໓. ຕຕິຍປຓ຺ຓາສກໍ

(໑໑) ໑. ສມ຺ໂພຘວຄ຺ໂຄ

໑. ປຸພ຺ເພວສມ຺ໂພຘສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໔. ‘‘ປຸພ຺ເພວ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ໂພຘາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘ໂກ ນຸ ໂຂ ໂລເກ ອສ຺ສາໂທ, ໂກ ອາທີນໂວ, ກິໍ ນິສ຺ສຣຓ’ນ຺ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ໂລກໍ [ໂລເກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ໂລເກ ອສ຺ສາໂທ. ຍໍ ໂລໂກ [ໂລເກ (ປີ. ກ.)] ອນິຈ຺ໂຈ ທຸກ຺ໂຂ ວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ໂລເກ ອາທີນໂວ. ໂຍ ໂລເກ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ, ອິທໍ ໂລເກ ນິສ຺ສຣຓ’ນ຺ຕິ [ໂລກນິສ຺ສຣຓໍ (ອຏ຺ຐ.) ‘‘ໂລເກ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ສໍສນ຺ທິຕພ຺ພໍ]. ຍາວກີວຎ຺ຈາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ໂລກສ຺ສ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ນາພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ເນວ ຕາວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ [ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ. ຍໂຕ ຈ ຂ຺ວາຫໍ [ໂຂ ອຫໍ (ສີ. ປີ.), ໂຂຫໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ໂລກສ຺ສ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ອຖາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ. ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ທສ຺ສນໍ ອຸທປາທິ – ‘ອກຸປ຺ປາ ເມ ວິມຸຕ຺ຕິ [ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ (ສີ. ປີ. ກ.)], ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ປຐມອສ຺ສາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໕. ‘‘ໂລກສ຺ສາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສາທປຣິເຍສນໍ ອຈຣິໍ. ໂຍ ໂລເກ ອສ຺ສາໂທ ຕທຊ຺ຌຄມໍ. ຍາວຕໂກ ໂລເກ ອສ຺ສາໂທ, ປຎ຺ຎາຍ ເມ ໂສ ສຸທິຏ຺ໂຐ. ໂລກສ຺ສາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທີນວປຣິເຍສນໍ ອຈຣິໍ. ໂຍ ໂລເກ ອາທີນໂວ ຕທຊ຺ຌຄມໍ. ຍາວຕໂກ ໂລເກ ອາທີນໂວ, ປຎ຺ຎາຍ ເມ ໂສ ສຸທິຏ຺ໂຐ. ໂລກສ຺ສາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິສ຺ສຣຓປຣິເຍສນໍ ອຈຣິໍ. ຍໍ ໂລເກ ນິສ຺ສຣຓໍ ຕທຊ຺ຌຄມໍ. ຍາວຕກໍ ໂລເກ ນິສ຺ສຣຓໍ, ປຎ຺ຎາຍ ເມ ຕໍ ສຸທິຏ຺ຐໍ. ຍາວກີວຎ຺ຈາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລກສ຺ສ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ນາພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ເນວ ຕາວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ. ຍໂຕ ຈ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລກສ຺ສ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ອຖາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ. ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ທສ຺ສນໍ ອຸທປາທິ – ‘ອກຸປ຺ປາ ເມ ວິມຸຕ຺ຕິ, ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ທຸຕິຍອສ຺ສາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໖. ‘‘ໂນ ເຈທໍ [ໂນ ເຈຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.) ສໍ. ນິ. ໓.໒໘ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອສ຺ສາໂທ ອຠວິສ຺ສ, ນຍິທໍ ສຕ຺ຕາ ໂລເກ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖິ ໂລເກ ອສ຺ສາໂທ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ໂລເກ ສາຣຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂນ ເຈທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອາທີນໂວ ອຠວິສ຺ສ, ນຍິທໍ ສຕ຺ຕາ ໂລເກ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖິ ໂລເກ ອາທີນໂວ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ໂລເກ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ຕິ. ໂນ ເຈທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ນິສ຺ສຣຓໍ ອຠວິສ຺ສ, ນຍິທໍ ສຕ຺ຕາ ໂລກມ຺ຫາ [ໂລເກ (ກ.)] ນິສ຺ສເຣຍ຺ຍຸໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖິ ໂລເກ ນິສ຺ສຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ໂລກມ຺ຫາ ນິສ຺ສຣນ຺ຕິ. ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ໂລກສ຺ສ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ນາພ຺ຠຎ຺ຎາສຸໍ [ນາພ຺ຠຎ຺ຎໍສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໘], ເນວ ຕາວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສເທວກາ ໂລກາ ສມາຣກາ ສພ຺ຣຫ຺ມກາ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ນິສ຺ສຏາ ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ [ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ (ກ.)] ວິມຣິຍາທີກເຕນ [ວິມຣິຍາທິກເຕນ (ສີ. ປີ. ກ.)] ເຈຕສາ ວິຫຣິໍສຸ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ໂລກສ຺ສ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສຸໍ, ອຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສເທວກາ ໂລກາ ສມາຣກາ ສພ຺ຣຫ຺ມກາ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ນິສ຺ສຏາ ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ ວິມຣິຍາທີກເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໗. ‘‘ເຍ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ໂລກສ຺ສ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ, ນ ເມ ເຕ [ນ ເຕ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມເຓສຸ ວາ ສມຓສມ຺ມຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມ຺ມຕາ, ນ ຈ ປນ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ວາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ໂລກສ຺ສ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານນ຺ຕິ, ເຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມເຓສຸ ວາ ສມຓສມ຺ມຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມ຺ມຕາ, ເຕ ຈ ປນາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຕ຺ຖຎ຺ຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ [ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.)]. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຣຸຓ຺ຓສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໘. ‘‘ຣຸຓ຺ຓມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ຍທິທໍ ຄີຕໍ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ຍທິທໍ ນຈ຺ຈໍ. ໂກມາຣກມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ຍທິທໍ ອຕິເວລໍ ທນ຺ຕວິທໍສກຫສິຕໍ [ທນ຺ຕວິທໍສກໍ ຫສິຕໍ (ສີ. ປີ.)]. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສຕຸຆາໂຕ ຄີເຕ, ເສຕຸຆາໂຕ ນຈ຺ເຈ, ອລໍ ໂວ ຘມ຺ມປ຺ປໂມທິຕານໍ ສຕໍ ສິຕໍ ສິຕມຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອຕິຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໙. ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເສວນາຍ ນຕ຺ຖິ ຕິຕ຺ຕິ. ກຕເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ? ໂສປ຺ປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເສວນາຍ ນຕ຺ຖິ ຕິຕ຺ຕິ. ສຸຣາເມຣຍປານສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເສວນາຍ ນຕ຺ຖິ ຕິຕ຺ຕິ. ເມຖຸນຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເສວນາຍ ນຕ຺ຖິ ຕິຕ຺ຕິ. ອິເມສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ຓໍ ປຏິເສວນາຍ ນຕ຺ຖິ ຕິຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອຣກ຺ຂິຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໐. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ອຣກ຺ຂິເຕ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອຣກ຺ຂິຕກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອຣກ຺ຂິຕວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອຣກ຺ຂິຕມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອວສ຺ສຸຕກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອວສ຺ສຸຕວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອວສ຺ສຸຕມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ປູຕິກໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ປູຕິກໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ປູຕິກໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ປູຕິກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ປູຕິວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ປູຕິມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ນ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຠທ຺ທິກາ ກາລງ຺ກິຣິຍາ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ກູຏາຄາເຣ ທຸຈ຺ຉນ຺ເນ ກູຏມ຺ປິ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ໂຄປານສິໂຍປິ ອຣກ຺ຂິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິຕ຺ຕິປິ ອຣກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ກູຏມ຺ປິ ອວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ໂຄປານສິໂຍປິ ອວສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິຕ຺ຕິປິ ອວສ຺ສຸຕາ ໂຫຕິ; ກູຏມ຺ປິ ປູຕິກໍ ໂຫຕິ, ໂຄປານສິໂຍປິ ປູຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິຕ຺ຕິປິ ປູຕິກາ ໂຫຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ອຣກ຺ຂິເຕ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອຣກ຺ຂິຕກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອຣກ຺ຂິຕວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອຣກ຺ຂິຕມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອວສ຺ສຸຕກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອວສ຺ສຸຕວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອວສ຺ສຸຕມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ປູຕິກໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ປູຕິກໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ປູຕິກໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ປູຕິກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ປູຕິວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ປູຕິມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ນ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຠທ຺ທິກາ ກາລງ຺ກິຣິຍາ.

