໓. ຕຕິຍປຓ຺ຓາສກໍ

(໑໑) ໑. ວລາຫກວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມວລາຫກສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ວລາຫກາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຄຊ຺ຊິຕາ ໂນ ວສ຺ສິຕາ, ວສ຺ສິຕາ ໂນ ຄຊ຺ຊິຕາ, ເນວ ຄຊ຺ຊິຕາ ໂນ ວສ຺ສິຕາ, ຄຊ຺ຊິຕາ ຈ ວສ຺ສິຕາ ຈ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວລາຫກາ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວລາຫກູປມາ [ປຸ. ປ. ໑໕໗] ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຄຊ຺ຊິຕາ ໂນ ວສ຺ສິຕາ, ວສ຺ສິຕາ ໂນ ຄຊ຺ຊິຕາ, ເນວ ຄຊ຺ຊິຕາ ໂນ ວສ຺ສິຕາ, ຄຊ຺ຊິຕາ ຈ ວສ຺ສິຕາ ຈ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄຊ຺ຊິຕາ ໂຫຕິ ໂນ ວສ຺ສິຕາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ກຕ຺ຕາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄຊ຺ຊິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ວສ຺ສິຕາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ວລາຫໂກ ຄຊ຺ຊິຕາ, ໂນ ວສ຺ສິຕາ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ວສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ຄຊ຺ຊິຕາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ຠາສິຕາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ວສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ຄຊ຺ຊິຕາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ວລາຫໂກ ວສ຺ສິຕາ, ໂນ ຄຊ຺ຊິຕາ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ຄຊ຺ຊິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ວສ຺ສິຕາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ກຕ຺ຕາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ຄຊ຺ຊິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ວສ຺ສິຕາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ວລາຫໂກ ເນວ ຄຊ຺ຊິຕາ [ເນວ ຄຊ຺ຊິຕາ ໂຫຕິ (ກ.)], ໂນ ວສ຺ສິຕາ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄຊ຺ຊິຕາ ຈ ໂຫຕິ ວສ຺ສິຕາ ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠາສິຕາ ຈ ໂຫຕິ ກຕ຺ຕາ ຈ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄຊ຺ຊິຕາ ຈ ໂຫຕິ ວສ຺ສິຕາ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ວລາຫໂກ ຄຊ຺ຊິຕາ ຈ [ຄຊ຺ຊິຕາ ຈ ໂຫຕິ (ກ.)] ວສ຺ສິຕາ ຈ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວລາຫກູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍວລາຫກສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໒. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ວລາຫກາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຄຊ຺ຊິຕາ ໂນ ວສ຺ສິຕາ, ວສ຺ສິຕາ ໂນ ຄຊ຺ຊິຕາ, ເນວ ຄຊ຺ຊິຕາ ໂນ ວສ຺ສິຕາ ຄຊ຺ຊິຕາ ຈ ວສ຺ສິຕາ ຈ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວລາຫກາ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວລາຫກູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຄຊ຺ຊິຕາ ໂນ ວສ຺ສິຕາ, ວສ຺ສິຕາ ໂນ ຄຊ຺ຊິຕາ, ເນວ ຄຊ຺ຊິຕາ ໂນ ວສ຺ສິຕາ, ຄຊ຺ຊິຕາ ຈ ວສ຺ສິຕາ ຈ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄຊ຺ຊິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ວສ຺ສິຕາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄຊ຺ຊິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ວສ຺ສິຕາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ວລາຫໂກ ຄຊ຺ຊິຕາ, ໂນ ວສ຺ສິຕາ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ວສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ຄຊ຺ຊິຕາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມໍ ນ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ວສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ຄຊ຺ຊິຕາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ວລາຫໂກ ວສ຺ສິຕາ, ໂນ ຄຊ຺ຊິຕາ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ຄຊ຺ຊິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ວສ຺ສິຕາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ຄຊ຺ຊິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ວສ຺ສິຕາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ວລາຫໂກ ເນວ ຄຊ຺ຊິຕາ, ໂນ ວສ຺ສິຕາ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄຊ຺ຊິຕາ ຈ ໂຫຕິ ວສ຺ສິຕາ ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄຊ຺ຊິຕາ ຈ ໂຫຕິ ວສ຺ສິຕາ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ວລາຫໂກ ຄຊ຺ຊິຕາ ຈ ວສ຺ສິຕາ ຈ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວລາຫກູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ກຸມ຺ຠສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໓. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ຠາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຕຸຈ຺ໂຉ ປິຫິໂຕ, ປູໂຣ ວິວໂຏ, ຕຸຈ຺ໂຉ ວິວໂຏ, ປູໂຣ ປິຫິໂຕ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຸມ຺ຠາ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຸມ຺ຠູປມາ [ປຸ. ປ. ໑໖໐] ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຕຸຈ຺ໂຉ ປິຫິໂຕ, ປູໂຣ ວິວໂຏ, ຕຸຈ຺ໂຉ ວິວໂຏ, ປູໂຣ ປິຫິໂຕ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຸຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ປິຫິໂຕ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ປສາຣິຕໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຸຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ປິຫິໂຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ໂຠ ຕຸຈ຺ໂຉ ປິຫິໂຕ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປູໂຣ ໂຫຕິ ວິວໂຏ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ປສາຣິຕໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປູໂຣ ໂຫຕິ ວິວໂຏ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ໂຠ ປູໂຣ ວິວໂຏ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຸຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ວິວໂຏ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ປສາຣິຕໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຸຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ວິວໂຏ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ໂຠ ຕຸຈ຺ໂຉ ວິວໂຏ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປູໂຣ ໂຫຕິ ປິຫິໂຕ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ປສາຣິຕໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປູໂຣ ໂຫຕິ ປິຫິໂຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ໂຠ ປູໂຣ ປິຫິໂຕ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຸມ຺ຠູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອຸທກຣຫທສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໔. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກຣຫທາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອຸຕ຺ຕາໂນ ຄມ຺ຠີໂຣຠາໂສ, ຄມ຺ຠີໂຣ ອຸຕ຺ຕາໂນຠາໂສ, ອຸຕ຺ຕາໂນ ອຸຕ຺ຕາໂນຠາໂສ, ຄມ຺ຠີໂຣ ຄມ຺ຠີໂຣຠາໂສ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸທກຣຫທາ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸທກຣຫທູປມາ [ປຸ. ປ. ໑໖໑] ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອຸຕ຺ຕາໂນ ຄມ຺ຠີໂຣຠາໂສ, ຄມ຺ຠີໂຣ ອຸຕ຺ຕາໂນຠາໂສ, ອຸຕ຺ຕາໂນ ອຸຕ຺ຕາໂນຠາໂສ, ຄມ຺ຠີໂຣ ຄມ຺ຠີໂຣຠາໂສ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຕ຺ຕາໂນ ໂຫຕິ ຄມ຺ຠີໂຣຠາໂສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ປສາຣິຕໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຕ຺ຕາໂນ ໂຫຕິ ຄມ຺ຠີໂຣຠາໂສ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກຣຫໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນ ຄມ຺ຠີໂຣຠາໂສ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄມ຺ຠີໂຣ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂນຠາໂສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ປສາຣິຕໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄມ຺ຠີໂຣ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂນຠາໂສ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກຣຫໂທ ຄມ຺ຠີໂຣ ອຸຕ຺ຕາໂນຠາໂສ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຕ຺ຕາໂນ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂນຠາໂສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ປສາຣິຕໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຕ຺ຕາໂນ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂນຠາໂສ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກຣຫໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນ ອຸຕ຺ຕາໂນຠາໂສ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄມ຺ຠີໂຣ ໂຫຕິ ຄມ຺ຠີໂຣຠາໂສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ປສາຣິຕໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄມ຺ຠີໂຣ ໂຫຕິ ຄມ຺ຠີໂຣຠາໂສ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກຣຫໂທ ຄມ຺ຠີໂຣ ຄມ຺ຠີໂຣຠາໂສ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸທກຣຫທູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອມ຺ພສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໕. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມ຺ພານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອາມໍ ປກ຺ກວຓ຺ຓິ [ປກ຺ກວຓ຺ຓີ (ປຸ. ປ. ໑໕໙)], ປກ຺ກໍ ອາມວຓ຺ຓິ [ອາມວຓ຺ຓີ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ອາມໍ ອາມວຓ຺ຓິ, ປກ຺ກໍ ປກ຺ກວຓ຺ຓິ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອມ຺ພານິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອມ຺ພູປມາ [ປກ຺ກວຓ຺ຓີ (ປຸ. ປ. ໑໕໙)] ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອາໂມ ປກ຺ກວຓ຺ຓີ, ປກ຺ໂກ ອາມວຓ຺ຓີ, ອາໂມ ອາມວຓ຺ຓີ, ປກ຺ໂກ ປກ຺ກວຓ຺ຓີ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອາໂມ ໂຫຕິ ປກ຺ກວຓ຺ຓີ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ປສາຣິຕໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອາໂມ ໂຫຕິ ປກ຺ກວຓ຺ຓີ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມ຺ພໍ ອາມໍ ປກ຺ກວຓ຺ຓິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປກ຺ໂກ ໂຫຕິ ອາມວຓ຺ຓີ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ປສາຣິຕໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປກ຺ໂກ ໂຫຕິ ອາມວຓ຺ຓີ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມ຺ພໍ ປກ຺ກໍ ອາມວຓ຺ຓິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອາໂມ ໂຫຕິ ອາມວຓ຺ຓີ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ປສາຣິຕໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອາໂມ ໂຫຕິ ອາມວຓ຺ຓີ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມ຺ພໍ ອາມໍ ອາມວຓ຺ຓິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປກ຺ໂກ ໂຫຕິ ປກ຺ກວຓ຺ຓີ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ປສາຣິຕໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປກ຺ໂກ ໂຫຕິ ປກ຺ກວຓ຺ຓີ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມ຺ພໍ ປກ຺ກໍ ປກ຺ກວຓ຺ຓິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອມ຺ພູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ທຸຕິຍອມ຺ພສຸຕ຺ຕໍ

(ຉຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິຕໍ, ປາຬິໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ກຕ຺ຖຈິປິ ນ ທິສ຺ສຕິ.) [( ) ‘‘ຉຏ຺ຐໍ ອຸກ຺ການຕ຺ຖເມວາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິຕໍ, ປາຬິໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ກຕ຺ຖຈິປິ ນ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘… ອາມໍ ປກ຺ໂກຠາສໍ, ປກ຺ກໍ ອາໂມຠາສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປາໂຐ ຠເວຍ຺ຍ]

໗. ມູສິກສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໗. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມູສິກາ. ກຕມາ ຈຕສ຺ໂສ? ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ໂນ ວສິຕາ, ວສິຕາ ໂນ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ, ເນວ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ໂນ ວສິຕາ, ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ຈ ວສິຕາ ຈ – ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕສ຺ໂສ ມູສິກາ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມູສິກູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ໂນ ວສິຕາ, ວສິຕາ ໂນ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ, ເນວ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ໂນ ວສິຕາ, ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ຈ ວສິຕາ ຈ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ໂນ ວສິຕາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ວສິຕາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມູສິກາ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ, ໂນ ວສິຕາ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ວສິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມໍ ນ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ວສິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມູສິກາ ວສິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ, ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ໂນ ວສິຕາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມໍ ນ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ວສິຕາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມູສິກາ ເນວ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ວສິຕາ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ ວສິຕາ ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ ວສິຕາ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມູສິກາ ຄາຘໍ ກຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ ວສິຕາ ຈ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມູສິກູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ພລີພທ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໘. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລີພທ຺ທາ [ພລິວທ຺ທາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ພລິພທ຺ຘາ (ກ.) ປຸ. ປ. ໑໖໒]. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ສຄວຈຓ຺ໂຑ ໂນ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ, ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ ໂນ ສຄວຈຓ຺ໂຑ, ສຄວຈຓ຺ໂຑ ຈ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ ຈ, ເນວ ສຄວຈຓ຺ໂຑ ໂນ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ພລີພທ຺ທາ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ພລີພທ຺ທູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ສຄວຈຓ຺ໂຑ ໂນ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ, ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ ໂນ ສຄວຈຓ຺ໂຑ, ສຄວຈຓ຺ໂຑ ຈ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ ຈ, ເນວ ສຄວຈຓ຺ໂຑ ໂນ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສຄວຈຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສກປຣິສໍ ອຸພ຺ເພເຊຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣປຣິສໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສຄວຈຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລີພທ຺ໂທ ສຄວຈຓ຺ໂຑ, ໂນ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ, ໂນ ສຄວຈຓ຺ໂຑ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣປຣິສໍ ອຸພ຺ເພເຊຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ສກປຣິສໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ, ໂນ ສຄວຈຓ຺ໂຑ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລີພທ຺ໂທ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ, ໂນ ສຄວຈຓ຺ໂຑ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສຄວຈຓ຺ໂຑ ຈ ໂຫຕິ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສກປຣິສໍ ອຸພ຺ເພເຊຕາ ໂຫຕິ ປຣປຣິສຎ຺ຈ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສຄວຈຓ຺ໂຑ ຈ ໂຫຕິ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລີພທ຺ໂທ ສຄວຈຓ຺ໂຑ ຈ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ ຈ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ສຄວຈຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ ໂນ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ສກປຣິສໍ ອຸພ຺ເພເຊຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣປຣິສຎ຺ຈ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ສຄວຈຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລີພທ຺ໂທ ເນວ ສຄວຈຓ຺ໂຑ, ໂນ ປຣຄວຈຓ຺ໂຑ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ພລີພທ຺ທູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຣຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໙. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຸກ຺ຂາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ເຜຄ຺ຄຸ ເຜຄ຺ຄຸປຣິວາໂຣ, ເຜຄ຺ຄຸ ສາຣປຣິວາໂຣ, ສາໂຣ ເຜຄ຺ຄຸປຣິວາໂຣ, ສາໂຣ ສາຣປຣິວາໂຣ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຣຸກ຺ຂາ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຣຸກ຺ຂູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ເຜຄ຺ຄຸ ເຜຄ຺ຄຸປຣິວາໂຣ, ເຜຄ຺ຄຸ ສາຣປຣິວາໂຣ, ສາໂຣ ເຜຄ຺ຄຸປຣິວາໂຣ, ສາໂຣ ສາຣປຣິວາໂຣ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເຜຄ຺ຄຸ ໂຫຕິ ເຜຄ຺ຄຸປຣິວາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸສ຺ສີໂລ ໂຫຕິ ປາປຘມ຺ໂມ; ປຣິສາປິສ຺ສ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເຜຄ຺ຄຸ ໂຫຕິ ເຜຄ຺ຄຸປຣິວາໂຣ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຸກ຺ໂຂ ເຜຄ຺ຄຸ ເຜຄ຺ຄຸປຣິວາໂຣ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເຜຄ຺ຄຸ ໂຫຕິ ສາຣປຣິວາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸສ຺ສີໂລ ໂຫຕິ ປາປຘມ຺ໂມ; ປຣິສາ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂຫຕິ ສີລວຕີ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເຜຄ຺ຄຸ ໂຫຕິ ສາຣປຣິວາໂຣ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຸກ຺ໂຂ ເຜຄ຺ຄຸ ສາຣປຣິວາໂຣ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສາໂຣ ໂຫຕິ ເຜຄ຺ຄຸປຣິວາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີລວາ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ; ປຣິສາ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສາໂຣ ໂຫຕິ ເຜຄ຺ຄຸປຣິວາໂຣ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຸກ຺ໂຂ ສາໂຣ ເຜຄ຺ຄຸປຣິວາໂຣ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສາໂຣ ໂຫຕິ ສາຣປຣິວາໂຣ? ອິຘ ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີລວາ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ; ປຣິສາປິສ຺ສ ໂຫຕິ ສີລວຕີ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສາໂຣ ໂຫຕິ ສາຣປຣິວາໂຣ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຸກ຺ໂຂ ສາໂຣ ສາຣປຣິວາໂຣ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຣຸກ຺ຂູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ [ປຸ. ປ. ໑໗໐]. ນວມໍ.

