(໑໐) ໕. ອຸປາລິວຄ຺ໂຄ

໑. ກາມໂຠຄີສຸຕ຺ຕໍ

໙໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ທສຍິເມ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ທສ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາມໂຠຄີ ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນ; ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສາຫເສນ ນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ນ ປີເຓຕິ [ນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.) ເອວມຸປຣິປິ] ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາມໂຠຄີ ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນ; ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສາຫເສນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາມໂຠຄີ ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນ; ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສາຫເສນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນປິ ອສາຫເສນປິ; ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສາຫເສນປິ ອສາຫເສນປິ ນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ນ ປີເຓຕິ ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນປິ ອສາຫເສນປິ; ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສາຫເສນປິ ອສາຫເສນປິ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນປິ ອສາຫເສນປິ; ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສາຫເສນປິ ອສາຫເສນປິ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນ; ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອສາຫເສນ ນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ນ ປີເຓຕິ ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນ; ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອສາຫເສນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນ; ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອສາຫເສນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ. ເຕ ຈ ໂຠເຄ ຄຖິໂຕ [ຄຘິໂຕ (ກ.) ອ. ນິ. ໓.໑໒໔ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ມຸຈ຺ຉິໂຕ ອຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ [ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອ. ນິ. ໓.໑໒໔ ສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ຏີກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ອນາທີນວທສ຺ສາວີ ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນ; ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອສາຫເສນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ. ເຕ ຈ ໂຠເຄ ອຄຖິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕິ, ຍ຺ວາຍໍ ກາມໂຠຄີ ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນ, ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສາຫເສນ ນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ນ ປີເຓຕິ ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນາ’ຕິ, ອິມິນາ ປຐເມນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ນ ປີເຓຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ຕຕິເຍນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ອິເມຫິ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ຄາຣຍ຺ໂຫ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕິ, ຍ຺ວາຍໍ ກາມໂຠຄີ ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນ, ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສາຫເສນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ທ຺ວີຫິ ຐາເນຫິ ຄາຣຍ຺ໂຫ ເອເກນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນາ’ຕິ, ອິມິນາ ປຐເມນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕີ’ຕິ ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ຐາເນຫິ ຄາຣຍ຺ໂຫ ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕິ, ຍ຺ວາຍໍ ກາມໂຠຄີ ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນ, ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສາຫເສນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ເອເກນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ ທ຺ວີຫິ ຐາເນຫິ ປາສໍໂສ. ‘ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນາ’ຕິ, ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ປຐເມນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ, ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ຐາເນຫິ ປາສໍໂສ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕິ, ຍ຺ວາຍໍ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນປິ ອສາຫເສນປິ, ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສາຫເສນປິ ອສາຫເສນປິ ນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ນ ປີເຓຕິ ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ເອເກນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນາ’ຕິ, ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນາ’ຕິ, ອິມິນາ ປຐເມນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ນ ປີເຓຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ຕຕິເຍນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ ອິເມຫິ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ຄາຣຍ຺ໂຫ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕິ, ຍ຺ວາຍໍ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນປິ ອສາຫເສນປິ, ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສາຫເສນປິ ອສາຫເສນປິ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ທ຺ວີຫິ ຐາເນຫິ ປາສໍໂສ ທ຺ວີຫິ ຐາເນຫິ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນາ’ຕິ, ອິມິນາ ປຐເມນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນາ’ຕິ, ອິມິນາ ປຐເມນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ຐາເນຫິ ປາສໍໂສ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ຐາເນຫິ ຄາຣຍ຺ໂຫ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕິ, ຍ຺ວາຍໍ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນປິ ອສາຫເສນປິ, ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສາຫເສນປິ ອສາຫເສນປິ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປາສໍໂສ ເອເກນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນາ’ຕິ, ອິມິນາ ປຐເມນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ອຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ສາຫເສນາ’ຕິ, ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ຕຕິເຍນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ອິເມຫິ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປາສໍໂສ ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕິ, ຍ຺ວາຍໍ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນ, ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອສາຫເສນ ນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ນ ປີເຓຕິ ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ເອເກນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ ທ຺ວີຫິ ຐາເນຫິ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນາ’ຕິ, ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ນ ປີເຓຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ປຐເມນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ຐາເນຫິ ຄາຣຍ຺ໂຫ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕິ, ຍ຺ວາຍໍ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນ, ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອສາຫເສນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ທ຺ວີຫິ ຐາເນຫິ ປາສໍໂສ ເອເກນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນາ’ຕິ, ອິມິນາ ປຐເມນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ນ ສໍວິຠຊຕິ ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕີ’ຕິ ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ຐາເນຫິ ປາສໍໂສ ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕິ ຍ຺ວາຍໍ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນ, ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອສາຫເສນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ເຕ ຈ ໂຠເຄ ຄຖິໂຕ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ອຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ອນາທີນວທສ຺ສາວີ ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປາສໍໂສ ເອເກນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ‘ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນາ’ຕິ, ອິມິນາ ປຐເມນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ຕຕິເຍນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ເຕ ຈ ໂຠເຄ ຄຖິໂຕ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ອຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ອນາທີນວທສ຺ສາວີ ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ອິເມຫິ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປາສໍໂສ ອິມິນາ ເອເກນ ຐາເນນ ຄາຣຍ຺ໂຫ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕິ, ຍ຺ວາຍໍ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນ, ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອສາຫເສນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ເຕ ຈ ໂຠເຄ ອຄຖິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ປາສໍໂສ. ‘ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນາ’ຕິ, ອິມິນາ ປຐເມນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ຕຕິເຍນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ‘ເຕ ຈ ໂຠເຄ ອຄຖິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’ຕິ, ອິມິນາ ຈຕຸຕ຺ເຖນ ຐາເນນ ປາສໍໂສ. ອຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາມໂຠຄີ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ປາສໍໂສ.

