(໑໐) ໕. ໂລຓກປລ຺ລວຄ຺ໂຄ

໑. ອຈ຺ຈາຍິກສຸຕ຺ຕໍ

໙໓. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສ຺ສກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ອຈ຺ຈາຍິການິ ກຣຓີຍານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສ຺ສໂກ ຄຫປຕິ ສີຆໍ ສີຆໍ ເຂຕ຺ຕໍ ສຸກຏ຺ຐໍ ກໂຣຕິ ສຸມຕິກຕໍ. ສີຆໍ ສີຆໍ ເຂຕ຺ຕໍ ສຸກຏ຺ຐໍ ກຣິຕ຺ວາ ສຸມຕິກຕໍ ສີຆໍ ສີຆໍ ພີຊານິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ສີຆໍ ສີຆໍ ພີຊານິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ອຸທກໍ ອຠິເນຕິປິ ອປເນຕິປິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ກສ຺ສກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ອຈ຺ຈາຍິການິ ກຣຓີຍານິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສ຺ສກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ສາ ອິທ຺ຘິ ວາ ອານຸຠາໂວ ວາ – ‘ອຊ຺ເຊວ ເມ ຘຎ຺ຎານິ ຊາຍນ຺ຕຸ, ສ຺ເວວ ຄພ຺ຠີນິ ໂຫນ຺ຕຸ, ອຸຕ຺ຕຣສ຺ເວວ ປຈ຺ຈນ຺ຕູ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ໂສ ສມໂຍ ຍໍ ຕສ຺ສ ກສ຺ສກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ຕານິ ຘຎ຺ຎານິ ອຸຕຸປຣິຓາມີນິ ຊາຍນ຺ຕິປິ ຄພ຺ຠີນິປິ ໂຫນ຺ຕິ ປຈ຺ຈນ຺ຕິປິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິມານິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຈ຺ຈາຍິການິ ກຣຓີຍານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອຘິສີລສິກ຺ຂາສມາທານໍ, ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາສມາທານໍ, ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາສມາທານໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຈ຺ຈາຍິການິ ກຣຓີຍານິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ນຕ຺ຖິ ສາ ອິທ຺ຘິ ວາ ອນຸຠາໂວ ວາ – ‘ອຊ຺ເຊວ ເມ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕຸ ສ຺ເວ ວາ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ເວ ວາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ໂສ ສມໂຍ ຍໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຘິສີລມ຺ປິ ສິກ຺ຂໂຕ ອຘິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສິກ຺ຂໂຕ ອຘິປຎ຺ຎມ຺ປິ ສິກ຺ຂໂຕ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຕິພ຺ໂພ ໂນ ຉນ຺ໂທ ຠວິສ຺ສຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາສມາທາເນ, ຕິພ຺ໂພ ຉນ຺ໂທ ຠວິສ຺ສຕິ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາສມາທາເນ, ຕິພ຺ໂພ ຉນ຺ໂທ ຠວິສ຺ສຕິ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາສມາທາເນ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ປວິເວກສຸຕ຺ຕໍ

໙໔. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ປວິເວການິ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ຈີວຣປວິເວກໍ, ປິຓ຺ຑປາຕປວິເວກໍ, ເສນາສນປວິເວກໍ.

‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຈີວຣປວິເວກສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ, ສາຓານິປິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ມສາຓານິປິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຉວທຸສ຺ສານິປິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ປໍສຸກູລານິປິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຕິຣີຏານິປິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ອຊິນມ຺ປິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ອຊິນກ຺ຂິປມ຺ປິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ກຸສຈີຣມ຺ປິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ວາກຈີຣມ຺ປິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຜລກຈີຣມ຺ປິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ເກສກມ຺ພລມ຺ປິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ວາລກມ຺ພລມ຺ປິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ອຸລູກປກ຺ຂິກມ຺ປິ ຘາເຣນ຺ຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຈີວຣປວິເວກສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ປິຓ຺ຑປາຕປວິເວກສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ສາກຠກ຺ຂາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ສາມາກຠກ຺ຂາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ນີວາຣຠກ຺ຂາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ທທ຺ທຸລຠກ຺ຂາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຫຏຠກ຺ຂາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ກຓຠກ຺ຂາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຈາມຠກ຺ຂາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ປິຎ຺ຎາກຠກ຺ຂາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕິຓຠກ຺ຂາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຄມຍຠກ຺ຂາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ວນມູລຜລາຫາຣາ ຍາເປນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊີ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ປິຓ຺ຑປາຕປວິເວກສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເສນາສນປວິເວກສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ສຸສານໍ [ຣຸກ຺ຂມູລໍ ຠຸສາຄາຣໍ ສຸສານໍ (ກ.)] ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ ຠຸສາຄາຣໍ [ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ (ກ.)]. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເສນາສນປວິເວກສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ປວິເວການິ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ.