໑໐. ອາສີວິສສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໐. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສີວິສາ [ອາສິວິສາ (ກ.) ປຸ. ປ. ໑໖໓]. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອາຄຕວິໂສ ນ ໂຆຣວິໂສ, ໂຆຣວິໂສ ນ ອາຄຕວິໂສ, ອາຄຕວິໂສ ຈ ໂຆຣວິໂສ ຈ, ເນວາຄຕວິໂສ ນ ໂຆຣວິໂສ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສາ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອາຄຕວິໂສ ນ ໂຆຣວິໂສ, ໂຆຣວິໂສ ນ ອາຄຕວິໂສ, ອາຄຕວິໂສ ຈ ໂຆຣວິໂສ ຈ, ເນວາຄຕວິໂສ ນ ໂຆຣວິໂສ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຄຕວິໂສ ໂຫຕິ, ນ ໂຆຣວິໂສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠິຓ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂກໂຘ [ໂກໂປ (ກ.) ປຸ. ປ. ໑໖໓] ນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸເສຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຄຕວິໂສ ໂຫຕິ, ນ ໂຆຣວິໂສ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສີວິໂສ ອາຄຕວິໂສ, ນ ໂຆຣວິໂສ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ໂຆຣວິໂສ ໂຫຕິ, ນ ອາຄຕວິໂສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ເຫວ ໂຂ ອຠິຓ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂກໂຘ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸເສຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ໂຆຣວິໂສ ໂຫຕິ, ນ ອາຄຕວິໂສ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສີວິໂສ ໂຆຣວິໂສ, ນ ອາຄຕວິໂສ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຄຕວິໂສ ຈ ໂຫຕິ ໂຆຣວິໂສ ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠິຓ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂກໂຘ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸເສຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຄຕວິໂສ ຈ ໂຫຕິ ໂຆຣວິໂສ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສີວິໂສ ອາຄຕວິໂສ ຈ ໂຆຣວິໂສ ຈ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວາຄຕວິໂສ ໂຫຕິ ນ ໂຆຣວິໂສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ເຫວ ໂຂ ອຠິຓ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂກໂຘ ນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸເສຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວາຄຕວິໂສ ໂຫຕິ, ນ ໂຆຣວິໂສ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສີວິໂສ ເນວາຄຕວິໂສ ນ ໂຆຣວິໂສ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ.

ວລາຫກວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ທ຺ເວ ວລາຫາ ກຸມ຺ຠ-ອຸທກ, ຣຫທາ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ ອມ຺ພານິ;

ມູສິກາ ພລີພທ຺ທາ ຣຸກ຺ຂາ, ອາສີວິເສນ ເຕ ທສາຕິ.

(໑໒) ໒. ເກສິວຄ຺ໂຄ

໑. ເກສິສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໑. ອຖ ໂຂ ເກສິ ອສ຺ສທມ຺ມສາຣຖິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ເກສິໍ ອສ຺ສທມ຺ມສາຣຖິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ເກສິ, ປຎ຺ຎາໂຕ ອສ຺ສທມ຺ມສາຣຖີຕິ [ສຎ຺ຎາໂຕ ອສ຺ສທມ຺ມສາຣຖິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ເກສິ, ອສ຺ສທມ຺ມໍ ວິເນສີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອສ຺ສທມ຺ມໍ ສຓ຺ເຫນປິ ວິເນມິ, ຜຣຸເສນປິ ວິເນມິ, ສຓ຺ຫຜຣຸເສນປິ ວິເນມີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ເຕ, ເກສິ, ອສ຺ສທມ຺ໂມ ສຓ຺ເຫນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ຜຣຸເສນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ສຓ຺ຫຜຣຸເສນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ກິນ຺ຕິ ນໍ ກໂຣສີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອສ຺ສທມ຺ໂມ ສຓ຺ເຫນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ຜຣຸເສນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ສຓ຺ຫຜຣຸເສນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ; ຫນາມິ ນໍ, ຠນ຺ເຕ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ມາ ເມ ອາຈຣິຍກຸລສ຺ສ ອວຓ຺ໂຓ ອໂຫສີ’’ຕິ.

