໒. ຈຣວຄ຺ໂຄ

໑. ຈຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໑. [ອິຕິວຸ. ໑໑໐] ‘‘ຈຣໂຕ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕິ, ນປ຺ປຊຫຕິ ນ ວິໂນເທຕິ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ [ພ຺ຍນ຺ຕິກໂຣຕິ (ປີ.), ພ຺ຍນ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ (ກ.)] ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ, ຈຣມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ‘ອນາຕາປີ ອໂນຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຐິຕສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕິ, ນປ຺ປຊຫຕິ ນ ວິໂນເທຕິ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ, ຐິໂຕປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ‘ອນາຕາປີ ອໂນຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕິ, ນປ຺ປຊຫຕິ ນ ວິໂນເທຕິ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ, ນິສິນ຺ໂນປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ‘ອນາຕາປີ ອໂນຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ສຍານສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຊາຄຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕິ, ນປ຺ປຊຫຕິ ນ ວິໂນເທຕິ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ, ສຍາໂນປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄໂຣ ເອວໍຠູໂຕ ‘ອນາຕາປີ ອໂນຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຈຣໂຕ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນາຘິວາເສຕິ, ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ, ຈຣມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ‘ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຐິຕສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນາຘິວາເສຕິ, ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ, ຐິໂຕປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ‘ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນາຘິວາເສຕິ, ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ, ນິສິນ຺ໂນປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ‘ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ສຍານສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຊາຄຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນາຘິວາເສຕິ, ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ, ສຍາໂນປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄໂຣ ເອວໍຠູໂຕ ‘ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

‘‘ຈຣໍ ວາ ຍທິ ວາ ຕິຏ຺ຐໍ, ນິສິນ຺ໂນ ອຸທ ວາ ສຍໍ;

ໂຍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຕິ, ປາປກໍ ເຄຫນິສ຺ສິຕໍ.

‘‘ກຸມ຺ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂສ, ໂມຫເນຍ຺ເຍສຸ ມຸຈ຺ຉິໂຕ;

ອຠພ຺ໂພ ຕາທິໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ຜຸຏ຺ຐຸໍ ສມ຺ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ.

‘‘ໂຍ ຈ ຈຣໍ ວາ ຕິຏ຺ຐໍ ວາ, ນິສິນ຺ໂນ ອຸທ ວາ ສຍໍ;

ວິຕກ຺ກໍ ສມຍິຕ຺ວານ, ວິຕກ຺ກູປສເມ ຣໂຕ;

ຠພ຺ໂພ ໂສ ຕາທິໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ຜຸຏ຺ຐຸໍ ສມ຺ໂພຘິມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ;

໒. ສີລສຸຕ຺ຕໍ

໑໒. ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຖ ສມ຺ປນ຺ນປາຕິໂມກ຺ຂາ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸຕາ ວິຫຣຖ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ນາ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວິໂນ. ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຖ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ສມ຺ປນ຺ນສີລານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຕໍ ສມ຺ປນ຺ນປາຕິໂມກ຺ຂານໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸຕານໍ ວິຫຣຕໍ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ນານໍ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີນໍ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕໍ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ກິມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ?

‘‘ຈຣໂຕ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາໂທ ວິຄໂຕ ໂຫຕິ, ຖິນມິທ຺ຘໍ… ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ… ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ອາຣທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ວີຣິຍໍ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ, ຈຣມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ‘ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຐິຕສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາໂທ ວິຄໂຕ ໂຫຕິ, ຖິນມິທ຺ຘໍ… ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ… ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ອາຣທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ວີຣິຍໍ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ, ຐິໂຕປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ‘ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາໂທ ວິຄໂຕ ໂຫຕິ, ຖິນມິທ຺ຘໍ… ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ… ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ອາຣທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ວີຣິຍໍ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ, ນິສິນ຺ໂນປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ‘ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ສຍານສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຊາຄຣສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາໂທ ວິຄໂຕ ໂຫຕິ, ຖິນມິທ຺ຘໍ… ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ… ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ອາຣທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ວີຣິຍໍ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ, ສຍາໂນປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄໂຣ ເອວໍຠູໂຕ ‘ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

‘‘ຍຕໍ [ຍຖາ (ກ.) ອິຕິວຸ. ໑໑໑] ຈເຣ ຍຕໍ [ຍຖາ (ກ.) ອິຕິວຸ. ໑໑໑] ຕິຏ຺ເຐ, ຍຕໍ [ຍຖາ (ກ.) ອິຕິວຸ. ໑໑໑] ອຈ຺ເຉ ຍຕໍ [ຍຖາ (ກ.) ອິຕິວຸ. ໑໑໑] ສເຍ;

ຍຕໍ [ຍຖາ (ກ.) ອິຕິວຸ. ໑໑໑] ສມິຎ຺ຊເຍ [ສມ຺ມິຎ຺ຊເຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຠິກ຺ຂຸ, ຍຕເມນໍ [ຍຕເມວ ນໍ (ສີ.), ຍຕເມຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ຍຕເມວ (?)] ປສາຣເຍ.