‘‘ຕີຓິ ໂຂ ປນິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິເວການິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ຈ ໂຫຕິ, ທຸສ຺ສີລ຺ຍຎ຺ຈສ຺ສ ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ຈ ວິວິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ; ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ຈສ຺ສ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ຕາຍ ຈ ວິວິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ; ຂີຓາສໂວ ຈ ໂຫຕິ, ອາສວາ ຈສ຺ສ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ຈ ວິວິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ທຸສ຺ສີລ຺ຍຎ຺ຈສ຺ສ ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ຈ ວິວິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ; ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ຈສ຺ສ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ຕາຍ ຈ ວິວິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ; ຂີຓາສໂວ ຈ ໂຫຕິ, ອາສວາ ຈສ຺ສ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ຈ ວິວິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ສາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຸທ຺ໂຘ ສາເຣ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’’.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສ຺ສກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ສມ຺ປນ຺ນໍ ສາລິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ. ຕເມນໍ ກສ຺ສໂກ ຄຫປຕິ ສີຆໍ ສີຆໍ [ສີຆສີຆໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ລວາເປຍ຺ຍ. ສີຆໍ ສີຆໍ ລວາເປຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ສງ຺ຆຣາເປຍ຺ຍ. ສີຆໍ ສີຆໍ ສງ຺ຆຣາເປຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ອຸພ຺ພຫາເປຍ຺ຍ [ອຸພ຺ພາຫາເປຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ສີຆໍ ສີຆໍ ອຸພ຺ພຫາເປຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ປຸຎ຺ຊໍ ກາຣາເປຍ຺ຍ. ສີຆໍ ສີຆໍ ປຸຎ຺ຊໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ມທ຺ທາເປຍ຺ຍ. ສີຆໍ ສີຆໍ ມທ຺ທາເປຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ປລາລານິ ອຸທ຺ຘຣາເປຍ຺ຍ. ສີຆໍ ສີຆໍ ປລາລານິ ອຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ຠຸສິກໍ ອຸທ຺ຘຣາເປຍ຺ຍ. ສີຆໍ ສີຆໍ ຠຸສິກໍ ອຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ໂອປຸນາເປຍ຺ຍ. ສີຆໍ ສີຆໍ ໂອປຸນາເປຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ອຕິຫຣາເປຍ຺ຍ. ສີຆໍ ສີຆໍ ອຕິຫຣາເປຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ໂກຏ຺ຏາເປຍ຺ຍ. ສີຆໍ ສີຆໍ ໂກຏ຺ຏາເປຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ຖຸສານິ ອຸທ຺ຘຣາເປຍ຺ຍ. ເອວມສ຺ສຸ [ເອວສ຺ສຸ (ກ.)] ຕານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສ຺ສກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ຘຎ຺ຎານິ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕານິ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕານິ ສຸທ຺ຘານິ ສາເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕານິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ຈ ໂຫຕິ, ທຸສ຺ສີລ຺ຍຎ຺ຈສ຺ສ ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ຈ ວິວິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ; ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ຈສ຺ສ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ຕາຍ ຈ ວິວິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ; ຂີຓາສໂວ ຈ ໂຫຕິ, ອາສວາ ຈສ຺ສ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ຈ ວິວິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ສາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຸທ຺ໂຘ ສາເຣ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ສຣທສຸຕ຺ຕໍ

໙໕. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຣທສມເຍ ວິທ຺ເຘ ວິຄຕວລາຫເກ ເທເວ ອາທິຈ຺ໂຈ ນຠໍ ອພ຺ຠຸສ຺ສກ຺ກມາໂນ [ອພ຺ຠຸສ຺ສຸກ຺ກມາໂນ (ສີ. ປີ.)] ສພ຺ພໍ ອາກາສຄຕໍ ຕມຄຕໍ ອຠິວິຫຈ຺ຈ ຠາສເຕ ຈ ຕປເຕ ຈ ວິໂຣຈຕິ ຈ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ [ອຸທປາທິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)], ສຫ ທສ຺ສນຸປ຺ປາທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕິ – ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ.

‘‘ອຖາປຣໍ ທ຺ວີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ນິຍ຺ຍາຕິ ອຠິຊ຺ຌາຍ ຈ ພ຺ຍາປາເທນ ຈ. ໂສ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ມິໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍ, ນຕ຺ຖິ ຕໍ [ຕສ຺ສ (ກ.)] ສໍໂຍຊນໍ ເຍນ ສໍໂຍຊເນນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ປຸນ ອິມໍ [ປຸນຍິມໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ໂລກໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປຣິສາສຸຕ຺ຕໍ

