໔. ເທວທູຕວຄ຺ໂຄ

໑.ສພ຺ຣຫ຺ມກສຸຕ຺ຕໍ

໓໑. ‘‘ສພ຺ຣຫ຺ມການິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕານິ ກຸລານິ ເຍສໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອຊ຺ຌາຄາເຣ ປູຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສປຸພ຺ພາຈຣິຍການິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕານິ ກຸລານິ ເຍສໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອຊ຺ຌາຄາເຣ ປູຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສາຫຸເນຍ຺ຍານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕານິ ກຸລານິ ເຍສໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອຊ຺ຌາຄາເຣ ປູຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ‘ພ຺ຣຫ຺ມາ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາປິຕູນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ປຸພ຺ພາຈຣິຍາ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາປິຕູນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ອາຫຸເນຍ຺ຍາ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາປິຕູນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ພຫຸກາຣາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕານໍ, ອາປາທກາ ໂປສກາ, ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ທສ຺ເສຕາໂຣຕິ.

‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ມາຕາປິຕໂຣ, ປຸພ຺ພາຈຣິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ;

ອາຫຸເນຍ຺ຍາ ຈ ປຸຕ຺ຕານໍ, ປຊາຍ ອນຸກມ຺ປກາ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ເນ ນມສ຺ເສຍ຺ຍ, ສກ຺ກເຣຍ຺ຍ ຈ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອນ຺ເນນ ອຖ ປາເນນ, ວຕ຺ເຖນ ສຍເນນ ຈ;

ອຸຈ຺ຉາທເນນ ນ຺ຫາປເນນ [ນຫາປເນນ (ສີ.)], ປາທານໍ ໂຘວເນນ ຈ.

‘‘ຕາຍ ນໍ ປາຣິຈຣິຍາຍ, ມາຕາປິຕູສຸ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອິເຘວ [ອິຘ ເຈວ (ສີ.)] ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕີ’’ຕິ [ສຄ຺ເຄ ຈ ໂມທຕີຕິ (ສີ.) ອິຕິວຸ. ໑໐໖ ອິຕິວຸຕ຺ຕເກ]. ປຐມໍ;

໒. ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໓໒. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນາສ຺ສຸ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນາສ຺ສຸ; ຍຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣໂຕ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນາສ຺ສຸ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນາສ຺ສຸ; ຍຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣໂຕ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສິຍາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນາສ຺ສຸ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນາສ຺ສຸ; ຍຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣໂຕ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ?

‘‘ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສິຍາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນາສ຺ສຸ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນາສ຺ສຸ; ຍຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣໂຕ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ.

‘‘ອິທຎ຺ຈ ປນ ເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ປາຣາຍເນ ປຸຓ຺ຓກປຎ຺ເຫ –

‘‘ສງ຺ຂາຍ ໂລກສ຺ມິໍ ປໂຣປຣານິ [ປໂຣວຣານິ (ສີ. ປີ.) ສຸ. ນິ. ໑໐໕໔; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໗໓],

ຍສ຺ສິຎ຺ຊິຕໍ ນຕ຺ຖິ ກຸຫິຎ຺ຈິ ໂລເກ;

ສນ຺ໂຕ ວິຘູໂມ ອນີໂຆ [ອນິໂຆ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ອນໂຆ (?)] ນິຣາໂສ,

ອຕາຣິ ໂສ ຊາຕິຊຣນ຺ຕິ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໓໓. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສໍຂິຕ຺ເຕນປິ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ; ວິຕ຺ຖາເຣນປິ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ; ສໍຂິຕ຺ຕວິຕ຺ຖາເຣນປິ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ; ອຎ຺ຎາຕາໂຣ ຈ ທຸລ຺ລຠາ’’ຕິ. ‘‘ເອຕສ຺ສ, ຠຄວາ, ກາໂລ, ເອຕສ຺ສ, ສຸຄຕ, ກາໂລ ຍໍ ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ, ວິຕ຺ຖາເຣນປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ, ສໍຂິຕ຺ຕວິຕ຺ຖາເຣນປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕາໂຣ’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣໂຕ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣໂຕ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ອຈ຺ເຉຈ຺ຉິ [ອຈ຺ເຉຊ຺ຊິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຕຓ຺ຫໍ, ວິວຕ຺ຕຍິ [ວາວຕ຺ຕຍິ (ສີ. ປີ.)] ສໍໂຍຊນໍ, ສມ຺ມາ ມານາຠິສມຍາ ອນ຺ຕມກາສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ’. ອິທຎ຺ຈ ປນ ເມຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ປາຣາຍເນ [ປາຣາຍເຓ (ສີ.)] ອຸທຍປຎ຺ເຫ –

‘‘ປຫານໍ ກາມສຎ຺ຎານໍ, ໂທມນສ຺ສານ ຈູຠຍໍ;

ຖິນສ຺ສ ຈ ປນູທນໍ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈານໍ ນິວາຣຓໍ.

‘‘ອຸເປກ຺ຂາສຕິສໍສຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມຕກ຺ກປຸເຣຊວໍ;

ອຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ ປພ຺ຣູມິ, ອວິຊ຺ຊາຍ ປເຠທນ’’ນ຺ຕິ [ສຸ. ນິ. ໑໑໑໒; ຈູຬນິ. ອຸທຍມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໑໓໑]. ຕຕິຍໍ;

໔. ນິທານສຸຕ຺ຕໍ

໓໔. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິທານານິ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ, ໂທໂສ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ, ໂມໂຫ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ.

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລຠປກຕໍ ກມ຺ມໍ ໂລຠຊໍ ໂລຠນິທານໍ ໂລຠສມຸທຍໍ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ຕຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ ອຸປປຊ຺ຊ ວາ [ອຸປປຊ຺ເຊ ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.) ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ມ. ນິ. ໓.໓໐໓ ປາຬິຍາ ສໍວຓ຺ຓນາ] ອປເຣ ວາ [ອປຣາປເຣ ວາ (ກ.)] ປຣິຍາເຍ.