‘‘ອິເມ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ທສ ກາມໂຠຄີ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ອິເມສໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ທສນ຺ນໍ ກາມໂຠຄີນໍ ຍ຺ວາຍໍ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນ, ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອສາຫເສນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ເຕ ຈ ໂຠເຄ ອຄຖິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຍໍ ອິເມສໍ ທສນ຺ນໍ ກາມໂຠຄີນໍ ອຄ຺ໂຄ ຈ ເສຏ຺ໂຐ ຈ ປາໂມກ຺ໂຂ [ໂມກ຺ໂຂ (ກ. ສີ.) ອ. ນິ. ໔.໙໕; ໕.໑໘໑; ສໍ. ນິ. ໓.໖໖໒] ຈ ອຸຕ຺ຕໂມ ຈ ປວໂຣ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ຄວາ ຂີຣໍ, ຂີຣມ຺ຫາ ທຘິ, ທຘິມ຺ຫາ ນວນີຕໍ, ນວນີຕມ຺ຫາ ສປ຺ປິ, ສປ຺ປິມ຺ຫາ ສປ຺ປິມຓ຺ໂຑ. ສປ຺ປິມຓ຺ໂຑ ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ.

ເອວເມວໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອິເມສໍ ທສນ຺ນໍ ກາມໂຠຄີນໍ ຍ຺ວາຍໍ ກາມໂຠຄີ ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສຕິ ອສາຫເສນ, ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອສາຫເສນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສໍວິຠຊຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ເຕ ຈ ໂຠເຄ ອຄຖິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຍໍ ອິເມສໍ ທສນ຺ນໍ ກາມໂຠຄີນໍ ອຄ຺ໂຄ ຈ ເສຏ຺ໂຐ ຈ ປາໂມກ຺ໂຂ [ໂມກ຺ໂຂ (ກ. ສີ.) ອ. ນິ. ໕.໑໘໑] ຈ ອຸຕ຺ຕໂມ ຈ ປວໂຣ ຈາ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຠຍສຸຕ຺ຕໍ

໙໒. [ອ. ນິ. ໙.໒໗; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໒໔] ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຍໂຕ, ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕູຫິ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອຣິໂຍ ຈສ຺ສ ຎາໂຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ. ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’ຕິ.

