(໖) ໑. ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມທ຺ເວພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕໍ

໕໒. ອຖ ໂຂ ທ຺ເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຊິຓ຺ຓາ ວຸທ຺ຘາ ມຫລ຺ລກາ ອທ຺ຘຄຕາ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ວີສວສ຺ສສຕິກາ ຊາຕິຍາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມຍມສ຺ສຸ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຊິຓ຺ຓາ ວຸທ຺ຘາ ມຫລ຺ລກາ ອທ຺ຘຄຕາ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ວີສວສ຺ສສຕິກາ ຊາຕິຍາ; ເຕ ຈມ຺ຫາ ອກຕກລ຺ຍາຓາ ອກຕກຸສລາ ອກຕຠີຣຸຕ຺ຕາຓາ. ໂອວທຕຸ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ອນຸສາສຕຸ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ອສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຕຄ຺ຆ ຕຸມ຺ເຫ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ຊິຓ຺ຓາ ວຸທ຺ຘາ ມຫລ຺ລກາ ອທ຺ຘຄຕາ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ວີສວສ຺ສສຕິກາ ຊາຕິຍາ; ເຕ ຈຕ຺ຖ ອກຕກລ຺ຍາຓາ ອກຕກຸສລາ ອກຕຠີຣຸຕ຺ຕາຓາ. ອຸປນີຍຕິ ໂຂ ອຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ໂລໂກ ຊຣາຍ ພ຺ຍາຘິນາ ມຣເຓນ. ເອວໍ ອຸປນີຍມາເນ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ໂລເກ ຊຣາຍ ພ຺ຍາຘິນາ ມຣເຓນ, ໂຍ ອິຘ ກາເຍນ ສໍຍໂມ ວາຈາຍ ສໍຍໂມ ມນສາ ສໍຍໂມ, ຕໍ ຕສ຺ສ ເປຕສ຺ສ ຕາຓຎ຺ຈ ເລຓຎ຺ຈ ທີປຎ຺ຈ ສຣຓຎ຺ຈ ປຣາຍຓຎ຺ຈາ’’ຕິ.

‘‘ອຸປນີຍຕິ ຊີວິຕມປ຺ປມາຍຸ,

ຊຣູປນີຕສ຺ສ ນ ສນ຺ຕິ ຕາຓາ;

ເອຕໍ ຠຍໍ ມຣເຓ ເປກ຺ຂມາໂນ,

ປຸຎ຺ຎານິ ກຍິຣາຖ ສຸຂາວຫານິ.

‘‘ໂຍຘ ກາເຍນ ສໍຍໂມ, ວາຈາຍ ອຸທ ເຈຕສາ;

ຕໍ ຕສ຺ສ ເປຕສ຺ສ ສຸຂາຍ ໂຫຕິ,

ຍໍ ຊີວມາໂນ ປກໂຣຕິ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. [ສໍ. ນິ. ໑.໑໐໐] ປຐມໍ;

໒. ທຸຕິຍທ຺ເວພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕໍ

໕໓. ອຖ ໂຂ ທ຺ເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຊິຓ຺ຓາ ວຸທ຺ຘາ ມຫລ຺ລກາ ອທ຺ຘຄຕາ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ວີສວສ຺ສສຕິກາ ຊາຕິຍາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມຍມສ຺ສຸ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຊິຓ຺ຓາ ວຸທ຺ຘາ ມຫລ຺ລກາ ອທ຺ຘຄຕາ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ວີສວສ຺ສສຕິກາ ຊາຕິຍາ; ເຕ ຈມ຺ຫາ ອກຕກລ຺ຍາຓາ ອກຕກຸສລາ ອກຕຠີຣຸຕ຺ຕາຓາ. ໂອວທຕຸ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ອນຸສາສຕຸ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ອສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຕຄ຺ຆ ຕຸມ຺ເຫ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ຊິຓ຺ຓາ ວຸທ຺ຘາ ມຫລ຺ລກາ ອທ຺ຘຄຕາ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ວີສວສ຺ສສຕິກາ ຊາຕິຍາ; ເຕ ຈຕ຺ຖ ອກຕກລ຺ຍາຓາ ອກຕກຸສລາ ອກຕຠີຣຸຕ຺ຕາຓາ. ອາທິຕ຺ໂຕ ໂຂ ອຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ໂລໂກ ຊຣາຍ ພ຺ຍາຘິນາ ມຣເຓນ. ເອວໍ ອາທິຕ຺ເຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ໂລເກ ຊຣາຍ ພ຺ຍາຘິນາ ມຣເຓນ, ໂຍ ອິຘ ກາເຍນ ສໍຍໂມ ວາຈາຍ ສໍຍໂມ ມນສາ ສໍຍໂມ, ຕໍ ຕສ຺ສ ເປຕສ຺ສ ຕາຓຎ຺ຈ ເລຓຎ຺ຈ ທີປຎ຺ຈ ສຣຓຎ຺ຈ ປຣາຍຓຎ຺ຈາ’’ຕິ.