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂທສປກຕໍ ກມ຺ມໍ ໂທສຊໍ ໂທສນິທານໍ ໂທສສມຸທຍໍ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ຕຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ ອຸປປຊ຺ຊ ວາ ອປເຣ ວາ ປຣິຍາເຍ.

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຫປກຕໍ ກມ຺ມໍ ໂມຫຊໍ ໂມຫນິທານໍ ໂມຫສມຸທຍໍ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ຕຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ ອຸປປຊ຺ຊ ວາ ອປເຣ ວາ ປຣິຍາເຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພີຊານິ ອຂຓ຺ຑານິ ອປູຕີນິ ອວາຕາຕປຫຕານິ ສາຣາທານິ ສຸຂສຍິຕານິ ສຸເຂຕ຺ເຕ ສຸປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ເທໂວ ຈ ສມ຺ມາຘາຣໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວສ຺ສຸ ຕານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພີຊານິ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣຸຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ໂລຠປກຕໍ ກມ຺ມໍ ໂລຠຊໍ ໂລຠນິທານໍ ໂລຠສມຸທຍໍ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ຕຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ ອຸປປຊ຺ຊ ວາ ອປເຣ ວາ ປຣິຍາເຍ.

‘‘ຍໍ ໂທສປກຕໍ ກມ຺ມໍ…ເປ… ຍໍ ໂມຫປກຕໍ ກມ຺ມໍ ໂມຫຊໍ ໂມຫນິທານໍ ໂມຫສມຸທຍໍ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ຕຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ ອຸປປຊ຺ຊ ວາ ອປເຣ ວາ ປຣິຍາເຍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ນິທານານິ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ.

‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິທານານິ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ, ອໂທໂສ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ, ອໂມໂຫ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ.

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໂລຠປກຕໍ ກມ຺ມໍ ອໂລຠຊໍ ອໂລຠນິທານໍ ອໂລຠສມຸທຍໍ, ໂລເຠ ວິຄເຕ ເອວໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລໍ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕໍ ອນຠາວງ຺ກຕໍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມໍ.

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໂທສປກຕໍ ກມ຺ມໍ ອໂທສຊໍ ອໂທສນິທານໍ ອໂທສສມຸທຍໍ, ໂທເສ ວິຄເຕ ເອວໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລໍ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕໍ ອນຠາວງ຺ກຕໍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມໍ.

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໂມຫປກຕໍ ກມ຺ມໍ ອໂມຫຊໍ ອໂມຫນິທານໍ ອໂມຫສມຸທຍໍ, ໂມເຫ ວິຄເຕ ເອວໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລໍ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕໍ ອນຠາວງ຺ກຕໍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພີຊານິ ອຂຓ຺ຑານິ ອປູຕີນິ ອວາຕາຕປຫຕານິ ສາຣາທານິ ສຸຂສຍິຕານິ. ຕານິ ປຸຣິໂສ ອຄ຺ຄິນາ ຑເຫຍ຺ຍ. ອຄ຺ຄິນາ ຑຫິຕ຺ວາ ມສິໍ ກເຣຍ຺ຍ. ມສິໍ ກຣິຕ຺ວາ ມຫາວາເຕ ວາ ໂອຜຸເຓຍ຺ຍ [ໂອປຸເນຍ຺ຍ (ສີ. ປີ.)] ນທິຍາ ວາ ສີຆໂສຕາຍ ປວາເຫຍ຺ຍ. ເອວສ຺ສຸ ຕານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພີຊານິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລານິ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕານິ ອນຠາວງ຺ກຕານິ [ອນຠາວກຕານິ (ສີ. ປີ.)] ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມານິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ອໂລຠປກຕໍ ກມ຺ມໍ ອໂລຠຊໍ ອໂລຠນິທານໍ ອໂລຠສມຸທຍໍ, ໂລເຠ ວິຄເຕ ເອວໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລໍ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕໍ ອນຠາວງ຺ກຕໍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມໍ.

‘‘ຍໍ ອໂທສປກຕໍ ກມ຺ມໍ…ເປ… ຍໍ ອໂມຫປກຕໍ ກມ຺ມໍ ອໂມຫຊໍ ອໂມຫນິທານໍ ອໂມຫສມຸທຍໍ, ໂມເຫ ວິຄເຕ ເອວໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ນິທານານິ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິ.

‘‘ໂລຠຊໍ ໂທສຊຎ຺ເຈວ [ໂທສຊໍ ກມ຺ມໍ (ກ.)], ໂມຫຊຎ຺ຈາປວິທ຺ທສຸ;

ຍໍ ເຕນ ປກຕໍ ກມ຺ມໍ, ອປ຺ປໍ ວາ ຍທິ ວາ ພຫຸໍ;

ອິເຘວ ຕໍ ເວທນິຍໍ, ວຕ຺ຖຸ ອຎ຺ຎໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາ ໂລຠຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ, ໂມຫຊຎ຺ຈາປິ ວິທ຺ທສຸ;

ວິຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາທຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ຊເຫ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ຫຕ຺ຖກສຸຕ຺ຕໍ

໓໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອາຬວິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຄມຄ຺ເຄ ສິໍສປາວເນ ປຓ຺ຓສນ຺ຖເຣ. ອຖ ໂຂ ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ອທ຺ທສ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຄມຄ຺ເຄ ສິໍສປາວເນ ປຓ຺ຓສນ຺ຖເຣ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສຸຂມສຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ກຸມາຣ, ສຸຂມສຍິຕ຺ຖໍ. ເຍ ຈ ປນ ໂລເກ ສຸຂໍ ເສນ຺ຕິ, ອຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິ.