໙໖. ‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສາ. ກຕມາ ຕິສ຺ໂສ? ອຄ຺ຄວຕີ ປຣິສາ, ວຄ຺ຄາ ປຣິສາ, ສມຄ຺ຄາ ປຣິສາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຄ຺ຄວຕີ ປຣິສາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ນ ພາຫຸລິກາ ໂຫນ຺ຕິ ນ ສາຖລິກາ, ໂອກ຺ກມເນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ ປວິເວເກ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ, ວີຣິຍໍ ອາຣຠນ຺ຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ເຕສໍ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສາປິ ໂຫຕິ ນ ພາຫຸລິກາ ນ ສາຖລິກາ ໂອກ຺ກມເນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ ປວິເວເກ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ, ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຄ຺ຄວຕີ ປຣິສາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຄ຺ຄາ ປຣິສາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຄ຺ຄາ ປຣິສາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຄ຺ຄາ ປຣິສາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຄ຺ຄາ ປຣິສາ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ຠິກ຺ຂູ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ພຫຸໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວນ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫາຣໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຍທິທໍ ມຸທິຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຣິປພ຺ພເຕ ຖຸລ຺ລຜຸສິຕເກ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ຕໍ ອຸທກໍ ຍຖານິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ປພ຺ພຕກນ຺ທຣປທຣສາຂາ ປຣິປູເຣຕິ, ປພ຺ພຕກນ຺ທຣປທຣສາຂາ ປຣິປູຣາ ກຸໂສພ຺ເຠ [ກຸສ຺ສຸມ຺ເຠ (ສີ. ປີ.), ກຸສຸມ຺ເຠ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ກຸໂສພ຺ຠາ ປຣິປູຣາ ມຫາໂສພ຺ເຠ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ມຫາໂສພ຺ຠາ ປຣິປູຣາ ກຸນ຺ນທິໂຍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ກຸນ຺ນທິໂຍ ປຣິປູຣາ ມຫານທິໂຍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ມຫານທິໂຍ ປຣິປູຣາ ສມຸທ຺ທໍ [ສມຸທ຺ທສາຄເຣ (ກ.)] ປຣິປູເຣນ຺ຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠິກ຺ຂູ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ພຫຸໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວນ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫາຣໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຍທິທໍ ມຸທິຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ປຣິສາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຐມອາຊານີຍສຸຕ຺ຕໍ

໙໗. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ [ຠທ຺ໂທ (ກ.)] ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ [ສງ຺ຂໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ທຸຕິຍອາຊານີຍສຸຕ຺ຕໍ

໙໘. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ…ເປ… ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ຕຕິຍອາຊານີຍສຸຕ຺ຕໍ

໙໙. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ໂປຕ຺ຖກສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໐. ‘‘ນໂວປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂປຕ຺ຖໂກ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ຈ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ຈ ອປ຺ປຄ຺ໂຆ ຈ; ມຊ຺ຌິໂມປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂປຕ຺ຖໂກ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ຈ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ຈ ອປ຺ປຄ຺ໂຆ ຈ; ຊິຓ຺ໂຓປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂປຕ຺ຖໂກ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ຈ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ຈ ອປ຺ປຄ຺ໂຆ ຈ. ຊິຓ຺ຓມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂປຕ຺ຖກໍ ອຸກ຺ຂລິປຣິມຊ຺ຊນໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ ສງ຺ກາຣກູເຏ ວາ ນໍ [ຕໍ (ສີ.), ຐາເນ (ກ.)] ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນໂວ ເຈປິ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ. ອິທມສ຺ສ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຕາຍ ວທາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂປຕ຺ຖໂກ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເຍ ໂຂ ປນສ຺ສ ເສວນ຺ຕິ ຠຊນ຺ຕິ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ. ອິທມສ຺ສ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສຕາຍ ວທາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂປຕ຺ຖໂກ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເຍສໍ ໂຂ ປນ ໂສ [ເຍສໍ ໂຂ ປນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ເຍສໍ ໂສ (ກ.) ປຸ. ປ. ໑໑໖ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ, ເຕສໍ ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ນ ມຫານິສໍສໍ. ອິທມສ຺ສ ອປ຺ປຄ຺ຆຕາຍ ວທາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂປຕ຺ຖໂກ ອປ຺ປຄ຺ໂຆ ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ມຊ຺ຌິໂມ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ…ເປ… ເຖໂຣ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ, ອິທມສ຺ສ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຕາຍ ວທາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂປຕ຺ຖໂກ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເຍ ໂຂ ປນສ຺ສ ເສວນ຺ຕິ ຠຊນ຺ຕິ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ. ອິທມສ຺ສ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສຕາຍ ວທາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂປຕ຺ຖໂກ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເຍສໍ ໂຂ ປນ ໂສ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ, ເຕສໍ ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ນ ມຫານິສໍສໍ. ອິທມສ຺ສ ອປ຺ປຄ຺ຆຕາຍ ວທາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂປຕ຺ຖໂກ ອປ຺ປຄ຺ໂຆ ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ເອວຣູໂປ ຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຠຓຕິ. ຕເມນໍ ຠິກ຺ຂູ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸຍ຺ຫໍ ພາລສ຺ສ ອພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓິເຕນ, ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ ຠຓິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎສີ’ຕິ! ໂສ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ຕຖາຣູປິໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕິ ຍຖາຣູປາຍ ວາຈາຍ ສງ຺ໂຆ ຕໍ ອຸກ຺ຂິປຕິ, ສງ຺ກາຣກູເຏວ ນໍ ໂປຕ຺ຖກໍ.