‘‘ອາທິຕ຺ຕສ຺ມິໍ ອຄາຣສ຺ມິໍ, ຍໍ ນີຫຣຕິ ຠາຊນໍ;

ຕໍ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ອຕ຺ຖາຍ, ໂນ ຈ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຑຍ຺ຫຕິ.

‘‘ເອວໍ ອາທິຕ຺ໂຕ ໂຂ [ເອວໍ ອາທີວິໂຕ (ສີ. ປີ.), ເອວໍ ອາທິຕ຺ຕໂກ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ສໍ. ນິ. ໑.໔໑] ໂລໂກ, ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈ;

ນີຫເຣເຖວ ທາເນນ, ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ສຸນີຫຕໍ [ສຸນິພ຺ຠຕໍ (ກ.)].

‘‘ໂຍຘ ກາເຍນ ສໍຍໂມ, ວາຈາຍ ອຸທ ເຈຕສາ;

ຕໍ ຕສ຺ສ ເປຕສ຺ສ ສຸຂາຍ ໂຫຕິ,

ຍໍ ຊີວມາໂນ ປກໂຣຕິ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕໍ

໕໔. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ’ຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ [ໂອປນຍິໂກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຏີກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ?

‘‘ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ຣາເຄ ປຫີເນ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. (ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ…ເປ… ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ຣາເຄ ປຫີນາ ເນວ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ນ ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ນ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ…ເປ… ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ປຣຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຣາເຄ ປຫີເນ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ປຣຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ.) [( ) ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປາໂຐ ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນ ທິສ຺ສຕິ, ອິຘປິ ທຸຏ຺ຐມູຬ຺ຫວາເຣສຸ] ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ…ເປ….

‘‘ທຸຏ຺ໂຐ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂທເສນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ໂທເສ ປຫີເນ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ເຈຕສິກມ຺ປິ [ນ ເຈຕສິກໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກ.)] ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ…ເປ….

‘‘ມູຬ຺ໂຫ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂມເຫນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ໂມເຫ ປຫີເນ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ; ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປຣິພ຺ພາຊກສຸຕ຺ຕໍ

໕໕. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ’ຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ?

‘‘ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ຣາເຄ ປຫີເນ ເນວ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ນ ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ນ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ.

‘‘ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ປຣຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຣາເຄ ປຫີເນ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ປຣຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ…ເປ….

‘‘ທຸຏ຺ໂຐ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂທເສນ…ເປ… ມູຬ຺ໂຫ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂມເຫນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ໂມເຫ ປຫີເນ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

‘‘ມູຬ຺ໂຫ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂມເຫນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ, ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂມເຫ ປຫີເນ ເນວ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ນ ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ນ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ.

‘‘ມູຬ຺ໂຫ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂມເຫນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ປຣຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ໂມເຫ ປຫີເນ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ປຣຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ນິພ຺ພຸຕສຸຕ຺ຕໍ

໕໖. ອຖ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ນິພ຺ພານໍ ໂຫຕິ ອກາລິກໍ ເອຫິປສ຺ສິກໍ ໂອປເນຍ຺ຍິກໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ?

‘‘ທຸຏ຺ໂຐ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ…ເປ… ມູຬ຺ໂຫ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂມເຫນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ໂມເຫ ປຫີເນ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ນິພ຺ພານໍ ໂຫຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ອຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ [ຍໂຕ ຈ ໂຂ ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ (ສີ.), ຍໂຕ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ອກາລິກໍ ເອຫິປສ຺ສິກໍ ໂອປເນຍ຺ຍິກໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ (ກ.)], ອນວເສສໍ ຣາຄກ຺ຂຍໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ອນວເສສໍ ໂທສກ຺ຂຍໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ອນວເສສໍ ໂມຫກ຺ຂຍໍ ປຏິສໍເວເທຕິ; ເອວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ນິພ຺ພານໍ ໂຫຕິ ອກາລິກໍ ເອຫິປສ຺ສິກໍ ໂອປເນຍ຺ຍິກໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ປໂລກສຸຕ຺ຕໍ

໕໗. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປຸພ຺ພການໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ສຸທໍ [ປຸພ຺ພສ຺ສຸທໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຍໍ ໂລໂກ ອວີຈິ ມຎ຺ເຎ ຜຸໂຏ ອໂຫສິ ມນຸສ຺ເສຫິ, ກຸກ຺ກຸຏສໍປາຕິກາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ’ຕິ. ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍເນຕຣຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ຕນຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຄາມາປິ ອຄາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ນິຄມາປິ ອນິຄມາ ໂຫນ຺ຕິ, ນຄຣາປິ ອນຄຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ຊນປທາປິ ອຊນປທາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ?