‘‘ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ຣກ຺ຂິເຕ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອນວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອນວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອນວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອນວສ຺ສຸຕກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອນວສ຺ສຸຕວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອນວສ຺ສຸຕມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອປູຕິກໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອປູຕິກໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອປູຕິກໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອປູຕິກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອປູຕິວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອປູຕິມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ຠທ຺ທິກາ ກາລງ຺ກິຣິຍາ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ກູຏາຄາເຣ ສຸຈ຺ຉນ຺ເນ ກູຏມ຺ປິ ຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ໂຄປານສິໂຍປິ ຣກ຺ຂິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິຕ຺ຕິປິ ຣກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ກູຏມ຺ປິ ອນວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ໂຄປານສິໂຍປິ ອນວສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິຕ຺ຕິປິ ອນວສ຺ສຸຕາ ໂຫຕິ; ກູຏມ຺ປິ ອປູຕິກໍ ໂຫຕິ, ໂຄປານສິໂຍປິ ອປູຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິຕ຺ຕິປິ ອປູຕິກາ ໂຫຕິ.

ເອວເມວໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ຣກ຺ຂິເຕ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອນວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອນວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອນວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອນວສ຺ສຸຕກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອນວສ຺ສຸຕວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອນວສ຺ສຸຕມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອປູຕິກໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອປູຕິກໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອປູຕິກໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອປູຕິກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອປູຕິວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອປູຕິມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ຠທ຺ທິກາ ກາລງ຺ກິຣິຍາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ພ຺ຍາປນ຺ນສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໑. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ພ຺ຍາປນ຺ເນ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປນ຺ນກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປນ຺ນວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປນ຺ນມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ນ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຠທ຺ທິກາ ກາລງ຺ກິຣິຍາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ກູຏາຄາເຣ ທຸຈ຺ຉນ຺ເນ ກູຏມ຺ປິ ພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ໂຄປານສິໂຍປິ ພ຺ຍາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິຕ຺ຕິປິ ພ຺ຍາປນ຺ນາ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ພ຺ຍາປນ຺ເນ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປນ຺ນກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປນ຺ນວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປນ຺ນມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ນ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຠທ຺ທິກາ ກາລງ຺ກິຣິຍາ.

‘‘ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ອພ຺ຍາປນ຺ເນ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອພ຺ຍາປນ຺ນກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອພ຺ຍາປນ຺ນວຈີກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອພ຺ຍາປນ຺ນມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ຠທ຺ທິກາ ກາລງ຺ກິຣິຍາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ກູຏາຄາເຣ ສຸຈ຺ຉນ຺ເນ ກູຏມ຺ປິ ອພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ໂຄປານສິໂຍປິ ອພ຺ຍາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິຕ຺ຕິປິ ອພ຺ຍາປນ຺ນາ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ອພ຺ຍາປນ຺ເນ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອພ຺ຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອພ຺ຍາປນ຺ນກາຍກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ອພ຺ຍາປນ຺ນມໂນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ຠທ຺ທິກາ ກາລງ຺ກິຣິຍາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຐມນິທານສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໒. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິທານານິ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ, ໂທໂສ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ, ໂມໂຫ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລຠປກຕໍ ກມ຺ມໍ ໂລຠຊໍ ໂລຠນິທານໍ ໂລຠສມຸທຍໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ອກຸສລໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ສາວຊ຺ຊໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມສມຸທຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມນິໂຣຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂທສປກຕໍ ກມ຺ມໍ ໂທສຊໍ ໂທສນິທານໍ ໂທສສມຸທຍໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ອກຸສລໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ສາວຊ຺ຊໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມສມຸທຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມນິໂຣຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຫປກຕໍ ກມ຺ມໍ ໂມຫຊໍ ໂມຫນິທານໍ ໂມຫສມຸທຍໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ອກຸສລໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ສາວຊ຺ຊໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມສມຸທຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມນິໂຣຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ນິທານານິ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ.

‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິທານານິ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ, ອໂທໂສ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ, ອໂມໂຫ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໂລຠປກຕໍ ກມ຺ມໍ ອໂລຠຊໍ ອໂລຠນິທານໍ ອໂລຠສມຸທຍໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຸສລໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອນວຊ຺ຊໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ສຸຂວິປາກໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມນິໂຣຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມສມຸທຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໂທສປກຕໍ ກມ຺ມໍ ອໂທສຊໍ ອໂທສນິທານໍ ອໂທສສມຸທຍໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຸສລໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອນວຊ຺ຊໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ສຸຂວິປາກໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມນິໂຣຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມສມຸທຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໂມຫປກຕໍ ກມ຺ມໍ ອໂມຫຊໍ ອໂມຫນິທານໍ ອໂມຫສມຸທຍໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຸສລໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອນວຊ຺ຊໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ສຸຂວິປາກໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມນິໂຣຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມສມຸທຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ນິທານານິ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ທຸຕິຍນິທານສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໓. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິທານານິ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອຕີເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ; ອນາຄເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ; ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີເຕ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ? ອຕີເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ. ຕສ຺ສ ອຕີເຕ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ກຍໂຕ ອນຸວິຈາຣຍໂຕ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ. ຉນ຺ທຊາໂຕ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍໂຍຊນໍ ວທາມິ ໂຍ ເຈຕໂສ ສາຣາໂຄ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີເຕ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນາຄເຕ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ? ອນາຄເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ. ຕສ຺ສ ອນາຄເຕ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ກຍໂຕ ອນຸວິຈາຣຍໂຕ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ. ຉນ຺ທຊາໂຕ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍໂຍຊນໍ ວທາມິ ໂຍ ເຈຕໂສ ສາຣາໂຄ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນາຄເຕ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ? ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ. ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ກຍໂຕ ອນຸວິຈາຣຍໂຕ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ. ຉນ຺ທຊາໂຕ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍໂຍຊນໍ ວທາມິ ໂຍ ເຈຕໂສ ສາຣາໂຄ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ນິທານານິ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ.

‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິທານານິ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອຕີເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ນ ຊາຍຕິ; ອນາຄເຕ ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ນ ຊາຍຕິ; ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ນ ຊາຍຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີເຕ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ນ ຊາຍຕິ? ອຕີຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາຍຕິໍ ວິປາກໍ ປຊານາຕິ. ອາຍຕິໍ ວິປາກໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຠິນິວຕ຺ເຕຕິ. ຕທຠິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ [ຕທຠິນິວຊ຺ເຊຕິ, ຕທຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ເຈຕສາ ອຠິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ [ອຠິວິຣາເຊຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຎ຺ຎາຍ ອຕິວິຊ຺ຌ [ອຠິນິວິຊ຺ຌ (ກ.)] ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີເຕ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ນ ຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນາຄເຕ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ນ ຊາຍຕິ? ອນາຄຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາຍຕິໍ ວິປາກໍ ປຊານາຕິ. ອາຍຕິໍ ວິປາກໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຠິນິວຕ຺ເຕຕິ. ຕທຠິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຈຕສາ ອຠິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນາຄເຕ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ນ ຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ນ ຊາຍຕິ? ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາຍຕິໍ ວິປາກໍ ປຊານາຕິ, ອາຍຕິໍ ວິປາກໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຠິນິວຕ຺ເຕຕິ, ຕທຠິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຈຕສາ ອຠິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຉນ຺ທຣາຄຏ຺ຐານິເຍ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ໂທ ນ ຊາຍຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ນິທານານິ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິ. ທສມໍ.

ສມ຺ໂພຘວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ປຸພ຺ເພວ ທຸເວ ອສ຺ສາທາ, ສມໂຓ ຣຸຓ຺ຓປຎ຺ຈມໍ;

ອຕິຕ຺ຕິ ທ຺ເວ ຈ ວຸຕ຺ຕານິ, ນິທານານິ ອປເຣ ທຸເວຕິ.