‘‘ສີຕາ, ຠນ຺ເຕ, ເຫມນ຺ຕິກາ ຣຕ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣຏ຺ຐໂກ ຫິມປາຕສມໂຍ, ຂຣາ ໂຄກຓ຺ຏກຫຕາ ຠູມິ, ຕນຸໂກ ປຓ຺ຓສນ຺ຖໂຣ, ວິຣຬານິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຕ຺ຕານິ, ສີຕານິ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ, ສີໂຕ ຈ ເວຣມ຺ໂຠ ວາໂຕ ວາຍຕິ. ອຖ ຈ ປນ ຠຄວາ ເອວມາຫ – ‘ເອວໍ, ກຸມາຣ, ສຸຂມສຍິຕ຺ຖໍ. ເຍ ຈ ປນ ໂລເກ ສຸຂໍ ເສນ຺ຕິ, ອຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ, ກຸມາຣ, ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ກຸມາຣ, ອິຘສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ກູຏາຄາຣໍ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕໍ ນິວາຕໍ ຜຸສິຕຄ຺ຄຬໍ ປິຫິຕວາຕປານໍ. ຕຕ຺ຣສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ໂກ ໂຄນກຕ຺ຖໂຕ ປຏິກຕ຺ຖໂຕ ປຏລິກຕ຺ຖໂຕ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣໂຓ [ກາທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣໂຓ (ສີ.)] ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉໂທ ອຸຠໂຕ ໂລຫິຕກູປຘາໂນ; ເຕລປ຺ປທີໂປ ເຈຕ຺ຖ ຌາເຍຍ຺ຍ [ຊາເລຍ຺ຍ (ກ.)]; ຈຕສ຺ໂສ ຈ [ຕສ຺ເສວ (ກ.)] ປຊາປຕິໂຍ ມນາປາມນາເປນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສຸ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ກຸມາຣ, ສຸຂໍ ວາ ໂສ ສເຍຍ຺ຍ ໂນ ວາ? ກຖໍ ວາ ເຕ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຸຂໍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ສເຍຍ຺ຍ. ເຍ ຈ ປນ ໂລເກ ສຸຂໍ ເສນ຺ຕິ, ໂສ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ກຸມາຣ, ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ຣາຄຊາ ປຣິຬາຫາ ກາຍິກາ ວາ ເຈຕສິກາ ວາ ເຍຫິ ໂສ ຣາຄເຊຫິ ປຣິຬາເຫຫິ ປຣິຑຍ຺ຫມາໂນ ທຸກ຺ຂໍ ສເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

‘‘ເຍຫິ ໂຂ ໂສ, ກຸມາຣ, ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຣາຄເຊຫິ ປຣິຬາເຫຫິ ປຣິຑຍ຺ຫມາໂນ ທຸກ຺ຂໍ ສເຍຍ຺ຍ, ໂສ ຣາໂຄ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວງ຺ກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ. ຕສ຺ມາຫໍ ສຸຂມສຍິຕ຺ຖໍ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ກຸມາຣ, ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂທສຊາ ປຣິຬາຫາ…ເປ… ໂມຫຊາ ປຣິຬາຫາ ກາຍິກາ ວາ ເຈຕສິກາ ວາ ເຍຫິ ໂສ ໂມຫເຊຫິ ປຣິຬາເຫຫິ ປຣິຑຍ຺ຫມາໂນ ທຸກ຺ຂໍ ສເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

‘‘ເຍ ຫິ ໂຂ ໂສ, ກຸມາຣ, ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ໂມຫເຊຫິ ປຣິຬາເຫຫິ ປຣິຑຍ຺ຫມາໂນ ທຸກ຺ຂໍ ສເຍຍ຺ຍ, ໂສ ໂມໂຫ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວງ຺ກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ. ຕສ຺ມາຫໍ ສຸຂມສຍິຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

[ຈູຬວ. ໓໐໕; ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໒] ‘‘ສພ຺ພທາ ເວ ສຸຂໍ ເສຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ;

ໂຍ ນ ລິມ຺ປຕິ [ລິປ຺ປຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ກາເມສຸ, ສີຕິຠູໂຕ ນິຣູປຘິ.

‘‘ສພ຺ພາ ອາສຕ຺ຕິໂຍ ເຉຕ຺ວາ, ວິເນຍ຺ຍ ຫທເຍ ທຣໍ;

ອຸປສນ຺ໂຕ ສຸຂໍ ເສຕິ, ສນ຺ຕິໍ ປປ຺ປຸຍ຺ຍ ເຈຕໂສ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ເທວທູຕສຸຕ຺ຕໍ