‘‘ເອຕຣຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມນຸສ຺ສາ ອຘມ຺ມຣາຄຣຕ຺ຕາ ວິສມໂລຠາຠິຠູຕາ ມິຈ຺ຉາຘມ຺ມປເຣຕາ. ເຕ ອຘມ຺ມຣາຄຣຕ຺ຕາ ວິສມໂລຠາຠິຠູຕາ ມິຈ຺ຉາຘມ຺ມປເຣຕາ ຕິຓ຺ຫານິ ສຕ຺ຖານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ [ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ, ເຕນ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍເນຕຣຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ຕນຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຄາມາປິ ອຄາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ນິຄມາປິ ອນິຄມາ ໂຫນ຺ຕິ, ນຄຣາປິ ອນຄຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ຊນປທາປິ ອຊນປທາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອຕຣຫິ ມນຸສ຺ສາ ອຘມ຺ມຣາຄຣຕ຺ຕາ ວິສມໂລຠາຠິຠູຕາ ມິຈ຺ຉາຘມ຺ມປເຣຕາ. ເຕສໍ ອຘມ຺ມຣາຄຣຕ຺ຕານໍ ວິສມໂລຠາຠິຠູຕານໍ ມິຈ຺ຉາຘມ຺ມປເຣຕານໍ ເທໂວ ນ ສມ຺ມາຘາຣໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສສ຺ສໍ ເສຕຏ຺ຐິກໍ ສລາກາວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍເນຕຣຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ຕນຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຄາມາປິ ອຄາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ນິຄມາປິ ອນິຄມາ ໂຫນ຺ຕິ, ນຄຣາປິ ອນຄຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ຊນປທາປິ ອຊນປທາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອຕຣຫິ ມນຸສ຺ສາ ອຘມ຺ມຣາຄຣຕ຺ຕາ ວິສມໂລຠາຠິຠູຕາ ມິຈ຺ຉາຘມ຺ມປເຣຕາ. ເຕສໍ ອຘມ຺ມຣາຄຣຕ຺ຕານໍ ວິສມໂລຠາຠິຠູຕານໍ ມິຈ຺ຉາຘມ຺ມປເຣຕານໍ ຍກ຺ຂາ ວາເຬ ອມນຸສ຺ເສ ໂອສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕິ [ໂອສ຺ສຊນ຺ຕິ (ສີ.)], ເຕນ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍເນຕຣຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ຕນຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຄາມາປິ ອຄາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ນິຄມາປິ ອນິຄມາ ໂຫນ຺ຕິ, ນຄຣາປິ ອນຄຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ຊນປທາປິ ອຊນປທາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໕໘. ອຖ ໂຂ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ [ວຈ຺ຉປຸຕ຺ໂຕ (ກ.)] ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ – ‘ມຍ຺ຫເມວ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ; ມຍ຺ຫເມວ ສາວການໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ; ມຍ຺ຫເມວ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ; ມຍ຺ຫເມວ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລ’ນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວມາຫໍສຸ ‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ ມຍ຺ຫເມວ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ. ມຍ຺ຫເມວ ສາວການໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ. ມຍ຺ຫເມວ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ. ມຍ຺ຫເມວ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລ’ນ຺ຕິ. ກຈ຺ຈິ ເຕ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ວຸຕ຺ຕວາທິໂນ ຈ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸປາໂຕ [ວາທານຸວາໂທ (ກ.)] ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ? ອນພ຺ຠກ຺ຂາຕຸກາມາ ຫິ ມຍໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ເຕ, ວຈ຺ຉ, ເອວມາຫໍສຸ – ‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ – ມຍ຺ຫເມວ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ…ເປ… ນາຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລ’ນ຺ຕິ ນ ເມ ເຕ ວຸຕ຺ຕວາທິໂນ. ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ຈ ປນ ມໍ [ຈ ປນ ມໍ ເຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອສຕາ ອຠູເຕນ. ໂຍ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ປຣໍ ທານໍ ທທນ຺ຕໍ ວາເຣຕິ ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ອນ຺ຕຣາຍກໂຣ ໂຫຕິ, ຕິຓ຺ຓໍ ປາຣິປນ຺ຖິໂກ. ກຕເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ? ທາຍກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕຣາຍກໂຣ ໂຫຕິ, ປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ລາຠນ຺ຕຣາຍກໂຣ ໂຫຕິ, ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ຂໂຕ ຈ ໂຫຕິ ອຸປຫໂຕ ຈ. ໂຍ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ປຣໍ ທານໍ ທທນ຺ຕໍ ວາເຣຕິ ໂສ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອນ຺ຕຣາຍກໂຣ ໂຫຕິ, ຕິຓ຺ຓໍ ປາຣິປນ຺ຖິໂກ.

‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍ ວທາມິ – ເຍ ຫິ ເຕ ຈນ຺ທນິກາຍ ວາ ໂອລິຄລ຺ເລ ວາ ປາຓາ, ຕຕ຺ຣປິ ໂຍ ຖາລິໂຘວນໍ [ຖາລກໂຘວນໍ (ກ.)] ວາ ສຣາວໂຘວນໍ ວາ ຉຑ຺ເຑຕິ – ເຍ ຕຕ຺ຖ ປາຓາ ເຕ ເຕນ ຍາເປນ຺ຕູຕິ, ຕໂຕ ນິທານມ຺ປາຫໍ, ວຈ຺ຉ, ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄມໍ ວທາມິ. ໂກ ປນ ວາໂທ ມນຸສ຺ສຠູເຕ! ອປິ ຈາຫໍ, ວຈ຺ຉ, ສີລວໂຕ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ວທາມິ, ໂນ ຕຖາ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ, ໂສ ຈ ໂຫຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີໂນ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ.

‘‘ກຕມານິ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ປຫີນານິ ໂຫນ຺ຕິ? ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ພ຺ຍາປາໂທ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ຖິນມິທ຺ຘໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີນາ ໂຫຕິ. ອິມານິ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ວິປ຺ປຫີນານິ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ? ອເສກ຺ເຂນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສກ຺ເຂນ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສກ຺ເຂນ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ; ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ອິຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີເນ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ.

‘‘ອິຕິ ກຓ຺ຫາສຸ ເສຕາສຸ, ໂຣຫິຓີສຸ ຫຣີສຸ ວາ;

ກມ຺ມາສາສຸ ສຣູປາສຸ, ໂຄສຸ ປາເຣວຕາສຸ ວາ.

‘‘ຍາສຸ ກາສຸຈິ ເອຕາສຸ, ທນ຺ໂຕ ຊາຍຕິ ປຸງ຺ຄໂວ;

ໂຘຣຍ຺ໂຫ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ, ກລ຺ຍາຓຊວນິກ຺ກໂມ;

ຕເມວ ຠາເຣ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ນາສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ປຣິກ຺ຂເຣ.

‘‘ເອວເມວໍ ມນຸສ຺ເສສຸ, ຍສ຺ມິໍ ກສ຺ມິຎ຺ຈິ ຊາຕິເຍ;

ຂຕ຺ຕິເຍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ເວສ຺ເສ, ສຸທ຺ເທ ຈຓ຺ຑາລປຸກ຺ກຸເສ.

‘‘ຍາສຸ ກາສຸຈິ ເອຕາສຸ, ທນ຺ໂຕ ຊາຍຕິ ສຸພ຺ພໂຕ;

ຘມ຺ມຏ຺ໂຐ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ສຈ຺ຈວາທີ ຫິຣີມໂນ.

‘‘ປຫີນຊາຕິມຣໂຓ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເກວລີ;

ປນ຺ນຠາໂຣ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ກຕກິຈ຺ໂຈ ອນາສໂວ.

‘‘ປາຣຄູ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ, ອນຸປາທາຍ ນິພ຺ພຸໂຕ;

ຕສ຺ມິໍເຍວ [ຕສ຺ມິໍ ເວ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ວິຣເຊ ເຂຕ຺ເຕ, ວິປຸລາ ໂຫຕິ ທກ຺ຂິຓາ.

‘‘ພາລາ ຈ ອວິຊານນ຺ຕາ, ທຸມ຺ເມຘາ ອສ຺ສຸຕາວິໂນ;

ພຫິທ຺ຘາ ເທນ຺ຕິ ທານານິ, ນ ຫິ ສນ຺ເຕ ອຸປາສເຣ.

‘‘ເຍ ຈ ສນ຺ເຕ ອຸປາສນ຺ຕິ, ສປ຺ປຎ຺ເຎ ຘີຣສມ຺ມເຕ;

ສທ຺ຘາ ຈ ເນສໍ ສຸຄເຕ, ມູລຊາຕາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ.

‘‘ເທວໂລກຎ຺ຈ ເຕ ຍນ຺ຕິ, ກຸເລ ວາ ອິຘ ຊາຍເຣ;

ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິພ຺ພານໍ, ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ຕິກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕໍ

໕໙. ອຖ ໂຂ ຕິກຓ຺ໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຕິກຓ຺ໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ສຸທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ – ‘‘ເອວມ຺ປິ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ອິຕິປິ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເຕວິຊ຺ຊໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຠໂຕ ສຸຊາໂຕ ໂຫຕິ ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ, ສໍສຸທ຺ຘຄຫຓິໂກ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ, ອກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ຊາຕິວາເທນ, ອຊ຺ຌາຍໂກ, ມນ຺ຕຘໂຣ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ, ປທໂກ, ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ, ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕວິຊ຺ຊໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຖາ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເຕວິຊ຺ຊໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຈ ປນ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ເຕວິຊ຺ໂຊ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ເຕວິຊ຺ໂຊ ໂຫຕິ? ສາຘຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ ຍຖາ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ເຕວິຊ຺ໂຊ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ຕິກຓ຺ໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ, ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ, ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ ທສປິ ຊາຕິໂຍ ວີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຕິໍສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາຣີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຊາຕິສຕມ຺ປິ ຊາຕິສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ, ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ – ‘ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິໍ. ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນ’ຕິ. ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ອຍມສ຺ສ ປຐມາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ ໂຫຕິ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ – ‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ…ເປ… ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ. ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ອຍມສ຺ສ ທຸຕິຍາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ ໂຫຕິ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ; ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ; ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ອຍມສ຺ສ ຕຕິຍາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ ໂຫຕິ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ’’ຕິ.

