໑. ຠຓ຺ຑຄາມວຄ຺ໂຄ

໑. ອນຸພຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ວຊ຺ຊີສຸ ວິຫຣຕິ ຠຓ຺ຑຄາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ ເອວມິທໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ. ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ອຣິຍສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລສ຺ສ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ ເອວມິທໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ. ອຣິຍສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິສ຺ສ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ ເອວມິທໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ. ອຣິຍາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາຍ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ ເອວມິທໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ. ອຣິຍາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ ເອວມິທໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍໍ ສີລໍ ອນຸພຸທ຺ຘໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ອຣິໂຍ ສມາຘິ ອນຸພຸທ຺ໂຘ ປຏິວິທ຺ໂຘ, ອຣິຍາ ປຎ຺ຎາ ອນຸພຸທ຺ຘາ ປຏິວິທ຺ຘາ, ອຣິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິ ອນຸພຸທ຺ຘາ ປຏິວິທ຺ຘາ, ອຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ຠວຕຓ຺ຫາ, ຂີຓາ ຠວເນຕ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ສີລໍ ສມາຘິ ປຎ຺ຎາ ຈ, ວິມຸຕ຺ຕິ ຈ ອນຸຕ຺ຕຣາ;

ອນຸພຸທ຺ຘາ ອິເມ ຘມ຺ມາ, ໂຄຕເມນ ຍສສ຺ສິນາ.

‘‘ອິຕິ ພຸທ຺ໂຘ ອຠິຎ຺ຎາຍ, ຘມ຺ມມກ຺ຂາສິ ຠິກ຺ຂຸນໍ;

ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ສຕ຺ຖາ, ຈກ຺ຂຸມາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ. ປຐມໍ;

໒. ປປຕິຕສຸຕ຺ຕໍ

໒. ‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ອສມນ຺ນາຄໂຕ ‘ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ປປຕິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອຣິເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີເລນ ອສມນ຺ນາຄໂຕ ‘ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ປປຕິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຣິເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິນາ ອສມນ຺ນາຄໂຕ ‘ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ປປຕິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຣິຍາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາຍ ອສມນ຺ນາຄໂຕ ‘ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ປປຕິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຣິຍາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອສມນ຺ນາຄໂຕ ‘ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ປປຕິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອສມນ຺ນາຄໂຕ ‘ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ປປຕິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ‘ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປປຕິໂຕ’ຕິ [ອປ຺ປປຕິໂຕຕິ (ກ.)] ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອຣິເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ‘ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປປຕິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຣິເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິນາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ‘ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປປຕິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຣິຍາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ‘ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປປຕິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຣິຍາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ‘ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປປຕິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ‘ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປປຕິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

‘‘ຈຸຕາ ປຕນ຺ຕິ ປຕິຕາ, ຄິທ຺ຘາ ຈ ປຸນຣາຄຕາ;

ກຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ຣຕໍ ຣມ຺ມໍ, ສຸເຂນານ຺ວາຄຕໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ປຐມຂຕສຸຕ຺ຕໍ

໓. ‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ [ອວ຺ຍຕ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.)] ອສປ຺ປຸຣິໂສ ຂຕໍ ອຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ສາວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ສານຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອນນຸວິຈ຺ຈ ອປຣິໂຍຄາເຫຕ຺ວາ ອວຓ຺ຓາຣຫສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ອນນຸວິຈ຺ຈ ອປຣິໂຍຄາເຫຕ຺ວາ ວຓ຺ຓາຣຫສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ອນນຸວິຈ຺ຈ ອປຣິໂຍຄາເຫຕ຺ວາ ອປ຺ປສາທນີເຍ ຐາເນ ປສາທໍ ອຸປທໍເສຕິ, ອນນຸວິຈ຺ຈ ອປຣິໂຍຄາເຫຕ຺ວາ ປສາທນີເຍ ຐາເນ ອປ຺ປສາທໍ ອຸປທໍເສຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ຂຕໍ ອຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ສາວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ສານຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ.

‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ [ວ຺ຍຕ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.), ພ຺ຍຕ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສປ຺ປຸຣິໂສ ອກ຺ຂຕໍ ອນຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ອນວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ອນນຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອນຸວິຈ຺ຈ ປຣິໂຍຄາເຫຕ຺ວາ ອວຓ຺ຓາຣຫສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ອນຸວິຈ຺ຈ ປຣິໂຍຄາເຫຕ຺ວາ ວຓ຺ຓາຣຫສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ອນຸວິຈ຺ຈ ປຣິໂຍຄາເຫຕ຺ວາ ອປ຺ປສາທນີເຍ ຐາເນ ອປ຺ປສາທໍ ອຸປທໍເສຕິ, ອນຸວິຈ຺ຈ ປຣິໂຍຄາເຫຕ຺ວາ ປສາທນີເຍ ຐາເນ ປສາທໍ ອຸປທໍເສຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອກ຺ຂຕໍ ອນຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ອນວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ອນນຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕີ’’ຕິ.

[ສຸ. ນິ. ໖໖໓; ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໐] ‘‘ໂຍ ນິນ຺ທິຍໍ ປສໍສຕິ,

ຕໍ ວາ ນິນ຺ທຕິ ໂຍ ປສໍສິໂຍ;

ວິຈິນາຕິ ມຸເຂນ ໂສ ກລິໍ,

ກລິນາ ເຕນ ສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທຕິ.

[ສຸ. ນິ. ໖໖໓; ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໐] ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຍໍ ກລິ,

ໂຍ ອກ຺ເຂສຸ ຘນປຣາຊໂຍ;

ສພ຺ພສ຺ສາປິ ສຫາປິ ອຕ຺ຕນາ,

ອຍເມວ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ກລິ;

ໂຍ ສຸຄເຕສຸ ມນໍ ປໂທສເຍ.

‘‘ສຕໍ ສຫສ຺ສານໍ ນິຣພ຺ພຸທານໍ,

ຉຕ຺ຕິໍສຕີ ປຎ຺ຈ ຈ ອພ຺ພຸທານິ;

ຍມຣິຍຄຣຫີ [ຍມຣິຍໍ ຄຣຫີຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ນິຣຍໍ ອຸເປຕິ,

ວາຈໍ ມນຎ຺ຈ ປຓິຘາຍ ປາປກ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ;

໔. ທຸຕິຍຂຕສຸຕ຺ຕໍ

໔. ‘‘ຈຕູສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ຂຕໍ ອຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ ສາວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ສານຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ກຕເມສຸ ຈຕູສຸ? ມາຕຣິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ຂຕໍ ອຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ສາວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ສານຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ປິຕຣິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ…ເປ… ຕຖາຄເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ…ເປ… ຕຖາຄຕສາວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ຂຕໍ ອຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ສາວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ສານຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ອິເມສຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູສຸ ມິຈ຺ຉາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ຂຕໍ ອຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ສາວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ສານຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ.

‘‘ຈຕູສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອກ຺ຂຕໍ ອນຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ອນວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ອນນຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ກຕເມສຸ ຈຕູສຸ? ມາຕຣິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອກ຺ຂຕໍ ອນຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ອນວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ອນນຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ປິຕຣິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ…ເປ… ຕຖາຄເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ…ເປ… ຕຖາຄຕສາວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອກ຺ຂຕໍ ອນຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ອນວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ອນນຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ອິເມສຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູສຸ ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອກ຺ຂຕໍ ອນຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ອນວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ອນນຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕີ’’ຕິ.

‘‘ມາຕຣິ ປິຕຣິ ຈາປິ, ໂຍ ມິຈ຺ຉາ ປຏິປຊ຺ຊຕິ;

ຕຖາຄເຕ ວາ ສມ຺ພຸທ຺ເຘ, ອຖ ວາ ຕສ຺ສ ສາວເກ;

ພຫຸຎ຺ຈ ໂສ ປສວຕິ, ອປຸຎ຺ຎໍ ຕາທິໂສ ນໂຣ.