‘‘ນວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາສິກໍ ວຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓວນ຺ຕຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສຎ຺ຈ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ; ມຊ຺ຌິມມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາສິກໍ ວຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓວນ຺ຕຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສຎ຺ຈ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ; ຊິຓ຺ຓມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາສິກໍ ວຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓວນ຺ຕຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສຎ຺ຈ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ. ຊິຓ຺ຓມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາສິກໍ ວຕ຺ຖໍ ຣຕນປລິເວຐນໍ ວາ ກໂຣຕິ ຄນ຺ຘກຣຓ຺ຑເກ ວາ ນໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນໂວ ເຈປິ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ, ອິທມສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓຕາຍ ວທາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາສິກໍ ວຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓວນ຺ຕໍ ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເຍ ໂຂ ປນສ຺ສ ເສວນ຺ຕິ ຠຊນ຺ຕິ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ອິທມສ຺ສ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສຕາຍ ວທາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາສິກໍ ວຕ຺ຖໍ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສໍ ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເຍສໍ ໂຂ ປນ ໂສ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ, ເຕສໍ ຕໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສໍ. ອິທມສ຺ສ ມຫຄ຺ຆຕາຍ ວທາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາສິກໍ ວຕ຺ຖໍ ມຫຄ຺ຆໍ ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ມຊ຺ຌິໂມ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ…ເປ… ເຖໂຣ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ…ເປ… ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ.

‘‘ເອວຣູໂປ ຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຠຓຕິ. ຕເມນໍ ຠິກ຺ຂູ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອປ຺ປສທ຺ທາ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ໂຫຖ, ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ຠຓຕີ’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ກາສິກວຕ຺ຖູປມາ ຠວິສ຺ສາມ, ນ ໂປຕ຺ຖກູປມາ’ຕິ [ກາສິກໍ ວຕ຺ຖໍ ຕຖູປມາຫໍ ຠວິສ຺ສາມິ, ນ ໂປຕ຺ຖກູປມາຫນ຺ຕິ (ກ.)]. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ໂລຓກປລ຺ລສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໑. ‘‘ໂຍ [ໂຍ ໂຂ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ໂຍ ຈ ໂຂ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຍຖາ ຍຖາຍໍ ປຸຣິໂສ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ຕຖາ ຕຖາ ຕໍ ປຏິສໍເວທິຍຕີ’ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ນ ໂຫຕິ, ໂອກາໂສ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍ. ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຍຖາ ຍຖາ ເວທນີຍໍ ອຍໍ ປຸຣິໂສ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ຕຖາ ຕຖາສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວທິຍຕີ’ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ໂຫຕິ, ໂອກາໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ປາປກມ຺ມໍ [ປາປໍ ກມ຺ມໍ (ສີ. ປີ.)] ກຕໍ ຕເມນໍ ນິຣຍໍ ອຸປເນຕິ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ນາ’ຓຸປິ ຂາຍຕິ, ກິໍ ພຫຸເທວ.

‘‘ກຖໍຣູປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ຕເມນໍ ນິຣຍໍ ອຸປເນຕິ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠາວິຕກາໂຍ ໂຫຕິ ອຠາວິຕສີໂລ ອຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ອຠາວິຕປຎ຺ໂຎ ປຣິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປາຕຸໂມ ອປ຺ປທຸກ຺ຂວິຫາຣີ. ເອວຣູປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ຕເມນໍ ນິຣຍໍ ອຸປເນຕິ.

‘‘ກຖໍຣູປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ນາ’ຓຸປິ ຂາຍຕິ, ກິໍ ພຫຸເທວ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠາວິຕກາໂຍ ໂຫຕິ ຠາວິຕສີໂລ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຠາວິຕປຎ຺ໂຎ ອປຣິຕ຺ໂຕ ມຫຕ຺ໂຕ [ມຫຕ຺ຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອປ຺ປມາຓວິຫາຣີ. ເອວຣູປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ນາຓຸປິ ຂາຍຕິ, ກິໍ ພຫຸເທວ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ໂລຓກປລ຺ລໍ [ໂລຓຜລໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຣິຕ຺ເຕ ອຸທກມລ຺ລເກ [ອຸທກກປລ຺ລເກ (ກ.)] ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ຕໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ [ອຸທກມລ຺ລເກ ອຸທກໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອມຸນາ ໂລຓກປລ຺ເລນ ໂລຓໍ ອສ຺ສ ອເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອທຸຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸທກກປລ຺ລເກ ອຸທກໍ, ຕໍ ອມຸນາ ໂລຓກປລ຺ເລນ ໂລຓໍ ອສ຺ສ ອເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ໂລຓກປລ຺ລກໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ສາ ຄງ຺ຄາ ນທີ ອມຸນາ ໂລຓກປລ຺ເລນ ໂລຓໍ ອສ຺ສ ອເປຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອສຸ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ມຫາ ອຸທກກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂສ ອມຸນາ ໂລຓກປລ຺ເລນ ໂລໂຓ ນ ອສ຺ສ ອເປຍ຺ໂຍ’’ຕິ [ໂລຓໍ ເນວສ຺ສ ອເປຍ຺ຍນ຺ຕິ (ສີ.), ນ ໂລໂຓ ອສ຺ສ ອເປຍ຺ໂຍຕິ (ປີ.)].

