໘. ອຸຕ຺ຕຣວິປຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ

໘. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ມຫິສວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຫຣຕິ ສງ຺ເຂຍ຺ຍເກ ປພ຺ພເຕ ວຏຊາລິກາຍໍ [ຘວຊາລິກາຍໍ (ສີ.), ວຏ຺ຏຊາລິກາຍໍ (ສ຺ຍາ.)]. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສາຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ອຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ. ສາຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ປຣວິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ. ສາຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ. ສາຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ມຫິສວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສງ຺ເຂຍ຺ຍເກ ປພ຺ພເຕ ວຏຊາລິກາຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ – ‘‘ສາຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ອຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ. ສາຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ປຣວິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ. ສາຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ. ສາຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເວສ຺ສວຓ຺ໂຓ ມຫາຣາຊາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ [ສມ຺ມິຎ຺ຊິຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ [ສມ຺ມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ເອວເມວໍ ມຫິສວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສງ຺ເຂຍ຺ຍເກ ປພ຺ພເຕ ວຏຊາລິກາຍໍ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ເທເວສຸ ຕາວຕິໍເສສຸ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ເວສ຺ສວຓ຺ໂຓ ມຫາຣາຊາ ເຍນ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຄ຺ເຆ ມາຣິສ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ! ເອໂສ ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ມຫິສວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສງ຺ເຂຍ຺ຍເກ ປພ຺ພເຕ ວຏຊາລິກາຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ສາຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ອຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ. ສາຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ປຣວິປຕ຺ຕິໍ…ເປ… ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ… ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວໍ ເທເວສຸ ຕາວຕິໍເສສຸ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ມຫິສວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສງ຺ເຂຍ຺ຍເກ ປພ຺ພເຕ ວຏຊາລິກາຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເຍນາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ – ‘ສາຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ອຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ, ສາຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ປຣວິປຕ຺ຕິໍ…ເປ… ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ… ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີ’’’ ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ເທວານມິນ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນິທໍ [ກິໍ ປນ (ສ຺ຍາ.)], ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສກໍ ປຏິຠານໍ [ສກປຏິຠານໍ ອຸປາທາຍ (ກ.)], ອຸທາຫຸ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ, ເທວານມິນ຺ທ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຸປມາຍ ມິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ເທວານມິນ຺ທ, ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ອວິທູເຣ ມຫາຘຎ຺ຎຣາສິ. ຕໂຕ ມຫາຊນກາໂຍ ຘຎ຺ຎໍ ອາຫເຣຍ຺ຍ – ກາເຊຫິປິ ປິຏເກຫິປິ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄຫິປິ ອຎ຺ຊລີຫິປິ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ເທວານມິນ຺ທ, ຕໍ ມຫາຊນກາຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ – ‘ກຸໂຕ ອິມໍ ຘຎ຺ຎໍ ອາຫຣຖາ’ຕິ, ກຖໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ນຸ ໂຂ, ເທວານມິນ຺ທ, ໂສ ມຫາຊນກາໂຍ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘‘ອມຸມ຺ຫາ ມຫາຘຎ຺ຎຣາສິມ຺ຫາ ອາຫຣາມາ’ຕິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂສ ມຫາຊນກາໂຍ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ເທວານມິນ຺ທ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸຠາສິຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ຕໂຕ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ມຍໍ ຈຎ຺ເຎ ຈ ຠຓາມາ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ ຠນ຺ເຕ! ຍາວ ສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ ອາຍສ຺ມຕາ ອຸຕ຺ຕເຣນ – ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸຠາສິຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ຕໂຕ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ມຍໍ ຈຎ຺ເຎ ຈ ຠຓາມາ’ຕິ. ເອກມິທໍ, ຠນ຺ເຕ ອຸຕ຺ຕຣ, ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ເທວທຕ຺ເຕ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ອຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ. ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ປຣວິປຕ຺ຕິໍ…ເປ… ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ… ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ລາເຠນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ; ອລາເຠນ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຍເສນ, ຠິກ຺ຂເວ … ອຍເສນ, ຠິກ຺ຂເວ… ສກ຺ກາເຣນ, ຠິກ຺ຂເວ… ອສກ຺ກາເຣນ, ຠິກ຺ຂເວ… ປາປິຈ຺ຉຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ… ປາປມິຕ຺ຕຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫິ ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ.

‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ; ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ; ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ?

‘‘ຍໍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອນຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣໂຕ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຍໍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອນຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣໂຕ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ; ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ … ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣິສ຺ສາມ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣິສ຺ສາມາຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ, ຠນ຺ເຕ ອຸຕ຺ຕຣ, ມນຸສ຺ເສສຸ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ – ຠິກ຺ຂູ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ອຸປາສກາ, ອຸປາສິກາໂຍ. ນາຍໍ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ [ປຕິຏ຺ຐິໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ອິມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ. ປຣິຍາປຸຓາຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ອິມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ. ຘາເຣຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ອິມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ. ອຕ຺ຖສໍຫິໂຕ ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໂກ’’ຕິ [ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍິໂກ (ສີ. ກ.)]. ອຏ຺ຐມໍ.