‘‘ອນຸຈ຺ຈາວຈສີລສ຺ສ, ນິປກສ຺ສ ຈ ຌາຍິໂນ;

ຈິຕ຺ຕໍ ຍສ຺ສ ວສີຠູຕໍ, ເອກຄ຺ຄໍ ສຸສມາຫິຕໍ.

‘‘ຕໍ ເວ ຕໂມນຸທໍ ຘີຣໍ, ເຕວິຊ຺ຊໍ ມຈ຺ຈຸຫາຍິນໍ;

ຫິຕໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ, ອາຫຸ ສພ຺ພປ຺ປຫາຍິນໍ.

‘‘ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ສມ຺ປນ຺ນໍ, ອສມ຺ມູຬ຺ຫວິຫາຣິນໍ;

ພຸທ຺ຘໍ ອນ຺ຕິມເທຫິນໍ [ອນ຺ຕິມສາຣີຣໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕິ ໂຄຕມໍ.

[ຘ. ປ. ໔໒໓; ອິຕິວຸ. ໙໙] ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ໂຍ ເວທີ, ສຄ຺ຄາປາຍຎ຺ຈ ປສ຺ສຕິ;

ອໂຖ ຊາຕິກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຠິຎ຺ຎາໂວສິໂຕ ມຸນິ.

‘‘ເອຕາຫິ ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ, ເຕວິຊ຺ໂຊ ໂຫຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ;

ຕມຫໍ ວທາມິ ເຕວິຊ຺ຊໍ, ນາຎ຺ຎໍ ລປິຕລາປນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເອວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ເຕວິຊ຺ໂຊ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎຖາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເຕວິຊ຺ໂຊ, ອຎ຺ຎຖາ ຈ ປນ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ເຕວິຊ຺ໂຊ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ສ ຈ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ເຕວິຊ຺ຊສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເຕວິຊ຺ໂຊ ກລໍ ນາຄ຺ຆຕິ ໂສຬສິໍ’’.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຊາຓຸສ຺ໂສຓິສຸຕ຺ຕໍ

໖໐. ອຖ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍສ຺ສສ຺ສຸ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຍຎ຺ໂຎ ວາ ສທ຺ຘໍ ວາ ຖາລິປາໂກ ວາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ວາ, ເຕວິຊ຺ເຊສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ທານໍ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕວິຊ຺ຊໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຠໂຕ ສຸຊາໂຕ ໂຫຕິ ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ ສໍສຸທ຺ຘຄຫຓິໂກ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ອກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ຊາຕິວາເທນ, ອຊ຺ຌາຍໂກ ມນ຺ຕຘໂຣ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ, ປທໂກ, ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ, ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕວິຊ຺ຊໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຖາ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເຕວິຊ຺ຊໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຈ ປນ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ເຕວິຊ຺ໂຊ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ເຕວິຊ຺ໂຊ ໂຫຕິ? ສາຘຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ ຍຖາ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ເຕວິຊ຺ໂຊ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ອຍມສ຺ສ ປຐມາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ ໂຫຕິ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ອຍມສ຺ສ ທຸຕິຍາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ ໂຫຕິ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ; ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ; ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ອຍມສ຺ສ ຕຕິຍາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ ໂຫຕິ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ສີລພ຺ພຕສມ຺ປນ຺ໂນ, ປຫິຕຕ຺ໂຕ ສມາຫິໂຕ;

ຈິຕ຺ຕໍ ຍສ຺ສ ວສີຠູຕໍ, ເອກຄ຺ຄໍ ສຸສມາຫິຕໍ.

[ຘ. ປ. ໔໒໓; ອິຕິວຸ. ໙໙] ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ໂຍ ເວທີ, ສຄ຺ຄາປາຍຎ຺ຈ ປສ຺ສຕິ;

ອໂຖ ຊາຕິກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຠິຎ຺ຎາໂວສິໂຕ ມຸນິ.

‘‘ເອຕາຫິ ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ, ເຕວິຊ຺ໂຊ ໂຫຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ;

ຕມຫໍ ວທາມິ ເຕວິຊ຺ຊໍ, ນາຎ຺ຎໍ ລປິຕລາປນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເອວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ເຕວິຊ຺ໂຊ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎຖາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເຕວິຊ຺ໂຊ, ອຎ຺ຎຖາ ຈ ປນ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ເຕວິຊ຺ໂຊ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ສ ຈ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ເຕວິຊ຺ຊສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເຕວິຊ຺ໂຊ ກລໍ ນາຄ຺ຆຕິ ໂສຬສິໍ’’.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ສງ຺ຄາຣວສຸຕ຺ຕໍ

