໑. ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ

໑. ພາລວຄ຺ໂຄ

໑. ຠຍສຸຕ຺ຕໍ

໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ [ຠທ຺ທນ຺ເຕ (ກ.)]’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຍານິ ການິຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຍານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ສພ຺ພານິ ຕານິ ພາລໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂນ ປຓ຺ຑິຕໂຕ. ເຍ ເກຈິ ອຸປທ຺ທວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ສພ຺ເພ ເຕ ພາລໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂນ ປຓ຺ຑິຕໂຕ. ເຍ ເກຈິ ອຸປສຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ສພ຺ເພ ເຕ ພາລໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂນ ປຓ຺ຑິຕໂຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນຬາຄາຣາ ວາ ຕິຓາຄາຣາ ວາ [ນຬາຄາຣໍ ວາ ຕິຓາຄາຣໍ ວາ (ສີ.)] ອຄ຺ຄິ ມຸຕ຺ໂຕ [ອຄ຺ຄິມຸກ຺ໂກ (ສີ.), ອຄ຺ຄິ ມຸກ຺ໂກ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ກູຏາຄາຣານິປິ ຑຫຕິ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕານິ ນິວາຕານິ ຜຸສິຕຄ຺ຄຬານິ ປິຫິຕວາຕປານານິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ການິຈິ ຠຍານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ສພ຺ພານິ ຕານິ ພາລໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂນ ປຓ຺ຑິຕໂຕ. ເຍ ເກຈິ ອຸປທ຺ທວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ສພ຺ເພ ເຕ ພາລໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂນ ປຓ຺ຑິຕໂຕ. ເຍ ເກຈິ ອຸປສຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ສພ຺ເພ ເຕ ພາລໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂນ ປຓ຺ຑິຕໂຕ.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປ຺ປຏິຠໂຍ ພາໂລ, ອປ຺ປຏິຠໂຍ ປຓ຺ຑິໂຕ. ສອຸປທ຺ທໂວ ພາໂລ, ອນຸປທ຺ທໂວ ປຓ຺ຑິໂຕ. ສອຸປສຄ຺ໂຄ ພາໂລ, ອນຸປສຄ຺ໂຄ ປຓ຺ຑິໂຕ. ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິຕໂຕ ຠຍໍ, ນຕ຺ຖິ ປຓ຺ຑິຕໂຕ ອຸປທ຺ທໂວ, ນຕ຺ຖິ ປຓ຺ຑິຕໂຕ ອຸປສຄ຺ໂຄ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ເຍຫິ ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ ເຕ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ເຍຫິ ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ ເຕ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕໍ

໒. ‘‘ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ, ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ ປຓ຺ຑິໂຕ, ອປທານໂສຠນີ [ອປທາເນ ໂສຠຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຎ຺ຎາຕິ [ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ (?)]. ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ກາຍສຸຈຣິເຕນ, ວຈີສຸຈຣິເຕນ, ມໂນສຸຈຣິເຕນ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓. ຈິນ຺ຕີສຸຕ຺ຕໍ

໓. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລສ຺ສ ພາລລກ຺ຂຓານິ ພາລນິມິຕ຺ຕານິ ພາລາປທານານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ຈ ໂຫຕິ ທຸພ຺ຠາສິຕຠາສີ ຈ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣີ ຈ. ໂນ ເຈທໍ [ໂນ ເຈຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ຈ ອຠວິສ຺ສ ທຸພ຺ຠາສິຕຠາສີ ຈ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣີ ຈ, ເກນ ນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ [ເຕນ ນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ນ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ (ກ.), ນ ນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ (?)] – ‘ພາໂລ ອຍໍ ຠວໍ ອສປ຺ປຸຣິໂສ’ຕິ? ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ຈ ໂຫຕິ ທຸພ຺ຠາສິຕຠາສີ ຈ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣີ ຈ ຕສ຺ມາ ນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ຊານນ຺ຕິ – ‘ພາໂລ ອຍໍ ຠວໍ ອສປ຺ປຸຣິໂສ’ຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ພາລສ຺ສ ພາລລກ຺ຂຓານິ ພາລນິມິຕ຺ຕານິ ພາລາປທານານິ.

‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕລກ຺ຂຓານິ ປຓ຺ຑິຕນິມິຕ຺ຕານິ ປຓ຺ຑິຕາປທານານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ສຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ຈ ໂຫຕິ ສຸຠາສິຕຠາສີ ຈ ສຸກຕກມ຺ມກາຣີ ຈ. ໂນ ເຈທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ສຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ຈ ອຠວິສ຺ສ ສຸຠາສິຕຠາສີ ຈ ສຸກຕກມ຺ມກາຣີ ຈ, ເກນ ນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ – ‘ປຓ຺ຑິໂຕ ອຍໍ ຠວໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ’ຕິ? ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ສຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ຈ ໂຫຕິ ສຸຠາສິຕຠາສີ ຈ ສຸກຕກມ຺ມກາຣີ ຈ ຕສ຺ມາ ນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ຊານນ຺ຕິ – ‘ປຓ຺ຑິໂຕ ອຍໍ ຠວໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ’ຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕລກ຺ຂຓານິ ປຓ຺ຑິຕນິມິຕ຺ຕານິ ປຓ຺ຑິຕາປທານານິ. ຕສ຺ມາຕິຫ…. ຕຕິຍໍ.

໔. ອຈ຺ຈຍສຸຕ຺ຕໍ

໔. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ນ ປສ຺ສຕິ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິກໂຣຕິ, ປຣສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຘມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປສ຺ສຕິ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ, ປຣສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາຕິຫ…. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອໂຍນິໂສສຸຕ຺ຕໍ

໕. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອໂຍນິໂສ ປຎ຺ຫໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ອໂຍນິໂສ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕາ ໂຫຕິ, ປຣສ຺ສ ໂຂ ປນ ໂຍນິໂສ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ສິລິຏ຺ເຐຫິ ອຸປຄເຕຫິ ນາພ຺ຠນຸໂມທິຕາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ໂຍນິໂສ ປຎ຺ຫໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ໂຍນິໂສ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕາ ໂຫຕິ, ປຣສ຺ສ ໂຂ ປນ ໂຍນິໂສ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ສິລິຏ຺ເຐຫິ ອຸປຄເຕຫິ ອພ຺ຠນຸໂມທິຕາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາຕິຫ…. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອກຸສລສຸຕ຺ຕໍ

໖. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອກຸສເລນ ກາຍກມ຺ເມນ, ອກຸສເລນ ວຈີກມ຺ເມນ, ອກຸສເລນ ມໂນກມ຺ເມນ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ກຸສເລນ ກາຍກມ຺ເມນ, ກຸສເລນ ວຈີກມ຺ເມນ, ກຸສເລນ ມໂນກມ຺ເມນ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາຕິຫ…. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສາວຊ຺ຊສຸຕ຺ຕໍ

໗. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ສາວຊ຺ເຊນ ກາຍກມ຺ເມນ, ສາວຊ຺ເຊນ ວຈີກມ຺ເມນ, ສາວຊ຺ເຊນ ມໂນກມ຺ເມນ…ເປ… ອນວຊ຺ເຊນ ກາຍກມ຺ເມນ, ອນວຊ຺ເຊນ ວຈີກມ຺ເມນ, ອນວຊ຺ເຊນ ມໂນກມ຺ເມນ…ເປ…. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສພ຺ຍາພຊ຺ຌສຸຕ຺ຕໍ

໘. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ສພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ກາຍກມ຺ເມນ, ສພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ວຈີກມ຺ເມນ, ສພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ມໂນກມ຺ເມນ…ເປ… ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ກາຍກມ຺ເມນ, ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ວຈີກມ຺ເມນ, ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ມໂນກມ຺ເມນ. ອິເມຫິ, ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໙. ຂຕສຸຕ຺ຕໍ

໙. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ຂຕໍ ອຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ສາວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ສານຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ຂຕໍ ອຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ສາວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ສານຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ.

‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອກ຺ຂຕໍ ອນຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ອນວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ອນນຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ກາຍສຸຈຣິເຕນ, ວຈີສຸຈຣິເຕນ, ມໂນສຸຈຣິເຕນ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອກ຺ຂຕໍ ອນຸປຫຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ, ອນວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ ອນນຸວຊ຺ໂຊ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ, ພຫຸຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ມລສຸຕ຺ຕໍ

໑໐. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕໂຍ ມເລ ອປ຺ປຫາຍ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ທຸສ຺ສີໂລ ຈ ໂຫຕິ, ທຸສ຺ສີລ຺ຍມລຎ຺ຈສ຺ສ ອປ຺ປຫີນໍ ໂຫຕິ; ອິສ຺ສຸກີ ຈ ໂຫຕິ, ອິສ຺ສາມລຎ຺ຈສ຺ສ ອປ຺ປຫີນໍ ໂຫຕິ; ມຈ຺ຉຣີ ຈ ໂຫຕິ, ມຈ຺ເຉຣມລຎ຺ຈສ຺ສ ອປ຺ປຫີນໍ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິເມ ຕໂຍ ມເລ ອປ຺ປຫາຍ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ.

‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕໂຍ ມເລ ປຫາຍ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ສຄ຺ເຄ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ສີລວາ ຈ ໂຫຕິ, ທຸສ຺ສີລ຺ຍມລຎ຺ຈສ຺ສ ປຫີນໍ ໂຫຕິ; ອນິສ຺ສຸກີ ຈ ໂຫຕິ, ອິສ຺ສາມລຎ຺ຈສ຺ສ ປຫີນໍ ໂຫຕິ; ອມຈ຺ຉຣີ ຈ ໂຫຕິ, ມຈ຺ເຉຣມລຎ຺ຈສ຺ສ ປຫີນໍ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິເມ ຕໂຍ ມເລ ປຫາຍ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ສຄ຺ເຄ’’ຕິ. ທສມໍ.

ພາລວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ຠຍໍ ລກ຺ຂຓຈິນ຺ຕີ ຈ, ອຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ອໂຍນິໂສ;

ອກຸສລຎ຺ຈ ສາວຊ຺ຊໍ, ສພ຺ຍາພຊ຺ຌຂຕໍ ມລນ຺ຕິ.

໒. ຣຖກາຣວຄ຺ໂຄ

໑. ຎາຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໑. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຎາໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸຊນອຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ພຫຸຊນທຸກ຺ຂາຍ, ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຖາຍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອນນຸໂລມິເກ ກາຍກມ຺ເມ ສມາທເປຕິ, ອນນຸໂລມິເກ ວຈີກມ຺ເມ ສມາທເປຕິ, ອນນຸໂລມິເກສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມາທເປຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຎາໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸຊນອຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ພຫຸຊນທຸກ຺ຂາຍ, ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຖາຍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ.

‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຎາໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ພຫຸຊນສຸຂາຍ, ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອນຸໂລມິເກ ກາຍກມ຺ເມ ສມາທເປຕິ, ອນຸໂລມິເກ ວຈີກມ຺ເມ ສມາທເປຕິ, ອນຸໂລມິເກສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມາທເປຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຎາໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ພຫຸຊນສຸຂາຍ, ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍານິ [ສຣຓີຍານິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຠວນ຺ຕິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເທເສ ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ ໂຫຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ສງ຺ຄາມໍ ອຠິວິຊິນິຕ຺ວາ ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມ ຕເມວ ສງ຺ຄາມສີສໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍານິ ຠວນ຺ຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິມານິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍານິ ຠວນ຺ຕິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເທເສ ຠິກ຺ຂຸ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ຠິກ຺ຂຸ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍານິ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອາສໍສສຸຕ຺ຕໍ

໑໓. ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ນິຣາໂສ, ອາສໍໂສ, ວິຄຕາໂສ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ ປຸຄ຺ຄໂລ ນິຣາໂສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ນີເຈ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ ໂຫຕິ, ຈຓ຺ຑາລກຸເລ ວາ ເວນກຸເລ [ເວຓກຸເລ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ເນສາທກຸເລ ວາ ຣຖກາຣກຸເລ ວາ ປຸກ຺ກຸສກຸເລ ວາ ທລິທ຺ເທ ອປ຺ປນ຺ນປານໂຠຊເນ ກສິຣວຸຕ຺ຕິເກ, ຍຕ຺ຖ ກສິເຣນ ຆາສຈ຺ຉາໂທ ລພ຺ຠຕິ. ໂສ ຈ ໂຫຕິ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ທຸທ຺ທສິໂກ ໂອໂກຏິມໂກ ພວ຺ຫາພາໂຘ [ພຫ຺ວາພາໂຘ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ກາໂຓ ວາ ກຸຓີ ວາ ຂຎ຺ໂຊ ວາ ປກ຺ຂຫໂຕ ວາ, ນ ລາຠີ ອນ຺ນສ຺ສ ປານສ຺ສ ວຕ຺ຖສ຺ສ ຍານສ຺ສ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນສ຺ສ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍສ຺ສ. ໂສ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ກິຣ ຂຕ຺ຕິໂຍ ຂຕ຺ຕິເຍຫິ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ອຠິສິຕ຺ໂຕ’ຕິ. ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມ ມມ຺ປິ ຂຕ຺ຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ອຠິສິຎ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ! ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ນິຣາໂສ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອາສໍໂສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ເຊຏ຺ໂຐ ປຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອາຠິເສໂກ ອນຠິສິຕ຺ໂຕ ອຈລປ຺ປຕ຺ໂຕ [ມຈລປ຺ປຕ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.)]. ໂສ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ກິຣ ຂຕ຺ຕິໂຍ ຂຕ຺ຕິເຍຫິ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ອຠິສິຕ຺ໂຕ’ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມ ມມ຺ປິ ຂຕ຺ຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ອຠິສິຎ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ! ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອາສໍໂສ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ວິຄຕາໂສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ. ໂສ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ກິຣ ຂຕ຺ຕິໂຍ ຂຕ຺ຕິເຍຫິ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ອຠິສິຕ຺ໂຕ’ຕິ. ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມ ມມ຺ປິ ຂຕ຺ຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ອຠິສິຎ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍາ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ເພ ອນຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິເສກາສາ ສາ [ສາສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ວິຄຕາໂສ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ຠິກ຺ຂູສຸ. ກຕເມ ຕໂຍ? ນິຣາໂສ, ອາສໍໂສ, ວິຄຕາໂສ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ນິຣາໂສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸສ຺ສີໂລ ໂຫຕິ ປາປຘມ຺ໂມ ອສຸຈິ ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ໂຕ ອສ຺ສມໂຓ ສມຓປຏິຎ຺ໂຎ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎ ອນ຺ໂຕປູຕິ ອວສ຺ສຸໂຕ ກສມ຺ພຸຊາໂຕ. ໂສ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມ ອຫມ຺ປິ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ! ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ນິຣາໂສ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອາສໍໂສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ. ໂສ ສຸຓາຕິ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມ ອຫມ຺ປິ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ! ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອາສໍໂສ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ວິຄຕາໂສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ໂຫຕິ ຂີຓາສໂວ. ໂສ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມ ອຫມ຺ປິ ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍາ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ເພ ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕາສາ ສາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ວິຄຕາໂສ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ຠິກ຺ຂູສູ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ

໑໔. ‘‘ໂຍປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ໂສປິ ນ ອຣາຊກໍ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ຘມ຺ມິກສ຺ສ ຘມ຺ມຣຎ຺ໂຎ ຣາຊາ’’ຕິ [ຈກ຺ກນ຺ຕິ (ກ.)]? ‘‘ຘມ຺ໂມ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ – ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ [ຄຣຸກໂຣນ຺ໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫຕິ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິໍ’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫຕິ ຂຕ຺ຕິເຍສຸ, ອນຸຍນ຺ເຕສຸ [ອນຸຍຸຕ຺ເຕສຸ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ພລກາຍສ຺ມິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ, ເນຄມຊານປເທສຸ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ, ມິຄປກ຺ຂີສຸ. ສ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິໍ, ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິເຍສຸ, ອນຸຍນ຺ເຕສຸ, ພລກາຍສ຺ມິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ, ເນຄມຊານປເທສຸ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ, ມິຄປກ຺ຂີສຸ, ຘມ຺ເມເນວ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕິ. ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ເກນຈິ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ປາຓິນາ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ [ຠິກ຺ຂເວ (ກ.)], ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫຕິ ກາຍກມ຺ມສ຺ມິໍ – ‘ເອວຣູປໍ ກາຍກມ຺ມໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ເອວຣູປໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນ ເສວິຕພ຺ພ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫຕິ ວຈີກມ຺ມສ຺ມິໍ – ‘ເອວຣູປໍ ວຈີກມ຺ມໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ເອວຣູປໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນ ເສວິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ…ເປ… ມໂນກມ຺ມສ຺ມິໍ – ‘ເອວຣູປໍ ມໂນກມ຺ມໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ເອວຣູປໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນ ເສວິຕພ຺ພ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ກາຍກມ຺ມສ຺ມິໍ, ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ວຈີກມ຺ມສ຺ມິໍ, ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ມໂນກມ຺ມສ຺ມິໍ, ຘມ຺ເມເນວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ເກນຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສເຈຕນສຸຕ຺ຕໍ