‘‘ຠຄວາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ. ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປຸຣິສທມ຺ມໍ ວິເນຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ເກສິ, ປຸຣິສທມ຺ມໍ ສຓ຺ເຫນປິ ວິເນມິ, ຜຣຸເສນປິ ວິເນມິ, ສຓ຺ຫຜຣຸເສນປິ ວິເນມິ. ຕຕ຺ຣິທໍ, ເກສິ, ສຓ຺ຫສ຺ມິໍ – ອິຕິ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ອິຕິ ກາຍສຸຈຣິຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ອິຕິ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ອິຕິ ວຈີສຸຈຣິຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ອິຕິ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ອິຕິ ມໂນສຸຈຣິຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ອິຕິ ເທວາ, ອິຕິ ມນຸສ຺ສາຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ, ເກສິ, ຜຣຸສສ຺ມິໍ – ອິຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອິຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ອິຕິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອິຕິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ອິຕິ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອິຕິ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ອິຕິ ນິຣໂຍ, ອິຕິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ, ອິຕິ ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ’’ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ, ເກສິ, ສຓ຺ຫຜຣຸສສ຺ມິໍ – ອິຕິ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ອິຕິ ກາຍສຸຈຣິຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ອິຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອິຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ອິຕິ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ອິຕິ ວຈີສຸຈຣິຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ອິຕິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອິຕິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ອິຕິ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ອິຕິ ມໂນສຸຈຣິຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ອິຕິ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອິຕິ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ອິຕິ ເທວາ, ອິຕິ ມນຸສ຺ສາ, ອິຕິ ນິຣໂຍ, ອິຕິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ, ອິຕິ ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິສທມ຺ໂມ ສຓ຺ເຫນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ຜຣຸເສນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ສຓ຺ຫຜຣຸເສນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ກິນ຺ຕິ ນໍ ຠຄວາ ກໂຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເມ, ເກສິ, ປຸຣິສທມ຺ໂມ ສຓ຺ເຫນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ຜຣຸເສນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ສຓ຺ຫຜຣຸເສນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ຫນາມິ ນໍ, ເກສີ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ປາຓາຕິປາໂຕ ກປ຺ປຕິ. ອຖ ຈ ປນ ຠຄວາ ເອວມາຫ – ‘ຫນາມິ, ນໍ ເກສີ’’’ຕິ! ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ເກສິ! ນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາຓາຕິປາໂຕ ກປ຺ປຕິ. ອປິ ຈ ໂຍ ປຸຣິສທມ຺ໂມ ສຓ຺ເຫນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ຜຣຸເສນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ສຓ຺ຫຜຣຸເສນ ວິນຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ນ ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອນຸສາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ, ນາປິ ວິຎ຺ຎູ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອນຸສາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ວໂຘ ເຫໂສ, ເກສິ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ – ຍໍ ນ ຕຖາຄໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອນຸສາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ, ນາປິ ວິຎ຺ຎູ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອນຸສາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂສ ຫິ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຫໂຕ ໂຫຕິ – ຍໍ ນ ຕຖາຄໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອນຸສາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ, ນາປິ ວິຎ຺ຎູ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອນຸສາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຊວສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໒. ‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອຊ຺ຊເວນ, ຊເວນ, ຂນ຺ຕິຍາ, ໂສຣຈ຺ເຈນ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ, ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອຊ຺ຊເວນ, ຊເວນ, ຂນ຺ຕິຍາ, ໂສຣຈ຺ເຈນ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປໂຕທສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໓. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠທ຺ຣາ ອສ຺ສາຊານີຍາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ປໂຕທຈ຺ຉາຍໍ ທິສ຺ວາ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມໍ ອຊ຺ຊ ອສ຺ສທມ຺ມສາຣຖິ ກາຣຓໍ ກາເຣສ຺ສຕິ, ກິມສ຺ສາຫໍ [ກຖມສ຺ສາຫໍ (ກ.)] ປຏິກໂຣມີ’ຕິ! ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ນ ເຫວ ໂຂ ປໂຕທຈ຺ຉາຍໍ ທິສ຺ວາ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ໂລມເວຘວິທ຺ໂຘ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມໍ ອຊ຺ຊ ອສ຺ສທມ຺ມສາຣຖິ ກາຣຓໍ ກາເຣສ຺ສຕິ, ກິມສ຺ສາຫໍ ປຏິກໂຣມີ’ຕິ! ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ນ ເຫວ ໂຂ ປໂຕທຈ຺ຉາຍໍ ທິສ຺ວາ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ນາປິ ໂລມເວຘວິທ຺ໂຘ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ຈມ຺ມເວຘວິທ຺ໂຘ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມໍ ອຊ຺ຊ ອສ຺ສທມ຺ມສາຣຖິ ກາຣຓໍ ກາເຣສ຺ສຕິ, ກິມສ຺ສາຫໍ ປຏິກໂຣມີ’ຕິ! ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ນ ເຫວ ໂຂ ປໂຕທຈ຺ຉາຍໍ ທິສ຺ວາ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ນາປິ ໂລມເວຘວິທ຺ໂຘ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ນາປິ ຈມ຺ມເວຘວິທ຺ໂຘ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ອຏ຺ຐິເວຘວິທ຺ໂຘ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມໍ ອຊ຺ຊ ອສ຺ສທມ຺ມສາຣຖິ ກາຣຓໍ ກາເຣສ຺ສຕິ, ກິມສ຺ສາຫໍ ປຏິກໂຣມີ’ຕິ! ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ໂລກສ຺ມິໍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠທ຺ຣາ ອສ຺ສາຊານີຍາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ຠທ຺ຣາ ປຸຣິສາຊານີຍາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ສຸຓາຕິ – ‘ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ທຸກ຺ຂິໂຕ ວາ ກາລງ຺ກໂຕ [ກາລກໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ’ຕິ. ໂສ ເຕນ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂຍນິໂສ ປທຫຕິ. ປຫິຕຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ເຈວ ປຣມສຈ຺ຈໍ [ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ (ກ.) ມ. ນິ. ໒.໑໘໓ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ປໂຕທຈ຺ຉາຍໍ ທິສ຺ວາ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ຠທ຺ຣໍ ປຸຣິສາຊານີຍໍ ວທາມິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ຠທ຺ໂຣ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຓາຕິ – ‘ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ທຸກ຺ຂິໂຕ ວາ ກາລງ຺ກໂຕ ວາ’ຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ສາມໍ ປສ຺ສຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂິຕໍ ວາ ກາລງ຺ກຕໍ ວາ. ໂສ ເຕນ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂຍນິໂສ ປທຫຕິ. ປຫິຕຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ເຈວ ປຣມສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ໂລມເວຘວິທ຺ໂຘ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ຠທ຺ຣໍ ປຸຣິສາຊານີຍໍ ວທາມິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ຠທ຺ໂຣ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຓາຕິ – ‘ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ທຸກ຺ຂິໂຕ ວາ ກາລງ຺ກໂຕ ວາ’ຕິ, ນາປິ ສາມໍ ປສ຺ສຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂິຕໍ ວາ ກາລງ຺ກຕໍ ວາ, ອປິ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ຎາຕິ ວາ ສາໂລຫິໂຕ ວາ ທຸກ຺ຂິໂຕ ວາ ໂຫຕິ ກາລງ຺ກໂຕ ວາ. ໂສ ເຕນ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂຍນິໂສ ປທຫຕິ. ປຫິຕຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ເຈວ ປຣມສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຈມ຺ມເວຘວິທ຺ໂຘ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ຠທ຺ຣໍ ປຸຣິສາຊານີຍໍ ວທາມິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ຠທ຺ໂຣ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຓາຕິ – ‘ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ທຸກ຺ຂິໂຕ ວາ ກາລງ຺ກໂຕ ວາ’ຕິ, ນາປິ ສາມໍ ປສ຺ສຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂິຕໍ ວາ ກາລງ຺ກຕໍ ວາ, ນາປິສ຺ສ ຎາຕິ ວາ ສາໂລຫິໂຕ ວາ ທຸກ຺ຂິໂຕ ວາ ໂຫຕິ ກາລງ຺ກໂຕ ວາ, ອປິ ຈ ໂຂ ສາມຎ຺ເຎວ ຜຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ສາຣີຣິກາຫິ ເວທນາຫິ ທຸກ຺ຂາຫິ ຕິພ຺ພາຫິ [ຕິປ຺ປາຫິ (ສີ. ປີ.)] ຂຣາຫິ ກຏຸກາຫິ ອສາຕາຫິ ອມນາປາຫິ ປາຓຫຣາຫິ. ໂສ ເຕນ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂຍນິໂສ ປທຫຕິ. ປຫິຕຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ເຈວ ປຣມສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ອຏ຺ຐິເວຘວິທ຺ໂຘ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ຠທ຺ຣໍ ປຸຣິສາຊານີຍໍ ວທາມິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂຣ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຠທ຺ໂຣ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ໂລກສ຺ມິໍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠທ຺ຣາ ປຸຣິສາຊານີຍາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ນາຄສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໔. ‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ໂສຕາ ຈ ໂຫຕິ, ຫນ຺ຕາ ຈ, ຂນ຺ຕາ ຈ, ຄນ຺ຕາ ຈ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ໂສຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຍເມນໍ ຫຕ຺ຖິທມ຺ມສາຣຖິ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ – ຍທິ ວາ ກຕປຸພ຺ພໍ ຍທິ ວາ ອກຕປຸພ຺ພໍ – ຕໍ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ [ອຏ຺ຐິກຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ອ. ນິ. ໕.