(໑໖) ໑. ອິນ຺ທ຺ຣິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໑. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ສທ຺ຘາພລສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໒. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ສທ຺ຘາພລໍ, ວີຣິຍພລໍ, ສຕິພລໍ, ສມາຘິພລໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ພລານີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຎ຺ຎາພລສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໓. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ປຎ຺ຎາພລໍ, ວີຣິຍພລໍ, ອນວຊ຺ຊພລໍ, ສງ຺ຄຫພລໍ [ສງ຺ຄາຫພລໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ພລານີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສຕິພລສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໔. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ສຕິພລໍ, ສມາຘິພລໍ, ອນວຊ຺ຊພລໍ, ສງ຺ຄຫພລໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ພລານີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຏິສງ຺ຂານພລສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໕. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ປຏິສງ຺ຂານພລໍ, ຠາວນາພລໍ, ອນວຊ຺ຊພລໍ, ສງ຺ຄຫພລໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ພລານີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ກປ຺ປສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໖. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກປ຺ປສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ຍທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກປ຺ໂປ ສໍວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ນ ສຸກຣໍ ສງ຺ຂາຕຸໍ – ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສານີຕິ ວາ, ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຕານີຕິ ວາ, ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານີຕິ ວາ, ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານີຕິ ວາ.

‘‘ຍທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກປ຺ໂປ ສໍວຏ຺ໂຏ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໍ ນ ສຸກຣໍ ສງ຺ຂາຕຸໍ – ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສານີຕິ ວາ, ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຕານີຕິ ວາ, ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານີຕິ ວາ, ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານີຕິ ວາ.

‘‘ຍທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກປ຺ໂປ ວິວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ນ ສຸກຣໍ ສງ຺ຂາຕຸໍ – ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສານີຕິ ວາ, ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຕານີຕິ ວາ, ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານີຕິ ວາ, ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານີຕິ ວາ.

‘‘ຍທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກປ຺ໂປ ວິວຏ຺ໂຏ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໍ ນ ສຸກຣໍ ສງ຺ຂາຕຸໍ – ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສານີຕິ ວາ, ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຕານີຕິ ວາ, ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານີຕິ ວາ, ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານີຕິ ວາ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ກປ຺ປສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ໂຣຄສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໗. ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣຄາ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ກາຍິໂກ ຈ ໂຣໂຄ ເຈຕສິໂກ ຈ ໂຣໂຄ. ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ກາຍິເກນ ໂຣເຄນ ເອກມ຺ປິ ວສ຺ສໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານມານາ, ທ຺ເວປິ ວສ຺ສານິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານມານາ, ຕີຓິປິ ວສ຺ສານິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານມານາ, ຈຕ຺ຕາຣິປິ ວສ຺ສານິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານມານາ, ປຎ຺ຈປິ ວສ຺ສານິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານມານາ, ທສປິ ວສ຺ສານິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານມານາ, ວີສຕິປິ ວສ຺ສານິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານມານາ, ຕິໍສມ຺ປິ ວສ຺ສານິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານມານາ, ຈຕ຺ຕາຣີສມ຺ປິ ວສ຺ສານິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານມານາ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ວສ຺ສານິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານມານາ, ວສ຺ສສຕມ຺ປິ, ຠິຍ຺ໂຍປິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານມານາ. ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສຸທຸລ຺ລຠາ [ທຸລ຺ລຠາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂລກສ຺ມິໍ ເຍ ເຈຕສິເກນ ໂຣເຄນ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຂີຓາສເວຫິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ໂຣຄາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມຫິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ວິຆາຕວາ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອິຕຣີຕຣຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ. ໂສ ມຫິຈ຺ໂຉ ສມາໂນ ວິຆາຕວາ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອິຕຣີຕຣຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ ປາປິກໍ ອິຈ຺ຉໍ ປຓິທຫຕິ ອນວຎ຺ຎປ຺ປຏິລາຠາຍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກປ຺ປຏິລາຠາຍ. ໂສ ອຸຏ຺ຐຫຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ ອນວຎ຺ຎປ຺ປຏິລາຠາຍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກປ຺ປຏິລາຠາຍ. ໂສ ສງ຺ຂາຍ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ສງ຺ຂາຍ ນິສີທຕິ, ສງ຺ຂາຍ ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ, ສງ຺ຂາຍ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ສນ຺ຘາເຣຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ໂຣຄາ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ມຫິຈ຺ຉາ ຠວິສ຺ສາມ ວິຆາຕວນ຺ໂຕ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ອິຕຣີຕຣຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ, ນ ປາປິກໍ ອິຈ຺ຉໍ ປຓິທຫິສ຺ສາມ ອນວຎ຺ຎປ຺ປຏິລາຠາຍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກປ຺ປຏິລາຠາຍ, ນ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມ ນ ຆເຏສ຺ສາມ ນ ວາຍມິສ຺ສາມ ອນວຎ຺ຎປ຺ປຏິລາຠາຍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກປ຺ປຏິລາຠາຍ, ຂມາ ຠວິສ຺ສາມ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປິປາສາຍ ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສານໍ ທຸຣຸຕ຺ຕານໍ ທຸຣາຄຕານໍ ວຈນປຖານໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສາຣີຣິການໍ ເວທນານໍ ທຸກ຺ຂານໍ ຕິພ຺ພານໍ ຂຣານໍ ກຏຸການໍ ອສາຕານໍ ອມນາປານໍ ປາຓຫຣານໍ ອຘິວາສກຊາຕິກາ ຠວິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ປຣິຫານິສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໘. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ – ‘ປຣິຫາຍາມິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ’. ປຣິຫານເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຣາຄເວປຸລ຺ລຕ຺ຕໍ [ຣາຄເວປຸລ຺ລຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ໂທສເວປຸລ຺ລຕ຺ຕໍ, ໂມຫເວປຸລ຺ລຕ຺ຕໍ, ຄມ຺ຠີເຣສຸ ໂຂ ປນສ຺ສ ຐານາຐາເນສຸ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ນ ກມຕິ. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ – ‘ປຣິຫາຍາມິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ’. ປຣິຫານເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ.

‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ – ‘ນ ປຣິຫາຍາມິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ’. ອປຣິຫານເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຣາຄຕນຸຕ຺ຕໍ [ຣາຄຕນຸຕ຺ຕນໍ (ກ.)], ໂທສຕນຸຕ຺ຕໍ, ໂມຫຕນຸຕ຺ຕໍ, ຄມ຺ຠີເຣສຸ ໂຂ ປນສ຺ສ ຐານາຐາເນສຸ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ກມຕິ. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ – ‘ນ ປຣິຫາຍາມິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ’. ອປຣິຫານເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຠິກ຺ຂຸນີສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ເຍນຍ຺ໂຍ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ອຍ຺ຍສ຺ສ ອານນ຺ທສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນີ ອາພາຘິກິນີ ທຸກ຺ຂິຕາ ພາຬ຺ຫຄິລານາ. ສາ ອຍ຺ຍສ຺ສ ອານນ຺ທສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ເຍນ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນີ ອາພາຘິກິນີ ທຸກ຺ຂິຕາ ພາຬ຺ຫຄິລານາ. ສາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ເຍນ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ເຍນ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວາ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອາຫາຣສມ຺ຠູໂຕ ອຍໍ, ຠຄິນິ, ກາໂຍ ອາຫາຣໍ ນິສ຺ສາຍ. ອາຫາໂຣ ປຫາຕພ຺ໂພ. ຕຓ຺ຫາສມ຺ຠູໂຕ ອຍໍ, ຠຄິນິ, ກາໂຍ ຕຓ຺ຫໍ ນິສ຺ສາຍ. ຕຓ຺ຫາ ປຫາຕພ຺ພາ. ມານສມ຺ຠູໂຕ ອຍໍ, ຠຄິນິ, ກາໂຍ ມານໍ ນິສ຺ສາຍ. ມາໂນ ປຫາຕພ຺ໂພ. ເມຖຸນສມ຺ຠູໂຕ ອຍໍ, ຠຄິນິ, ກາໂຍ. ເມຖຸເນ ຈ ເສຕຸຆາໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ.