‘‘ຕາຍ ນໍ ອຘມ຺ມຈຣິຍາຍ [ຕາຍ ອຘມ຺ມຈຣິຍາຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ມາຕາປິຕູສຸ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອິເຘວ ນໍ ຄຣຫນ຺ຕິ, ເປຈ຺ຈາປາຍຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ມາຕຣິ ປິຕຣິ ຈາປິ, ໂຍ ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ຊຕິ;

ຕຖາຄເຕ ວາ ສມ຺ພຸທ຺ເຘ, ອຖ ວາ ຕສ຺ສ ສາວເກ;

ພຫຸຎ຺ຈ ໂສ ປສວຕິ, ປຸຎ຺ຎໍ ເອຕາທິໂສ [ປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ຕາທິໂສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ນໂຣ.

‘‘ຕາຍ ນໍ ຘມ຺ມຈຣິຍາຍ, ມາຕາປິຕູສຸ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອິເຘວ [ອິຘ ເຈວ (ສີ.)] ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕີ’’ຕິ [ສຄ຺ເຄ ຈ ໂມທຕີຕິ (ສີ.)]. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ອນຸໂສຕສຸຕ຺ຕໍ

໕. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອນຸໂສຕຄາມີ ປຸຄ຺ຄໂລ, ປຏິໂສຕຄາມີ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຐິຕຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ [ປາຣຄໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸໂສຕຄາມີ ປຸຄ຺ຄໂລ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາເມ ຈ ປຏິເສວຕິ, ປາປຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸໂສຕຄາມີ ປຸຄ຺ຄໂລ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິໂສຕຄາມີ ປຸຄ຺ຄໂລ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາເມ ຈ ນປ຺ປຏິເສວຕິ, ປາປຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ສຫາປິ ທຸກ຺ເຂນ ສຫາປິ ໂທມນສ຺ເສນ ອສ຺ສຸມຸໂຂປິ ຣຸທມາໂນ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິໂສຕຄາມີ ປຸຄ຺ຄໂລ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐິຕຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ, ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐິຕຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ເກຈິ ກາເມສຸ ອສຎ຺ຎຕາ ຊນາ,

ອວີຕຣາຄາ ອິຘ ກາມໂຠຄິໂນ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊາຕິຊຣູປຄາມິ ເຕ [ຊາຕິຊຣູປຄາຫິໂນ (ສີ.), ຊາຕິຊຣູປຄາ ຫິ ເຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)],

ຕຓ຺ຫາຘິປນ຺ນາ ອນຸໂສຕຄາມິໂນ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ຘີໂຣ ອິຘຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີ,

ກາເມ ຈ ປາເປ ຈ ອເສວມາໂນ;

ສຫາປິ ທຸກ຺ເຂນ ຊເຫຍ຺ຍ ກາເມ,

ປຏິໂສຕຄາມີຕິ ຕມາຫຸ ປຸຄ຺ຄລໍ.

‘‘ໂຍ ເວ ກິເລສານິ ປຫາຍ ປຎ຺ຈ,

ປຣິປຸຓ຺ຓເສໂຂ ອປຣິຫານຘມ຺ໂມ;

ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ,

ສ ເວ ຐິຕຕ຺ໂຕຕິ ນໂຣ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ປໂຣປຣາ ຍສ຺ສ ສເມຈ຺ຈ ຘມ຺ມາ,

ວິຘູປິຕາ ອຕ຺ຖຄຕາ ນ ສນ຺ຕິ;

ສ ເວ ມຸນິ [ສ ເວທຄູ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ,

ໂລກນ຺ຕຄູ ປາຣຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ອປ຺ປສ຺ສຸຕສຸຕ຺ຕໍ