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ຕເມນໍ ນິຣຍໍ ອຸປເນຕິ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ນາຓຸປິ ຂາຍຕິ, ກິໍ ພຫຸເທວ.

‘‘ກຖໍຣູປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ຕເມນໍ ນິຣຍໍ ອຸປເນຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠາວິຕກາໂຍ ໂຫຕິ ອຠາວິຕສີໂລ ອຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ອຠາວິຕປຎ຺ໂຎ ປຣິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປາຕຸໂມ ອປ຺ປທຸກ຺ຂວິຫາຣີ. ເອວຣູປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ຕເມນໍ ນິຣຍໍ ອຸປເນຕິ.

‘‘ກຖໍຣູປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ນາຓຸປິ ຂາຍຕິ, ກິໍ ພຫຸເທວ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠາວິຕກາໂຍ ໂຫຕິ ຠາວິຕສີໂລ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຠາວິຕປຎ຺ໂຎ ອປຣິຕ຺ໂຕ ມຫຕ຺ໂຕ ອປ຺ປມາຓວິຫາຣີ. ເອວຣູປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ນາຓຸປິ ຂາຍຕິ, ກິໍ ພຫຸເທວ.

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຑ຺ຒກຫາປເຓນປິ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ກຫາປເຓນປິ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ກຫາປຓສເຕນປິ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຑ຺ຒກຫາປເຓນປິ ນ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ກຫາປເຓນປິ ນ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ກຫາປຓສເຕນປິ ນ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ກຖໍຣູໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຑ຺ຒກຫາປເຓນປິ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ກຫາປເຓນປິ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ກຫາປຓສເຕນປິ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ທລິທ຺ໂທ ໂຫຕິ ອປ຺ປສ຺ສໂກ ອປ຺ປໂຠໂຄ. ເອວຣູໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຑ຺ຒກຫາປເຓນປິ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ກຫາປເຓນປິ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ກຫາປຓສເຕນປິ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ກຖໍຣູໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຑ຺ຒກຫາປເຓນປິ ນ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ກຫາປເຓນປິ ນ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ກຫາປຓສເຕນປິ ນ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຑ຺ໂຒ ໂຫຕິ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ. ເອວຣູໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຑ຺ຒກຫາປເຓນປິ ນ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ກຫາປເຓນປິ ນ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ກຫາປຓສເຕນປິ ນ ພນ຺ຘນໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ. ຕເມນໍ ນິຣຍໍ ອຸປເນຕິ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ນາຓຸປິ ຂາຍຕິ, ກິໍ ພຫຸເທວ.

‘‘ກຖໍຣູປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕເມນໍ ນິຣຍໍ ອຸປເນຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠາວິຕກາໂຍ ໂຫຕິ ອຠາວິຕສີໂລ ອຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ອຠາວິຕປຎ຺ໂຎ ປຣິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປາຕຸໂມ ອປ຺ປທຸກ຺ຂວິຫາຣີ. ເອວຣູປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ຕເມນໍ ນິຣຍໍ ອຸປເນຕິ.

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠາວິຕກາໂຍ ໂຫຕິ ຠາວິຕສີໂລ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຠາວິຕປຎ຺ໂຎ ອປຣິຕ຺ໂຕ ມຫຕ຺ໂຕ ອປ຺ປມາຓວິຫາຣີ. ເອວຣູປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ນາຓຸປິ ຂາຍຕິ, ກິໍ ພຫຸເທວ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຣພ຺ຠິໂກ ວາ ອຸຣພ຺ຠຆາຕໂກ ວາ ອປ຺ເປກຈ຺ຈໍ ອຸຣພ຺ຠໍ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍມານໍ ປໂຫຕິ ຫນ຺ຕຸໍ ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວາ ຊາເປຕຸໍ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກາຕຸໍ, ອປ຺ເປກຈ຺ຈໍ ອຸຣພ຺ຠໍ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍມານໍ ນປ຺ປໂຫຕິ ຫນ຺ຕຸໍ ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວາ ຊາເປຕຸໍ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກາຕຸໍ.

‘‘ກຖໍຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຣພ຺ຠິໂກ ວາ ອຸຣພ຺ຠຆາຕໂກ ວາ ອຸຣພ຺ຠໍ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍມານໍ ປໂຫຕິ ຫນ຺ຕຸໍ ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວາ ຊາເປຕຸໍ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກາຕຸໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ທລິທ຺ໂທ ໂຫຕິ ອປ຺ປສ຺ສໂກ ອປ຺ປໂຠໂຄ. ເອວຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຣພ຺ຠິໂກ ວາ ອຸຣພ຺ຠຆາຕໂກ ວາ ອຸຣພ຺ຠໍ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍມານໍ ປໂຫຕິ ຫນ຺ຕຸໍ ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວາ ຊາເປຕຸໍ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກາຕຸໍ.