‘‘ອຸທ຺ຘໍ ຕິຣິຍໍ ອປາຈີນໍ, ຍາວຕາ ຊຄໂຕ ຄຕິ;

ສມເວກ຺ຂິຕາ ຈ ຘມ຺ມານໍ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ.

‘‘ເຈໂຕສມຖສາມີຈິໍ, ສິກ຺ຂມານໍ ສທາ ສຕໍ;

ສຕຕໍ ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ, ອາຫຸ ຠິກ຺ຂຸໍ ຕຖາວິຘ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ປຘານສຸຕ຺ຕໍ

໑໓. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມປ຺ປຘານານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາທາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ; ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ; ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ; ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ສມ຺ມປ຺ປຘານານີ’’ຕິ.

‘‘ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ມາຣເຘຍ຺ຍາຠິຠູຕາ,

ເຕ ອສິຕາ ຊາຕິມຣຓຠຍສ຺ສ ປາຣຄູ;

ເຕ ຕຸສິຕາ ເຊຕ຺ວາ ມາຣໍ ສວາຫິນິໍ [ສວາຫນໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ເຕ ອເນຊາ,

ສພ຺ພໍ ນມຸຈິພລໍ ອຸປາຕິວຕ຺ຕາ ເຕ ສຸຂິຕາ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ;

໔. ສໍວຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໔. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຘານານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ສໍວຣປ຺ປຘານໍ, ປຫານປ຺ປຘານໍ, ຠາວນາປ຺ປຘານໍ, ອນຸຣກ຺ຂຓາປ຺ປຘານໍ. ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍວຣປ຺ປຘານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ, ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍວຣປ຺ປຘານໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຫານປ຺ປຘານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ; ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຫານປ຺ປຘານໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວນາປ຺ປຘານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ, ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວນາປ຺ປຘານໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸຣກ຺ຂຓາປ຺ປຘານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຠທ຺ທກໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎໍ ປຸຬວກສຎ຺ຎໍ ວິນີລກສຎ຺ຎໍ ວິຈ຺ຉິທ຺ທກສຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕກສຎ຺ຎໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸຣກ຺ຂຓາປ຺ປຘານໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ປຘານານີ’’ຕິ.

‘‘ສໍວໂຣ ຈ ປຫານຎ຺ຈ, ຠາວນາ ອນຸຣກ຺ຂຓາ;

ເອເຕ ປຘານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ເທສິຕາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ເຍຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອິຘາຕາປີ, ຂຍໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປາປຸເຓ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ

໑໕. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຄ຺ຄປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ. ກຕມາ ຈຕສ຺ໂສ? ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕຠາວີນໍ ຍທິທໍ – ຣາຫຸ ອສຸຣິນ຺ໂທ. ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຠຄີນໍ ຍທິທໍ – ຣາຊາ ມນ຺ຘາຕາ. ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຘິປເຕຍ຺ຍານໍ ຍທິທໍ – ມາໂຣ ປາປິມາ. ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຕຖາຄໂຕ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕສ຺ໂສ ອຄ຺ຄປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ.

‘‘ຣາຫຸຄ຺ຄໍ ອຕ຺ຕຠາວີນໍ, ມນ຺ຘາຕາ ກາມໂຠຄິນໍ;

ມາໂຣ ອາຘິປເຕຍ຺ຍານໍ, ອິທ຺ຘິຍາ ຍສສາ ຊລໍ.

‘‘ອຸທ຺ຘໍ ຕິຣິຍໍ ອປາຈີນໍ, ຍາວຕາ ຊຄໂຕ ຄຕິ;

ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ພຸທ຺ໂຘ ອຄ຺ໂຄ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ໂສຂຸມ຺ມສຸຕ຺ຕໍ

໑໖. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສຂຸມ຺ມານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຣູປໂສຂຸມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ປຣເມນ; ເຕນ ຈ ຣູປໂສຂຸມ຺ເມນ ອຎ຺ຎໍ ຣູປໂສຂຸມ຺ມໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ເຕນ ຈ ຣູປໂສຂຸມ຺ເມນ ອຎ຺ຎໍ ຣູປໂສຂຸມ຺ມໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ເວທນາໂສຂຸມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ປຣເມນ; ເຕນ ຈ ເວທນາໂສຂຸມ຺ເມນ ອຎ຺ຎໍ ເວທນາໂສຂຸມ຺ມໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ເຕນ ຈ ເວທນາໂສຂຸມ຺ເມນ ອຎ຺ຎໍ ເວທນາໂສຂຸມ຺ມໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ສຎ຺ຎາໂສຂຸມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ປຣເມນ; ເຕນ ຈ ສຎ຺ຎາໂສຂຸມ຺ເມນ ອຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຎາໂສຂຸມ຺ມໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ເຕນ ຈ ສຎ຺ຎາໂສຂຸມ຺ເມນ ອຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຎາໂສຂຸມ຺ມໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ສງ຺ຂາຣໂສຂຸມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ປຣເມນ; ເຕນ ຈ ສງ຺ຂາຣໂສຂຸມ຺ເມນ ອຎ຺ຎໍ ສງ຺ຂາຣໂສຂຸມ຺ມໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ເຕນ ຈ ສງ຺ຂາຣໂສຂຸມ຺ເມນ ອຎ຺ຎໍ ສງ຺ຂາຣໂສຂຸມ຺ມໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ໂສຂຸມ຺ມານີ’’ຕິ.