໑໔໐] ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ [ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສໂຕ ສຸຓາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ໂສຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຫນ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ຫຕ຺ຖິມ຺ປິ ຫນຕິ, ຫຕ຺ຖາຣຸຫມ຺ປິ ຫນຕິ, ອສ຺ສມ຺ປິ ຫນຕິ, ອສ຺ສາຣຸຫມ຺ປິ ຫນຕິ, ຣຖມ຺ປິ ຫນຕິ, ຣຖິກມ຺ປິ ຫນຕິ, ປຕ຺ຕິກມ຺ປິ ຫນຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຫນ຺ຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂນ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ຂໂມ ໂຫຕິ ສຕ຺ຕິປ຺ປຫາຣານໍ ອສິປ຺ປຫາຣານໍ ອຸສຸປ຺ປຫາຣານໍ ຜຣສຸປ຺ປຫາຣານໍ [‘‘ຜຣສຸປ຺ປຫາຣານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປທໍ ສ຺ຍາມໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ. ມ. ນິ. ໓.໒໑໗ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ເຠຣິປຓວສງ຺ຂຕິຓວນິນ຺ນາທສທ຺ທານໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂນ຺ຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຄນ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຍເມນໍ ຫຕ຺ຖິທມ຺ມສາຣຖິ ທິສໍ ເປເສຕິ – ຍທິ ວາ ຄຕປຸພ຺ພໍ ຍທິ ວາ ອຄຕປຸພ຺ພໍ – ຕໍ ຂິປ຺ປເມວ ຄນ຺ຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຄນ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ …ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາ ຈ ໂຫຕິ, ຫນ຺ຕາ ຈ, ຂນ຺ຕາ ຈ, ຄນ຺ຕາ ຈ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ເທສິຍມາເນ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຫນ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ (ຫນຕິ) [( ) ນຕ຺ຖິ ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ. ອ. ນິ. ໔.໑໖໔ ປຏິປທາວຄ຺ເຄ ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ສເມຕີ’’ຕິ ປທໍ ສພ຺ພຕ຺ຖປິ ທິສ຺ສຕິ] ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ຫນຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຫນ຺ຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂນ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປິປາສາຍ, ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສານໍ ທຸຣຸຕ຺ຕານໍ ທຸຣາຄຕານໍ ວຈນປຖານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສາຣີຣິການໍ ເວທນານໍ ທຸກ຺ຂານໍ ຕິພ຺ພານໍ ຂຣານໍ ກຏຸການໍ ອສາຕານໍ ອມນາປານໍ ປາຓຫຣານໍ ອຘິວາສກຊາຕິໂກ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂນ຺ຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄນ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາຍໍ ທິສາ ອຄຕປຸພ຺ພາ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ຂິປ຺ປຎ຺ເຎວ ຄນ຺ຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄນ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຐານສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໕. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐານານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐານໍ ອມນາປໍ ກາຕຸໍ; ຕຎ຺ຈ ກຍິຣມານໍ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐານໍ ອມນາປໍ ກາຕຸໍ; ຕຎ຺ຈ ກຍິຣມານໍ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐານໍ ມນາປໍ ກາຕຸໍ; ຕຎ຺ຈ ກຍິຣມານໍ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐານໍ ມນາປໍ ກາຕຸໍ; ຕຎ຺ຈ ກຍິຣມານໍ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍມິທໍ [ຍທິທໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຐານໍ ອມນາປໍ ກາຕຸໍ; ຕຎ຺ຈ ກຍິຣມານໍ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐານໍ ອຸຠເຍເນວ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ [ປຎ຺ຎາຍຕິ (?)]. ຍມ຺ປິທໍ [ຍທິທໍ (ກ.)] ຐານໍ ອມນາປໍ ກາຕຸໍ; ອິມິນາປິ ນໍ [ຕໍ (ສີ. ປີ.) ສ຺ຍາມໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ] ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ. ຍມ຺ປິທໍ ຐານໍ ກຍິຣມານໍ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ອິມິນາປິ ນໍ [ຕໍ (ປີ.) ສີ. ສ຺ຍາ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ] ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐານໍ ອຸຠເຍເນວ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍມິທໍ ຐານໍ ອມນາປໍ ກາຕຸໍ; ຕຎ຺ຈ ກຍິຣມານໍ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອິມສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐາເນ ພາໂລ ຈ ປຓ຺ຑິໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ ປຸຣິສຖາເມ ປຸຣິສວີຣິເຍ ປຸຣິສປຣກ຺ກເມ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂ ອິທໍ ຐານໍ ອມນາປໍ ກາຕຸໍ; ອຖ ຈຣຫິທໍ ຐານໍ ກຍິຣມານໍ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’ຕິ. ໂສ ຕໍ ຐານໍ ນ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອກຍິຣມານໍ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂ ອິທໍ ຐານໍ ອມນາປໍ ກາຕຸໍ; ອຖ ຈຣຫິທໍ ຐານໍ ກຍິຣມານໍ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’ຕິ. ໂສ ຕໍ ຐານໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ກຍິຣມານໍ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍມິທໍ [ຍທິທໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຐານໍ ມນາປໍ ກາຕຸໍ; ຕຎ຺ຈ ກຍິຣມານໍ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອິມສ຺ມິມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐາເນ ພາໂລ ຈ ປຓ຺ຑິໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ ປຸຣິສຖາເມ ປຸຣິສວີຣິເຍ ປຸຣິສປຣກ຺ກເມ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂ ອິທໍ ຐານໍ ມນາປໍ ກາຕຸໍ; ອຖ ຈຣຫິທໍ ຐານໍ ກຍິຣມານໍ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’ຕິ. ໂສ ຕໍ ຐານໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ກຍິຣມານໍ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂ ອິທໍ ຐານໍ ມນາປໍ ກາຕຸໍ; ອຖ ຈຣຫິທໍ ຐານໍ ກຍິຣມານໍ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’ຕິ. ໂສ ຕໍ ຐານໍ ນ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອກຍິຣມານໍ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍມິທໍ ຐານໍ ມນາປໍ ກາຕຸໍ, ຕຎ຺ຈ ກຍິຣມານໍ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐານໍ ອຸຠເຍເນວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ. ຍມ຺ປິທໍ ຐານໍ ມນາປໍ ກາຕຸໍ, ອິມິນາປິ ນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ; ຍມ຺ປິທໍ ຐານໍ ກຍິຣມານໍ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອິມິນາປິ ນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐານໍ ອຸຠເຍເນວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຐານານີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອປ຺ປມາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໖. ‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐາເນຫິ ອປ຺ປມາໂທ ກຣຓີໂຍ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖ, ກາຍສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຖ; ຕຕ຺ຖ ຈ ມາ ປມາທຕ຺ຖ. ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖ, ວຈີສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຖ; ຕຕ຺ຖ ຈ ມາ ປມາທຕ຺ຖ. ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖ, ມໂນສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຖ; ຕຕ຺ຖ ຈ ມາ ປມາທຕ຺ຖ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຖ; ຕຕ຺ຖ ຈ ມາ ປມາທຕ຺ຖ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ຠາວິຕໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ຠາວິຕໍ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ຠາວິຕໍ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ປຫີນາ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຠາວິຕາ, ໂສ ນ ຠາຍຕິ ສມ຺ປຣາຍິກສ຺ສ ມຣຓສ຺ສາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອາຣກ຺ຂສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໗. ‘‘ຈຕູສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕຣູເປນ ອປ຺ປມາໂທ ສຕິ ເຈຕໂສ ອາຣກ຺ໂຂ ກຣຓີໂຍ. ກຕເມສຸ ຈຕູສຸ? ‘ມາ ເມ ຣຊນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ຊີ’ຕິ ອຕ຺ຕຣູເປນ ອປ຺ປມາໂທ ສຕິ ເຈຕໂສ ອາຣກ຺ໂຂ ກຣຓີໂຍ; ‘ມາ ເມ ໂທສນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ທຸສ຺ສີ’ຕິ ອຕ຺ຕຣູເປນ ອປ຺ປມາໂທ ສຕິ ເຈຕໂສ ອາຣກ຺ໂຂ ກຣຓີໂຍ; ‘ມາ ເມ ໂມຫນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ມຸຍ຺ຫີ’ຕິ ອຕ຺ຕຣູເປນ ອປ຺ປມາໂທ ສຕິ ເຈຕໂສ ອາຣກ຺ໂຂ ກຣຓີໂຍ; ‘ມາ ເມ ມທນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຊີ’ຕິ ອຕ຺ຕຣູເປນ ອປ຺ປມາໂທ ສຕິ ເຈຕໂສ ອາຣກ຺ໂຂ ກຣຓີໂຍ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣຊນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຣຊ຺ຊຕິ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ, ໂທສນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ທຸສ຺ສຕິ ວີຕໂທສຕ຺ຕາ, ໂມຫນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ມຸຍ຺ຫຕິ ວີຕໂມຫຕ຺ຕາ, ມທນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ມຊ຺ຊຕິ ວີຕມທຕ຺ຕາ, ໂສ ນ ຉມ຺ຠຕິ ນ ກມ຺ປຕິ ນ ເວຘຕິ ນ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ປນ ສມຓວຈນເຫຕຸປິ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສໍເວຊນີຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໘. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສນີຍານິ ສໍເວຊນີຍານິ ຐານານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ຊາໂຕ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສນີຍໍ ສໍເວຊນີຍໍ ຐານໍ. ‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສນີຍໍ ສໍເວຊນີຍໍ ຐານໍ. ‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສນີຍໍ ສໍເວຊນີຍໍ ຐານໍ. ‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສນີຍໍ ສໍເວຊນີຍໍ ຐານໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ສທ຺ຘສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສນີຍານິ ສໍເວຊນີຍານິ ຐານານີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຐມຠຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໙. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຍານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ຊາຕິຠຍໍ, ຊຣາຠຍໍ, ພ຺ຍາຘິຠຍໍ, ມຣຓຠຍໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ທຸຕິຍຠຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໐. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຍານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອຄ຺ຄິຠຍໍ, ອຸທກຠຍໍ, ຣາຊຠຍໍ, ໂຈຣຠຍໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານີ’’ຕິ. ທສມໍ.

ເກສິວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ເກສິ ຊໂວ ປໂຕໂທ ຈ, ນາໂຄ ຐາເນນ ປຎ຺ຈມໍ;

ອປ຺ປມາໂທ ຈ ອາຣກ຺ໂຂ, ສໍເວຊນີຍຎ຺ຈ ທ຺ເວ ຠຍາຕິ.

(໑໓) ໓. ຠຍວຄ຺ໂຄ

໑. ອຕ຺ຕານຸວາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໑. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຍານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອຕ຺ຕານຸວາທຠຍໍ, ປຣານຸວາທຠຍໍ, ທຓ຺ຑຠຍໍ, ທຸຄ຺ຄຕິຠຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕານຸວາທຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຫຎ຺ເຈວ [ອຫຎ຺ເຈ (?)] ໂຂ ປນ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈເຣຍ຺ຍໍ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈເຣຍ຺ຍໍ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈເຣຍ຺ຍໍ, ກິຎ຺ຈ ຕໍ ຍໍ ມໍ [ກິຎ຺ຈ ຕໍ ມໍ (ສີ.), ກິຎ຺ຈ ມໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ກິຎ຺ຈ ຕໍ ກມ຺ມໍ (ປີ. ກ.)] ອຕ຺ຕາ ສີລໂຕ ນ ອຸປວເທຍ຺ຍາ’ຕິ! ໂສ ອຕ຺ຕານຸວາທຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕານຸວາທຠຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣານຸວາທຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈເຣຍ຺ຍໍ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈເຣຍ຺ຍໍ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈເຣຍ຺ຍໍ, ກິຎ຺ຈ ຕໍ ຍໍ ມໍ ປເຣ ສີລໂຕ ນ ອຸປວເທຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ! ໂສ ປຣານຸວາທຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣານຸວາທຠຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຓ຺ຑຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປສ຺ສຕິ ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ, ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ເຕ, ກສາຫິປິ ຕາເຬນ຺ເຕ, ເວຕ຺ເຕຫິປິ ຕາເຬນ຺ເຕ, ອທ຺ຘທຓ຺ຑເກຫິປິ ຕາເຬນ຺ເຕ, ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ, ປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ, ຫຕ຺ຖປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ, ກຓ຺ຓມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ, ນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ, ກຓ຺ຓນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ, ພິລງ຺ຄຖາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ, ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ, ຣາຫຸມຸຂມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ, ໂຊຕິມາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ, ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ, ເອຣກວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ, ຈີຣກວາສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ, ເອເຓຍ຺ຍກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ, ພລິສມໍສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ, ກຫາປຓກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ, ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ, ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ, ປລາລປີຐກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ, ຕຕ຺ເຕນປິ ເຕເລນ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ເຕ, ສຸນເຂຫິປິ ຂາທາເປນ຺ເຕ, ຊີວນ຺ຕມ຺ປິ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສນ຺ເຕ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ.

