈາຍນາທິເກ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອນ຺ຕຣຘາເນ ເຍນາທສ຺ສນມິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (໑-໔-໒໘) ສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕມາຣທ຺ຘໍ, ຕທາຫ-‘ອນ຺ຕຣຘາເນ’ຈ຺ຈາທິ, ອຍມຸປຊ຺ຌາໂຍ ຍທິ ມໍ ປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ທສ຺ສເນ ໂທສໍ ຕກ຺ເກຕິ ‘ນຸນ’ມິຈ຺ຈາທິນາ, ເປສນມສກ຺ກາຣປຸພ຺ພໂກ ນິໂຍໂຄ, ອຊ຺ເຌສນໍ ສກ຺ກາຣປຸພ຺ພໂກ, ມຎ຺ຎມາໂນ ສິສ຺ສາ ອຫໍ ກຖນ຺ນາມ ພ຺ຍວຫິໂຕ ຠວາມີຕິ ອນ຺ຕຣຘາເນ ພ຺ຍວຘານ ນິມິຕ຺ຕໍ, ເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ອທສ຺ສນມິຈ຺ຉຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອນ຺ຕຣຘາເນຕິ ນິມິຕ຺ຕສຕ຺ຕມີຈາຍໍ, ອໂຕ ອາຫ-‘ພ຺ຍວຘານນິມິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ, ພ຺ຍວຫິໂຕຕິ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ, ມາມໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍຕ຺ຍາທິນາ ອຸທາຫຣຓຕ຺ຖມາຫ, ພ຺ຍວຘານຕ຺ຖໍ ພ຺ຍວຫິຕຕ຺ຖໍ, ‘‘ອນ຺ຕຣຘາເນຕິ ກິໍ ໂຈເຣ ນ ທິທິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸທາຫຏໍ ປເຣຫິ, ຕມ຺ປຏິປາທຍມາຫ-‘ຍຕ຺ຖາທສ຺ສນ’ມິຈ຺ຈາທິ, ໂຈເຣ ນ ທິທິກ຺ຂຕີ (ຕ຺ຍ), ຕ຺ຣ ຫິ ໂຍ ໂຈເຣ ນ ທິທິກ຺ຂຕິ ເຕຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອທສ຺ສນມິຈ຺ຉຕີຕິ ນ ອນ຺ຕຣຘານນິມິຕ຺ຕໍ, ກິນ຺ຕຸປຆາຕນິວຕ຺ຍຕ຺ຖໍ, ກິນ຺ຕຸປຆາຕນິວຕ຺ຕິຍາຕິ ເອວໍ ມຎ຺ຎເຕ ‘‘ນາຕ຺ຣານ຺ຕຣຘານເມ (ວາວເສຍໍ), ກິນ຺ຕຸ ຕນ຺ນິມິຕ຺ໂຕ ປຆາຕນິວຕ຺ຕິປິ, ‘ອຸປຊ຺ຌາຍາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕີ’ຕ຺ຍຕ຺ຣ ວິນາປ຺ຍຸປຆາຕສມ຺ຠວມນ຺ຕຣຘານສມ຺ປາທນເມວ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ. ອິຈ຺ຉຕິຄ຺ຄຫຓໍ ກິມຕ຺ຖໍ ອທສ຺ສນິຈ຺ຉາຍໍ ສຕິ ສຕ຺ຍປິ ທສ຺ສເນ ຍຖາສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, (ຕໍ) ປຏິປາທຍມາຫ-‘ອທສ຺ສນິຈ຺ຉາຍມ຺ປນິ’ຈ຺ຈາທິ, ສຕີປິ ທສ຺ສເນຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ທສ຺ສເນ ສຕີປິ, ຕໂຕຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍໂຕ, ອວຘິຣູປຕາ ເອວາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສາວຘິຣູປຕາ ເອວ. ‘‘ອາຂ຺ຍາໂຕ ປໂຍເຄ’’ຕິ (໑-໔-໒໙) ປຣວຈນໍ, ຕທາຫ ‘ອຸປໂຍເຄ’ຈ຺ຈາທິ, ນິຍມປຸພ຺ພກໍ ວິຊ຺ຊາຄຫຓມຸປໂຍໂຄ ຕ຺ຣາຘິປ຺ເປໂຕ, ອຸປໂຍຄວຈນສາມຕ຺ຖິຍາ ວິຊ຺ຊາຄຫຓຕ຺ຖໍ ສິສ຺ສວຕ຺ຕໍ ນິຍໂມ, ຕໂຕຕິ ອາຂ຺ຍາຕຸໂຕ. ‘‘ຊນິກຕ຺ຕຸໂນ ປກຕີ’’ຕິ (໑-໔-໓໐) ສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕໍ ກຕໍ, ຕທາຫ-‘ຊນ຺ຍຕ຺ຖສ຺ສາ’ຕິອາທິ, ຊນິໂນ ອຕ຺ໂຖ ຊນ຺ຍຕ຺ໂຖ, ກິນ຺ຕໍ ຊນນໍ, ຕໂຕຕິ ຊນິກຕ຺ຕຸເຫຕຸໂຕ, ປກຕິສທ຺ເທນ ກາຣຓມຕ຺ຕໍ ຄຫິຕໍປເຣຫິ ‘ປຸຕ຺ຕາ ປໂມທາ ຊາຍເຕ’ຈ຺ຈາໂທ ປຸຕ຺ຕາທິໂຕປິ ຍຖາ ສິຍາ’ຕິ, ທຸວິຘໍ (ຫິ) ກາຣຓໍ ອຸປາທານກາຣຓໍ ສຫກາຣິກາຣຓຎ຺ຈ, ຕຕ຺ຖ ກາຣິເຍນາຠິນ຺ນເທໂສ ຆຏສ຺ສ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ໂຑ ອຸປາທານກາຣຓໍ, ຕສ຺ເສວ ປນ ທຓ຺ຑຈກ຺ກາທິ (ກາຣິເຍນ ຠິນ຺ນເທໂສ) ສຫກາຣິກາຣຓໍ, ເຕສູປາທານກາຣຓສ຺ເສຫ ຄຫເຓ’ສິງ຺ຄາ ສໂຣ ຊາຍເຕ’ຈ຺ຈຕ຺ເຣວ ສິຍາ, ນ ຕຸ ‘ປຸຕ຺ຕາ ປໂມທາ ຊາຍເຕ’ຈ຺ຈາໂທ, ກາຣກນ຺ຕຣວຈນິຈ຺ຉາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣກນ຺ຕຣາທິວຈນິຈ຺ຉາຍນ຺ຕິ ປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ… ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສມ຺ພນ຺ຘ ວຈນິຈ຺ຉາຍປິ ສມ຺ຠວໂຕ, ຕຕ຺ຣ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຣຏ຺ຐາ, ເຕສໍ, ໂລໂກ-ນຎ຺ຎຖາວາທີ ໂວຫາຣິກຊໂນ, ຕຕ຺ຖ ຠວາ ໂລກິຍາ, ນວຕ຺ຕຸ ປຏິພທ຺ຘາຕິ ໂລກວຈນິຈ຺ຉມຸລ຺ລງ຺ຄິຍ ອຫເມວ ວທາມີຕິ ສກຊ຺ຌາສເຍນ ວທນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕາ, ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຠໂວ ຠວຕິສ຺ສາ’’ຕິ (໑-໔-໓໑) ສຸຕ຺ຕິຕໍ, ຕທາຫ-‘ຠວຕິສ຺ສາ’ຕິອາທິ, ປຐມໂຕ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອຕ຺ຖກຖເນນ ຊນ຺ຍຕ຺ໂຖ-ຕ຺ຣ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ວທຕິ, ນຫິ ຫິມວາ ຄງ຺ຄາຍ ກາຣຓໍ, ສາ ຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ເອວກາຣເຓຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຫິມວຕິ ຕຸ ເກວລໍ ປຐມໂຕ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຊິຄຸຈ຺ຉາວິຣາມປມາທຕ຺ຖານຸມຸປສງ຺ຂ຺ຍານໍ’’ຕິ (໑-໔-໒໔ວາ) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕທາຫ-‘ວິຣມຓຕ຺ເຖ’ຕ຺ຍາທິ, ຊິຄຸຈ຺ຉາປມາທຕ຺ຖຘາຕຸໂຍເຄ ປນ ກມ຺ມາຘິກຣຓວຈນິຈ຺ຉາ ທິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວຘິວຈນິຈ຺ຉາປິ ປນ ທິສ຺ສເກ ‘ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ນາຫິຣິໂກ ປາປາ’ຕິ, ຘມ຺ມາ ປມຊ຺ຊຕີຕິປິ ໂຫເຕວ ປຏິເສຘາຠາວາ. ‘‘ອຎ຺ຎາຣາທິຕຣຣິເຕ ທິສາສທ຺ທາຎ຺ຈຸຕ຺ຕຣປທາຈາຫິ ຍຸຕ຺ເຕ’’ຕິ (໒-໓-໒໙) ສຸຕ຺ຕິຕໍ, ຕທາຫ-‘ອຎ຺ຎສທ຺ທໂຍເຄ’ຈ຺ຈາທິ, ຍໂຕຕິ ເທວທຕ຺ຕາທິໂຕ, ‘‘ອຎ຺ຎອິຕ຺ຍຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ, ເຕນ ປຣິຍາຍປ຺ປໂຍເຄປິ ຠວຕີ’’ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ພ຺ຍາຂ຺ຍາຕຕ຺ຕາ ອາຫ-‘ຠິນ຺ໂນ ເທວທຕ຺ຕາ’ຕິ, ອາຣາສທ຺ທສ຺ສ ທູຣຕ຺ຖຕ຺ຕາ ອາສວກ຺ຂຍໂຕ ອາຣາ ທູໂຣ ຠວຕີ(ຕ຺ຍຕ຺ໂຖ ອຸ) ປາທີຍເຕຕ຺ຍາຫ‘ອາຣາສທ຺ໂທ ທູຣຕ຺ໂຖ’ຕິ, ນິທ຺ທິສ຺ສມານປຏິໂຍຄີຕິ ‘ເທວທຕ຺ໂຕ ສູໂຣ’ຕິ ນິທ຺ທິສ຺ສມານສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ໂຍ ໂສ ທຸຕິໂຍ, ໂສ ປຏິໂຍຄີ. ທິສາເທສກາລວຸຕ຺ຕີນໍ ທິສາສທ຺ທຕ຺ເຕນ ປຣິຄ຺ຄຫໂຕ ອາຫ‘ທິສາ ເທສກາລວາຈີນໍ ໂຍເຄ’ຕິ, ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາຕິອາທີນິ ກາລວາຈີໂຍເຄ ອຸທາຫຣຓານິ, ອຎ຺ຈຸຕ຺ຕຣປທອາຈອາຫິປຈ຺ຈຍໂຍ ເຄຕ຺ວິຫ ໂນທາຫຏໍ. ‘‘ປຎ຺ຈມີວິຘາເນ ລ຺ຍປ຺ໂລເປ ກມ຺ມນ຺ຍຸປສງ຺ຂ຺ຍານໍ ‘‘ອຘິກຣເຓ ໂຈປສງ຺ຂ຺ຍານ’’ມິຕິ (໒-໓-໒໘-ວາ) ວາຕ຺ຕິກໍ, ຕທາຫ‘ຍຕ຺ຖ’ຈ຺ຈາທິ, ລ຺ຍປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຍຕ຺ຣາປ຺ປໂຍໂຄ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ເຈ ຄມ຺ຍເຕ, ໂສ ລ຺ຍປ຺ໂລໂປ, ຕ຺ວາໂລໂປ ລ຺ຍປໂລໂປຕ຺ຍວິເສໂສ, ປາສາທ ມາຣຸຍ຺ຫ ເປກ຺ຂຕິ ອາສເນ ອຸປວິສິຕ຺ວາ ເປກ຺ຂຕີຕິ ອິທໍ ວິສໂຍ ປທສ຺ສນໍ ປຸພ຺ພໍ ຍສ຺ສາຕິ ກິຣິຍາວິເສສເນ ສມາໂສ, ວກ຺ຂມານສພ຺ພທສ຺ສເນສຸປິ ປາສາທໂຕ-ປກ຺ກມນເລສສພ຺ຠາວາ ປາສາໂທ (ເຍວາ) ວຘິຣູເປນ ວຕ຺ຕຸມິຏ຺ໂຐຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ຕຖາຫິ’ຈ຺ຈາທິ, ອປກ຺ກມຕິ ຕໂຕ ຕໍ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ຕໂຕ ປາສາທໂຕ ຕສ຺ສ ທຏ຺ຐຸໂນ ທສ຺ສນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອປກ຺ກມຕ຺ຍປຍາຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ອວຘິຠາໂວ ປາສາທສ຺ສາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເຍສນ຺ຕິ ເວເສສິການໍ, ເຕ ຫ຺ເຍວມາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈກ຺ຂຸໂຄຬກໂຕ-ຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມຠາເວນ ນິກ຺ຂມ຺ມ ວິສາລີຠວນ຺ຕໍ ວິສຍເທສມຸປຄມ຺ມ ສກລມຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐໍ ປສ຺ສຕິ ຣໍສິຣູເປນ, ຍຖາ ກາຫລາ ມູເລ ກິສາ ອຄ຺ເຄມຫຕີ, ຕຖາ ຎາຓິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິ, ອຘິຏ຺ຐານເທສນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິຏ຺ຐານຠູຕໍ ຈກ຺ຂຸໂຄຬກເທສໍ, ວິສຍປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ໂຄຈເຣ ປວຕ຺ຕິ, ສນ຺ຕຕິຍາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປພນ຺ຘສ຺ສ, ອຘິຏ຺ຐານ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນາປຊ຺ຊເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຕໂຕຕິ ປາສາທໂຕ, ອປກ຺ກນ຺ຕ຺ຍາຕິ ອປຄມເນນ, ຍຊ຺ຊປິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈກ຺ຂຸໂຄຬກໂຕ ພຫິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາປິປາສາທຏ຺ຐສ຺ສຈກ຺ຂຸໂຄຬກາ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປາສາທສ຺ສາປ຺ຍວຘິຠາໂວ, ເຍສນ຺ຕູຕິ ຂຓິກວາທີນນ຺ຕຸ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິຏ຺ຐານມ຺ປຕ຺ເຕ ວິສເຍ ວິຎ຺ຎາຓລກ຺ຂຓໍ ກາຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ ສີເລນາຕິ ປຕ຺ຕກາຣີນິ, ອນິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິຏ຺ຐານໂທໂສ ເນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຕໂຕຕິ ປາສາທໂຕ, ເຍສມ຺ປນາຕິ ຂຓິກວາທິໂນວ ທສ຺ເສຕິ, ອຕ຺ຣ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປກ຺ຂາ ປຕ຺ຕກາຣີນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ອປ຺ປຕ຺ຕກາຣີນິ, ຈກ຺ຂຸໂສຕານິ ອປ຺ປຕ຺ຕກາຣີນິ ເສສານິ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຕານິ, ຈກ຺ຂຸເຍວ ປຕ຺ຕກາຣີ ເສສມຎ຺ຎເຖຕິ, ຈຕຸສ຺ເວວ ເຕສຸ ປຐມປກ຺ຂທ຺ວຍມຸປນ຺ຍສ຺ຍ ປຏິປາທິຕໍ… ຕປ຺ປຏິປາທເນເນຕເຣສມ຺ປິ ປຏິປາທິຕຕ຺ຕາ, ສພ຺ພສາມຍິກສາຘາຣຓຕ຺ຕາສທ຺ທສຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ອິທໍ ອຍຸຕ຺ຕມິວ ທິສ຺ສຕິ… ສທ຺ທສຕ຺ຖສ຺ສິມສ຺ສ ພຸທ຺ຘວຈໂນປໂຍຄິຕ຺ເຕນ ໂສຄຕສມຍານຸຄຸຓປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ, ຂຓິກວາທິໂນ ປນ ນິສ຺ສາເຍທໍ ສຸນ຺ທຣເມວ, ມນສິກາຣາທີຕິອາທິສທ຺ເທນ ຈກ຺ຂຸໂຕ [ຈກ຺ຂຸນາ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ອເຠໂທ ຣູປາປາຖຄໂມ ຈ ທສ຺ສິໂຕ, ໂຍຄ຺ຄເທເສຕິ ທສ຺ສນໂຍຄ຺ເຄ ປເທເສ. ‘‘ປຸຈ຺ຉນາຂ຺ຍາເນສຸ ຈ ປຎ຺ຈມີ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ (໒-໓-໒໘ວາ) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕທາຫ-‘ປຸຈ຺ຉນສທ຺ທໂຕ’ຈ຺ຈາທິ, ປຸຈ຺ຉນາຂ຺ຍາເນສຸ ສາມຎ຺ເຎນ ປຎ຺ຈມີວິຘາເນ-ຕິປ຺ປສງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ອວສ຺ສ’ມິຈ຺ຈາທິ, ກສ຺ສາຕິ ປຎ຺ໂຫ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ເສຕ຺ຍາຂ຺ຍານໍ, ໂກໂສ ຍຎ຺ຎ ທຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ໂຫ ວິຘິຣູໂປວາຍໍ, ໂຍ-ງ຺ຄທີຕ຺ຍາທ຺ຍນຸວາທຣູປມາຂ຺ຍານໍ, ອງ຺ຄທີເກຍູຣີ. ‘‘ຍໂຕຈາທ຺ຘກາລນິມ຺ມານໍ ຕໂຕ ປຎ຺ຈມີ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ (໒-໓-໒໘ວາ) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕທາຫ-‘ອທ຺ຘ’ຈ຺ຈາທິ, ນິມີຍເຕ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊເຕ ເຍນ ຕໍ ນິມານໍ, ຕເທວ ນິມ຺ມານໍ. ‘‘ອທ຺ຘສ຺ສ ປຐມາ ສຕ຺ຕມີ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ (໒-໓-໒໘) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖາຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ຕໍ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ຕເຕ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈມິຍຸຕ຺ຖາ ປຣສ຺ສາທ຺ຘສ຺ສ ປຐມາ ຈ ສຕ຺ຕມີ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ, ປາຏລິປຸຕ຺ຕສ຺ມາຕິ ປຎ຺ຈມິ ຍຸຕ຺ຕໍ, ເອຕາປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ສຕ຺ຕໂຍຊນານີ’ຕິອາທິ, ອຕ຺ຣ ຫິ ຍທາ ຣາຊຄຫສ຺ສ ໂຍຊນຎ຺ຈາເຠໂທ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉີຍເຕ, ຕທາ ປາຏລິປຸຕ຺ຕສ຺ມາ ຣາຊຄຫໍ ສຕ຺ຕໂຍຊນານີຕິ, ເຠທວຈນິຈ຺ຉາຍນ຺ຕຸ ‘‘ສພ຺ຠາໂວ’’ຕ຺ຍາທິນາ (໒-໓໔) ສຕ຺ຕມີ ສິທ຺ຘາ‘ສຕ຺ຕສຸ ໂຍຊເນສຸ’ຕິ. ຕຖາຫິ ປາຏລິປຸຕ຺ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕສຸ ໂຍຊເນສຸ ສຕິ ຣາຊຄຫໍຠວຕີຕ຺ຍຍມຕ຺ໂຖ ປຕີຍເຕ, ສຕ຺ຕໂຍຊນສມ຺ພນ຺ຘິຠວນໍ ຣາຊຄຫ (ຠວນ)ສ຺ສ ລກ຺ຂຓມ຺ຠວຕິ. ສມ຺ພນ຺ເຘ ຉຏ຺ຐີຕິ ອິມິນາ ‘‘ຕໍ ຍຸຕ຺ຕາ ກາເລ ສຕ຺ຕມີ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ (໒-໓-໒໘ວາ) ວຈນມ຺ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ‘‘ກຣເຓຈ ໂຖກປ຺ປກິຈ຺ຉກຕິປຍສ຺ສາ ສຕ຺ຕວຈນສ຺ເສ’’ຕິ (໒-໓-໓໓) ສຸຕ຺ຕິຕໍ, ຕທາຫ-‘ຍທາ ອິຈ຺ຈາທິ, ກິຈ຺ຉາທໂຍຕິອາທິສທ຺ເທນ ໂຖກອປ຺ປກຕິປເຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອສຕ຺ຕຣູປນ຺ຕິ ອທ຺ທພ຺ພຣູປໍ, ຄຸເຓ ເຫຕຸມ຺ຫີຕິ ຄຸຓປທຕ຺ເຖ ເຫຕຸຠູເຕ ‘‘ຄຸເຓ’’ຕິ (໒-໒໑) ປຎ຺ຈມີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘາເນເນຕິ ‘‘ຄຸເຓ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕວິຘາເນນ, ‘‘ຄຸເຓ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕວິຘາເນນ, ຍທາຕ຺ວິຈ຺ຈາທິນາ ປເຣສໍ ວິຍ ກຣເຓ ວິສຸໍ ວິຘາເນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຕ຺ຕພ຺ພຣູປສ຺ສ ຈລນສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ສມານາຘິກຣຓຕ຺ເຕນ ວິເສສນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ, ສມານາຘິກຣຓຕ຺ເຕນາຕິ ຈ ‘ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ’ຕ຺ຍາໂທ ອສມານາຘິກຣຓສ຺ສາປິ ວິເສສນຕ຺ຕທສ຺ສນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ສມານາຘິກຣຓຕ຺ເຕນ ວິເສສນຠາໂວ ຈາສ຺ສ ໂຖກຄຸຓານ຺ວິເຕ ຈລເນ ວຕ຺ຕມາໂນ ໂຖກສທ຺ໂທ ອສຕ຺ຕວຈໂນວ ວິເສສນນ຺ຕິ, ເຕເນວາຂ຺ຍາຍເຕ ‘ໂຖກສ຺ສ ກມ຺ມຕ຺ຕາ ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ’ຕິ. ປຎ຺ຈມີຕ຺ຍນຸວຕ຺ຕມາເນ ‘‘ທູຣນ຺ຕິກຕ຺ເຖຫິ ຉຏ຺ຐີ ວາ’’ຕິ (໒-໓-໓໔) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕທາຫ‘ທູຣນ຺ຕິ ກຕ຺ເຖຫິ’ຈ຺ຈາທິ, ອວຘິສມ຺ພນ຺ຘລກ຺ຂຓາຕິ ອວຘິສມ຺ພນ຺ຘາວ ລກ຺ຂຓໍ ນິມິຕ຺ຕມາສໍ ປຎ຺ຈມີຉຏ຺ຐີນໍ ຕາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ວຕ຺ຕຸມິຏ຺ໂຐຕິ ອິມິນາ ວຈນິຈ຺ຉາເຍວ ປຘານຕ຺ຕມາຫ, ເອວໍ ຈຣຫິ ຕໍຕໍ ກາຣກວຈນິຈ຺ຉາຍມຎ຺ຎາປິ ວິຠຕ຺ຕິໂຍ ກສ຺ມາ ນປ຺ປຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຫ-‘ໂລກິຍາ ເຈຕ຺ຖາ’ຕິອາທິ, ເອຕ຺ຖ ວິຠຕ຺ຕີນໍ ນິຍເມ ໂລກິຍາ ເອວ ວຈນິຈ຺ຉາ ນິພນ຺ຘນໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປຎ຺ຈມີຈາຕ຺ຍນຸວຕ຺ຕມາເນ ‘‘ທູຣນ຺ຕິ ກຕ຺ເຖຫິ ທຸຕິຍາ ເຈ’’ຕິ (໒-໓-໓໕) ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ປຎ຺ຈມ຺ຍຘິກຣເຓຈ’’ (໒-໓-໓໖) ອິຈ຺ຈຕ຺ຣ ຈ ກາເຣນ ທູຣນ຺ຕິ ກຕ຺ເຖຫິ ສຕ຺ຕມີ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ປາຏິ ປທິກຕ຺ເຖ ສາຣສງ຺ຄຫກາຣາທີຫິ, ຕທກ຺ຂິປ຺ປ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ເກຈິຕ຺ຍາທິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕິຍໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ’ເກຈີຕິ ສາຣສງ຺ຄຫາທໂຍ’ຕິອາທິ. ທູຣາປາທາວເສຈນນ຺ຕິ ອຍໍ ເຕສມ຺ປຏິກ຺ເຂປນ ໂຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອິຕິສທ຺ໂທ ປເນຕ຺ຖ ປຣິຫີໂນ, ນຫິຕນ຺ຕິອາທີສຸ ຕສທ຺ເທນາສຕ຺ຕຣູປໍ ທູຣາທິ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິຕນ຺ຕ຺ຍວເສຍໍ, ນ ຫິ ຕໍ ຄມ຺ຍເຕ, ນ ຫິ ຕໂຕ ຄມ຺ຍເຕ, ນ ຫິ ເຕນ ຄມ຺ຍເຕ, ນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ຐີຍເຕ’ຕິ ວິສຸໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ວເສໂຍ. ປຕີຍນ຺ເຕຈາຕິ ໂຈ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕຣສມຸຈ຺ຈເຍ, ອໂຕເຈຕິ ວກ຺ຂມານເຫຕຸປຣາມາໂສ, ຍນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ວາກ຺ຍກາໂຣ ວຣຣຸຈິ, ຕໍສາມານາຘິກຣຓ຺ຍໂຕຕິ ທູຣາທິສາ ມານາຘິກຣຓ຺ຍໂຕ, ຕໍຍຸຕ຺ຕໂຕປີຕິ ທູຣາທິຍຸຕ຺ຕາ ຄາມາທິສທ຺ທໂຕປິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ ວາກ຺ຍກາຣວຈນໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຕຖາຫ຺ຍຕ຺ຣາຍໍ ມຫາຠາສ຺ສ ປາໂຐ ‘‘ທູຣນ຺ຕິກຕ຺ເຖຫິ ປຎ຺ຈມີວິຘາເນ ຕໍຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈມີປຏິເສໂຘ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ທູຣາ ຄາມສ຺ສ, ຕຕ຺ຣາປິ ທສ຺ສນາ ອນຕ຺ຖໂກ-ຍມ຺ປຏິເສໂຘ, ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ປຎ຺ຈມີ ທິສ຺ສຕິ–

ທູຣສ຺ມາວສຖາ ມຸຕ຺ຕໍ, ທູຣາປາທາວເສຈນໍ;

ຄຸຣຸໂຕ ກຸປິຕາ ທູຣາ,ຠາພ຺ຍໍ ທູຣາ ຈ ທສ຺ສຸຫິຕິ.