‘‘ກຕມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ? ຍໍ, ຄຫປຕິ, ປາຓາຕິປາຕີ ປາຓາຕິປາຕປຈ຺ຈຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ເນວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ [ເນວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ] ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ ນ ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ [ນ ສມ຺ປຣາຍິກໍ] ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ ນ ເຈຕສິກມ຺ປິ [ນ ເຈຕສິກໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍ ຕໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ຍໍ, ຄຫປຕິ, ອທິນ຺ນາທາຍີ…ເປ… ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ… ມຸສາວາທີ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐາຍີ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານປຈ຺ຈຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ເນວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ ນ ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ ນ ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍ ຕໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ; ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ; ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຎາຍປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄານິ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ, ເອສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’ຕິ; ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ‘ອຂຓ຺ເຑຫິ ອຈ຺ຉິທ຺ເທຫິ ອສພເລຫິ ອກມ຺ມາເສຫິ ຠຸຊິສ຺ເສຫິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ເຖຫິ ອປຣາມຏ຺ເຐຫິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ’. ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈສ຺ສ ອຣິໂຍ ຎາໂຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕິ ອິທໍ ໂຫຕິ; ອິມສ຺ສຸປ຺ປາທາ ອິທໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ອິມສ຺ມິໍ ອສຕິ ອິທໍ ນ ໂຫຕິ; ອິມສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອິທໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຍທິທໍ – ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ, ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນໍ, ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ, ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ, ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານໍ, ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ, ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕິ; ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ…ເປ… ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີ’ຕິ. ອຍຎ຺ຈສ຺ສ ອຣິໂຍ ຎາໂຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອິເມຫິ ຈ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອຍຎ຺ຈສ຺ສ ອຣິໂຍ ຎາໂຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ; ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ກິໍທິຏ຺ຐິກສຸຕ຺ຕໍ

໙໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ທິວາ ທິວສ຺ສ ສາວຕ຺ຖິຍາ ນິກ຺ຂມິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ຕາວ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ປຏິສລ຺ລີໂນ ຠຄວາ. ມໂນຠາວນີຍານມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອກາໂລ ທສ຺ສນາຍ. ປຏິສລ຺ລີນາ ມໂນຠາວນີຍາ ຠິກ຺ຂູ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອຸນ຺ນາທິໂນ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອທ຺ທສໍສຸ ໂຂ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຓ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຠນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕຸ, ມາ ໂຠນ຺ໂຕ ສທ຺ທມກຕ຺ຖ. ອຍໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ອາຣາມໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ. ຍາວຕາ ໂຂ ປນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ, ອຍໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ. ອປ຺ປສທ຺ທກາມາ ໂຂ ປນ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອປ຺ປສທ຺ທວິນີຕາ ອປ຺ປສທ຺ທສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນ. ອປ຺ເປວ ນາມ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ປຣິສໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ປຣິພ຺ພາຊເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ວເທຫິ, ຄຫປຕິ, ກິໍທິຏ຺ຐິໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຊານາມີ’’ຕິ.

‘‘ອິຕິ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຊານາສິ; ວເທຫິ, ຄຫປຕິ, ກິໍທິຏ຺ຐິກາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ສພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຊານາມີ’’ຕິ.

‘‘ອິຕິ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຊານາສິ ນປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຊານາສິ; ວເທຫິ, ຄຫປຕິ, ກິໍທິຏ຺ຐິໂກສິ ຕຸວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອຕໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ນ ທຸກ຺ກຣໍ ພ຺ຍາກາຕຸໍ ຍໍທິຏ຺ຐິກາ ມຍໍ. ອິງ຺ຆ ຕາວ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຍຖາສການິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕຸ, ປຈ຺ຉາເປຕໍ ອມ຺ເຫຫິ ນ ທຸກ຺ກຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ ພ຺ຍາກາຕຸໍ ຍໍທິຏ຺ຐິກາ ມຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ ອຫໍ, ຄຫປຕີ’’ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ ອຫໍ, ຄຫປຕີ’’ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ…ເປ… ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ… ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ… ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ… ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ ອຫໍ, ຄຫປຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊເກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍ຺ວາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ເອວມາຫ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ ອຫໍ, ຄຫປຕີ’ຕິ, ອິມສ຺ສ ອຍມາຍສ຺ມໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣເຫຕຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປຣໂຕໂຆສປຈ຺ຈຍາ ວາ. ສາ ໂຂ ປເນສາ ທິຏ຺ຐິ ຠູຕາ ສງ຺ຂຕາ ເຈຕຍິຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ຍໍ ໂຂ ປນ ກິຎ຺ຈິ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ເຈຕຍິຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕທນິຈ຺ຈໍ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕເທເວໂສ ອາຍສ຺ມາ ອລ຺ລີໂນ, ຕເທເວໂສ ອາຍສ຺ມາ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕ.