‘‘ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍຖາຣູປານໍ ໂຂ ປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ເຫຕຸ ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ຕິ, ກສາຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ…ເປ… ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ເອວຣູປໍ ປາປກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍໍ, ມມ຺ປິ ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວຣູປາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣຍ຺ຍຸໍ, ກສາຫິປິ ຕາເຬຍ຺ຍຸໍ, ເວຕ຺ເຕຫິປິ ຕາເຬຍ຺ຍຸໍ, ອທ຺ຘທຓ຺ຑເກຫິປິ ຕາເຬຍ຺ຍຸໍ, ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ຫຕ຺ຖປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ກຓ຺ຓມ຺ປິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ກຓ຺ຓນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ພິລງ຺ຄຖາລິກມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ; ຣາຫຸມຸຂມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ໂຊຕິມາລິກມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ເອຣກວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຈີຣກວາສິກມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ເອເຓຍ຺ຍກມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ພລິສມໍສິກມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ກຫາປຓກມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ປລາລປີຐກມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ເຕນປິ ເຕເລນ ໂອສິຎ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ, ສຸນເຂຫິປິ ຂາທາເປຍ຺ຍຸໍ, ຊີວນ຺ຕມ຺ປິ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສຍ຺ຍຸໍ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ໂສ ທຓ຺ຑຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ນ ປເຣສໍ ປາຠຕໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ໂຕ ຈຣຕິ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ…ເປ… ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຓ຺ຑຠຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຄ຺ຄຕິຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປາປໂກ ວິປາໂກ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປາປໂກ ວິປາໂກ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈເຣຍ຺ຍໍ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈເຣຍ຺ຍໍ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈເຣຍ຺ຍໍ, ກິຎ຺ຈ ຕໍ ຍາຫໍ ນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ! ໂສ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຄ຺ຄຕິຠຍໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ອູມິຠຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໒. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຍານິ ອຸທໂກໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ [ອຸທໂກໂຣຫນ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໑໖໑)] ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອູມິຠຍໍ, ກຸມ຺ຠີລຠຍໍ, ອາວຏ຺ຏຠຍໍ, ສຸສຸກາຠຍໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ອຸທໂກໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພານິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ [ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ [ປພ຺ພຊໂຕ (ສີ.)] ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອູມິຠຍໍ, ກຸມ຺ຠີລຠຍໍ, ອາວຏ຺ຏຠຍໍ, ສຸສຸກາຠຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອູມິຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ໂອຕິຓ຺ໂຓມ຺ຫິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’ຕິ! ຕເມນໍ ຕຖາ ປພ຺ພຊິຕໍ ສມານໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ໂອວທນ຺ຕິ ອນຸສາສນ຺ຕິ – ‘ເອວໍ ເຕ ອຠິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ປຏິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ອາໂລເກຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ວິໂລເກຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ສມິຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ປສາຣິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ມຍໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູຕາ ສມານາ ອຎ຺ເຎ ໂອວທາມປິ ອນຸສາສາມປິ. ອິເມ ປນມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ມຎ຺ເຎ ນຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ມຎ຺ເຎ ໂອວທິຕພ຺ພໍ ອນຸສາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’ຕິ. ໂສ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອູມິຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ອູມິຠຍນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຘູປາຍາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອູມິຠຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ຠີລຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ໂອຕິຓ຺ໂຓມ຺ຫິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’ຕິ! ຕເມນໍ ຕຖາ ປພ຺ພຊິຕໍ ສມານໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ໂອວທນ຺ຕິ ອນຸສາສນ຺ຕິ – ‘ອິທໍ ເຕ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ປາຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ປາຕພ຺ພໍ, ກປ຺ປິຍໍ ເຕ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຕ ນ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ກປ຺ປິຍໍ ເຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຕ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ກປ຺ປິຍໍ ເຕ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຕ ນ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ກປ຺ປິຍໍ ເຕ ປາຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຕ ນ ປາຕພ຺ພໍ, ກາເລ ເຕ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ວິກາເລ ເຕ ນ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ກາເລ ເຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ວິກາເລ ເຕ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ກາເລ ເຕ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ວິກາເລ ເຕ ນ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ກາເລ ເຕ ປາຕພ຺ພໍ, ວິກາເລ ເຕ ນ ປາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ມຍໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູຕາ ສມານາ ຍໍ ອິຈ຺ຉາມ ຕໍ ຂາທາມ, ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉາມ ນ ຕໍ ຂາທາມ; ຍໍ ອິຈ຺ຉາມ ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມ, ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉາມ ນ ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມ; ຍໍ ອິຈ຺ຉາມ ຕໍ ສາຍາມ, ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉາມ ນ ຕໍ ສາຍາມ; ຍໍ ອິຈ຺ຉາມ ຕໍ ປິວາມ, ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉາມ ນ ຕໍ ປິວາມ; ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ຂາທາມ ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ຂາທາມ ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊາມ ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊາມ ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ສາຍາມ ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ສາຍາມ ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ປິວາມ ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ປິວາມ, ກາເລປິ ຂາທາມ ວິກາເລປິ ຂາທາມ ກາເລປິ ຠຸຎ຺ຊາມ ວິກາເລປິ ຠຸຎ຺ຊາມ ກາເລປິ ສາຍາມ ວິກາເລປິ ສາຍາມ ກາເລປິ ປິວາມ ວິກາເລປິ ປິວາມ; ຍມ຺ປິ ໂນ ສທ຺ຘາ ຄຫປຕິກາ ທິວາ ວິກາເລ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣປິເມ [ຕຕ຺ຖປິເມ (ມ. ນິ. ໒.໑໖໓)] ມຸຂາວຣຓໍ ມຎ຺ເຎ ກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ. ໂສ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກຸມ຺ຠີລຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ກຸມ຺ຠີລຠຍນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອທຣິກຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ຠີລຠຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຏ຺ຏຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ໂອຕິຓ຺ໂຓມ຺ຫິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ, ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’ຕິ! ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ ອຣກ຺ຂິເຕເນວ ກາເຍນ ອຣກ຺ຂິຕາຍ ວາຈາຍ ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາ ອສໍວຸເຕຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສຕິ ຄຫປຕິໍ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕໍ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕໍ ສມງ຺ຄີຠູຕໍ ປຣິຈາຣຍມານໍ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ມຍໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູຕາ ສມານາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາຣິມ຺ຫາ; ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເມ ກຸເລ ໂຠຄາ. ສກ຺ກາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ! ໂສ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາວຏ຺ຏຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ອາວຏ຺ຏຠຍນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຏ຺ຏຠຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸສຸກາຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ໂອຕິຓ຺ໂຓມ຺ຫິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’ຕິ! ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ ອຣກ຺ຂິເຕເນວ ກາເຍນ ອຣກ຺ຂິຕາຍ ວາຈາຍ ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາ ອສໍວຸເຕຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສຕິ ມາຕຸຄາມໍ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ທຸປ຺ປາຣຸຕໍ ວາ. ຕສ຺ສ ມາຕຸຄາມໍ ທິສ຺ວາ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ທຸປ຺ປາຣຸຕໍ ວາ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ໂສ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸສຸກາຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ສຸສຸກາຠຍນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕຸຄາມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸສຸກາຠຍໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພານີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຐມນານາກຣຓສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໓. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? [ກຖາ. ໖໗໑ ອາທໂຍ] ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຕທສ຺ສາເທຕິ, ຕໍ ນິກາເມຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຕທຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣີ ອປຣິຫີໂນ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິການໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານໍ ກປ຺ໂປ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ນິຣຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ເປຕ຺ຕິວິສຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ສາວໂກ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິເສໂສ ອຍໍ ອຘິປ຺ປຍາໂສ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ, ຍທິທໍ ຄຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ [ຍທິທໍ ຈຸຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ຈາຕິ (ກ.) ອ. ນິ. ໓.໑໑໗ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ].

