(໑໓) ໓. ກຸສິນາຣວຄ຺ໂຄ

໑. ກຸສິນາຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກຸສິນາຣາຍໍ ວິຫຣຕິ ພລິຫຣເຓ ວນສຓ຺ເຑ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ຕເມນໍ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ເຕຕິ. ອາກງ຺ຂມາໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຕສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທຕິ. ຕເມນໍ ໂສ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕິ ສມ຺ປວາເຣຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ສາຘຸ ວຕ ມ຺ຍາຍໍ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕິ ສມ຺ປວາເຣຕີ’ຕິ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕ ມາຍໍ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອາຍຕິມ຺ປິ ເອວຣູເປນ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຍ຺ຍ ສມ຺ປວາເຣຍ຺ຍາ’ຕິ! ໂສ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄຖິໂຕ [ຄຘິໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ມຸຈ຺ຉິໂຕ ອຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ [ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ (ສີ. ກ.) ອຊ຺ໂຌປນ຺ໂນ (ຏີກາ)] ອນາທີນວທສ຺ສາວີ ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ກາມວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຕກ຺ເກຕິ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຕກ຺ເກຕິ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຕກ຺ເກຕິ. ເອວຣູປສ຺ສາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທິນ຺ນໍ ນ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ ວທາມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ປມຕ຺ໂຕ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ຕເມນໍ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ເຕຕິ. ອາກງ຺ຂມາໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຕສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທຕິ. ຕເມນໍ ໂສ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕິ ສມ຺ປວາເຣຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ສາຘຸ ວຕ ມ຺ຍາຍໍ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕິ ສມ຺ປວາເຣຕີ’ຕິ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ນ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕ ມາຍໍ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອາຍຕິມ຺ປິ ເອວຣູເປນ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຍ຺ຍ ສມ຺ປວາເຣຍ຺ຍາ’ຕິ! ໂສ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຄຖິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຕກ຺ເກຕິ, ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຕກ຺ເກຕິ, ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຕກ຺ເກຕິ. ເອວຣູປສ຺ສາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ ວທາມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຠຓ຺ຑນສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໕. ‘‘ຍສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ມນສິ ກາຕຸມ຺ປິ ເມ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາ ນ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ປເຄວ ຄນ຺ຕຸໍ! ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມິ – ‘ອທ຺ຘາ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ, ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ [ພຫຸລີມກໍສຸ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ? ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກໍ, ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ, ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ – ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ. ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ? ກາມວິຕກ຺ກໍ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ – ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ’. ຍສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ມນສິ ກາຕຸມ຺ປິ ເມ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາ ນ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ປເຄວ ຄນ຺ຕຸໍ! ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມິ – ‘ອທ຺ຘາ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ, ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ’’’.

‘‘ຍສ຺ສໍ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ເມ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ປເຄວ ມນສິ ກາຕຸໍ! ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມິ – ‘ອທ຺ຘາ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ, ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ. ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ? ກາມວິຕກ຺ກໍ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ – ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ. ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ? ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກໍ, ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ, ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ – ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ’. ຍສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ເມ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ປເຄວ ມນສິ ກາຕຸໍ! ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມິ – ‘ອທ຺ຘາ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ, ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສູ’’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ໂຄຕມກເຈຕິຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໖. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຄຕມເກ ເຈຕິເຍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຠິຎ຺ຎາຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ, ໂນ ອນຠິຎ຺ຎາຍ. ສນິທານາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ, ໂນ ອນິທານໍ. ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ, ໂນ ອປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມໍ ເທສຍໂຕ ໂນ ອນຠິຎ຺ຎາຍ, ສນິທານໍ ຘມ຺ມໍ ເທສຍໂຕ ໂນ ອນິທານໍ, ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທສຍໂຕ ໂນ ອປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ, ກຣຓີໂຍ ໂອວາໂທ, ກຣຓີຍາ ອນຸສາສນີ. ອລຎ຺ຈ ປນ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸຏ຺ຐິຍາ, ອລໍ ອຕ຺ຕມນຕາຍ, ອລໍ ໂສມນສ຺ສາຍ – ‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ’’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ມິໍ ຠຎ຺ຎມາເນ ສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ອກມ຺ປິຕ຺ຖາຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ຠຣຓ຺ຑຸກາລາມສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ກປິລວຕ຺ຖຸ ຕທວສຣິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ – ‘‘ຠຄວາ ກິຣ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຂ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຄຈ຺ຉ, ມຫານາມ, ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ຕຖາຣູປໍ ອາວສຖໍ ຊານ ຍຕ຺ຖຊ຺ຊ ມຍໍ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວິຫເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເກວລກປ຺ປໍ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອນ຺ວາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ [ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ນາທ຺ທສ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຕຖາຣູປໍ ອາວສຖໍ ຍຕ຺ຖຊ຺ຊ ຠຄວາ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວິຫເຣຍ຺ຍ.

ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຕຖາຣູໂປ ອາວສໂຖ ຍຕ຺ຖຊ຺ຊ ຠຄວາ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຣຓ຺ຑຸ ກາລາໂມ ຠຄວໂຕ ປຸຣາຓສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ. ຕສ຺ສຊ຺ຊ ຠຄວາ ອສ຺ສເມ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວິຫຣຕູ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ, ມຫານາມ, ສນ຺ຖຣໍ ປຎ຺ຎເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຣຓ຺ຑຸສ຺ສ ກາລາມສ຺ສ ອສ຺ສໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສນ຺ຖຣໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ຐເປຕ຺ວາ ປາທານໍ ໂຘວນາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສນ຺ຖໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ຖາໂຣ, ອຸທກໍ ຐປິຕໍ ປາທານໍ ໂຘວນາຍ. ຍສ຺ສທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ຠຣຓ຺ຑຸສ຺ສ ກາລາມສ຺ສ ອສ຺ສໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ອຊ຺ຊ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສິຕຸໍ. ກິລນ຺ໂຕ ຠຄວາ. ສ຺ເວ ທານາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕໂຍ ໂຂເມ, ມຫານາມ, ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ອິຘ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ; ນ ຣູປານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ນ ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ. ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ຣູປານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ; ນ ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ. ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ຣູປານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ. ອິເມ ໂຂ, ມຫານາມ, ຕໂຍ ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ‘ອິເມສໍ, ມຫານາມ, ຕິຓ຺ຓໍ ສຕ຺ຖາຣານໍ ເອກາ ນິຏ຺ຐາ ອຸທາຫຸ ປຸຖຸ ນິຏ຺ຐາ’’’ຕິ?

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຣຓ຺ຑຸ ກາລາໂມ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອກາຕິ, ມຫານາມ, ວເທຫີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນານາຕິ, ມຫານາມ, ວເທຫີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຣຓ຺ຑຸ ກາລາໂມ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອກາຕິ, ມຫານາມ, ວເທຫີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນານາຕິ, ມຫານາມ, ວເທຫີ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຣຓ຺ຑຸ ກາລາໂມ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອກາຕິ, ມຫານາມ, ວເທຫີ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນານາຕິ, ມຫານາມ, ວເທຫີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຣຓ຺ຑຸ ກາລາມສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມເຫສກ຺ຂສ຺ສ ວຕມ຺ຫິ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ຍາວຕຕິຍໍ ອປສາທິໂຕ. ຍໍນູນາຫໍ ກປິລວຕ຺ຖຸມ຺ຫາ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຣຓ຺ຑຸ ກາລາໂມ ກປິລວຕ຺ຖຸມ຺ຫາ ປກ຺ກາມິ. ຍໍ ກປິລວຕ຺ຖຸມ຺ຫາ ປກ຺ກາມິ ຕຖາ ປກ຺ກນ຺ໂຕວ ອໂຫສິ ນ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉີຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຫຕ຺ຖກສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ຫຕ຺ຖໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ໂຓ ເກວລກປ຺ປໍ ເຊຕວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ – ‘‘ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ຐສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂອສີທຕິເມວ ສໍສີທຕິເມວ [ໂອສີທຕິ ເຈວ ສໍສີທຕິ ຈ (ສີ. ປີ.), ໂອສີທຕິ ສໍສີທຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ນ ສກ຺ໂກຕິ ສຓ຺ຐາຕຸໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສປ຺ປິ ວາ ເຕລໍ ວາ ວາລຸກາຍ ອາສິຕ຺ຕໍ ໂອສີທຕິເມວ ສໍສີທຕິເມວ, ນ ສຓ຺ຐາຕິ; ເອວເມວໍ ຫຕ຺ຖໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ຐສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂອສີທຕິເມວ ສໍສີທຕິເມວ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ສຓ຺ຐາຕຸໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຫຕ຺ຖກໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂອຬາຣິກໍ, ຫຕ຺ຖກ, ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຠິນິມ຺ມິນາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ, ໂຂ ຫຕ຺ຖໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຂ ຫຕ຺ຖກໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເຍ ເຕ, ຫຕ຺ຖກ, ຘມ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໂນ ອເຫສຸໍ, ອປິ ນຸ ເຕ ເຕ ຘມ຺ມາ ເອຕຣຫິ ປວຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ? ‘‘ເຍ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໂນ ອເຫສຸໍ, ເຕ ຈ ເມ ຘມ຺ມາ ເອຕຣຫິ ປວຕ຺ຕິໂນ; ເຍ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສ ນປ຺ປວຕ຺ຕິໂນ ອເຫສຸໍ, ເຕ ຈ ເມ ຘມ຺ມາ ເອຕຣຫິ ປວຕ຺ຕິໂນ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອຸປາສເກຫິ ອຸປາສິກາຫິ ຣາຊູຫິ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣາມິ ເທວປຸຕ຺ເຕຫິ. ທູຣໂຕປິ, ຠນ຺ເຕ, ເທວປຸຕ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖກສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ‘ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມາ’ຕິ. ຕິຓ຺ຓາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມານໍ ອຕິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິວາໂນ ກາລງ຺ກໂຕ. ກຕເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ? ຠຄວໂຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທສ຺ສນສ຺ສ ອຕິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິວາໂນ ກາລງ຺ກໂຕ; ສທ຺ຘມ຺ມສວນສ຺ສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິວາໂນ ກາລງ຺ກໂຕ; ສງ຺ຆສ຺ສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ອຕິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິວາໂນ ກາລງ຺ກໂຕ. ອິເມສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິວາໂນ ກາລງ຺ກໂຕ’’ຕິ.

‘‘ນາຫໍ ຠຄວໂຕ ທສ຺ສນສ຺ສ, ຕິຕ຺ຕິມຊ຺ຌຄາ [ຕິຕ຺ຕິ ຕິຕ຺ຕິສມ຺ຠວໍ (ກ.)] ກຸທາຈນໍ;

ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານສ຺ສ, ສທ຺ຘມ຺ມສວນສ຺ສ ຈ.

‘‘ອຘິສີລໍ ສິກ຺ຂມາໂນ, ສທ຺ຘມ຺ມສວເນ ຣໂຕ;

ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕິຕ຺ໂຕ, ຫຕ຺ຖໂກ ອວິຫໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ກຏຸວິຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໙. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ພາຣາຓສິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ໂຄໂຍຄປິລກ຺ຂສ຺ມິໍ [ໂຄໂຍຄມິລກ຺ຂສ຺ມິໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ [ຈຣມານໍ (ກ.)] ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຣິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ພາຫິຣສ຺ສາທໍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໍ ອສມ຺ປຊານໍ ອສມາຫິຕໍ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ທິສ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຕ຺ຕານໍ ກຏຸວິຍມກາສິ. ຕໍ ວຕ ຠິກ຺ຂຸ ກຏຸວິຍກຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາມຄນ຺ເຘນ [ອາມຄນ຺ເຘ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອວສ຺ສຸຕໍ ມກ຺ຂິກາ ນານຸປຕິສ຺ສນ຺ຕິ ນານ຺ວາສ຺ສວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ [ນານຸພນ຺ຘິສ຺ສນ຺ຕິ (ກ.)], ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວຕາ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ ສໍເວຄມາປາທິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ພາຣາຓສິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ. ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຄໂຍຄປິລກ຺ຂສ຺ມິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຣິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ພາຫິຣສ຺ສາທໍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໍ ອສມ຺ປຊານໍ ອສມາຫິຕໍ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ທິສ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈໍ –

‘‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຕ຺ຕານໍ ກຏຸວິຍມກາສິ. ຕໍ ວຕ ຠິກ຺ຂຸ ກຏຸວິຍກຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາມຄນ຺ເຘນ ອວສ຺ສຸຕໍ ມກ຺ຂິກາ ນານຸປຕິສ຺ສນ຺ຕິ ນານ຺ວາສ຺ສວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ມຍາ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ ສໍເວຄມາປາທີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກຏຸວິຍໍ? ໂກ ອາມຄນ຺ໂຘ? ກາ ມກ຺ຂິກາ’’ຕິ?

‘‘ອຠິຊ຺ຌາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ກຏຸວິຍໍ; ພ຺ຍາປາໂທ ອາມຄນ຺ໂຘ; ປາປກາ ອກຸສລາ ວິຕກ຺ກາ ມກ຺ຂິກາ. ຕໍ ວຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ກຏຸວິຍກຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາມຄນ຺ເຘນ ອວສ຺ສຸຕໍ ມກ຺ຂິກາ ນານຸປຕິສ຺ສນ຺ຕິ ນານ຺ວາສ຺ສວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຄຸຕ຺ຕໍ ຈກ຺ຂຸໂສຕສ຺ມິໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອສໍວຸຕໍ;

ມກ຺ຂິການຸປຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ສງ຺ກປ຺ປາ ຣາຄນິສ຺ສິຕາ.