໑໕. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ອໂຫສິ ສເຈຕໂນ [ປເຈຕໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ນາມ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ສເຈຕໂນ ຣຖກາຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອິໂຕ ເມ, ສມ຺ມ ຣຖກາຣ, ຉນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ສງ຺ຄາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ. ສກ຺ຂິສ຺ສສິ [ສກ຺ຂສິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເມ, ສມ຺ມ ຣຖກາຣ, ນວໍ ຈກ຺ກຍຸຄໍ ກາຕຸ’ນ຺ຕິ? ‘ສກ຺ໂກມິ ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຖກາໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ສເຈຕນສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຖກາໂຣ ຉຫິ ມາເສຫິ ຉາຣຕ຺ຕູເນຫິ ເອກໍ ຈກ຺ກໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ສເຈຕໂນ ຣຖກາຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອິໂຕ ເມ, ສມ຺ມ ຣຖກາຣ, ຉນ຺ນໍ ທິວສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ສງ຺ຄາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ນວໍ ຈກ຺ກຍຸຄ’ນ຺ຕິ? ‘ອິເມຫິ ໂຂ, ເທວ, ຉຫິ ມາເສຫິ ຉາຣຕ຺ຕູເນຫິ ເອກໍ ຈກ຺ກໍ ນິຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ. ‘ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ປນ ເມ, ສມ຺ມ ຣຖກາຣ, ອິເມຫິ ຉຫິ ທິວເສຫິ ທຸຕິຍໍ ຈກ຺ກໍ ນິຏ຺ຐາເປຕຸ’ນ຺ຕິ? ‘ສກ຺ໂກມິ ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຖກາໂຣ ຉຫິ ທິວເສຫິ ທຸຕິຍໍ ຈກ຺ກໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນວໍ ຈກ຺ກຍຸຄໍ ອາທາຍ ເຍນ ຣາຊາ ສເຈຕໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ສເຈຕນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິທໍ ເຕ, ເທວ, ນວໍ ຈກ຺ກຍຸຄໍ ນິຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ. ‘ຍຎ຺ຈ ເຕ ອິທໍ, ສມ຺ມ ຣຖກາຣ, ຈກ຺ກໍ ຉຫິ ມາເສຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉາຣຕ຺ຕູເນຫິ ຍຎ຺ຈ ເຕ ອິທໍ ຈກ຺ກໍ ຉຫິ ທິວເສຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ, ອິເມສໍ ກິໍ ນານາກຣຓໍ? ເນສາຫໍ ກິຎ຺ຈິ ນານາກຣຓໍ ປສ຺ສາມີ’ຕິ. ‘ອຕ຺ເຖສໍ, ເທວ, ນານາກຣຓໍ. ປສ຺ສຕຸ ເທໂວ ນານາກຣຓ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຖກາໂຣ ຍໍ ຕໍ ຈກ຺ກໍ ຉຫິ ທິວເສຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ສມານໍ ຍາວຕິກາ ອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຄຕິ ຕາວຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິງ຺ຄຸລາຍິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປປຕິ. ຍໍ ປນ ຕໍ ຈກ຺ກໍ ຉຫິ ມາເສຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉາຣຕ຺ຕູເນຫິ ຕໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ສມານໍ ຍາວຕິກາ ອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຄຕິ ຕາວຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກ຺ຂາຫຕໍ ມຎ຺ເຎ ອຏ຺ຐາສິ.

‘‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ສມ຺ມ ຣຖກາຣ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ຍມິທໍ [ຍທິທໍ (ກ.)] ຈກ຺ກໍ ຉຫິ ທິວເສຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ສມານໍ ຍາວຕິກາ ອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຄຕິ ຕາວຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິງ຺ຄຸລາຍິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປປຕິ? ໂກ ປນ, ສມ຺ມ ຣຖກາຣ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ຍມິທໍ ຈກ຺ກໍ ຉຫິ ມາເສຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉາຣຕ຺ຕູເນຫິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ສມານໍ ຍາວຕິກາ ອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຄຕິ ຕາວຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກ຺ຂາຫຕໍ ມຎ຺ເຎ ອຏ຺ຐາສີ’ຕິ? ‘ຍມິທໍ, ເທວ, ຈກ຺ກໍ ຉຫິ ທິວເສຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕສ຺ສ ເນມິປິ ສວງ຺ກາ ສໂທສາ ສກສາວາ, ອຣາປິ ສວງ຺ກາ ສໂທສາ ສກສາວາ, ນາຠິປິ ສວງ຺ກາ ສໂທສາ ສກສາວາ. ຕໍ ເນມິຍາປິ ສວງ຺ກຕ຺ຕາ ສໂທສຕ຺ຕາ ສກສາວຕ຺ຕາ, ອຣານມ຺ປິ ສວງ຺ກຕ຺ຕາ ສໂທສຕ຺ຕາ ສກສາວຕ຺ຕາ, ນາຠິຍາປິ ສວງ຺ກຕ຺ຕາ ສໂທສຕ຺ຕາ ສກສາວຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ສມານໍ ຍາວຕິກາ ອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຄຕິ ຕາວຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິງ຺ຄຸລາຍິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປປຕິ. ຍໍ ປນ ຕໍ, ເທວ, ຈກ຺ກໍ ຉຫິ ມາເສຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉາຣຕ຺ຕູເນຫິ ຕສ຺ສ ເນມິປິ ອວງ຺ກາ ອໂທສາ ອກສາວາ, ອຣາປິ ອວງ຺ກາ ອໂທສາ ອກສາວາ, ນາຠິປິ ອວງ຺ກາ ອໂທສາ ອກສາວາ. ຕໍ ເນມິຍາປິ ອວງ຺ກຕ຺ຕາ ອໂທສຕ຺ຕາ ອກສາວຕ຺ຕາ, ອຣານມ຺ປິ ອວງ຺ກຕ຺ຕາ ອໂທສຕ຺ຕາ ອກສາວຕ຺ຕາ, ນາຠິຍາປິ ອວງ຺ກຕ຺ຕາ ອໂທສຕ຺ຕາ ອກສາວຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ສມານໍ ຍາວຕິກາ ອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຄຕິ ຕາວຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກ຺ຂາຫຕໍ ມຎ຺ເຎ ອຏ຺ຐາສີ’’’ຕິ.

‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຎ຺ໂຎ ນູນ ເຕນ ສມເຍນ ໂສ ຣຖກາໂຣ ອໂຫສີ’ຕິ! ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ ໂສ ຣຖກາໂຣ ອໂຫສິໍ. ຕທາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສໂລ ທາຣຸວງ຺ການໍ ທາຣຸໂທສານໍ ທາຣຸກສາວານໍ. ເອຕຣຫິ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ກຸສໂລ ກາຍວງ຺ການໍ ກາຍໂທສານໍ ກາຍກສາວານໍ, ກຸສໂລ ວຈີວງ຺ການໍ ວຈີໂທສານໍ ວຈີກສາວານໍ, ກຸສໂລ ມໂນວງ຺ການໍ ມໂນໂທສານໍ ມໂນກສາວານໍ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ກາຍວງ຺ໂກ ອປ຺ປຫີໂນ ກາຍໂທໂສ ກາຍກສາໂວ, ວຈີວງ຺ໂກ ອປ຺ປຫີໂນ ວຈີໂທໂສ ວຈີກສາໂວ, ມໂນວງ຺ໂກ ອປ຺ປຫີໂນ ມໂນໂທໂສ ມໂນກສາໂວ, ເອວໍ ປປຕິຕາ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕໍ ຈກ຺ກໍ ຉຫິ ທິວເສຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ກາຍວງ຺ໂກ ປຫີໂນ ກາຍໂທໂສ ກາຍກສາໂວ, ວຈີວງ຺ໂກ ປຫີໂນ ວຈີໂທໂສ ວຈີກສາໂວ, ມໂນວງ຺ໂກ ປຫີໂນ ມໂນໂທໂສ ມໂນກສາໂວ, ເອວໍ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕໍ ຈກ຺ກໍ ຉຫິ ມາເສຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉາຣຕ຺ຕູເນຫິ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ກາຍວງ຺ກໍ ປຊຫິສ຺ສາມ ກາຍໂທສໍ ກາຍກສາວໍ, ວຈີວງ຺ກໍ ປຊຫິສ຺ສາມ ວຈີໂທສໍ ວຈີກສາວໍ, ມໂນວງ຺ກໍ ປຊຫິສ຺ສາມ ມໂນໂທສໍ ມໂນກສາວ’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອປຓ຺ຓກສຸຕ຺ຕໍ