໖໑. ອຖ ໂຂ ສງ຺ຄາຣໂວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສງ຺ຄາຣໂວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍມສ຺ສຸ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ. ຍຎ຺ຎໍ ຍຊາມປິ ຍຊາເປມປິ. ຕຕ຺ຣ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂຍ ເຈວ ຍຊຕິ [ໂຍ ເຈວ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ໂຍ ຈ ຍຊາເປຕິ ສພ຺ເພ ເຕ ອເນກສາຣີຣິກໍ ປຸຎ຺ຎປ຺ປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍທິທໍ ຍຎ຺ຎາຘິກຣຓໍ. ໂຍ ປນາຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຍສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ວາ ກຸລາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ເອກມຕ຺ຕານໍ ທເມຕິ, ເອກມຕ຺ຕານໍ ສເມຕິ, ເອກມຕ຺ຕານໍ ປຣິນິພ຺ພາເປຕິ, ເອວມສ຺ສາຍໍ ເອກສາຣີຣິກໍ ປຸຎ຺ຎປ຺ປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຍທິທໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ເອຖາຍໍ ມຄ຺ໂຄ ອຍໍ ປຏິປທາ ຍຖາປຏິປນ຺ໂນ ອຫໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍຄຘໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທມິ; ເອຖ [ເອຕໍ (ກ.)], ຕຸມ຺ເຫປິ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊຖ, ຍຖາປຏິປນ຺ນາ ຕຸມ຺ເຫປິ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍຄຘໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຖາ’ຕິ. ອິຕິ ອຍຎ຺ເຈວ [ສຍໍ ເຈວ (ກ.)] ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ປເຣ ຈ ຕຖຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິ ໂຂ ປນ ໂຫນ຺ຕິ ອເນການິປິ ສຕານິ ອເນການິປິ ສຫສ຺ສານິ ອເນການິປິ ສຕສຫສ຺ສານິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິຈ຺ຈາຍໍ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເອກສາຣີຣິກາ ວາ ປຸຎ຺ຎປ຺ປຏິປທາ ໂຫຕິ ອເນກສາຣີຣິກາ ວາ, ຍທິທໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຈ຺ຈາຍມ຺ປິ [ອິຈ຺ຈາຍນ຺ເຕ (ກ.)], ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອເນກສາຣີຣິກາ ປຸຎ຺ຎປ຺ປຏິປທາ ໂຫຕິ, ຍທິທໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສງ຺ຄາຣວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິມາສໍ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຏິປທານໍ ກຕມາ ປຏິປທາ ຂມຕິ ອປ຺ປຕ຺ຖຕຣາ ຈ ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠຕຣາ ຈ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ຈ ມຫານິສໍສຕຣາ ຈາ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຄາຣໂວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຠວໍ ຈານນ຺ໂທ. ເອເຕ ເມ ປຸຊ຺ຊາ, ເອເຕ ເມ ປາສໍສາ’’ຕິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສງ຺ຄາຣວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ ຕ຺ຍາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍ ປຸຈ຺ຉາມິ – ‘ເກ ວາ ເຕ ປຸຊ຺ຊາ ເກ ວາ ເຕ ປາສໍສາ’ຕິ? ເອວໍ ໂຂ ຕ຺ຍາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຸຈ຺ຉາມິ – ‘ອິມາສໍ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຏິປທານໍ ກຕມາ ປຏິປທາ ຂມຕິ ອປ຺ປຕ຺ຖຕຣາ ຈ ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠຕຣາ ຈ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ຈ ມຫານິສໍສຕຣາ ຈາ’’’ຕິ? ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສງ຺ຄາຣໂວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຠວໍ ຈານນ຺ໂທ. ເອເຕ ເມ ປຸຊ຺ຊາ, ເອເຕ ເມ ປາສໍສາ’’ຕິ.

ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສງ຺ຄາຣວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ ຕ຺ຍາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍ ປຸຈ຺ຉາມິ – ‘ເກ ວາ ເຕ ປຸຊ຺ຊາ ເກ ວາ ເຕ ປາສໍສາ’ຕິ? ເອວໍ ໂຂ ຕ຺ຍາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຸຈ຺ຉາມິ – ‘ອິມາສໍ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຏິປທານໍ ກຕມາ ປຏິປທາ ຂມຕິ ອປ຺ປຕ຺ຖຕຣາ ຈ ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠຕຣາ ຈ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ຈ ມຫານິສໍສຕຣາ ຈາ’’’ຕິ? ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສງ຺ຄາຣໂວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຠວໍ ຈານນ຺ໂທ. ເອເຕ ເມ ປຸຊ຺ຊາ, ເອເຕ ເມ ປາສໍສາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍາວ ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສງ຺ຄາຣໂວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອານນ຺ເທນ ສຫຘມ຺ມິກໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສໍສາເທຕິ [ມ. ນິ. ໑.໓໓໗] ໂນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ປຣິໂມເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສງ຺ຄາຣວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກາ ນ຺ວຊ຺ຊ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣາຊນ຺ເຕປຸເຣ ຣາຊປຸຣິສານໍ [ຣາຊປຣິສາຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທີ’’ຕິ? ‘‘ອຍໍ ຂ຺ວຊ຺ຊ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຣາຊນ຺ເຕປຸເຣ ຣາຊປຸຣິສານໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘ປຸພ຺ເພ ສຸທໍ ອປ຺ປຕຣາ ເຈວ ຠິກ຺ຂູ ອເຫສຸໍ ພຫຸຕຣາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສສຸໍ; ເອຕຣຫິ ປນ ພຫຸຕຣາ ເຈວ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປຕຣາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ’ຕິ. ອຍໍ ຂ຺ວຊ຺ຊ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຣາຊນ຺ເຕປຸເຣ ຣາຊປຸຣິສານໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທີ’’ຕິ.