໖. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ສຸເຕນ ອນຸປປນ຺ໂນ, ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ສຸເຕນ ອຸປປນ຺ໂນ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ສຸເຕນ ອນຸປປນ຺ໂນ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ສຸເຕນ ອຸປປນ຺ໂນ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸເຕນ ອນຸປປນ຺ໂນ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປ຺ປກໍ ສຸຕໍ ໂຫຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖາ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ. ໂສ ຕສ຺ສ ອປ຺ປກສ຺ສ ສຸຕສ຺ສ ນ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ [ນ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ (ປີ. ກ.)] ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸເຕນ ອນຸປປນ຺ໂນ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸເຕນ ອຸປປນ຺ໂນ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປ຺ປກໍ ສຸຕໍ ໂຫຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖາ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ. ໂສ ຕສ຺ສ ອປ຺ປກສ຺ສ ສຸຕສ຺ສ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸເຕນ ອຸປປນ຺ໂນ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸເຕນ ອນຸປປນ຺ໂນ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫຸກໍ ສຸຕໍ ໂຫຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖາ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ. ໂສ ຕສ຺ສ ພຫຸກສ຺ສ ສຸຕສ຺ສ ນ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ [ນ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ (ປີ.)] ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸເຕນ ອນຸປປນ຺ໂນ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸເຕນ ອຸປປນ຺ໂນ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫຸກໍ ສຸຕໍ ໂຫຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖາ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ. ໂສ ຕສ຺ສ ພຫຸກສ຺ສ ສຸຕສ຺ສ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸເຕນ ອຸປປນ຺ໂນ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕປິ ເຈ ໂຫຕິ, ສີເລສຸ ອສມາຫິໂຕ;

ອຸຠເຍນ ນໍ ຄຣຫນ຺ຕິ, ສີລໂຕ ຈ ສຸເຕນ ຈ.

‘‘ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕປິ ເຈ ໂຫຕິ, ສີເລສຸ ສຸສມາຫິໂຕ;

ສີລໂຕ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊເຕ ສຸຕໍ.

‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕປິ ເຈ ໂຫຕິ, ສີເລສຸ ອສມາຫິໂຕ;

ສີລໂຕ ນໍ ຄຣຫນ຺ຕິ, ນາສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊເຕ ສຸຕໍ.

‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕປິ ເຈ ໂຫຕິ, ສີເລສຸ ສຸສມາຫິໂຕ;

ອຸຠເຍນ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ສີລໂຕ ຈ ສຸເຕນ ຈ.

‘‘ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ຘມ຺ມຘຣໍ, ສປ຺ປຎ຺ຎໍ ພຸທ຺ຘສາວກໍ;

ເນກ຺ຂໍ ຊມ຺ໂພນທສ຺ເສວ, ໂກ ຕໍ ນິນ຺ທິຕຸມຣຫຕິ;

ເທວາປິ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາປິ ປສໍສິໂຕ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ໂສຠນສຸຕ຺ຕໍ

໗. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາ ສງ຺ຆໍ ໂສເຠນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຍຕ຺ໂຕ ວິນີໂຕ ວິສາຣໂທ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມຘໂຣ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ຆໍ ໂສເຠຕິ. ຠິກ຺ຂຸນີ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາ ສງ຺ຆໍ ໂສເຠຕິ. ອຸປາສໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຍຕ຺ໂຕ ວິນີໂຕ ວິສາຣໂທ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມຘໂຣ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ຆໍ ໂສເຠຕິ. ອຸປາສິກາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາ ສງ຺ຆໍ ໂສເຠຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາ ສງ຺ຆໍ ໂສເຠນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ໂຫຕິ ວິຍຕ຺ໂຕ [ວ຺ຍຕ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.), ພ຺ຍຕ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຈ ວິສາຣໂທ ຈ,

ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມຘໂຣ ຈ ໂຫຕິ;

ຘມ຺ມສ຺ສ ໂຫຕິ ອນຸຘມ຺ມຈາຣີ,

ສ ຕາທິໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆໂສຠໂນ [ສໍຆໂສຠໂຓ (ກ.)].

‘‘ຠິກ຺ຂຸ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ຠິກ຺ຂຸນີ ຈ ພຫຸສ຺ສຸຕາ;

ອຸປາສໂກ ຈ ໂຍ ສທ຺ໂຘ, ຍາ ຈ ສທ຺ຘາ ອຸປາສິກາ;

ເອເຕ ໂຂ ສງ຺ຆໍ ໂສເຠນ຺ຕິ, ເອເຕ ຫິ ສງ຺ຆໂສຠນາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ເວສາຣຊ຺ຊສຸຕ຺ຕໍ

໘. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ເວສາຣຊ຺ຊານິ, ເຍຫິ ເວສາຣຊ຺ເຊຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’ຕິ ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ [ເອຕມ຺ປຫໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ.