(໑໒) ໒. ອາປາຍິກວຄ຺ໂຄ

໑. ອາປາຍິກສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໔. ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາປາຍິກາ ເນຣຍິກາ ອິທມປ຺ປຫາຍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ໂຍ ຈ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎ, ໂຍ ຈ ສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕໍ ອມູລເກນ [ອຠູເຕນ (ກ.)] ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ, ໂຍ ຈາຍໍ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ນຕ຺ຖິ ກາເມສຸ ໂທໂສ’ຕິ, ໂສ ຕາຍ ກາເມສຸ ປາຕພ຺ຍຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ອາປາຍິກາ ເນຣຍິກາ ອິທມປ຺ປຫາຍາ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸລ຺ລຠສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໕. ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຕຸຠາໂວ ທຸລ຺ລໂຠ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ? ຕຖາຄຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາຕຸຠາໂວ ທຸລ຺ລໂຠ ໂລກສ຺ມິໍ, ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕສ຺ສ ຘມ຺ມວິນຍສ຺ສ ເທເສຕາ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸລ຺ລໂຠ ໂລກສ຺ມິໍ, ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທີ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸລ຺ລໂຠ ໂລກສ຺ມິໍ. ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ຓໍ ປາຕຸຠາໂວ ທຸລ຺ລໂຠ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອປ຺ປເມຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໖. ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ສຸປ຺ປເມຍ຺ໂຍ, ທຸປ຺ປເມຍ຺ໂຍ, ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸປ຺ປເມຍ຺ໂຍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸທ຺ຘໂຕ ໂຫຕິ ອຸນ຺ນໂຬ ຈປໂລ ມຸຂໂຣ ວິກິຓ຺ຓວາໂຈ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ອສມ຺ປຊາໂນ ອສມາຫິໂຕ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸປ຺ປເມຍ຺ໂຍ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸປ຺ປເມຍ຺ໂຍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນຸທ຺ຘໂຕ ໂຫຕິ ອນຸນ຺ນໂຬ ອຈປໂລ ອມຸຂໂຣ ອວິກິຓ຺ຓວາໂຈ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ສມ຺ປຊາໂນ ສມາຫິໂຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸປ຺ປເມຍ຺ໂຍ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ໂຫຕິ ຂີຓາສໂວ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອາເນຎ຺ຊສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໗. ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຕທສ຺ສາເທຕິ ຕໍ ນິກາເມຕິ ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຣ ຐິໂຕ ຕທຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣີ ອປຣິຫີໂນ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນູປຄານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນູປຄານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານໍ ວີສຕິ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ນິຣຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ເປຕ຺ຕິວິສຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ສາວໂກ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິເສໂສ ອຍໍ ອຘິປ຺ປຍາໂສ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ, ຍທິທໍ ຄຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຕທສ຺ສາເທຕິ ຕໍ ນິກາເມຕິ ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຣ ຐິໂຕ ຕທຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣີ ອປຣິຫີໂນ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນູປຄານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນູປຄານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານໍ ຈຕ຺ຕາຣີສໍ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ນິຣຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ເປຕ຺ຕິວິສຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ສາວໂກ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິເສໂສ ອຍໍ ອຘິປ຺ປຍາໂສ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ, ຍທິທໍ ຄຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຕທສ຺ສາເທຕິ ຕໍ ນິກາເມຕິ ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຣ ຐິໂຕ ຕທຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣີ ອປຣິຫີໂນ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປຄານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປຄານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານໍ ສຏ຺ຐິ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ນິຣຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ເປຕ຺ຕິວິສຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ສາວໂກ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍາວຕກໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິເສໂສ, ອຍໍ ອຘິປ຺ປຍາໂສ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ, ຍທິທໍ ຄຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ. ‘ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ວິປຕ຺ຕິສມ຺ປທາສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໘. ‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິປຕ຺ຕິໂຍ. ກຕມາ ຕິສ຺ໂສ? ສີລວິປຕ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລວິປຕ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທາຍີ ໂຫຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ ໂຫຕິ, ມຸສາວາທີ ໂຫຕິ, ປິສຸຓວາໂຈ ໂຫຕິ, ຜຣຸສວາໂຈ ໂຫຕິ, ສມ຺ຜປ຺ປລາປີ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລວິປຕ຺ຕິ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຠິຊ຺ຌາລຸ ໂຫຕິ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ, ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ. ສີລວິປຕ຺ຕິເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ຈິຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ວິປຕ຺ຕິໂຍຕິ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ປທາ. ກຕມາ ຕິສ຺ໂສ? ສີລສມ຺ປທາ, ຈິຕ຺ຕສມ຺ປທາ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລສມ຺ປທາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕສມ຺ປທາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອນຠິຊ຺ຌາລຸ ໂຫຕິ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ ອວິປຣີຕທສ຺ສໂນ – ‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ອຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ມາຕາ, ອຕ຺ຖິ ປິຕາ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາ. ສີລສມ຺ປທາເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ຈິຕ຺ຕສມ຺ປທາເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ສມ຺ປທາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອປຓ຺ຓກສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໙. ‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິປຕ຺ຕິໂຍ. ກຕມາ ຕິສ຺ໂສ? ສີລວິປຕ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລວິປຕ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ສມ຺ຜປ຺ປລາປີ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລວິປຕ຺ຕິ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ…ເປ… ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ. ສີລວິປຕ຺ຕິເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຓ຺ຓໂກ ມຓິ ອຸທ຺ຘໍ ຂິຕ຺ໂຕ ເຍນ ເຍເນວ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍເຍວ ປຕິຏ຺ຐາຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລວິປຕ຺ຕິເຫຕຸ ວາ ສຕ຺ຕາ…ເປ… ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ວິປຕ຺ຕິໂຍຕິ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ປທາ. ກຕມາ ຕິສ຺ໂສ? ສີລສມ຺ປທາ, ຈິຕ຺ຕສມ຺ປທາ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລສມ຺ປທາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ ອວິປຣີຕທສ຺ສໂນ – ‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ…ເປ… ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາ. ສີລສມ຺ປທາເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕສມ຺ປທາເຫຕຸ ວາ…ເປ… ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຓ຺ຓໂກ ມຓິ ອຸທ຺ຘໍ ຂິຕ຺ໂຕ ເຍນ ເຍເນວ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍເຍວ ປຕິຏ຺ຐາຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລສມ຺ປທາເຫຕຸ ວາ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕສມ຺ປທາເຫຕຸ ວາ ສຕ຺ຕາ…ເປ… ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາເຫຕຸ ວາ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ສມ຺ປທາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ກມ຺ມນ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໐. ‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິປຕ຺ຕິໂຍ. ກຕມາ ຕິສ຺ໂສ? ກມ຺ມນ຺ຕວິປຕ຺ຕິ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມນ຺ຕວິປຕ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ສມ຺ຜປ຺ປລາປີ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມນ຺ຕວິປຕ຺ຕິ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາອາຊີເວນ ຊີວິກໍ [ຊີວິຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ກປ຺ເປຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕິ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ປທາ. ກຕມາ ຕິສ຺ໂສ? ກມ຺ມນ຺ຕສມ຺ປທາ, ອາຊີວສມ຺ປທາ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມນ຺ຕສມ຺ປທາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມນ຺ຕສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຊີວສມ຺ປທາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມ຺ມາອາຊີໂວ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາອາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຊີວສມ຺ປທາ.

໘. ປຐມໂສເຈຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໑. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສເຈຍ຺ຍານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ກາຍໂສເຈຍ຺ຍໍ, ວຈີໂສເຈຍ຺ຍໍ, ມໂນໂສເຈຍ຺ຍໍ. ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍໂສເຈຍ຺ຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍໂສເຈຍ຺ຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈີໂສເຈຍ຺ຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ວຈີໂສເຈຍ຺ຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນໂສເຈຍ຺ຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອນຠິຊ຺ຌາລຸ ໂຫຕິ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນໂສເຈຍ຺ຍໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ໂສເຈຍ຺ຍານີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ທຸຕິຍໂສເຈຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໒. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສເຈຍ຺ຍານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ກາຍໂສເຈຍ຺ຍໍ, ວຈີໂສເຈຍ຺ຍໍ, ມໂນໂສເຈຍ຺ຍໍ. ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍໂສເຈຍ຺ຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍໂສເຈຍ຺ຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈີໂສເຈຍ຺ຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈີໂສເຈຍ຺ຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນໂສເຈຍ຺ຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ – ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ’ຕິ ປຊານາຕິ; ອສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ – ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ’ຕິ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ປຫີນສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປາທໍ – ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປາໂທ’ຕິ ປຊານາຕິ; ອສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປາທໍ – ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປາໂທ’ຕິ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ປຫີນສ຺ສ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຖິນມິທ຺ຘໍ – ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຖິນມິທ຺ຘ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ; ອສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຖິນມິທ຺ຘໍ – ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຖິນມິທ຺ຘ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ປຫີນສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ – ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ; ອສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ – ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ປຫີນສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ – ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’ຕິ ປຊານາຕິ; ອສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ – ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’ຕິ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ; ຍຖາ ຈ ປຫີນາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນໂສເຈຍ຺ຍໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ໂສເຈຍ຺ຍານີຕິ.

[ອິຕິວຸ. ໖໖] ‘‘ກາຍສຸຈິໍ ວຈີສຸຈິໍ, ເຈໂຕສຸຈິໍ ອນາສວໍ;

ສຸຈິໍ ໂສເຈຍ຺ຍສມ຺ປນ຺ນໍ, ອາຫຸ ນິນ຺ຫາຕປາປກ’’ນ຺ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ໂມເນຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໓. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມເນຍ຺ຍານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ວຈີໂມເນຍ຺ຍໍ, ມໂນໂມເນຍ຺ຍໍ. ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈີໂມເນຍ຺ຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈີໂມເນຍ຺ຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນໂມເນຍ຺ຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນໂມເນຍ຺ຍໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ໂມເນຍ຺ຍານີ’’ຕິ.

‘‘ກາຍມຸນິໍ ວຈີມຸນິໍ, ເຈໂຕມຸນິໍ ອນາສວໍ;

ມຸນິໍ ໂມເນຍ຺ຍສມ຺ປນ຺ນໍ, ອາຫຸ ສພ຺ພປ຺ປຫາຍິນ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ;

ອາປາຍິກວຄ຺ໂຄ ທ຺ວາທສໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອາປາຍິໂກ ທຸລ຺ລໂຠ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ, ອາເນຎ຺ຊວິປຕ຺ຕິສມ຺ປທາ;

ອປຓ຺ຓໂກ ຈ ກມ຺ມນ຺ໂຕ, ທ຺ເວ ໂສເຈຍ຺ຍານິ ໂມເນຍ຺ຍນ຺ຕິ.