໓໖. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທູຕານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ຍມສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ, ເທວ, ປຸຣິໂສ ອມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ອເປຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ອສາມຎ຺ໂຎ ອພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ໂຎ, ນ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍີ. ອິມສ຺ສ ເທໂວ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຕູ’’’ຕິ.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂມ ຣາຊາ ປຐມໍ ເທວທູຕໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊຕິ ສມນຸຄາຫຕິ ສມນຸຠາສຕິ – ‘ອມ຺ໂຠ, ປຸຣິສ, ນ ຕ຺ວໍ ອທ຺ທສ ມນຸສ຺ເສສຸ ປຐມໍ ເທວທູຕໍ ປາຕຸຠູຕ’ນ຺ຕິ? ໂສ ເອວມາຫ – ‘ນາທ຺ທສໍ, ຠນ຺ເຕ’’’ຕິ.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂມ ຣາຊາ ເອວມາຫ – ‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ນ ຕ຺ວໍ ອທ຺ທສ ມນຸສ຺ເສສຸ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ ອາສີຕິກໍ ວາ ນາວຸຕິກໍ ວາ ວສ຺ສສຕິກໍ ວາ [ປສ຺ສ ມ. ນິ. ໓.໒໖໓] ຊາຕິຍາ ຊິຓ຺ຓໍ ໂຄປານສິວງ຺ກໍ ໂຠຄ຺ຄໍ ທຓ຺ຑປຣາຍຓໍ [ທຓ຺ຑປຣາຍນໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປເວຘມານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອາຕຸຣໍ ຄຕໂຍພ຺ພນໍ ຂຓ຺ຑທນ຺ຕໍ ປລິຕເກສໍ ວິລູນໍ ຂລ຺ລິຕສິຣໍ [ຂລິຕໍ ສິໂຣ (ສີ. ປີ.), ຂລິຕສິຣໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ມ. ນິ. ໓.໒໖໓] ວລິຕໍ ຕິລກາຫຕຄຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ? ໂສ ເອວມາຫ – ‘ອທ຺ທສໍ, ຠນ຺ເຕ’’’ຕິ.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂມ ຣາຊາ ເອວມາຫ – ‘ອມ຺ໂຠ, ປຸຣິສ, ຕສ຺ສ ເຕ ວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ສໂຕ ມຫລ຺ລກສ຺ສ ນ ເອຕທໂຫສິ – ອຫມ຺ປິ ໂຂມ຺ຫິ ຊຣາຘມ຺ໂມ ຊຣໍ ອນຕີໂຕ, ຫນ຺ທາຫໍ ກລ຺ຍາຓໍ ກໂຣມິ, ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ’ຕິ? ໂສ ເອວມາຫ – ‘ນາສກ຺ຂິສ຺ສໍ, ຠນ຺ເຕ. ປມາທສ຺ສໍ, ຠນ຺ເຕ’’’ຕິ.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂມ ຣາຊາ ເອວມາຫ – ‘ອມ຺ໂຠ, ປຸຣິສ, ປມາທຕາຍ [ປມາທວຕາຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ມ. ນິ. ໓.໒໖໒] ນ ກລ຺ຍາຓມກາສິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ. ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ [ຕໍ (ກ.)], ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຕຖາ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ [ເຕ (ກ.)] ປມຕ຺ຕໍ. ຕໍ ໂຂ ປນ ເຕ ເອຕໍ [ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປາປກມ຺ມໍ [ປາປໍ ກມ຺ມໍ (ສີ.)] ເນວ ມາຕຣາ ກຕໍ, ນ ປິຕຣາ ກຕໍ, ນ ຠາຕຣາ ກຕໍ, ນ ຠຄິນິຍາ ກຕໍ, ນ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈຫິ ກຕໍ, ນ ຎາຕິສາໂລຫິເຕຫິ ກຕໍ, ນ ເທວຕາຫິ ກຕໍ, ນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ກຕໍ; ອຖ ໂຂ ຕຍາເວຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕ຺ວຎ຺ເຎເວຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວທິສ຺ສສີ’’’ຕິ.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂມ ຣາຊາ ປຐມໍ ເທວທູຕໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມນຸຄາຫິຕ຺ວາ ສມນຸຠາສິຕ຺ວາ, ທຸຕິຍໍ ເທວທູຕໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊຕິ ສມນຸຄາຫຕິ ສມນຸຠາສຕິ – ‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ນ ຕ຺ວໍ ອທ຺ທສ ມນຸສ຺ເສສຸ ທຸຕິຍໍ ເທວທູຕໍ ປາຕຸຠູຕ’ນ຺ຕິ? ໂສ ເອວມາຫ – ‘ນາທ຺ທສໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ. ‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂມ ຣາຊາ ເອວມາຫ – ‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ນ ຕ຺ວໍ ອທ຺ທສ ມນຸສ຺ເສສຸ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ ອາພາຘິກໍ ທຸກ຺ຂິຕໍ ພາຬ຺ຫຄິລານໍ, ສເກ ມຸຕ຺ຕກຣີເສ ປລິປນ຺ນໍ ເສມານໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ວຸຏ຺ຐາປິຍມານໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ສໍເວສິຍມານ’ນ຺ຕິ? ໂສ ເອວມາຫ – ‘ອທ຺ທສໍ, ຠນ຺ເຕ’’’ຕິ.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂມ ຣາຊາ ເອວມາຫ – ‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຕສ຺ສ ເຕ ວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ສໂຕ ມຫລ຺ລກສ຺ສ ນ ເອຕທໂຫສິ – ອຫມ຺ປິ ໂຂມ຺ຫິ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມ ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີໂຕ, ຫນ຺ທາຫໍ ກລ຺ຍາຓໍ ກໂຣມິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ’ຕິ? ໂສ ເອວມາຫ – ‘ນາສກ຺ຂິສ຺ສໍ, ຠນ຺ເຕ. ປມາທສ຺ສໍ, ຠນ຺ເຕ’’’ຕິ.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂມ ຣາຊາ ເອວມາຫ – ‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ປມາທຕາຍ ນ ກລ຺ຍາຓມກາສິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ. ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຕຖາ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ ປມຕ຺ຕໍ. ຕໍ ໂຂ ປນ ເຕ ເອຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ເນວ ມາຕຣາ ກຕໍ, ນ ປິຕຣາ ກຕໍ, ນ ຠາຕຣາ ກຕໍ, ນ ຠຄິນິຍາ ກຕໍ, ນ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈຫິ ກຕໍ, ນ ຎາຕິສາໂລຫິເຕຫິ ກຕໍ, ນ ເທວຕາຫິ ກຕໍ, ນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ກຕໍ; ອຖ ໂຂ ຕຍາເວຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ. ຕ຺ວຎ຺ເຎເວຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວທິສ຺ສສີ’’’ຕິ.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂມ ຣາຊາ ທຸຕິຍໍ ເທວທູຕໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມນຸຄາຫິຕ຺ວາ ສມນຸຠາສິຕ຺ວາ, ຕຕິຍໍ ເທວທູຕໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊຕິ ສມນຸຄາຫຕິ ສມນຸຠາສຕິ – ‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ນ ຕ຺ວໍ ອທ຺ທສ ມນຸສ຺ເສສຸ ຕຕິຍໍ ເທວທູຕໍ ປາຕຸຠູຕ’ນ຺ຕິ? ໂສ ເອວມາຫ – ‘ນາທ຺ທສໍ, ຠນ຺ເຕ’’’ຕິ.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂມ ຣາຊາ ເອວມາຫ – ‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ນ ຕ຺ວໍ ອທ຺ທສ ມນຸສ຺ເສສຸ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ ເອກາຫມຕໍ ວາ ທ຺ວີຫມຕໍ ວາ ຕີຫມຕໍ ວາ ອຸທ຺ຘຸມາຕກໍ ວິນີລກໍ ວິປຸພ຺ພກຊາຕ’ນ຺ຕິ? ໂສ ເອວມາຫ – ‘ອທ຺ທສໍ, ຠນ຺ເຕ’’’ຕິ.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂມ ຣາຊາ ເອວມາຫ – ‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຕສ຺ສ ເຕ ວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ສໂຕ ມຫລ຺ລກສ຺ສ ນ ເອຕທໂຫສິ – ອຫມ຺ປິ ໂຂມ຺ຫິ ມຣຓຘມ຺ໂມ ມຣຓໍ ອນຕີໂຕ, ຫນ຺ທາຫໍ ກລ຺ຍາຓໍ ກໂຣມິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ’ຕິ? ໂສ ເອວມາຫ – ‘ນາສກ຺ຂິສ຺ສໍ, ຠນ຺ເຕ. ປມາທສ຺ສໍ, ຠນ຺ເຕ’’’ຕິ.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂມ ຣາຊາ ຕຕິຍໍ ເທວທູຕໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມນຸຄາຫິຕ຺ວາ ສມນຸຠາສິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນໍ ນາມ ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລໍ ທຸຕິຍສ຺ມິໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລໍ ປາເທ ຄເມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລໍ ທຸຕິຍສ຺ມິໍ ປາເທ ຄເມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລໍ ມຊ຺ເຌ ອຸຣສ຺ມິໍ ຄເມນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ [ຕິປ຺ປາ (ສີ.)] ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍຕິ, ນ ຈ ຕາວ ກາລງ຺ກໂຣຕິ ຍາວ ນ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫຕິ.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ສໍເວເສຕ຺ວາ [ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ (ກ.)] ກຸຘາຣີຫິ ຕຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍຕິ, ນ ຈ ຕາວ ກາລງ຺ກໂຣຕິ ຍາວ ນ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫຕິ.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ອຸທ຺ຘໍປາທໍ ອໂຘສິຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາສີຫິ ຕຈ຺ຉນ຺ຕິ…ເປ… ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ຣເຖ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຠູມິຍາ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ [ສຎ຺ໂຊຕິຠູຕາຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສາເຣນ຺ຕິປິ ປຈ຺ຈາສາເຣນ຺ຕິປິ…ເປ… ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ມຫນ຺ຕໍ ອງ຺ຄາຣປພ຺ພຕໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ສໂຊຕິຠູຕໍ ອາໂຣເປນ຺ຕິປິ ໂອໂຣເປນ຺ຕິປິ…ເປ… ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ອຸທ຺ຘໍປາທໍ ອໂຘສິຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕາຍ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍາ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ເຜຓຸທ຺ເທຫກໍ ປຈ຺ຈມາໂນ ສກິມ຺ປິ ອຸທ຺ຘໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສກິມ຺ປິ ອໂຘ ຄຈ຺ຉຕິ, ສກິມ຺ປິ ຕິຣິຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍຕິ, ນ ຈ ຕາວ ກາລໍ ກໂຣຕິ ຍາວ ນ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫຕິ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ມຫານິຣເຍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫານິຣໂຍ –

‘‘ຈຕຸກ຺ກຓ຺ໂຓ ຈຕຸທ຺ວາໂຣ, ວິຠຕ຺ໂຕ ຠາຄໂສ ມິໂຕ;

ອໂຍປາກາຣປຣິຍນ຺ໂຕ, ອຍສາ ປຏິກຸຊ຺ຊິໂຕ.

‘‘ຕສ຺ສ ອໂຍມຍາ ຠູມິ, ຊລິຕາ ເຕຊສາ ຍຸຕາ;

ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນສຕໍ, ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ສພ຺ພທາ’’ຕິ [ເປ. ວ. ໗໐-໗໑, ໒໔໐-໒໔໑].

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍມສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເອຕທໂຫສິ – ‘ເຍ ກິຣ, ໂຠ, ໂລເກ ປາປການິ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕິ ເຕ ເອວຣູປາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກຣີຍນ຺ຕິ. ອໂຫ ວຕາຫໍ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລເຠຍ຺ຍໍ, ຕຖາຄໂຕ ຈ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕຎ຺ຈາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍໍ. ໂສ ຈ ເມ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຈາຫໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ອາຊາເນຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ຕໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ສຸຕ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ, ອປິ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍເທວ ເມ ສາມໍ ຎາຕໍ ສາມໍ ທິຏ຺ຐໍ ສາມໍ ວິທິຕໍ ຕເທວາຫໍ ວທາມີ’’ຕິ.

‘‘ໂຈທິຕາ ເທວທູເຕຫິ, ເຍ ປມຊ຺ຊນ຺ຕິ ມາຓວາ;

ເຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂສຈນ຺ຕິ, ຫີນກາຍູປຄາ ນຣາ.

‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ເທວທູເຕຫິ, ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ອິຘ;

ໂຈທິຕາ ນປ຺ປມຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຣິຍຘມ຺ເມ ກຸທາຈນໍ.

‘‘ອຸປາທາເນ ຠຍໍ ທິສ຺ວາ, ຊາຕິມຣຓສມ຺ຠເວ;

ອນຸປາທາ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຊາຕິມຣຓສງ຺ຂເຍ.