‘‘‘ຂີຓາສວສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ອາສວາ ອປຣິກ຺ຂີຓາ’ຕິ ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ.

‘‘‘ເຍ ໂຂ ປນ ເຕ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ.

‘‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ໂສ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’ຕິ ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເວສາຣຊ຺ຊານິ, ເຍຫິ ເວສາຣຊ຺ເຊຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຍ ເກຈິເມ ວາທປຖາ ປຸຖຸສ຺ສິຕາ,

ຍໍ ນິສ຺ສິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ;

ຕຖາຄຕໍ ປຕ຺ວາ ນ ເຕ ຠວນ຺ຕິ,

ວິສາຣທໍ ວາທປຖາຕິວຕ຺ຕໍ [ວາທປຖາຠິວຕ຺ຕິນໍ (ສີ.), ວາທປຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ (ປີ. ກ.)].

‘‘ໂຍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ເກວລີ [ເກວລໍ (ສ຺ຍາ.), ເກວໂລ (ກ.)],

ປວຕ຺ຕຍີ ສພ຺ພຠູຕານຸກມ຺ປີ;

ຕໍ ຕາທິສໍ ເທວມນຸສ຺ສເສຏ຺ຐໍ,

ສຕ຺ຕາ ນມສ຺ສນ຺ຕິ ຠວສ຺ສ ປາຣຄຸ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ;

໙. ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕໍ

໙. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທາ ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຈີວຣເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ເສນາສນເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ອິຕິຠວາຠວເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທາ ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ຕຓ຺ຫາ ທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ, ທີຆມທ຺ຘານ ສໍສຣໍ;

ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວໍ, ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ເອວມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາ, ຕຓ຺ຫໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ;

ວີຕຕຓ຺ໂຫ ອນາທາໂນ, ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ [ອິຕິວຸ. ໑໕, ໑໐໕]. ນວມໍ;

໑໐. ໂຍຄສຸຕ຺ຕໍ

໑໐. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍຄາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ກາມໂຍໂຄ, ຠວໂຍໂຄ, ທິຏ຺ຐິໂຍໂຄ, ອວິຊ຺ຊາໂຍໂຄ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຍໂຄ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາມານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ [ອຕ຺ຖຄມຎ຺ຈ (ສີ. ປີ.)] ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ກາມານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ອປ຺ປຊານໂຕ [ນປ຺ປຊານໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຣາໂຄ ກາມນນ຺ທີ [ກາມນນ຺ທິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປິປາສາ ກາມປຣິຬາໂຫ ກາມຊ຺ໂຌສານໍ ກາມຕຓ຺ຫາ ສານຸເສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຍໂຄ. ອິຕິ ກາມໂຍໂຄ.

‘‘ຠວໂຍໂຄ ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠວານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ຠວານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ອປ຺ປຊານໂຕ ໂຍ ຠເວສຸ ຠວຣາໂຄ ຠວນນ຺ທີ ຠວສ຺ເນໂຫ ຠວມຸຈ຺ຉາ ຠວປິປາສາ ຠວປຣິຬາໂຫ ຠວຊ຺ໂຌສານໍ ຠວຕຓ຺ຫາ ສານຸເສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວໂຍໂຄ. ອິຕິ ກາມໂຍໂຄ ຠວໂຍໂຄ.

‘‘ທິຏ຺ຐິໂຍໂຄ ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ທິຏ຺ຐີນໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐີນໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ອປ຺ປຊານໂຕ ໂຍ ທິຏ຺ຐີສຸ ທິຏ຺ຐິຣາໂຄ ທິຏ຺ຐິນນ຺ທີ ທິຏ຺ຐິສ຺ເນໂຫ ທິຏ຺ຐິມຸຈ຺ຉາ ທິຏ຺ຐິປິປາສາ ທິຏ຺ຐິປຣິຬາໂຫ ທິຏ຺ຐິຊ຺ໂຌສານໍ [ທິຏ຺ຐິອຊ຺ໂຌສານໍ (ສີ. ປີ.)] ທິຏ຺ຐິຕຓ຺ຫາ ສານຸເສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິໂຍໂຄ. ອິຕິ ກາມໂຍໂຄ ຠວໂຍໂຄ ທິຏ຺ຐິໂຍໂຄ.