‘‘ກຖໍຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຣພ຺ຠິໂກ ວາ ອຸຣພ຺ຠຆາຕໂກ ວາ ອຸຣພ຺ຠໍ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍມານໍ ນປ຺ປໂຫຕິ ຫນ຺ຕຸໍ ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວາ ຊາເປຕຸໍ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກາຕຸໍ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຑ຺ໂຒ ໂຫຕິ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ. ເອວຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຣພ຺ຠິໂກ ວາ ອຸຣພ຺ຠຆາຕໂກ ວາ ອຸຣພ຺ຠໍ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍມານໍ ນປ຺ປໂຫຕິ ຫນ຺ຕຸໍ ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວາ ຊາເປຕຸໍ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກາຕຸໍ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຊລິໂກວ [ປຎ຺ຊລິໂກ (ກ.)] ນໍ [ປຣໍ (ກ.)] ຍາຈຕິ – ‘ເທຫິ ເມ, ມາຣິສ, ອຸຣພ຺ຠໍ ວາ ອຸຣພ຺ຠຘນໍ ວາ’ຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ຕເມນໍ ນິຣຍໍ ອຸປເນຕິ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ນາຓຸປິ ຂາຍຕິ, ກິໍ ພຫຸເທວ.

‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຍຖາ ຍຖາຍໍ ປຸຣິໂສ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ຕຖາ ຕຖາ ຕໍ ປຏິສໍເວເທຕີ’ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ນ ໂຫຕິ, ໂອກາໂສ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍ. ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຍຖາ ຍຖາ ເວທນີຍໍ ອຍໍ ປຸຣິໂສ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ຕຖາ ຕຖາ ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕີ’ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ໂຫຕິ, ໂອກາໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ປໍສຸໂຘວກສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໒. ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊາຕຣູປສ຺ສ ໂອຬາຣິກາ ອຸປກ຺ກິເລສາ ປໍສຸວາລຸກາ [ປໍສຸວາລິກາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສກ຺ຂຣກຐລາ. ຕເມນໍ ປໍສຸໂຘວໂກ ວາ ປໍສຸໂຘວກນ຺ເຕວາສີ ວາ ໂທຓິຍໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ໂຘວຕິ ສນ຺ໂຘວຕິ ນິທ຺ໂຘວຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປຫີເນ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຍນ຺ຕີກເຕ ສນ຺ຕິ ຊາຕຣູປສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສຫຄຕາ ອຸປກ຺ກິເລສາ ສຸຂຸມສກ຺ຂຣາ ຖູລວາລຸກາ [ຖູລວາລິກາ (ສີ. ປີ.), ຖຸລ຺ລວາລິກາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ຕເມນໍ ປໍສຸໂຘວໂກ ວາ ປໍສຸໂຘວກນ຺ເຕວາສີ ວາ ໂຘວຕິ ສນ຺ໂຘວຕິ ນິທ຺ໂຘວຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປຫີເນ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຍນ຺ຕີກເຕ ສນ຺ຕິ ຊາຕຣູປສ຺ສ ສຸຂຸມສຫຄຕາ ອຸປກ຺ກິເລສາ ສຸຂຸມວາລຸກາ ກາຬຊລ຺ລິກາ. ຕເມນໍ ປໍສຸໂຘວໂກ ວາ ປໍສຸໂຘວກນ຺ເຕວາສີ ວາ ໂຘວຕິ ສນ຺ໂຘວຕິ ນິທ຺ໂຘວຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປຫີເນ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຍນ຺ຕີກເຕ ອຖາປຣໍ ສຸວຓ຺ຓສິກຕາວສິສ຺ສນ຺ຕິ [ສຸວຓ຺ຓຊາຕຣູປກາວສິສ຺ສນ຺ຕິ (ກ.)]. ຕເມນໍ ສຸວຓ຺ຓກາໂຣ ວາ ສຸວຓ຺ຓກາຣນ຺ເຕວາສີ ວາ ຊາຕຣູປໍ ມູສາຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຘມຕິ ສນ຺ຘມຕິ ນິທ຺ຘມຕິ. ຕໍ ໂຫຕິ ຊາຕຣູປໍ ຘນ຺ຕໍ ສນ຺ຘນ຺ຕໍ [ອຘນ຺ຕໍ ອສນ຺ຘນ຺ຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ນິທ຺ຘນ຺ຕໍ ອນິທ຺ຘນ຺ຕກສາວໍ [ອນິທ຺ຘນ຺ຕໍ ອນິຫິຕໍ ອນິນ຺ນີຕກສາວໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ນ ເຈວ ມຸທຸ ໂຫຕິ ນ ຈ ກມ຺ມນິຍໍ, ນ ຈ ປຠສ຺ສຣໍ ປຠງ຺ຄຸ ຈ, ນ ຈ ສມ຺ມາ ອຸເປຕິ ກມ຺ມາຍ. ໂຫຕິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຍ ຍໍ ສຸວຓ຺ຓກາໂຣ ວາ ສຸວຓ຺ຓກາຣນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕໍ ຊາຕຣູປໍ ຘມຕິ ສນ຺ຘມຕິ ນິທ຺ຘມຕິ. ຕໍ ໂຫຕິ ຊາຕຣູປໍ ຘນ຺ຕໍ ສນ຺ຘນ຺ຕໍ ນິທ຺ຘນ຺ຕໍ ນິທ຺ຘນ຺ຕກສາວໍ [ນິຫິຕໍ ນິນ຺ນີຕກສາວໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ມຸທຸ ຈ ໂຫຕິ ກມ຺ມນິຍຎ຺ຈ ປຠສ຺ສຣຎ຺ຈ, ນ ຈ ປຠງ຺ຄຸ, ສມ຺ມາ ອຸເປຕິ ກມ຺ມາຍ. ຍສ຺ສາ ຍສ຺ສາ ຈ ປິລນ຺ຘນວິກຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ – ຍທິ ປຏ຺ຏິກາຍ [ມຸທ຺ທິກາຍ (ອ. ນິ. ໕.໒໓], ຍທິ ກຸຓ຺ຑລາຍ, ຍທິ ຄີເວຍ຺ຍເກ [ຄີເວຍ຺ຍເກນ (ກ.), ຄີເວຍ຺ຍກາຍ (?)], ຍທິ ສຸວຓ຺ຓມາລາຍ – ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອນຸໂຠຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຕິ ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອຬາຣິກາ ອຸປກ຺ກິເລສາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຕເມນໍ ສເຈຕໂສ ຠິກ຺ຂຸ ທພ຺ພຊາຕິໂກ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປຫີເນ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຍນ຺ຕີກເຕ ສນ຺ຕິ ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຊ຺ຌິມສຫຄຕາ ອຸປກ຺ກິເລສາ ກາມວິຕກ຺ໂກ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ, ຕເມນໍ ສເຈຕໂສ ຠິກ຺ຂຸ ທພ຺ພຊາຕິໂກ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປຫີເນ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຍນ຺ຕີກເຕ ສນ຺ຕິ ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຸຂຸມສຫຄຕາ ອຸປກ຺ກິເລສາ ຎາຕິວິຕກ຺ໂກ ຊນປທວິຕກ຺ໂກ ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ຕເມນໍ ສເຈຕໂສ ຠິກ຺ຂຸ ທພ຺ພຊາຕິໂກ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປຫີເນ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຍນ຺ຕີກເຕ ອຖາປຣໍ ຘມ຺ມວິຕກ຺ກາວສິສ຺ສຕິ [ຘມ຺ມວິຕກ຺ໂກວສິສ຺ສຕິ (ກ.)]