‘‘ເຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ [ເຕ ໂຂປ຺ປມຕ຺ຕາ (ສີ.), ເຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ຕາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ມ. ນິ. ໓.໒໗໑] ສຸຂິໂນ [ສຸຂິຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ທິຏ຺ຐຘມ຺ມາຠິນິພ຺ພຸຕາ;

ສພ຺ພເວຣຠຍາຕີຕາ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂໍ ອຸປຈ຺ຈຄຸ’’ນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ຈຕຸມຫາຣາຊສຸຕ຺ຕໍ

໓໗. ‘‘ອຏ຺ຐມິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປກ຺ຂສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ ອມຈ຺ຈາ ປາຣິສຊ຺ຊາ ອິມໍ ໂລກໍ ອນຸວິຈຣນ຺ຕິ – ‘ກຈ຺ຈິ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ມນຸສ຺ເສສຸ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ສາມຎ຺ຎາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ ປຏິຊາຄໂຣນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ. ຈາຕຸທ຺ທສິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປກ຺ຂສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ ປຸຕ຺ຕາ ອິມໍ ໂລກໍ ອນຸວິຈຣນ຺ຕິ – ‘ກຈ຺ຈິ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ມນຸສ຺ເສສຸ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ສາມຎ຺ຎາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ ປຏິຊາຄໂຣນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ. ຕທຫຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ສາມຎ຺ເຎວ ອິມໍ ໂລກໍ ອນຸວິຈຣນ຺ຕິ – ‘ກຈ຺ຈິ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ມນຸສ຺ເສສຸ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ສາມຎ຺ຎາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ ປຏິຊາຄໂຣນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’’ຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປກາ ໂຫນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສາ ມນຸສ຺ເສສຸ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ສາມຎ຺ຎາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ ປຏິຊາຄໂຣນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຸຘມ຺ມາຍ ສຠາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ – ‘ອປ຺ປກາ ໂຂ, ມາຣິສາ, ມນຸສ຺ສາ ມນຸສ຺ເສສຸ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ສາມຎ຺ຎາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ ປຏິຊາຄໂຣນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ. ເຕນ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ອນຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ – ‘ທິພ຺ພາ ວຕ, ໂຠ, ກາຍາ ປຣິຫາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຣິປູຣິສ຺ສນ຺ຕິ ອສຸຣກາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສາ ມນຸສ຺ເສສຸ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ສາມຎ຺ຎາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ ປຏິຊາຄໂຣນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຸຘມ຺ມາຍ ສຠາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ – ‘ພຫູ ໂຂ, ມາຣິສາ, ມນຸສ຺ສາ ມນຸສ຺ເສສຸ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ສາມຎ຺ຎາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ ປຏິຊາຄໂຣນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ. ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ອຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ – ‘ທິພ຺ພາ ວຕ, ໂຠ, ກາຍາ ປຣິປູຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຣິຫາຍິສ຺ສນ຺ຕິ ອສຸຣກາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອນຸນຍມາໂນ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິໍ, ຍາ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຏ຺ຐມີ;

ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສຸສມາຄຕໍ;

ອຸໂປສຖໍ ອຸປວເສຍ຺ຍ, ໂຍປິສ຺ສ [ໂຍປສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມາທິໂສ ນໂຣ’’ຕິ.

‘‘ສາ ໂຂ ປເນສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ຄາຖາ ທຸຄ຺ຄີຕາ ນ ສຸຄີຕາ ທຸພ຺ຠາສິຕາ ນ ສຸຠາສິຕາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສກ຺ໂກ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານມິນ຺ໂທ ອວີຕຣາໂຄ ອວີຕໂທໂສ ອວີຕໂມໂຫ.

‘‘ໂຍ ຈ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ [ຕສ຺ສ ໂຂ ເອຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ຕສ຺ສ ໂຂ ເອວໍ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸໂນ (ກ.)] ກລ຺ລໍ ວຈນາຍ –

‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິໍ, ຍາ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຏ຺ຐມີ;

ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສຸສມາຄຕໍ;

ອຸໂປສຖໍ ອຸປວເສຍ຺ຍ, ໂຍປິສ຺ສ ມາທິໂສ ນໂຣ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂສ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວີຕຣາໂຄ ວີຕໂທໂສ ວີຕໂມໂຫ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ທຸຕິຍຈຕຸມຫາຣາຊສຸຕ຺ຕໍ

໓໘. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອນຸນຍມາໂນ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິໍ, ຍາ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຏ຺ຐມີ;

ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສຸສມາຄຕໍ;

ອຸໂປສຖໍ ອຸປວເສຍ຺ຍ, ໂຍປິສ຺ສ ມາທິໂສ ນໂຣ’’ຕິ.

‘‘ສາ ໂຂ ປເນສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ຄາຖາ ທຸຄ຺ຄີຕາ ນ ສຸຄີຕາ ທຸພ຺ຠາສິຕາ ນ ສຸຠາສິຕາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສກ຺ໂກ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານມິນ຺ໂທ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ.

‘‘ໂຍ ຈ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກລ຺ລໍ ວຈນາຍ –

‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິໍ, ຍາ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຏ຺ຐມີ;

ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສຸສມາຄຕໍ;

ອຸໂປສຖໍ ອຸປວເສຍ຺ຍ, ໂຍປິສ຺ສ ມາທິໂສ ນໂຣ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂສ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ສຸຂຸມາລສຸຕ຺ຕໍ