[ປຏິ. ມ. ໓.໓໐; ທີ. ນິ. ໑.໔໘໓] ‘‘ຕີຓິ ໂຂ ອິມານິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປາຏິຫາຣິຍານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ, ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍໍ, ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍໍ. ກຕມຎ຺ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ – ‘ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕິ, ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ໂຫຕິ; ອາວິຠາວໍ, ຕິໂຣຠາວໍ; ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສ; ປຖວິຍາປິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸທເກ; ອຸທເກປິ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວິຍໍ; ອາກາເສປິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ກມຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ; ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ປາຓິນາ ປຣິມສຕິ [ປຣາມສຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໔໘໔; ປຏິ. ມ. ໑.໑໐໒] ປຣິມຊ຺ຊຕິ, ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ’. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍໍ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ນິມິຕ຺ເຕນ ອາທິສຕິ – ‘ເອວມ຺ປິ ເຕ ມໂນ, ອິຕ຺ຖມ຺ປິ ເຕ ມໂນ, ອິຕິປິ ເຕ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ພຫຸໍ ເຈປິ ອາທິສຕິ ຕເຖວ ຕໍ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ນ ເຫວ ໂຂ ນິມິຕ຺ເຕນ ອາທິສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ມນຸສ຺ສານໍ ວາ ອມນຸສ຺ສານໍ ວາ ເທວຕານໍ ວາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອາທິສຕິ – ‘ເອວມ຺ປິ ເຕ ມໂນ, ອິຕ຺ຖມ຺ປິ ເຕ ມໂນ, ອິຕິປິ ເຕ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ພຫຸໍ ເຈປິ ອາທິສຕິ ຕເຖວ ຕໍ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ນ ເຫວ ໂຂ ນິມິຕ຺ເຕນ ອາທິສຕິ ນປິ ມນຸສ຺ສານໍ ວາ ອມນຸສ຺ສານໍ ວາ ເທວຕານໍ ວາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອາທິສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ວິຕກ຺ກຍໂຕ ວິຈາຣຍໂຕ ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອາທິສຕິ – ‘ເອວມ຺ປິ ເຕ ມໂນ, ອິຕ຺ຖມ຺ປິ ເຕ ມໂນ, ອິຕິປິ ເຕ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ພຫຸໍ ເຈປິ ອາທິສຕິ ຕເຖວ ຕໍ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ນ ເຫວ ໂຂ ນິມິຕ຺ເຕນ ອາທິສຕິ, ນປິ ມນຸສ຺ສານໍ ວາ ອມນຸສ຺ສານໍ ວາ ເທວຕານໍ ວາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອາທິສຕິ, ນປິ ວິຕກ຺ກຍໂຕ ວິຈາຣຍໂຕ ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອາທິສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາຕິ – ‘ຍຖາ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ມໂນສງ຺ຂາຣາ ປຓິຫິຕາ ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ອມຸໍ ນາມ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສ຺ສຕີ’ຕິ. ໂສ ພຫຸໍ ເຈປິ ອາທິສຕິ ຕເຖວ ຕໍ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍໍ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ເອວມນຸສາສຕິ – ‘ເອວໍ ວິຕກ຺ເກຖ, ມາ ເອວໍ ວິຕກ຺ກຍິຕ຺ຖ; ເອວໍ ມນສິ ກໂຣຖ, ມາ ເອວໍ ມນສາກຕ຺ຖ; ອິທໍ ປຊຫຖ, ອິທໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຖາ’ຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍໍ. ອິມານິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕີຓິ ປາຏິຫາຣິຍານິ. ອິເມສໍ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕິຓ຺ຓໍ ປາຏິຫາຣິຍານໍ ກຕມໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ຂມຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕຣຎ຺ຈ ປຓີຕຕຣຎ຺ຈາ’’ຕິ?

‘‘ຕຕ຺ຣ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຍທິທໍ [ຍມິທໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປາຏິຫາຣິຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ…ເປ… ຍາວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ອິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ໂຍວ [ໂຍ ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ນໍ ກໂຣຕິ ໂສວ [ໂສຈ ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ ປີ. ກ.)] ນໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ໂຍວ [ໂຍ ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ນໍ ກໂຣຕິ ຕສ຺ເສວ [ຕສ຺ສເມວ (ສີ. ກ.), ຕສ຺ສ ເຈວ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ມາຍາສຫຘມ຺ມຣູປໍ ວິຍ ຂາຍຕິ.