‘‘ອວິຊ຺ຊາໂຍໂຄ ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ອປ຺ປຊານໂຕ ຍາ ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ອວິຊ຺ຊາ ອຎ຺ຎາຓໍ ສານຸເສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາໂຍໂຄ. ອິຕິ ກາມໂຍໂຄ ຠວໂຍໂຄ ທິຏ຺ຐິໂຍໂຄ ອວິຊ຺ຊາໂຍໂຄ, ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສໍກິເລສິເກຫິ ໂປໂນຠວິເກຫິ [ໂປໂນ ພ຺ຠວິເກຫິ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ສທເຣຫິ ທຸກ຺ຂວິປາເກຫິ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິເກຫິ. ຕສ຺ມາ ອໂຍຄກ຺ເຂມີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຍຄາ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິສໍໂຍຄາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ກາມໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ, ຠວໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ, ທິຏ຺ຐິໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ, ອວິຊ຺ຊາໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາມານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ກາມານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານໂຕ ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຣາໂຄ ກາມນນ຺ທີ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປິປາສາ ກາມປຣິຬາໂຫ ກາມຊ຺ໂຌສານໍ ກາມຕຓ຺ຫາ ສາ ນານຸເສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ. ອິຕິ ກາມໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ.

‘‘ຠວໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠວານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ຠວານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານໂຕ ໂຍ ຠເວສຸ ຠວຣາໂຄ ຠວນນ຺ທີ ຠວສ຺ເນໂຫ ຠວມຸຈ຺ຉາ ຠວປິປາສາ ຠວປຣິຬາໂຫ ຠວຊ຺ໂຌສານໍ ຠວຕຓ຺ຫາ ສາ ນານຸເສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ. ອິຕິ ກາມໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ ຠວໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ.

‘‘ທິຏ຺ຐິໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ທິຏ຺ຐີນໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐີນໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານໂຕ ໂຍ ທິຏ຺ຐີສຸ ທິຏ຺ຐິຣາໂຄ ທິຏ຺ຐິນນ຺ທີ ທິຏ຺ຐິສ຺ເນໂຫ ທິຏ຺ຐິມຸຈ຺ຉາ ທິຏ຺ຐິປິປາສາ ທິຏ຺ຐິປຣິຬາໂຫ ທິຏ຺ຐິຊ຺ໂຌສານໍ ທິຏ຺ຐິຕຓ຺ຫາ ສາ ນານຸເສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ. ອິຕິ ກາມໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ ຠວໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ ທິຏ຺ຐິໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ.

‘‘ອວິຊ຺ຊາໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານໂຕ ຍາ ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ອວິຊ຺ຊາ ອຎ຺ຎາຓໍ ສາ ນານຸເສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ. ອິຕິ ກາມໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ ຠວໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ ທິຏ຺ຐິໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ ອວິຊ຺ຊາໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ, ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສໍກິເລສິເກຫິ ໂປໂນຠວິເກຫິ ສທເຣຫິ ທຸກ຺ຂວິປາເກຫິ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິເກຫິ. ຕສ຺ມາ ໂຍຄກ຺ເຂມີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິສໍໂຍຄາ’’ຕິ.

‘‘ກາມໂຍເຄນ ສໍຍຸຕ຺ຕາ, ຠວໂຍເຄນ ຈູຠຍໍ;

ທິຏ຺ຐິໂຍເຄນ ສໍຍຸຕ຺ຕາ, ອວິຊ຺ຊາຍ ປຸຣກ຺ຂຕາ.

‘‘ສຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ສໍສາຣໍ, ຊາຕິມຣຓຄາມິໂນ;

ເຍ ຈ ກາເມ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ຠວໂຍຄຎ຺ຈ ສພ຺ພໂສ.

‘‘ທິຏ຺ຐິໂຍຄໍ ສມູຫຈ຺ຈ, ອວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ວິຣາຊຍໍ;

ສພ຺ພໂຍຄວິສໍຍຸຕ຺ຕາ, ເຕ ເວ ໂຍຄາຕິຄາ ມຸນີ’’ຕິ. ທສມໍ;

ຠຓ຺ຑຄາມວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.