‘‘‘ອາຫາຣສມ຺ຠູໂຕ ອຍໍ, ຠຄິນິ, ກາໂຍ ອາຫາຣໍ ນິສ຺ສາຍ. ອາຫາໂຣ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠຄິນິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ – ‘ເນວ ທວາຍ ນ ມທາຍ ນ ມຓ຺ຑນາຍ ນ ວິຠູສນາຍ, ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍ ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ. ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ, ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ. ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາ’ຕິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ອາຫາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອາຫາຣໍ ປຊຫຕິ. ‘ອາຫາຣສມ຺ຠູໂຕ ອຍໍ, ຠຄິນິ, ກາໂຍ ອາຫາຣໍ ນິສ຺ສາຍ. ອາຫາໂຣ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ຕຓ຺ຫາສມ຺ຠູໂຕ ອຍໍ, ຠຄິນິ, ກາໂຍ ຕຓ຺ຫໍ ນິສ຺ສາຍ. ຕຓ຺ຫາ ປຫາຕພ຺ພາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠຄິນິ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມ ອຫມ຺ປິ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ! ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕຓ຺ຫໍ ນິສ຺ສາຍ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫຕິ. ‘ຕຓ຺ຫາສມ຺ຠູໂຕ ອຍໍ, ຠຄິນິ, ກາໂຍ ຕຓ຺ຫໍ ນິສ຺ສາຍ. ຕຓ຺ຫາ ປຫາຕພ຺ພາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ມານສມ຺ຠູໂຕ ອຍໍ, ຠຄິນິ, ກາໂຍ ມານໍ ນິສ຺ສາຍ. ມາໂນ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠຄິນິ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ໂສ ຫິ ນາມ ອາຍສ຺ມາ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຕິ; ກິມງ຺ຄໍ [ກິມງ຺ຄ (ສີ. ປີ.) ອ. ນິ. ໕.໑໘໐; ຈູຬວ. ໓໓໑; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໒໐] ປນາຫ’ນ຺ຕິ! ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ມານໍ ນິສ຺ສາຍ ມານໍ ປຊຫຕິ. ‘ມານສມ຺ຠູໂຕ ອຍໍ, ຠຄິນິ, ກາໂຍ ມານໍ ນິສ຺ສາຍ. ມາໂນ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເມຖຸນສມ຺ຠູໂຕ ອຍໍ, ຠຄິນິ, ກາໂຍ. ເມຖຸເນ ຈ ເສຕຸຆາໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ມຎ຺ຈກາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ, ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ຍາຫໍ ເອວມກາສິໍ. ຕສ຺ສາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ອານນ຺ໂທ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ, ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕໍ [ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ (ສີ. ປີ. ກ.)], ຠຄິນິ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ, ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ຍາ ຕ຺ວໍ ເອວມກາສິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠຄິນິ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສິ, ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ. ວຸທ຺ຘິ ເຫສາ, ຠຄິນິ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ສຸຄຕວິນຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໐. ‘‘ສຸຄໂຕ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ສຸຄຕວິນໂຍ ວາ ຕທສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຄໂຕ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຄໂຕ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຄຕວິນໂຍ? ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຄຕວິນໂຍ. ເອວໍ ສຸຄໂຕ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ສຸຄຕວິນໂຍ ວາ ຕທສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ. ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖປິ ທຸນ຺ນໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ທຸພ຺ພຈາ ໂຫນ຺ຕິ ໂທວຈສ຺ສກຣເຓຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ອກ຺ຂມາ ອປ຺ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິໂນ ອນຸສາສນິໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ, ເຕ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ປຣໍ ວາເຈນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຉິນ຺ນມູລໂກ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິສຣໂຓ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ພາຫຸລິກາ ໂຫນ຺ຕິ ສາຖລິກາ, ໂອກ຺ກມເນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ, ປວິເວເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠນ຺ຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ເຕສໍ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສາປິ ໂຫຕິ ພາຫຸລິກາ ສາຖລິກາ, ໂອກ຺ກມເນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ, ປວິເວເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ ສຸນິກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ. ສຸນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖປິ ສຸນໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ສຸວຈາ ໂຫນ຺ຕິ ໂສວຈສ຺ສກຣເຓຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ຂມາ ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິໂນ ອນຸສາສນິໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ, ເຕ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ປຣໍ ວາເຈນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອຈ຺ຈເຍນ ນຈ຺ຉິນ຺ນມູລໂກ [ອຈ຺ຉິນ຺ນມູລໂກ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ອ. ນິ. ໕.໑໕໖] ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ສປ຺ປຏິສຣໂຓ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ນ ພາຫຸລິກາ ໂຫນ຺ຕິ ນ ສາຖລິກາ, ໂອກ຺ກມເນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ, ປວິເວເກ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ, ວີຣິຍໍ ອາຣຠນ຺ຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ເຕສໍ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສາປິ ໂຫຕິ ນ ພາຫຸລິກາ ນ ສາຖລິກາ, ໂອກ຺ກມເນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ, ປວິເວເກ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ, ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ທສມໍ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.