. ໂສ ໂຫຕິ ສມາຘິ ນ ເຈວ ສນ຺ໂຕ ນ ຈ ປຓີໂຕ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘລທ຺ໂຘ ນ ເອໂກທິຠາວາຘິຄໂຕ ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຕຄໂຕ [ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຕວໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິວາວໂຕ (ກ.), ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຍາຘິຄໂຕ (?) ອ. ນິ. ໙.໓໗; ທີ. ນິ. ໓.໓໕໕] ໂຫຕິ. ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຍ ຍໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍເຍວ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ສນ຺ນິສີທຕິ ເອໂກທິ ໂຫຕິ [ເອໂກທິຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ (ສີ.), ເອໂກທິຠາໂວ ໂຫຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.), ເອໂກທິໂຫຕິ (ປີ.)] ສມາຘິຍຕິ. ໂສ ໂຫຕິ ສມາຘິ ສນ຺ໂຕ ປຓີໂຕ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິລທ຺ໂຘ ເອໂກທິຠາວາຘິຄໂຕ ນ ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຕຄໂຕ. ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຣຓີຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ – ‘ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸຠເວຍ຺ຍໍ – ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ອສ຺ສໍ, ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ອສ຺ສໍ; ອາວິຠາວໍ, ຕິໂຣຠາວໍ; ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສ; ປຖວິຍາປິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸທເກ; ອຸທເກປິ ອຠິຊ຺ຊມາເນ [ອຠິຊ຺ຊມາໂນ (ສີ. ປີ. ກ.)] ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວິຍໍ; ອາກາເສປິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ກເມຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ; ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ປາຓິນາ ປຣິມເສຍ຺ຍໍ ປຣິມຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ; ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ – ‘ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ອຸໂຠ ສທ຺ເທ ສຸເຓຍ຺ຍໍ ທິພ຺ເພ ຈ ມານຸເສ ຈ ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈາ’ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ – ‘ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊາເນຍ຺ຍໍ – ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ວີຕຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ສໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສໂທສໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ວີຕໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕໂທສໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ສໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສໂມຫໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ວີຕໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕໂມຫໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ສໍຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ມຫຄ຺ຄຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ອມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອມຫຄ຺ຄຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ສອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ອສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ – ‘ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ ທສປິ ຊາຕິໂຍ ວີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຕິໍສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຊາຕິສຕມ຺ປິ ຊາຕິສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ – ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິໍ; ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນຕິ, ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ – ‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊາເນຍ຺ຍໍ – ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ; ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາຕິ, ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊາເນຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ – ‘ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ’’ຕິ. ທສມໍ.