໑໖. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອປຓ຺ຓກປຏິປທໍ [ອປຓ຺ຓກຕໍ ປຏິປທໍ (ສີ. ປີ.) ຏີກາຍ ປນ ສເມຕິ] ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂຍນິ ຈສ຺ສ ອາຣທ຺ຘາ ໂຫຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ [ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມຕໍ (ສີ.)] ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ – ‘ເນວ ທວາຍ ນ ມທາຍ ນ ມຓ຺ຑນາຍ ນ ວິຠູສນາຍ, ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍ ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ, ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ, ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໍ ຍາມໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ, ຣຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌິມໍ ຍາມໍ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິມໍ ຍາມໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອປຓ຺ຓກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂຍນິ ຈສ຺ສ ອາຣທ຺ຘາ ໂຫຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘສຸຕ຺ຕໍ

໑໗. ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ຕໂຍ? ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ຕໂຍ? ກາຍສຸຈຣິຕໍ, ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ມໂນສຸຈຣິຕໍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ເທວໂລກສຸຕ຺ຕໍ

໑໘. ‘‘ສເຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ – ‘ເທວໂລກູປປຕ຺ຕິຍາ, ອາວຸໂສ, ສມເຓ ໂຄຕເມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຖາ’ຕິ? ນນຸ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ ອຏ຺ຏີເຍຍ຺ຍາຖ ຫຣາເຍຍ຺ຍາຖ ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອິຕິ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິພ຺ເພນ ອາຍຸນາ ອຏ຺ຏີຍຖ ຫຣາຍຖ ຊິຄຸຈ຺ຉຖ, ທິພ຺ເພນ ວຓ຺ເຓນ ທິພ຺ເພນ ສຸເຂນ ທິພ຺ເພນ ຍເສນ ທິພ຺ເພນາຘິປເຕຍ຺ເຍນ ອຏ຺ຏີຍຖ ຫຣາຍຖ ຊິຄຸຈ຺ຉຖ; ປເຄວ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ອຏ຺ຏີຍິຕພ຺ພໍ ຫຣາຍິຕພ຺ພໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ… ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ອຏ຺ຏີຍິຕພ຺ພໍ ຫຣາຍິຕພ຺ພໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຐມປາປຓິກສຸຕ຺ຕໍ

໑໙. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປາປຓິໂກ ອຠພ຺ໂພ ອນຘິຄຕໍ ວາ ໂຠຄໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ອຘິຄຕໍ ວາ ໂຠຄໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປຓິໂກ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ [ມຊ຺ຌນ຺ຕິກສມຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປາປຓິໂກ ອຠພ຺ໂພ ອນຘິຄຕໍ ວາ ໂຠຄໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ອຘິຄຕໍ ວາ ໂຠຄໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ [ຜາຕິກຕ຺ຕຸໍ (ສີ.), ຜາຕິກາຕຸໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຠພ຺ໂພ ອນຘິຄຕໍ ວາ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ອຘິຄຕໍ ວາ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຠພ຺ໂພ ອນຘິຄຕໍ ວາ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ອຘິຄຕໍ ວາ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ.

‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປາປຓິໂກ ຠພ຺ໂພ ອນຘິຄຕໍ ວາ ໂຠຄໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ອຘິຄຕໍ ວາ ໂຠຄໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປຓິໂກ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ…ເປ… ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປາປຓິໂກ ຠພ຺ໂພ ອນຘິຄຕໍ ວາ ໂຠຄໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ອຘິຄຕໍ ວາ ໂຠຄໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠພ຺ໂພ ອນຘິຄຕໍ ວາ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ອຘິຄຕໍ ວາ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ…ເປ… ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠພ຺ໂພ ອນຘິຄຕໍ ວາ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ອຘິຄຕໍ ວາ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ທຸຕິຍປາປຓິກສຸຕ຺ຕໍ

໒໐. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປາປຓິໂກ ນຈິຣສ຺ເສວ ມຫຕ຺ຕໍ ເວປຸລ຺ລຕ຺ຕໍ [ມຫນ຺ຕຕ຺ຕໍ ວາ ເວປຸລ຺ລຕ຺ຕໍ ວາ (ປີ. ກ.)] ປາປຸຓາຕິ ໂຠເຄສຸ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປຓິໂກ ຈກ຺ຂຸມາ ຈ ໂຫຕິ ວິຘຸໂຣ ຈ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປຓິໂກ ຈກ຺ຂຸມາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປຓິໂກ ປຓິຍໍ ຊານາຕິ – ‘ອິທໍ ປຓິຍໍ ເອວໍ ກີຕໍ, ເອວໍ ວິກ຺ກຍມານໍ [ວິກ຺ກີຍມານໍ (?)], ເອຕ຺ຕກໍ ມູລໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕໂກ ອຸທໂຍ’ຕິ [ອຸທ຺ທໂຍຕິ (ສີ.)]. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປຓິໂກ ຈກ຺ຂຸມາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປຓິໂກ ວິຘຸໂຣ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປຓິໂກ ກຸສໂລ ໂຫຕິ ປຓິຍໍ ເກຕຸຎ຺ຈ ວິກ຺ເກຕຸຎ຺ຈ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປຓິໂກ ວິຘຸໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປຓິໂກ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ? ອິຘ ຠິກ຺ຂເວ, ປາປຓິກໍ ເຍ ເຕ ຄຫປຕີ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕາ ວາ ອຑ຺ຒາ ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ ເຕ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ປາປຓິໂກ ຈກ຺ຂຸມາ ວິຘຸໂຣ ຈ ປຏິພໂລ ປຸຕ຺ຕທາຣຎ຺ຈ ໂປເສຕຸໍ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກາເລນ ກາລໍ ອນຸປ຺ປທາຕຸ’ນ຺ຕິ. ເຕ ນໍ ໂຠເຄຫິ ນິປຕນ຺ຕິ – ‘ອິໂຕ, ສມ຺ມ ປາປຓິກ, ໂຠເຄ ກຣິຕ຺ວາ [ຫຣິຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປຸຕ຺ຕທາຣຎ຺ຈ ໂປເສຫິ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກາເລນ ກາລໍ ອນຸປ຺ປເທຫີ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປຓິໂກ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປາປຓິໂກ ນຈິຣສ຺ເສວ ມຫຕ຺ຕໍ ເວປຸລ຺ລຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ ໂຠເຄສຸ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນຈິຣສ຺ເສວ ມຫຕ຺ຕໍ ເວປຸລ຺ລຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸມາ ຈ ໂຫຕິ ວິຘຸໂຣ ຈ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸມາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸມາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຘຸໂຣ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຘຸໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ ປຣິປຎ຺ຫຕິ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ? ຕສ຺ສ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ວິວຣນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ຕິ, ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂາຐານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນຈິຣສ຺ເສວ ມຫຕ຺ຕໍ ເວປຸລ຺ລຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ. ທສມໍ.

ຣຖກາຣວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ປຐມຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ຎາໂຕ [ຎາຕໂກ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສາຣຓີໂຍ ຠິກ຺ຂຸ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ສເຈຕໂນ;

ອປຓ຺ຓກຕ຺ຕາ ເທໂວ ຈ, ທຸເວ ປາປຓິເກນ ຈາຕິ.

໓. ປຸຄ຺ຄລວຄ຺ໂຄ

໑. ສມິທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໒໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສມິທ຺ໂຘ [ສວິຏ຺ໂຐ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ [ມຫາໂກຏ຺ຐິໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສມິທ຺ຘໍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຕໂຍເມ, ອາວຸໂສ ສມິທ຺ຘ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ກາຍສກ຺ຂີ, ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ [ທິຏ຺ຐປ຺ປຕ຺ໂຕ (ກ.)], ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ອິເມສໍ, ອາວຸໂສ, ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ກຕໂມ ເຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຂມຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’’ຕິ?

‘‘ຕໂຍເມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ກາຍສກ຺ຂີ, ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ອິເມສໍ, ອາວຸໂສ, ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຍ຺ວາຍໍ [ໂຍຍໍ (ກ.)] ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ເມ ປຸຄ຺ຄໂລ ຂມຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິມສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂກຏ຺ຐິກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕໂຍເມ, ອາວຸໂສ ໂກຏ຺ຐິກ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ກາຍສກ຺ຂີ, ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ອິເມສໍ, ອາວຸໂສ, ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ກຕໂມ ເຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຂມຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’’ຕິ?

‘‘ຕໂຍເມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ກາຍສກ຺ຂີ, ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ອິເມສໍ, ອາວຸໂສ, ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສກ຺ຂີ, ອຍໍ ເມ ປຸຄ຺ຄໂລ ຂມຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິມສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕໂຍເມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ກາຍສກ຺ຂີ, ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ອິເມສໍ, ອາວຸໂສ, ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ກຕໂມ ເຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຂມຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’’ຕິ?

‘‘ຕໂຍເມ, ອາວຸໂສ ໂກຏ຺ຐິກ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ກາຍສກ຺ຂີ, ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ອິເມສໍ, ອາວຸໂສ, ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ເມ ປຸຄ຺ຄໂລ ຂມຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິມສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ສມິທ຺ຘໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ມຫາໂກຏ຺ຐິກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອມ຺ເຫຫິ ສພ຺ເພເຫວ ຍຖາສກໍ ປຏິຠານໍ. ອາຍາມາວຸໂສ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມ. ຍຖາ ໂນ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສມິທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສມິທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຍາວຕໂກ ອໂຫສິ ອາຍສ຺ມຕາ ຈ ສມິທ຺ເຘນ ອາຍສ຺ມຕາ ຈ ມຫາໂກຏ຺ຐິເກນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ.

‘‘ນ ຂ຺ເວຕ຺ຖ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸກຣໍ ເອກໍເສນ ພ຺ຍາກາຕຸໍ – ‘ອຍໍ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’ຕິ. ຐານຎ຺ເຫຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ສ຺ວາສ຺ສ [ສ຺ວາຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ໂສຍໍ (ກ.)] ອຣຫຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສກ຺ຂີ ສ຺ວາສ຺ສ ສກທາຄາມີ ວາ ອນາຄາມີ ວາ, ໂຍ ຈາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂສປສ຺ສ [ໂສຍໍ (ກ.)] ສກທາຄາມີ ວາ ອນາຄາມີ ວາ.

‘‘ນ ຂ຺ເວຕ຺ຖ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸກຣໍ ເອກໍເສນ ພ຺ຍາກາຕຸໍ – ‘ອຍໍ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’ຕິ. ຐານຎ຺ເຫຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສກ຺ຂີ ສ຺ວາສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ສ຺ວາສ຺ສ ສກທາຄາມີ ວາ ອນາຄາມີ ວາ, ໂຍ ຈາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂສປສ຺ສ ສກທາຄາມີ ວາ ອນາຄາມີ ວາ.

‘‘ນ ຂ຺ເວຕ຺ຖ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸກຣໍ ເອກໍເສນ ພ຺ຍາກາຕຸໍ – ‘ອຍໍ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’ຕິ. ຐານຎ຺ເຫຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ສ຺ວາສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ສ຺ວາສ຺ສ ສກທາຄາມີ ວາ ອນາຄາມີ ວາ, ໂຍ ຈາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສກ຺ຂີ ໂສປສ຺ສ ສກທາຄາມີ ວາ ອນາຄາມີ ວາ.