‘‘ຣູປໂສຂຸມ຺ມຕໍ ຎຕ຺ວາ, ເວທນານຎ຺ຈ ສມ຺ຠວໍ;

ສຎ຺ຎາ ຍໂຕ ສມຸເທຕິ, ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຍຕ຺ຖ ຈ;

ສງ຺ຂາເຣ ປຣໂຕ ຎຕ຺ວາ, ທຸກ຺ຂໂຕ ໂນ ຈ ອຕ຺ຕໂຕ.

‘‘ສ ເວ ສມ຺ມທ຺ທໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ສນ຺ໂຕ ສນ຺ຕິປເທ ຣໂຕ;

ຘາເຣຕິ ອນ຺ຕິມໍ ເທຫໍ, ເຊຕ຺ວາ ມາຣໍ ສວາຫິນິ’’ນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ປຐມອຄຕິສຸຕ຺ຕໍ

໑໗. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຄຕິຄມນານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຄຕິຄມນານີ’’ຕິ.

‘‘ຉນ຺ທາ ໂທສາ ຠຍາ ໂມຫາ, ໂຍ ຘມ຺ມໍ ອຕິວຕ຺ຕຕິ;

ນິຫີຍຕິ ຕສ຺ສ ຍໂສ, ກາຬປກ຺ເຂວ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ທຸຕິຍອຄຕິສຸຕ຺ຕໍ

໑໘. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນາຄຕິຄມນານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ນາຄຕິຄມນານີ’’ຕິ.

‘‘ຉນ຺ທາ ໂທສາ ຠຍາ ໂມຫາ, ໂຍ ຘມ຺ມໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ;

ອາປູຣຕິ ຕສ຺ສ ຍໂສ, ສຸກ຺ກປກ຺ເຂວ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ;

໙. ຕຕິຍອຄຕິສຸຕ຺ຕໍ

໑໙. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຄຕິຄມນານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຄຕິຄມນານິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນາຄຕິຄມນານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ນາຄຕິຄມນານີ’’ຕິ.

‘‘ຉນ຺ທາ ໂທສາ ຠຍາ ໂມຫາ, ໂຍ ຘມ຺ມໍ ອຕິວຕ຺ຕຕິ;

ນິຫີຍຕິ ຕສ຺ສ ຍໂສ, ກາຬປກ຺ເຂວ ຈນ຺ທິມາ.

‘‘ຉນ຺ທາ ໂທສາ ຠຍາ ໂມຫາ, ໂຍ ຘມ຺ມໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ;

ອາປູຣຕິ ຕສ຺ສ ຍໂສ, ສຸກ຺ກປກ຺ເຂວ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກສຸຕ຺ຕໍ

໒໐. ‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ.

‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ສຄ຺ເຄ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ສຄ຺ເຄ’’ຕິ.

‘‘ເຍ ເກຈິ ກາເມສຸ ອສຎ຺ຎຕາ ຊນາ,

ອຘມ຺ມິກາ ໂຫນ຺ຕິ ອຘມ຺ມຄາຣວາ;

ຉນ຺ທາ ໂທສາ ໂມຫາ ຈ ຠຍາ ຄາມິໂນ [ຉນ຺ທາ ຈ ໂທສາ ຈ ຠຍາ ຈ ຄາມິໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ)],

ປຣິສາກສໂຏ [ປຣິສກ຺ກສາໂວ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຈ ປເນສ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ເອວຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສມເຓນ ຊານຕາ,

ຕສ຺ມາ ຫິ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ປສໍສິຍາ;

ຘມ຺ເມ ຐິຕາ ເຍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ ປາປກໍ,

ນ ຉນ຺ທາ ນ ໂທສາ ນ ໂມຫາ ນ ຠຍາ ຈ ຄາມິໂນ [ນ ຉນ຺ທໂທສາ ນ ຠຍາ ຈ ຄາມິໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)];

‘‘ປຣິສາຍ ມຓ຺ໂຑ ຈ ປເນສ ວຸຈ຺ຈຕິ,

ເອວຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສມເຓນ ຊານຕາ’’ຕິ. ທສມໍ;

ຈຣວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.