(໑໓) ໓. ກຸສິນາຣວຄ຺ໂຄ

໑. ກຸສິນາຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກຸສິນາຣາຍໍ ວິຫຣຕິ ພລິຫຣເຓ ວນສຓ຺ເຑ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ຕເມນໍ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ເຕຕິ. ອາກງ຺ຂມາໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຕສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທຕິ. ຕເມນໍ ໂສ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕິ ສມ຺ປວາເຣຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ສາຘຸ ວຕ ມ຺ຍາຍໍ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕິ ສມ຺ປວາເຣຕີ’ຕິ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕ ມາຍໍ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອາຍຕິມ຺ປິ ເອວຣູເປນ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຍ຺ຍ ສມ຺ປວາເຣຍ຺ຍາ’ຕິ! ໂສ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄຖິໂຕ [ຄຘິໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ມຸຈ຺ຉິໂຕ ອຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ [ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ (ສີ. ກ.) ອຊ຺ໂຌປນ຺ໂນ (ຏີກາ)] ອນາທີນວທສ຺ສາວີ ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ກາມວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຕກ຺ເກຕິ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຕກ຺ເກຕິ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຕກ຺ເກຕິ. ເອວຣູປສ຺ສາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທິນ຺ນໍ ນ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ ວທາມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ປມຕ຺ໂຕ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ຕເມນໍ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ເຕຕິ. ອາກງ຺ຂມາໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຕສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທຕິ. ຕເມນໍ ໂສ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕິ ສມ຺ປວາເຣຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ສາຘຸ ວຕ ມ຺ຍາຍໍ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕິ ສມ຺ປວາເຣຕີ’ຕິ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ນ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕ ມາຍໍ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອາຍຕິມ຺ປິ ເອວຣູເປນ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຍ຺ຍ ສມ຺ປວາເຣຍ຺ຍາ’ຕິ! ໂສ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຄຖິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຕກ຺ເກຕິ, ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຕກ຺ເກຕິ, ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຕກ຺ເກຕິ. ເອວຣູປສ຺ສາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ ວທາມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຠຓ຺ຑນສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໕. ‘‘ຍສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ມນສິ ກາຕຸມ຺ປິ ເມ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາ ນ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ປເຄວ ຄນ຺ຕຸໍ! ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມິ – ‘ອທ຺ຘາ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ, ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ [ພຫຸລີມກໍສຸ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ? ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກໍ, ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ, ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ – ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ. ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ? ກາມວິຕກ຺ກໍ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ – ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ’. ຍສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ມນສິ ກາຕຸມ຺ປິ ເມ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາ ນ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ປເຄວ ຄນ຺ຕຸໍ! ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມິ – ‘ອທ຺ຘາ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ, ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ’’’.

‘‘ຍສ຺ສໍ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ເມ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ປເຄວ ມນສິ ກາຕຸໍ! ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມິ – ‘ອທ຺ຘາ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ, ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ. ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ? ກາມວິຕກ຺ກໍ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ – ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ. ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ? ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກໍ, ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ, ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ – ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສຸ’. ຍສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ເມ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິສາ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ປເຄວ ມນສິ ກາຕຸໍ! ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມິ – ‘ອທ຺ຘາ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊຫິໍສຸ, ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ພຫຸລມກໍສູ’’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ໂຄຕມກເຈຕິຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໖. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຄຕມເກ ເຈຕິເຍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຠິຎ຺ຎາຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ, ໂນ ອນຠິຎ຺ຎາຍ. ສນິທານາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ, ໂນ ອນິທານໍ. ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ, ໂນ ອປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມໍ ເທສຍໂຕ ໂນ ອນຠິຎ຺ຎາຍ, ສນິທານໍ ຘມ຺ມໍ ເທສຍໂຕ ໂນ ອນິທານໍ, ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທສຍໂຕ ໂນ ອປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ, ກຣຓີໂຍ ໂອວາໂທ, ກຣຓີຍາ ອນຸສາສນີ. ອລຎ຺ຈ ປນ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸຏ຺ຐິຍາ, ອລໍ ອຕ຺ຕມນຕາຍ, ອລໍ ໂສມນສ຺ສາຍ – ‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ’’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ມິໍ ຠຎ຺ຎມາເນ ສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ອກມ຺ປິຕ຺ຖາຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ຠຣຓ຺ຑຸກາລາມສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ກປິລວຕ຺ຖຸ ຕທວສຣິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ – ‘‘ຠຄວາ ກິຣ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຂ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຄຈ຺ຉ, ມຫານາມ, ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ຕຖາຣູປໍ ອາວສຖໍ ຊານ ຍຕ຺ຖຊ຺ຊ ມຍໍ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວິຫເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເກວລກປ຺ປໍ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອນ຺ວາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ [ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ນາທ຺ທສ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຕຖາຣູປໍ ອາວສຖໍ ຍຕ຺ຖຊ຺ຊ ຠຄວາ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວິຫເຣຍ຺ຍ.

ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຕຖາຣູໂປ ອາວສໂຖ ຍຕ຺ຖຊ຺ຊ ຠຄວາ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຣຓ຺ຑຸ ກາລາໂມ ຠຄວໂຕ ປຸຣາຓສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ. ຕສ຺ສຊ຺ຊ ຠຄວາ ອສ຺ສເມ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວິຫຣຕູ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ, ມຫານາມ, ສນ຺ຖຣໍ ປຎ຺ຎເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຣຓ຺ຑຸສ຺ສ ກາລາມສ຺ສ ອສ຺ສໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສນ຺ຖຣໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ຐເປຕ຺ວາ ປາທານໍ ໂຘວນາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສນ຺ຖໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ຖາໂຣ, ອຸທກໍ ຐປິຕໍ ປາທານໍ ໂຘວນາຍ. ຍສ຺ສທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ຠຣຓ຺ຑຸສ຺ສ ກາລາມສ຺ສ ອສ຺ສໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ອຊ຺ຊ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສິຕຸໍ. ກິລນ຺ໂຕ ຠຄວາ. ສ຺ເວ ທານາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕໂຍ ໂຂເມ, ມຫານາມ, ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ອິຘ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ; ນ ຣູປານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ນ ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ. ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ຣູປານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ; ນ ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ. ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ຣູປານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ. ອິເມ ໂຂ, ມຫານາມ, ຕໂຍ ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ‘ອິເມສໍ, ມຫານາມ, ຕິຓ຺ຓໍ ສຕ຺ຖາຣານໍ ເອກາ ນິຏ຺ຐາ ອຸທາຫຸ ປຸຖຸ ນິຏ຺ຐາ’’’ຕິ?