‘‘ຍມ຺ປິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ນິມິຕ຺ເຕນ ອາທິສຕິ – ‘ເອວມ຺ປິ ເຕ ມໂນ, ອິຕ຺ຖມ຺ປິ ເຕ ມໂນ, ອິຕິປິ ເຕ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ, ໂສ ພຫຸໍ ເຈປິ ອາທິສຕິ ຕເຖວ ຕໍ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ. ອິຘ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອກຈ຺ໂຈ ນ ເຫວ ໂຂ ນິມິຕ຺ເຕນ ອາທິສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ມນຸສ຺ສານໍ ວາ ອມນຸສ຺ສານໍ ວາ ເທວຕານໍ ວາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອາທິສຕິ…ເປ… ນປິ ມນຸສ຺ສານໍ ວາ ອມນຸສ຺ສານໍ ວາ ເທວຕານໍ ວາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອາທິສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ວິຕກ຺ກຍໂຕ ວິຈາຣຍໂຕ ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອາທິສຕິ…ເປ… ນປິ ວິຕກ຺ກຍໂຕ ວິຈາຣຍໂຕ ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອາທິສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາຕິ – ‘ຍຖາ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ມໂນສງ຺ຂາຣາ ປຓິຫິຕາ ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ອມ຺ຫໍ ນາມ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສ຺ສຕີ’ຕິ, ໂສ ພຫຸໍ ເຈປິ ອາທິສຕິ ຕເຖວ ຕໍ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ. ອິທມ຺ປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ໂຍວ ນໍ ກໂຣຕິ ໂສວ ນໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ໂຍວ ນໍ ກໂຣຕິ ຕສ຺ເສວ ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທມ຺ປິ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ມາຍາສຫຘມ຺ມຣູປໍ ວິຍ ຂາຍຕິ.

‘‘ຍຎ຺ຈ ໂຂ ອິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ເອວໍ ອນຸສາສຕິ – ‘ເອວໍ ວິຕກ຺ເກຖ, ມາ ເອວໍ ວິຕກ຺ກຍິຕ຺ຖ; ເອວໍ ມນສິ ກໂຣຖ, ມາ ເອວໍ ມນສາກຕ຺ຖ; ອິທໍ ປຊຫຖ, ອິທໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຖາ’ຕິ. ອິທເມວ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ຂມຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປາຏິຫາຣິຍານໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕຣຎ຺ຈ ປຓີຕຕຣຎ຺ຈ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ຍາວສຸຠາສິຕມິທໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອິເມຫິ ຈ ມຍໍ ຕີຫິ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຘາເຣມ. ຠວຎ຺ຫິ ໂຄຕໂມ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ…ເປ… ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ຠວຎ຺ຫິ ໂຄຕໂມ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາຕິ – ‘ຍຖາ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ມໂນສງ຺ຂາຣາ ປຓິຫິຕາ ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ອມຸໍ ນາມ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສ຺ສຕີ’ຕິ. ຠວຎ຺ຫິ ໂຄຕໂມ ເອວມນຸສາສຕິ – ‘ເອວໍ ວິຕກ຺ເກຖ, ມາ ເອວໍ ວິຕກ຺ກຍິຕ຺ຖ; ເອວໍ ມນສິ ກໂຣຖ, ມາ ເອວໍ ມນສາກຕ຺ຖ; ອິທໍ ປຊຫຖ, ອິທໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຖາ’’’ຕິ.

‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ ຕ຺ຍາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາສຊ຺ຊ ອຸປນີຍ ວາຈາ ຠາສິຕາ; ອປິ ຈ ຕ຺ຍາຫໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມິ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠມິ…ເປ… ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕມິ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ຍຖາ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ມໂນສງ຺ຂາຣາ ປຓິຫິຕາ, ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ອມຸໍ ນາມ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສ຺ສຕີ’ຕິ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວມນຸສາສາມິ – ‘ເອວໍ ວິຕກ຺ເກຖ, ມາ ເອວໍ ວິຕກ຺ກຍິຕ຺ຖ; ເອວໍ ມນສິ ກໂຣຖ, ມາ ເອວໍ ມນສາກຕ຺ຖ; ອິທໍ ປຊຫຖ, ອິທໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຖາ’’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຎ຺ໂຎ ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ໂຍ ອິເມຫິ ຕີຫິ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນາ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກໍເຍວ ສຕໍ ນ ທ຺ເວ ສຕານິ ນ ຕີຓິ ສຕານິ ນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ນ ປຎ຺ຈ ສຕານິ, ອຖ ໂຂ ຠິຍ຺ໂຍວ, ເຍ [ເຕ (ກ.) ປສ຺ສ ມ. ນິ. ໒.໑໙໕] ຠິກ຺ຂູ ອິເມຫິ ຕີຫິ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອຕຣຫິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິມສ຺ມິໍເຍວ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ’’ຕິ.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.