‘‘ກຏຸວິຍກໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ອາມຄນ຺ເຘ ອວສ຺ສຸໂຕ;

ອາຣກາ ໂຫຕິ ນິພ຺ພານາ, ວິຆາຕສ຺ເສວ ຠາຄວາ.

‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ອລທ຺ຘາ ສມຖມຕ຺ຕໂນ [ສມມຕ຺ຕໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ສມ຺ມມຕ຺ຕໂນ (ປີ.)];

ປເຣຕິ [ຈເຣຕິ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ພາໂລ ທຸມ຺ເມໂຘ, ມກ຺ຂິກາຫິ ປຸຣກ຺ຂໂຕ.

‘‘ເຍ ຈ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ນາ, ປຎ຺ຎາຍູປສເມຣຕາ;

ອຸປສນ຺ຕາ ສຸຂໍ ເສນ຺ຕິ, ນາສຍິຕ຺ວານ ມກ຺ຂິກາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ປຐມອນຸຣຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໐. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປສ຺ສາມິ ມາຕຸຄາມໍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊມານໍ. ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ?

‘‘ຕີຫິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ມາຕຸຄາໂມ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ມຈ຺ເຉຣມລປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ອິສ຺ສາປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ກາມຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ທຸຕິຍອນຸຣຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໑. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຫສ຺ສໍ ໂລກໍ ໂອໂລເກມິ. ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ ວີຣິຍໍ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ [ອປມ຺ມຸຏ຺ຐາ (ສີ.), ອປມຸຏ຺ຐາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ. ອຖ ຈ ປນ ເມ ນານຸປາທາຍ [ນ ອນຸປາທາຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຫສ຺ສໍ ໂລກໍ ໂວໂລເກມີ’ຕິ, ອິທໍ ເຕ ມານສ຺ມິໍ. ຍມ຺ປິ ເຕ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ ວີຣິຍໍ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ, ອິທໍ ເຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ມິໍ. ຍມ຺ປິ ເຕ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຖ ຈ ປນ ເມ ນານຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ, ອິທໍ ເຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ມິໍ. ສາຘຸ ວຕາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ, ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ອມຕາຍ ຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕູ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອປເຣນ ສມເຍນ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ, ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ອມຕາຍ ຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣິ [ອຸປສໍຫາສິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ອຸປສໍຫຣຕິ (ກ.)]. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໒. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ອາວຫນ຺ຕິ [ວຫນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ໂນ ວິວຏານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ມາຕຸຄາໂມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອາວຫຕິ, ໂນ ວິວໂຏ; ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນ຺ຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ອາວຫນ຺ຕິ, ໂນ ວິວຏາ; ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ອາວຫຕິ, ໂນ ວິວຏາ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ອາວຫນ຺ຕິ, ໂນ ວິວຏານິ.

‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວຏານິ ວິໂຣຈນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວຏໍ ວິໂຣຈຕິ, ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ; ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວຏໍ ວິໂຣຈຕິ, ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ; ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິໂຕ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວໂຏ ວິໂຣຈຕິ, ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ວິວຏານິ ວິໂຣຈນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ເລຂສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໓. ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ປາສາຓເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ, ປຖວິເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ, ອຸທກເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາສາຓເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠິຓ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂກໂຘ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸເສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາສາເຓ ເລຂາ ນ ຂິປ຺ປໍ ລຸຊ຺ຊຕິ ວາເຕນ ວາ ອຸທເກນ ວາ, ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠິຓ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂກໂຘ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸເສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາສາຓເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຖວິເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠິຓ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂກໂຘ ນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸເສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຖວິຍາ ເລຂາ ຂິປ຺ປໍ ລຸຊ຺ຊຕິ ວາເຕນ ວາ ອຸທເກນ ວາ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠິຓ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂກໂຘ ນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸເສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຖວິເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຄາຬ຺ເຫນປິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຜຣຸເສນປິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອມນາເປນປິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສນ຺ຘິຍຕິເມວ [… ເຍວ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) … ເຈວ (ປີ.)] ສໍສນ຺ທຕິເມວ [… ເຍວ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) … ເຈວ (ປີ.)] ສມ຺ໂມທຕິເມວ [… ເຍວ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) … ເຈວ (ປີ.)]. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທເກ ເລຂາ ຂິປ຺ປໍເຍວ ປຏິວິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຄາຬ຺ເຫນປິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຜຣຸເສນປິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອມນາເປນປິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສນ຺ຘິຍຕິເມວ ສໍສນ຺ທຕິເມວ ສມ຺ໂມທຕິເມວ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ [ປຸ. ປ. ໑໑໕]. ທສມໍ.

ກຸສິນາຣວຄ຺ໂຄ ເຕຣສໂມ.