‘‘ນ ຂ຺ເວຕ຺ຖ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸກຣໍ ເອກໍເສນ ພ຺ຍາກາຕຸໍ – ‘ອຍໍ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຄິລານສຸຕ຺ຕໍ

໒໒. [ປຸ. ປ. ໙໔] ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຄິລາໂນ ລຠນ຺ໂຕ ວາ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ອລຠນ຺ໂຕ ວາ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ, ລຠນ຺ໂຕ ວາ ສປ຺ປາຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ອລຠນ຺ໂຕ ວາ ສປ຺ປາຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ລຠນ຺ໂຕ ວາ ປຕິຣູປໍ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ອລຠນ຺ໂຕ ວາ ປຕິຣູປໍ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ເນວ ວຸຏ຺ຐາຕິ ຕມ຺ຫາ ອາພາຘາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຄິລາໂນ ລຠນ຺ໂຕ ວາ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ອລຠນ຺ໂຕ ວາ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ, ລຠນ຺ໂຕ ວາ ສປ຺ປາຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ອລຠນ຺ໂຕ ວາ ສປ຺ປາຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ລຠນ຺ໂຕ ວາ ປຕິຣູປໍ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ອລຠນ຺ໂຕ ວາ ປຕິຣູປໍ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ວຸຏ຺ຐາຕິ ຕມ຺ຫາ ອາພາຘາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຄິລາໂນ ລຠນ຺ໂຕວ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ໂນ ອລຠນ຺ໂຕ, ລຠນ຺ໂຕວ ສປ຺ປາຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ໂນ ອລຠນ຺ໂຕ, ລຠນ຺ໂຕວ ປຕິຣູປໍ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ໂນ ອລຠນ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ ຕມ຺ຫາ ອາພາຘາ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍ຺ວາຍໍ ຄິລາໂນ ລຠນ຺ໂຕວ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ໂນ ອລຠນ຺ໂຕ, ລຠນ຺ໂຕວ ສປ຺ປາຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ໂນ ອລຠນ຺ໂຕ, ລຠນ຺ໂຕວ ປຕິຣູປໍ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ໂນ ອລຠນ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ ຕມ຺ຫາ ອາພາຘາ, ອິມໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານໍ ປຏິຈ຺ຈ ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ຄິລານເຠສຊ຺ຊໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ. ອິມຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຎ຺ເຎປິ ຄິລານາ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ຄິລານາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍເມ ຄິລານູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ລຠນ຺ໂຕ ວາ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອລຠນ຺ໂຕ ວາ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ລຠນ຺ໂຕ ວາ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ສວນາຍ ອລຠນ຺ໂຕ ວາ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ສວນາຍ ເນວ ໂອກ຺ກມຕິ ນິຍາມໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ.

‘‘ອິຘ, ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ລຠນ຺ໂຕ ວາ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອລຠນ຺ໂຕ ວາ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ລຠນ຺ໂຕ ວາ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ສວນາຍ ອລຠນ຺ໂຕ ວາ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ສວນາຍ ໂອກ຺ກມຕິ ນິຍາມໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ລຠນ຺ໂຕວ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ ໂນ ອລຠນ຺ໂຕ, ລຠນ຺ໂຕວ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ສວນາຍ ໂນ ອລຠນ຺ໂຕ ໂອກ຺ກມຕິ ນິຍາມໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ລຠນ຺ໂຕວ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ ໂນ ອລຠນ຺ໂຕ, ລຠນ຺ໂຕວ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ສວນາຍ ໂນ ອລຠນ຺ໂຕ ໂອກ຺ກມຕິ ນິຍາມໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ, ອິມໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລໍ ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ມເທສນາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ອິມຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ເທເສຕພ຺ໂພ. ‘‘ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ຄິລານູປມາ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ສງ຺ຂາຣສຸຕ຺ຕໍ

໒໓. ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ [ສພ຺ຍາປຊ຺ຌໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ເອວມຸປຣິປິ] ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ສພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ວຈີສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ສພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ມໂນສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ. ໂສ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ, ສພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ວຈີສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ, ສພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ມໂນສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕເມນໍ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນໍ ສມານໍ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌາ ຜສ຺ສາ ຜຸສນ຺ຕິ. ໂສ ສພ຺ຍາພຊ຺ເຌຫິ ຜສ຺ເສຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ເວທນໍ ເວທຍຕິ ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ສຕ຺ຕາ ເນຣຍິກາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ວຈີສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ມໂນສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ. ໂສ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ, ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ວຈີສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ, ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ມໂນສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕເມນໍ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນໍ ສມານໍ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌາ ຜສ຺ສາ ຜຸສນ຺ຕິ. ໂສ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌຫິ ຜສ຺ເສຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ເວທນໍ ເວທຍຕິ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ສຸຠກິຓ຺ຫາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ສພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ວຈີສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ສພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ມໂນສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ. ໂສ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ, ສພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ວຈີສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ, ສພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ມໂນສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕເມນໍ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນໍ ສມານໍ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌາປິ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌາປິ ຜສ຺ສາ ຜຸສນ຺ຕິ. ໂສ ສພ຺ຍາພຊ຺ເຌຫິປິ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌຫິປິ ຜສ຺ເສຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌມ຺ປິ ເວທນໍ ເວທຍຕິ ໂວກິຓ຺ຓສຸຂທຸກ຺ຂໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ມນຸສ຺ສາ ເອກຈ຺ເຈ ຈ ເທວາ ເອກຈ຺ເຈ ຈ ວິນິປາຕິກາ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ພຫຸກາຣສຸຕ຺ຕໍ

໒໔. ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫຸກາຣາ. ກຕເມ ຕໂຍ? ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລໍ ອາຄມ຺ມ ປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ; ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫຸກາໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອາຄມ຺ມ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ; ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫຸກາໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອາຄມ຺ມ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫຸກາໂຣ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫຸກາຣາ.

‘‘ອິເມຫິ ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ປຸຄ຺ຄເລຫິ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ພຫຸກາໂຣຕິ ວທາມິ. ອິເມສໍ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອິມິນາ ປຸຄ຺ຄເລນ ນ ສຸປ຺ປຕິກາຣໍ ວທາມິ, ຍທິທໍ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມສາມີຈິກມ຺ມຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນ-ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານຸປ຺ປທາເນນາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ວຊິຣູປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໕. ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ອຣຸກູປມຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ, ວິຊ຺ຊູປມຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ, ວຊິຣູປມຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຸກູປມຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປາຍາສພຫຸໂລ ອປ຺ປມ຺ປິ ວຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ອຠິສຊ຺ຊຕິ ກຸປ຺ປຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຏ຺ຐາຣຸໂກ [ທຸຏ຺ຐາຣຸກາ (ສີ.)] ກຏ຺ເຐນ ວາ ກຐລາຍ [ກຖລາຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.), ກຐເລນ-ກຖເລນ (ອຏ຺ຐກຖາ)] ວາ ຆຏ຺ຏິໂຕ [ຆຏ຺ຏິຕາ (ສີ.)] ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອາສວໍ ເທຕິ [ອສ຺ສວໂນຕິ (ສີ.)]; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປາຍາສພຫຸໂລ ອປ຺ປມ຺ປິ ວຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ອຠິສຊ຺ຊຕິ ກຸປ຺ປຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຸກູປມຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊູປມຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍໍ ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍ ຣູປານິ ປສ຺ເສຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊູປມຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຊິຣູປມຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຊິຣສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ອເຠຊ຺ຊໍ ມຓິ ວາ ປາສາໂຓ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຊິຣູປມຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ. ‘ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’’ນ຺ຕິ [ປຸ. ປ. ໑໐໒]. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ເສວິຕພ຺ພສຸຕ຺ຕໍ