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຕທສ຺ສາເທຕິ, ຕໍ ນິກາເມຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຕທຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣີ ອປຣິຫີໂນ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອາຠສ຺ສຣານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອາຠສ຺ສຣານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານໍ ທ຺ເວ ກປ຺ປາ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ນິຣຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ເປຕ຺ຕິວິສຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ສາວໂກ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິເສໂສ ອຍໍ ອຘິປ຺ປຍາໂສ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ, ຍທິທໍ ຄຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຕທສ຺ສາເທຕິ, ຕໍ ນິກາເມຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຕທຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣີ ອປຣິຫີໂນ, ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ສຸຠກິຓ຺ຫານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ສຸຠກິຓ຺ຫານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກປ຺ປາ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ນິຣຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ເປຕ຺ຕິວິສຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ສາວໂກ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິເສໂສ ອຍໍ ອຘິປ຺ປຍາໂສ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ, ຍທິທໍ ຄຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຕທສ຺ສາເທຕິ, ຕໍ ນິກາເມຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຕທຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣີ ອປຣິຫີໂນ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ເວຫປ຺ຜລານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ເວຫປ຺ຜລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານໍ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ນິຣຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ເປຕ຺ຕິວິສຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ສາວໂກ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິເສໂສ ອຍໍ ອຘິປ຺ປຍາໂສ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ, ຍທິທໍ ຄຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ທຸຕິຍນານາກຣຓສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໔. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ຣູປຄຕໍ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ, ເຕ ຘມ຺ເມ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂຣຄໂຕ ຄຓ຺ຑໂຕ ສລ຺ລໂຕ ອຆໂຕ ອາພາຘໂຕ ປຣໂຕ ປໂລກໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປປຕ຺ຕິ ອສາຘາຣຓາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ຣູປຄຕໍ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ, ເຕ ຘມ຺ເມ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂຣຄໂຕ ຄຓ຺ຑໂຕ ສລ຺ລໂຕ ອຆໂຕ ອາພາຘໂຕ ປຣໂຕ ປໂລກໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປປຕ຺ຕິ ອສາຘາຣຓາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຐມເມຕ຺ຕາສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໕. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ ຕຖາ ຕຕິຍໍ ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຕທສ຺ສາເທຕິ, ຕໍ ນິກາເມຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຕທຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣີ ອປຣິຫີໂນ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິການໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານໍ ກປ຺ໂປ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ນິຣຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ເປຕ຺ຕິວິສຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ສາວໂກ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິເສໂສ ອຍໍ ອຘິປ຺ປຍາໂສ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ, ຍທິທໍ ຄຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ ຕຖາ ຕຕິຍໍ ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຕທສ຺ສາເທຕິ, ຕໍ ນິກາເມຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຕທຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣີ ອປຣິຫີໂນ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອາຠສ຺ສຣານໍ [ສ຺ຍາມໂປຕ຺ຖເກ ປນ ກຣຸຓາທໂຍ ຕໂຍ ວິຫາຣາ ອາຠສ຺ສຣາທີຫິ ຕີຫິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓເມວ ທສ຺ສິຕໍ] ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອາຠສ຺ສຣານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານໍ ທ຺ເວ ກປ຺ປາ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ…ເປ… ສຸຠກິຓ຺ຫານໍ [ສ຺ຍາມໂປຕ຺ຖເກ ປນ ກຣຸຓາທໂຍ ຕໂຍ ວິຫາຣາ ອາຠສ຺ສຣາທີຫິ ຕີຫິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓເມວ ທສ຺ສິຕໍ] ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ສຸຠກິຓ຺ຫານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກປ຺ປາ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ…ເປ… ເວຫປ຺ຜລານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ເວຫປ຺ຜລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານໍ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ນິຣຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ເປຕ຺ຕິວິສຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ສາວໂກ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິເສໂສ ອຍໍ ອຘິປ຺ປຍາໂສ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ, ຍທິທໍ ຄຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ທຸຕິຍເມຕ຺ຕາສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໖. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ ຕຖາ ຕຕິຍໍ ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ຣູປຄຕໍ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ ເຕ ຘມ຺ເມ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂຣຄໂຕ ຄຓ຺ຑໂຕ ສລ຺ລໂຕ ອຆໂຕ ອາພາຘໂຕ ປຣໂຕ ປໂລກໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປປຕ຺ຕິ ອສາຘາຣຓາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຣຸຓາ…ເປ… ມຸທິຕາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ ຕຖາ ຕຕິຍໍ ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ຣູປຄຕໍ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ ເຕ ຘມ຺ເມ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂຣຄໂຕ ຄຓ຺ຑໂຕ ສລ຺ລໂຕ ອຆໂຕ ອາພາຘໂຕ ປຣໂຕ ປໂລກໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປປຕ຺ຕິ ອສາຘາຣຓາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ປຐມຕຖາຄຕອຈ຺ຉຣິຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໗. ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ [ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຍທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕາ ກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ອຖ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອປ຺ປມາໂຓ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ຍາປິ ຕາ ໂລກນ຺ຕຣິກາ ອຆາ ອສໍວຸຕາ ອນ຺ຘກາຣາ ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາ ຍຕ຺ຖປິເມສໍ [ຍຕ຺ຖິເມສໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິການໍ ເອວໍມຫານຸຠາວານໍ ອາຠາ ນານຸໂຠນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ອປ຺ປມາໂຓ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ເຍປິ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ ອຸປປນ຺ນາ ເຕປິ ເຕໂນຠາເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຎ຺ເຎປິ ກິຣ, ໂຠ, ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ອິຘູປປນ຺ນາ’ຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ອຍໍ ປຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ [ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ໂມ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ປາຕຸຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມຕິ, ອຖ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອປ຺ປມາໂຓ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ຍາປິ ຕາ ໂລກນ຺ຕຣິກາ ອຆາ ອສໍວຸຕາ ອນ຺ຘກາຣາ ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາ ຍຕ຺ຖປິເມສໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິການໍ ເອວໍມຫານຸຠາວານໍ ອາຠາ ນານຸໂຠນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ອປ຺ປມາໂຓ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ເຍປິ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ ອຸປປນ຺ນາ ເຕປິ ເຕໂນຠາເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຎ຺ເຎປິ ກິຣ, ໂຠ, ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ອິຘູປປນ຺ນາ’ຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ປາຕຸຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍທາ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ, ອຖ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອປ຺ປມາໂຓ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ຍາປິ ຕາ ໂລກນ຺ຕຣິກາ ອຆາ ອສໍວຸຕາ ອນ຺ຘກາຣາ ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາ ຍຕ຺ຖປິເມສໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິການໍ ເອວໍມຫານຸຠາວານໍ ອາຠາ ນານຸໂຠນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ອປ຺ປມາໂຓ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ເຍປິ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ ອຸປປນ຺ນາ ເຕປິ ເຕໂນຠາເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຎ຺ເຎປິ ກິຣ, ໂຠ, ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ອິຘູປປນ຺ນາ’ຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ອຍໍ ຕຕິໂຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ປາຕຸຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍທາ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ອຖ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອປ຺ປມາໂຓ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ຍາປິ ຕາ ໂລກນ຺ຕຣິກາ ອຆາ ອສໍວຸຕາ ອນ຺ຘກາຣາ ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາ ຍຕ຺ຖປິເມສໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິການໍ ເອວໍມຫານຸຠາວານໍ ອາຠາ ນານຸໂຠນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ອປ຺ປມາໂຓ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ເຍປິ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ ອຸປປນ຺ນາ ເຕປິ ເຕໂນຠາເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຎ຺ເຎປິ ກິຣ, ໂຠ, ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ອິຘູປປນ຺ນາ’ຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ປາຕຸຠວຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ທຸຕິຍຕຖາຄຕອຈ຺ຉຣິຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໘. ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອາລຍາຣາມາ [ອາລຍຣາມາ (ອຎ຺ຎສຸຕ຺ເຕສຸ)], ຠິກ຺ຂເວ, ປຊາ ອາລຍຣຕາ ອາລຍສມ຺ມຸທິຕາ; ສາ ຕຖາຄເຕນ ອນາລເຍ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ສຸສ຺ສູສຕິ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ອຍໍ ປຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ປາຕຸຠວຕິ.