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຣຓ຺ຑຸ ກາລາໂມ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອກາຕິ, ມຫານາມ, ວເທຫີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນານາຕິ, ມຫານາມ, ວເທຫີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຣຓ຺ຑຸ ກາລາໂມ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອກາຕິ, ມຫານາມ, ວເທຫີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນານາຕິ, ມຫານາມ, ວເທຫີ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຣຓ຺ຑຸ ກາລາໂມ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອກາຕິ, ມຫານາມ, ວເທຫີ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນານາຕິ, ມຫານາມ, ວເທຫີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຣຓ຺ຑຸ ກາລາມສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມເຫສກ຺ຂສ຺ສ ວຕມ຺ຫິ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ຍາວຕຕິຍໍ ອປສາທິໂຕ. ຍໍນູນາຫໍ ກປິລວຕ຺ຖຸມ຺ຫາ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຣຓ຺ຑຸ ກາລາໂມ ກປິລວຕ຺ຖຸມ຺ຫາ ປກ຺ກາມິ. ຍໍ ກປິລວຕ຺ຖຸມ຺ຫາ ປກ຺ກາມິ ຕຖາ ປກ຺ກນ຺ໂຕວ ອໂຫສິ ນ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉີຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຫຕ຺ຖກສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ຫຕ຺ຖໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ໂຓ ເກວລກປ຺ປໍ ເຊຕວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ – ‘‘ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ຐສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂອສີທຕິເມວ ສໍສີທຕິເມວ [ໂອສີທຕິ ເຈວ ສໍສີທຕິ ຈ (ສີ. ປີ.), ໂອສີທຕິ ສໍສີທຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ນ ສກ຺ໂກຕິ ສຓ຺ຐາຕຸໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສປ຺ປິ ວາ ເຕລໍ ວາ ວາລຸກາຍ ອາສິຕ຺ຕໍ ໂອສີທຕິເມວ ສໍສີທຕິເມວ, ນ ສຓ຺ຐາຕິ; ເອວເມວໍ ຫຕ຺ຖໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ຐສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂອສີທຕິເມວ ສໍສີທຕິເມວ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ສຓ຺ຐາຕຸໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຫຕ຺ຖກໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂອຬາຣິກໍ, ຫຕ຺ຖກ, ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຠິນິມ຺ມິນາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ, ໂຂ ຫຕ຺ຖໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຂ ຫຕ຺ຖກໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເຍ ເຕ, ຫຕ຺ຖກ, ຘມ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໂນ ອເຫສຸໍ, ອປິ ນຸ ເຕ ເຕ ຘມ຺ມາ ເອຕຣຫິ ປວຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ? ‘‘ເຍ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໂນ ອເຫສຸໍ, ເຕ ຈ ເມ ຘມ຺ມາ ເອຕຣຫິ ປວຕ຺ຕິໂນ; ເຍ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສ ນປ຺ປວຕ຺ຕິໂນ ອເຫສຸໍ, ເຕ ຈ ເມ ຘມ຺ມາ ເອຕຣຫິ ປວຕ຺ຕິໂນ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອຸປາສເກຫິ ອຸປາສິກາຫິ ຣາຊູຫິ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣາມິ ເທວປຸຕ຺ເຕຫິ. ທູຣໂຕປິ, ຠນ຺ເຕ, ເທວປຸຕ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖກສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ‘ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມາ’ຕິ. ຕິຓ຺ຓາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມານໍ ອຕິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິວາໂນ ກາລງ຺ກໂຕ. ກຕເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ? ຠຄວໂຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທສ຺ສນສ຺ສ ອຕິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິວາໂນ ກາລງ຺ກໂຕ; ສທ຺ຘມ຺ມສວນສ຺ສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິວາໂນ ກາລງ຺ກໂຕ; ສງ຺ຆສ຺ສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ອຕິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິວາໂນ ກາລງ຺ກໂຕ. ອິເມສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິວາໂນ ກາລງ຺ກໂຕ’’ຕິ.

‘‘ນາຫໍ ຠຄວໂຕ ທສ຺ສນສ຺ສ, ຕິຕ຺ຕິມຊ຺ຌຄາ [ຕິຕ຺ຕິ ຕິຕ຺ຕິສມ຺ຠວໍ (ກ.)] ກຸທາຈນໍ;

ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານສ຺ສ, ສທ຺ຘມ຺ມສວນສ຺ສ ຈ.

‘‘ອຘິສີລໍ ສິກ຺ຂມາໂນ, ສທ຺ຘມ຺ມສວເນ ຣໂຕ;

ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕິຕ຺ໂຕ, ຫຕ຺ຖໂກ ອວິຫໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ກຏຸວິຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໙. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ພາຣາຓສິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ໂຄໂຍຄປິລກ຺ຂສ຺ມິໍ [ໂຄໂຍຄມິລກ຺ຂສ຺ມິໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ [ຈຣມານໍ (ກ.)] ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຣິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ພາຫິຣສ຺ສາທໍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໍ ອສມ຺ປຊານໍ ອສມາຫິຕໍ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ທິສ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຕ຺ຕານໍ ກຏຸວິຍມກາສິ. ຕໍ ວຕ ຠິກ຺ຂຸ ກຏຸວິຍກຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາມຄນ຺ເຘນ [ອາມຄນ຺ເຘ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອວສ຺ສຸຕໍ ມກ຺ຂິກາ ນານຸປຕິສ຺ສນ຺ຕິ ນານ຺ວາສ຺ສວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ [ນານຸພນ຺ຘິສ຺ສນ຺ຕິ (ກ.)], ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວຕາ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ ສໍເວຄມາປາທິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ພາຣາຓສິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ. ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຄໂຍຄປິລກ຺ຂສ຺ມິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຣິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ພາຫິຣສ຺ສາທໍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໍ ອສມ຺ປຊານໍ ອສມາຫິຕໍ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ທິສ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈໍ –

‘‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຕ຺ຕານໍ ກຏຸວິຍມກາສິ. ຕໍ ວຕ ຠິກ຺ຂຸ ກຏຸວິຍກຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາມຄນ຺ເຘນ ອວສ຺ສຸຕໍ ມກ຺ຂິກາ ນານຸປຕິສ຺ສນ຺ຕິ ນານ຺ວາສ຺ສວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ມຍາ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ ສໍເວຄມາປາທີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກຏຸວິຍໍ? ໂກ ອາມຄນ຺ໂຘ? ກາ ມກ຺ຂິກາ’’ຕິ?