໒໖. ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເສວິຕພ຺ໂພ ຠຊິຕພ຺ໂພ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ເສວິຕພ຺ໂພ ຠຊິຕພ຺ໂພ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຫີໂນ ໂຫຕິ ສີເລນ ສມາຘິນາ ປຎ຺ຎາຍ. ເອວຣູໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸທ຺ທຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸກມ຺ປາ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເສວິຕພ຺ໂພ ຠຊິຕພ຺ໂພ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທິໂສ ໂຫຕິ ສີເລນ ສມາຘິນາ ປຎ຺ຎາຍ. ເອວຣູໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເສວິຕພ຺ໂພ ຠຊິຕພ຺ໂພ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສີລສາມຎ຺ຎຄຕານໍ ສຕໍ ສີລກຖາ ຈ ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ, ສາ ຈ ໂນ ປວຕ຺ຕິນີ [ປວຕ຺ຕນີ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ປຸ. ປ. ໑໒໒ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ຠວິສ຺ສຕິ, ສາ ຈ ໂນ ຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕິ. ສມາຘິສາມຎ຺ຎຄຕານໍ ສຕໍ ສມາຘິກຖາ ຈ ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ, ສາ ຈ ໂນ ປວຕ຺ຕິນີ ຠວິສ຺ສຕິ, ສາ ຈ ໂນ ຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕິ. ປຎ຺ຎາສາມຎ຺ຎຄຕານໍ ສຕໍ ປຎ຺ຎາກຖາ ຈ ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ, ສາ ຈ ໂນ ປວຕ຺ຕິນີ ຠວິສ຺ສຕິ, ສາ ຈ ໂນ ຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ເສວິຕພ຺ໂພ ຠຊິຕພ຺ໂພ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ເສວິຕພ຺ໂພ ຠຊິຕພ຺ໂພ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຘິໂກ ໂຫຕິ ສີເລນ ສມາຘິນາ ປຎ຺ຎາຍ. ເອວຣູໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ເສວິຕພ຺ໂພ ຠຊິຕພ຺ໂພ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິຕິ ອປຣິປູຣໍ ວາ ສີລກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິປູເຣສ຺ສາມິ, ປຣິປູຣໍ ວາ ສີລກ຺ຂນ຺ຘໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄເຫສ຺ສາມິ; ອປຣິປູຣໍ ວາ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິປູເຣສ຺ສາມິ, ປຣິປູຣໍ ວາ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄເຫສ຺ສາມິ; ອປຣິປູຣໍ ວາ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິປູເຣສ຺ສາມິ, ປຣິປູຣໍ ວາ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ເສວິຕພ຺ໂພ ຠຊິຕພ຺ໂພ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ນິຫີຍຕິ ປຸຣິໂສ ນິຫີນເສວີ,

ນ ຈ ຫາເຍຖ ກທາຈິ ຕຸລ຺ຍເສວີ;

ເສຏ຺ຐມຸປນມໍ ອຸເທຕິ ຂິປ຺ປໍ,

ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ຠເຊຖາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພສຸຕ຺ຕໍ

໒໗. ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເສວິຕພ຺ໂພ ຠຊິຕພ຺ໂພ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸສ຺ສີໂລ ໂຫຕິ ປາປຘມ຺ໂມ ອສຸຈິ ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ໂຕ, ອສ຺ສມໂຓ ສມຓປຏິຎ຺ໂຎ, ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎ, ອນ຺ໂຕປູຕິ ອວສ຺ສຸໂຕ ກສມ຺ພຸຊາໂຕ. ເອວຣູໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ກິຎ຺ຈາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູປສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຖ ໂຂ ນໍ ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ – ‘ປາປມິຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປາປສຫາໂຍ ປາປສມ຺ປວງ຺ໂກ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຫິ ຄູຖຄໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ທໍສຕິ [ຑໍສຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ຑສ຺ສຕິ (ປີ.)], ອຖ ໂຂ ນໍ ມກ຺ເຂຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິຎ຺ຈາປິ ເອວຣູປສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຖ ໂຂ ນໍ ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ – ‘ປາປມິຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປາປສຫາໂຍ ປາປສມ຺ປວງ຺ໂກ’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປາຍາສພຫຸໂລ, ອປ຺ປມ຺ປິ ວຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ອຠິສຊ຺ຊຕິ ກຸປ຺ປຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຏ຺ຐາຣຸໂກ ກຏ຺ເຐນ ວາ ກຐລາຍ ວາ ຆຏ຺ຏິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອາສວໍ ເທຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິນ຺ທຸກາລາຕໍ ກຏ຺ເຐນ ວາ ກຐລາຍ ວາ ຆຏ຺ຏິຕໍ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄູຖກູໂປ ກຏ຺ເຐນ ວາ ກຐລາຍ ວາ ຆຏ຺ຏິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປາຍາສພຫຸໂລ, ອປ຺ປມ຺ປິ ວຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ອຠິສຊ຺ຊຕິ ກຸປ຺ປຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ເອວຣູໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອກ຺ໂກເສຍ຺ຍປິ ມໍ ປຣິຠາເສຍ຺ຍປິ ມໍ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ມໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເສວິຕພ຺ໂພ ຠຊິຕພ຺ໂພ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີລວາ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ. ເອວຣູໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເສວິຕພ຺ໂພ ຠຊິຕພ຺ໂພ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ກິຎ຺ຈາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູປສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຖ ໂຂ ນໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ – ‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ເສວິຕພ຺ໂພ ຠຊິຕພ຺ໂພ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ. ‘ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’’ນ຺ຕິ.