໑໑. ນິມິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໓. ‘‘ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ຕີຓິ ນິມິຕ຺ຕານິ ກາເລນ ກາລໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພານິ – ກາເລນ ກາລໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ, ກາເລນ ກາລໍ ປຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ, ກາເລນ ກາລໍ ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ເອກນ຺ຕໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍເຍວ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍ, ຐານໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ເອກນ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍເຍວ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍ, ຐານໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ເອກນ຺ຕໍ ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕໍເຍວ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍ, ຐານໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມ຺ມາ ສມາຘິເຍຍ຺ຍ ອາສວານໍ ຂຍາຍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ກາເລນ ກາລໍ ປຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ກາເລນ ກາລໍ ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕໍ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸຎ຺ຈ ກມ຺ມນິຍຎ຺ຈ ປຠສ຺ສຣຎ຺ຈ, ນ ຈ ປຠງ຺ຄຸ, ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸວຓ຺ຓກາໂຣ ວາ ສຸວຓ຺ຓກາຣນ຺ເຕວາສີ ວາ ອຸກ຺ກໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ [ພນ຺ຘຕິ… ອາລິມ຺ປຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໘໑ ຕໍຏີກາຍໍ ຈ) ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗໖; ມ. ນິ. ໓.໓໖໐ ຕໍອຏ຺ຐກຖາຏີກາສຸ ຈ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ອຸກ຺ກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາມຸຂໍ ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍ, ອຸກ຺ກາມຸຂໍ ອາລິມ຺ເປຕ຺ວາ ສຓ຺ຑາເສນ ຊາຕຣູປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາມຸເຂ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ [ປກ຺ຂິປຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໘໑)], ອຸກ຺ກາມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກາເລນ ກາລໍ ອຠິຘມຕິ, ກາເລນ ກາລໍ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜເສຕິ, ກາເລນ ກາລໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸວຓ຺ຓກາໂຣ ວາ ສຸວຓ຺ຓກາຣນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕໍ ຊາຕຣູປໍ ເອກນ຺ຕໍ ອຠິຘເມຍ຺ຍ, ຐານໍ ຕໍ ຊາຕຣູປໍ ຑເຫຍ຺ຍ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸວຓ຺ຓກາໂຣ ວາ ສຸວຓ຺ຓກາຣນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕໍ ຊາຕຣູປໍ ເອກນ຺ຕໍ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜເສຍ຺ຍ, ຐານໍ ຕໍ ຊາຕຣູປໍ ນິພ຺ພາເປຍ຺ຍ [ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ (ສີ.)]. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸວຓ຺ຓກາໂຣ ວາ ສຸວຓ຺ຓກາຣນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕໍ ຊາຕຣູປໍ ເອກນ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຐານໍ ຕໍ ຊາຕຣູປໍ ນ ສມ຺ມາ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸວຓ຺ຓກາໂຣ ວາ ສຸວຓ຺ຓກາຣນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕໍ ຊາຕຣູປໍ ກາເລນ ກາລໍ ອຠິຘມຕິ, ກາເລນ ກາລໍ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜເສຕິ, ກາເລນ ກາລໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ຕໍ ໂຫຕິ ຊາຕຣູປໍ ມຸທຸຎ຺ຈ ກມ຺ມນິຍຎ຺ຈ ປຠສ຺ສຣຎ຺ຈ, ນ ຈ ປຠງ຺ຄຸ, ສມ຺ມາ ອຸເປຕິ ກມ຺ມາຍ. ຍສ຺ສາ ຍສ຺ສາ ຈ ປິລນ຺ຘນວິກຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ – ຍທິ ປຏ຺ຏິກາຍ, ຍທິ ກຸຓ຺ຑລາຍ, ຍທິ ຄີເວຍ຺ຍເກ, ຍທິ ສຸວຓ຺ຓມາລາຍ – ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອນຸໂຠຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕີຓິ ນິມິຕ຺ຕານິ ກາເລນ ກາລໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພານິ – ກາເລນ ກາລໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ, ກາເລນ ກາລໍ ປຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ, ກາເລນ ກາລໍ ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ເອກນ຺ຕໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍເຍວ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍ, ຐານໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ເອກນ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍເຍວ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍ, ຐານໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ເອກນ຺ຕໍ ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕໍເຍວ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍ, ຐານໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມ຺ມາ ສມາຘິເຍຍ຺ຍ ອາສວານໍ ຂຍາຍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ກາເລນ ກາລໍ ປຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ກາເລນ ກາລໍ ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕໍ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸຎ຺ຈ ກມ຺ມນິຍຎ຺ຈ ປຠສ຺ສຣຎ຺ຈ, ນ ຈ ປຠງ຺ຄຸ, ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ. ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ຈ ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກຣຓີຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ – ‘ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸຠເວຍ຺ຍໍ…ເປ… (ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພາ) ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ’’ຕິ. ເອກາທສມໍ.

ໂລຓກປລ຺ລວຄ຺ໂຄ [ໂລຓຜລວຄ຺ໂຄ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຎ຺ຈໂມ.