໓໙. ‘‘ສຸຂຸມາໂລ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣມສຸຂຸມາໂລ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມາໂລ. ມມ ສຸທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປິຕຸ ນິເວສເນ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ກາຣິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກຕ຺ຖ ສຸທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປ຺ປລໍ ວປ຺ປຕິ [ປຸປ຺ຜຕິ (ສີ. ປີ.)], ເອກຕ຺ຖ ປທຸມໍ, ເອກຕ຺ຖ ປຸຓ຺ຑຣີກໍ, ຍາວເທວ ມມຕ຺ຖາຍ. ນ ໂຂ ປນສ຺ສາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກາສິກໍ ຈນ຺ທນໍ ຘາເຣມິ [ກາສິກໍ ຈນ຺ທນໍ ຘາເຣມິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.), ອກາສິກໍ ຘາເຣມິ (?)]. ກາສິກໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸ ເມ ຕໍ ເວຐນໍ ໂຫຕິ, ກາສິກາ ກຎ຺ຈຸກາ, ກາສິກໍ ນິວາສນໍ, ກາສິໂກ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ. ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ [ຣຕ຺ຕິທິວໍ (ກ.)] ໂຂ ປນ ເມ ສຸ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຘາຣີຍຕິ – ‘ມາ ນໍ ຜຸສິ ສີຕໍ ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ວາ ຕິຓໍ ວາ ຣໂຊ ວາ ອຸສ຺ສາໂວ ວາ’’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປາສາທາ ອເຫສຸໍ – ເອໂກ ເຫມນ຺ຕິໂກ, ເອໂກ ຄິມ຺ຫິໂກ, ເອໂກ ວສ຺ສິໂກ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສິເກ ປາສາເທ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ນິປ຺ປຸຣິເສຫິ ຕູຣິເຍຫິ ປຣິຈາຣຍມາໂນ [ປຣິຈາຣິຍມາໂນ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ນ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ໂອໂຣຫາມິ. ຍຖາ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ເຎສໍ ນິເວສເນ ທາສກມ຺ມກຣໂປຣິສສ຺ສ ກຓາຊກໍ ໂຠຊນໍ ທີຍຕິ ພິລງ຺ຄທຸຕິຍໍ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປິຕຸ ນິເວສເນ ທາສກມ຺ມກຣໂປຣິສສ຺ສ ສາລິມໍໂສທໂນ ທີຍຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູປາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ເອວຣູເປນ ຈ ສຸຂຸມາເລນ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອສ຺ສຸຕວາ ໂຂ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຕ຺ຕນາ ຊຣາຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ຊຣໍ ອນຕີໂຕ ປຣໍ ຊິຓ຺ຓໍ ທິສ຺ວາ ອຏ຺ຏີຍຕິ ຫຣາຍຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ອຕິສິຕ຺ວາ, ອຫມ຺ປິ ໂຂມ຺ຫິ ຊຣາຘມ຺ໂມ ຊຣໍ ອນຕີໂຕ. ອຫຎ຺ເຈວ [ອຫຎ຺ເຈ (?)] ໂຂ ປນ ຊຣາຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ຊຣໍ ອນຕີໂຕ ປຣໍ ຊິຓ຺ຓໍ ທິສ຺ວາ ອຏ຺ຏີເຍຍ຺ຍໍ ຫຣາເຍຍ຺ຍໍ ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ ນ ເມຕໍ ອສ຺ສ ປຕິຣູປ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂໂຕ ໂຍ ໂຍພ຺ພເນ ໂຍພ຺ພນມໂທ ໂສ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍິ.

‘‘ອສ຺ສຸຕວາ ໂຂ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຕ຺ຕນາ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີໂຕ ປຣໍ ພ຺ຍາຘິຕໍ ທິສ຺ວາ ອຏ຺ຏີຍຕິ ຫຣາຍຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ອຕິສິຕ຺ວາ – ‘ອຫມ຺ປິ ໂຂມ຺ຫິ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມ ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີໂຕ, ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີໂຕ ປຣໍ ພ຺ຍາຘິກໍ ທິສ຺ວາ ອຏ຺ຏີເຍຍ຺ຍໍ ຫຣາເຍຍ຺ຍໍ ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ນ ເມຕໍ ອສ຺ສ ປຕິຣູປ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂໂຕ ໂຍ ອາໂຣຄ຺ເຍ ອາໂຣຄ຺ຍມໂທ ໂສ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍິ.

‘‘ອສ຺ສຸຕວາ ໂຂ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຕ຺ຕນາ ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ມຣຓໍ ອນຕີໂຕ ປຣໍ ມຕໍ ທິສ຺ວາ ອຏ຺ຏີຍຕິ ຫຣາຍຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ອຕິສິຕ຺ວາ – ‘ອຫມ຺ປິ ໂຂມ຺ຫິ ມຣຓຘມ຺ໂມ, ມຣຓໍ ອນຕີໂຕ, ອຫໍ ເຈວ ໂຂ ປນ ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ມຣຓໍ ອນຕີໂຕ ປຣໍ ມຕໍ ທິສ຺ວາ ອຏ຺ຏີເຍຍ຺ຍໍ ຫຣາເຍຍ຺ຍໍ ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ນ ເມຕໍ ອສ຺ສ ປຕິຣູປ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂໂຕ ໂຍ ຊີວິເຕ ຊີວິຕມໂທ ໂສ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍີ’’ຕິ.

‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມທາ. ກຕເມ ຕໂຍ? ໂຍພ຺ພນມໂທ, ອາໂຣຄ຺ຍມໂທ, ຊີວິຕມໂທ. ໂຍພ຺ພນມທມຕ຺ໂຕ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອາໂຣຄ຺ຍມທມຕ຺ໂຕ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ…ເປ… ຊີວິຕມທມຕ຺ໂຕ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂຍພ຺ພນມທມຕ຺ໂຕ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອາໂຣຄ຺ຍມທມຕ຺ໂຕ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ຊີວິຕມທມຕ຺ໂຕ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

‘‘ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມາ ຊຣາຘມ຺ມາ, ອໂຖ ມຣຓຘມ຺ມິໂນ;

ຍຖາຘມ຺ມາ [ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມ ຊຣາຘມ຺ໂມ, ອໂຖ ມຣຓຘມ຺ມິໂກ; ຍຖາ ຘມ຺ໂມ (ກ.)] ຕຖາສນ຺ຕາ, ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ.