ອຕ຺ຣ ທູຣນ຺ຕິເກຕ຺ຍາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວາກ຺ຍກາຣວຈນໍ, ທູຣາ ຄາມສ຺ສາຕິ ຕສ຺ໂສທາຫຣຓໍ, ຕຕ຺ຣາປິຈ຺ຈາທິ ປຈ຺ຈກ຺ຂານຠາສ຺ສໍ, ທູຣສ຺ມາວສຖາຕິ ອາວສຖສ຺ສ ທູເຣຕິ ອຕ຺ໂຖຫິ ຠາສ຺ສປທີເປ ເກຍ຺ຍໂຏ, ປຐໂມ ປຸຣິໂສ ຍສ຺ສ ໂສ ປຐມປຸຣິໂສ ຠວຕິ ‘‘ທູຣນ຺ຕິກາ’’ທິ (໒-໖-໕) ກຈ຺ຈາຍນສຸຕ຺ເຕ ສຸທ຺ຘາທິໂຍໂຄປິ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ເຕນາຫ–‘ສຸທ຺ຘປ຺ປ ໂມຈນວິວິຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຍເຄ’ຕິ, ‘‘ຘາຕຸນາມານມຸປສຄ຺ຄໂຍຄາທີສ຺ວປິຈ’’ ອິຕິ (໒-໖-໒) ສຸຕ຺ເຕ ຈຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຠຸຕິໂຍໂຄ ຈ ຄຫິໂຕ, ເຕນາຫ–‘ປຠຸຕິ ໂຍເຄຈາ’ຕິ, ປຠຸຕິໂຍເຄຈາຕິ ອິມິນາ ປຠຸຕ຺ຍຕ຺ຖໂຍໂຄປິ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ເຕເນວ ‘ຍໂຕສຣາມິ ອຕ຺ຕານ’ນ຺ຕິ ອຸທາຫຏໍ.

໒໗. ອປ

ນນຸ ຜຸໂຏວ ເຕສໍ ສາລາທີນໍ ໂຍໂຄຕິ ກິເມຕ຺ຖ ປຎ຺ເຫນ ກສ຺ສ ປເນເຕຫິ ໂຍໂຄ’ຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ-‘ວຊ຺ຊນໍ ຫິຈ຺ຈາທິ, ວຊ຺ຊນານນ຺ຕິ ກຕ຺ຕຣິ ອໂນ, ວຊ຺ຊເນ ສມ຺ພນ຺ເຘ ວຕ຺ຕມາເນຫີຕິ ວຊ຺ຊນສງ຺ຂາເຕ ສມ຺ພນ຺ເຘ ວຕ຺ຕ ມາເນຫິ ອປປຣີຫິ, ຍຸຕ຺ຕສ຺ມາຕິ ຍຸຕ຺ຕໂຕວ ເອກສ຺ມາ, ນາຎ຺ຎໂຕ, ກິເມຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ອປປຣີຫິ ຍຸຕ຺ຕສ຺ມາວ ປຎ຺ຈມີຠວເນ ປສິທ຺ຘຕ຺ຕມາຫ, ປສິທ຺ຘມ຺ເປຕມາຫຣິຕ຺ວາ ປກາເສຕຸມາຫ-‘ກຕ຺ຕຸໂນ’ຈ຺ຈາທິ, ຍທຕ຺ໂຖຕິ ໂຍສາລາທິ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ຍສ຺ສ ວຊ຺ຊນກິຣິຍາ ຣມ຺ຠສ຺ສ ໂສ ຍທຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຎ຺ຈມ຺ຍປາປຣີຫີ’’ຕິ (໒-໓-໑໐) ອາຍຸຕ຺ເຕປິ ປຎ຺ຈມີ ວິຘີຍເຕ ປເຣຫິ, ຕທາຫ-‘ມຣິຍາທາຍ’ມິຈ຺ຈາທິ, ອວຘິມາ ເອຕ຺ຖ ວສ຺ສນໍ.

໒໘. ປຏິ