‘‘ອຠິຊ຺ຌາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ກຏຸວິຍໍ; ພ຺ຍາປາໂທ ອາມຄນ຺ໂຘ; ປາປກາ ອກຸສລາ ວິຕກ຺ກາ ມກ຺ຂິກາ. ຕໍ ວຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ກຏຸວິຍກຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາມຄນ຺ເຘນ ອວສ຺ສຸຕໍ ມກ຺ຂິກາ ນານຸປຕິສ຺ສນ຺ຕິ ນານ຺ວາສ຺ສວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຄຸຕ຺ຕໍ ຈກ຺ຂຸໂສຕສ຺ມິໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອສໍວຸຕໍ;

ມກ຺ຂິການຸປຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ສງ຺ກປ຺ປາ ຣາຄນິສ຺ສິຕາ.

‘‘ກຏຸວິຍກໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ອາມຄນ຺ເຘ ອວສ຺ສຸໂຕ;

ອາຣກາ ໂຫຕິ ນິພ຺ພານາ, ວິຆາຕສ຺ເສວ ຠາຄວາ.

‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ອລທ຺ຘາ ສມຖມຕ຺ຕໂນ [ສມມຕ຺ຕໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ສມ຺ມມຕ຺ຕໂນ (ປີ.)];

ປເຣຕິ [ຈເຣຕິ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ພາໂລ ທຸມ຺ເມໂຘ, ມກ຺ຂິກາຫິ ປຸຣກ຺ຂໂຕ.

‘‘ເຍ ຈ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ນາ, ປຎ຺ຎາຍູປສເມຣຕາ;

ອຸປສນ຺ຕາ ສຸຂໍ ເສນ຺ຕິ, ນາສຍິຕ຺ວານ ມກ຺ຂິກາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ປຐມອນຸຣຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໐. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປສ຺ສາມິ ມາຕຸຄາມໍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊມານໍ. ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ?

‘‘ຕີຫິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ມາຕຸຄາໂມ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ມຈ຺ເຉຣມລປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ອິສ຺ສາປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ກາມຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ທຸຕິຍອນຸຣຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໑. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຫສ຺ສໍ ໂລກໍ ໂອໂລເກມິ. ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ ວີຣິຍໍ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ [ອປມ຺ມຸຏ຺ຐາ (ສີ.), ອປມຸຏ຺ຐາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ. ອຖ ຈ ປນ ເມ ນານຸປາທາຍ [ນ ອນຸປາທາຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຫສ຺ສໍ ໂລກໍ ໂວໂລເກມີ’ຕິ, ອິທໍ ເຕ ມານສ຺ມິໍ. ຍມ຺ປິ ເຕ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ ວີຣິຍໍ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ, ອິທໍ ເຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ມິໍ. ຍມ຺ປິ ເຕ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຖ ຈ ປນ ເມ ນານຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ, ອິທໍ ເຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ມິໍ. ສາຘຸ ວຕາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ, ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ອມຕາຍ ຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕູ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອປເຣນ ສມເຍນ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ, ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ອມຕາຍ ຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣິ [ອຸປສໍຫາສິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ອຸປສໍຫຣຕິ (ກ.)]. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໒. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ອາວຫນ຺ຕິ [ວຫນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ໂນ ວິວຏານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ມາຕຸຄາໂມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອາວຫຕິ, ໂນ ວິວໂຏ; ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນ຺ຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ອາວຫນ຺ຕິ, ໂນ ວິວຏາ; ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ອາວຫຕິ, ໂນ ວິວຏາ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ອາວຫນ຺ຕິ, ໂນ ວິວຏານິ.

‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວຏານິ ວິໂຣຈນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວຏໍ ວິໂຣຈຕິ, ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ; ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວຏໍ ວິໂຣຈຕິ, ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ; ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິໂຕ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວໂຏ ວິໂຣຈຕິ, ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ວິວຏານິ ວິໂຣຈນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ເລຂສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໓. ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ປາສາຓເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ, ປຖວິເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ, ອຸທກເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາສາຓເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠິຓ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂກໂຘ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸເສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາສາເຓ ເລຂາ ນ ຂິປ຺ປໍ ລຸຊ຺ຊຕິ ວາເຕນ ວາ ອຸທເກນ ວາ, ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠິຓ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂກໂຘ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸເສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາສາຓເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຖວິເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠິຓ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂກໂຘ ນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸເສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຖວິຍາ ເລຂາ ຂິປ຺ປໍ ລຸຊ຺ຊຕິ ວາເຕນ ວາ ອຸທເກນ ວາ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠິຓ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ໂກໂຘ ນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸເສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຖວິເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຄາຬ຺ເຫນປິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຜຣຸເສນປິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອມນາເປນປິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສນ຺ຘິຍຕິເມວ [… ເຍວ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) … ເຈວ (ປີ.)] ສໍສນ຺ທຕິເມວ [… ເຍວ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) … ເຈວ (ປີ.)] ສມ຺ໂມທຕິເມວ [… ເຍວ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) … ເຈວ (ປີ.)]. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທເກ ເລຂາ ຂິປ຺ປໍເຍວ ປຏິວິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຄາຬ຺ເຫນປິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຜຣຸເສນປິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອມນາເປນປິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສນ຺ຘິຍຕິເມວ ສໍສນ຺ທຕິເມວ ສມ຺ໂມທຕິເມວ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກເລຂູປໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ [ປຸ. ປ. ໑໑໕]. ທສມໍ.