‘‘ອຫຎ຺ເຈ ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ເອວໍຘມ຺ເມສຸ ປາຓິສຸ;

ນ ເມຕໍ ປຕິຣູປສ຺ສ, ມມ ເອວໍ ວິຫາຣິໂນ.

‘‘ໂສຫໍ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ, ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ນິຣູປຘິໍ;

ອາໂຣຄ຺ເຍ ໂຍພ຺ພນສ຺ມິຎ຺ຈ, ຊີວິຕສ຺ມິຎ຺ຈ ເຍ ມທາ.

‘‘ສພ຺ເພ ມເທ ອຠິໂຠສ຺ມິ [ອຕີໂຕສ຺ມິ (ກ.)], ເນກ຺ຂມ຺ເມ ທຏ຺ຐຸ ເຂມຕໍ;

ຕສ຺ສ ເມ ອຫຸ ອຸສ຺ສາໂຫ, ນິພ຺ພານໍ ອຠິປສ຺ສໂຕ.

‘‘ນາຫໍ ຠພ຺ໂພ ເອຕຣຫິ, ກາມານິ ປຏິເສວິຕຸໍ;

ອນິວຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສາມິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣາຍໂຓ’’ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ອາຘິປເຕຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໔໐. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຘິປເຕຍ຺ຍານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ໂລກາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕ ວາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ວາ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນ ໂຂ ປນາຫໍ ຈີວຣເຫຕຸ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ. ນ ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ, ນ ເສນາສນເຫຕຸ, ນ ອິຕິຠວາຠວເຫຕຸ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ. ອປິ ຈ ໂຂມ຺ຫິ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ. ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາຕິ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຍາທິສເກ [ຍາທິສເກ ວາ (ສີ. ປີ. ກ.)] ກາເມ ໂອຫາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ຕາທິສເກ ວາ [ຈ (ກ.)] ກາເມ ປຣິເຍເສຍ຺ຍໍ ຕໂຕ ວາ [ຈ (ກ.)] ປາປິຏ຺ຐຕເຣ, ນ ເມຕໍ ປຕິຣູປ’ນ຺ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ ວີຣິຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ, ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລກາຘິປເຕຍ຺ຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕ ວາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ວາ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນ ໂຂ ປນາຫໍ ຈີວຣເຫຕຸ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ. ນ ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ, ນ ເສນາສນເຫຕຸ, ນ ອິຕິຠວາຠວເຫຕຸ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ. ອປິ ຈ ໂຂມ຺ຫິ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ. ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’ຕິ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຕກ຺ເກຍ຺ຍໍ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຕກ຺ເກຍ຺ຍໍ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຕກ຺ເກຍ຺ຍໍ, ມຫາ ໂຂ ປນາຍໍ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ. ມຫນ຺ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ສນ຺ຕິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາ ປຣຈິຕ຺ຕວິທຸໂນ. ເຕ ທູຣໂຕປິ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອາສນ຺ນາປິ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຈຕສາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊານນ຺ຕິ [ຊານນ຺ຕິ (ກ.)]. ເຕປິ ມໍ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ – ‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ອິມໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ໂວກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣຕິ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ. ເທວຕາປິ ໂຂ ສນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕິນິໂຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາ ປຣຈິຕ຺ຕວິທຸນິໂຍ. ຕາ ທູຣໂຕປິ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອາສນ຺ນາປິ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຈຕສາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານນ຺ຕິ. ຕາປິ ມໍ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ – ‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ອິມໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ໂວກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣຕິ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ ວີຣິຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂລກໍເຍວ ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ, ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລກາຘິປເຕຍ຺ຍໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕ ວາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ວາ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນ ໂຂ ປນາຫໍ ຈີວຣເຫຕຸ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ. ນ ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ, ນ ເສນາສນເຫຕຸ, ນ ອິຕິຠວາຠວເຫຕຸ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ. ອປິ ຈ ໂຂມ຺ຫິ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ. ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາຕິ. ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເມ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຊານໍ ປສ຺ສໍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ກຸສີໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ ປມຕ຺ໂຕ, ນ ເມຕໍ ອສ຺ສ ປຕິຣູປ’ນ຺ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ ວີຣິຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍເຍວ ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ, ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ອາຘິປເຕຍ຺ຍານີ’’ຕິ.

‘‘ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ຣໂຫ ນາມ, ປາປກມ຺ມໍ ປກຸພ຺ພໂຕ;

ອຕ຺ຕາ ເຕ ປຸຣິສ ຊານາຕິ, ສຈ຺ຈໍ ວາ ຍທິ ວາ ມຸສາ.

‘‘ກລ຺ຍາຓໍ ວຕ ໂຠ ສກ຺ຂິ, ອຕ຺ຕານໍ ອຕິມຎ຺ຎສິ;

ໂຍ ສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນິ ປາປໍ, ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຄູຫສິ.

‘‘ປສ຺ສນ຺ຕິ ເທວາ ຈ ຕຖາຄຕາ ຈ,

ໂລກສ຺ມິໍ ພາລໍ ວິສມໍ ຈຣນ຺ຕໍ;

ຕສ຺ມາ ຫິ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໂກ ຈ [ອຕ຺ຕາຘິປໂກ ສໂກ ຈເຣ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)],

ໂລກາຘິໂປ ຈ ນິປໂກ ຈ ຌາຍີ.

‘‘ຘມ຺ມາຘິໂປ ຈ ອນຸຘມ຺ມຈາຣີ,

ນ ຫີຍຕິ ສຈ຺ຈປຣກ຺ກໂມ ມຸນິ;

ປສຍ຺ຫ ມາຣໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອນ຺ຕກໍ,

ໂຍ ຈ ຜຸສີ ຊາຕິກ຺ຂຍໍ ປຘານວາ;

ໂສ ຕາທິໂສ ໂລກວິທູ ສຸເມໂຘ,

ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຕມ຺ມໂຍ ມຸນີ’’ຕິ. ທສມໍ;

ເທວທູຕວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.