‘‘ໂຍປາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ເອວມາຫ – ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ ອຫໍ, ຄຫປຕີ’ຕິ, ອິມສ຺ສາປິ ອຍມາຍສ຺ມໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣເຫຕຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປຣໂຕໂຆສປຈ຺ຈຍາ ວາ. ສາ ໂຂ ປເນສາ ທິຏ຺ຐິ ຠູຕາ ສງ຺ຂຕາ ເຈຕຍິຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ຍໍ ໂຂ ປນ ກິຎ຺ຈິ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ເຈຕຍິຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕທນິຈ຺ຈໍ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕເທເວໂສ ອາຍສ຺ມາ ອລ຺ລີໂນ, ຕເທເວໂສ ອາຍສ຺ມາ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕ.

‘‘ໂຍປາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ເອວມາຫ – ‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ …ເປ… ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ… ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ… ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ… ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ ອຫໍ, ຄຫປຕີ’ຕິ, ອິມສ຺ສາປິ ອຍມາຍສ຺ມໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣເຫຕຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປຣໂຕໂຆສປຈ຺ຈຍາ ວາ. ສາ ໂຂ ປເນສາ ທິຏ຺ຐິ ຠູຕາ ສງ຺ຂຕາ ເຈຕຍິຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ຍໍ ໂຂ ປນ ກິຎ຺ຈິ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ເຈຕຍິຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕທນິຈ຺ຈໍ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕເທເວໂສ ອາຍສ຺ມາ ອລ຺ລີໂນ, ຕເທເວໂສ ອາຍສ຺ມາ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ພ຺ຍາກຕານິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອມ຺ເຫຫິ ສພ຺ເພເຫວ ຍຖາສການິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ. ວເທຫິ, ຄຫປຕິ, ກິໍທິຏ຺ຐິໂກສິ ຕຸວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ເຈຕຍິຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕທນິຈ຺ຈໍ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ. ‘ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕໍ ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ກິຎ຺ຈິ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ເຈຕຍິຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕທນິຈ຺ຈໍ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕເທວ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ອລ຺ລີໂນ, ຕເທວ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ອຊ຺ຌຸປຄໂຕ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ເຈຕຍິຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕທນິຈ຺ຈໍ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ. ‘ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕໍ ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ. ຕສ຺ສ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາມີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ມງ຺ກຸຠູຕາ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ ອໂຘມຸຂາ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕາ ອປ຺ປຏິຠານາ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊເກ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕ ມງ຺ກຸຠູເຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘ ອໂຘມຸເຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ເຕ ອປ຺ປຏິຠາເນ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ຍາວຕໂກ ອໂຫສິ ເຕຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ປຣິພ຺ພາຊເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຄຫປຕິ! ເອວໍ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ໂມຆປຸຣິສາ ກາເລນ ກາລໍ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກ ຄຫປຕິມ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂຍປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວສ຺ສສຕຸປສມ຺ປນ຺ໂນ [ຠິກ຺ຂຸ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອເວຘິ ຘມ຺ໂມ (ສ຺ຍາ.)] ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ, ໂສປິ ເອວເມວໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍ ປຣິພ຺ພາຊເກ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ຍຖາ ຕໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ຄຫປຕິນາ ນິຄ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ວຊ຺ຊິຍມາຫິຕສຸຕ຺ຕໍ

໙໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຈມ຺ປາຍໍ ວິຫຣຕິ ຄຄ຺ຄຣາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ. ອຖ ໂຂ ວຊ຺ຊິຍມາຫິໂຕ ຄຫປຕິ ທິວາ ທິວສ຺ສ ຈມ຺ປາຍ ນິກ຺ຂມິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ອຖ ໂຂ ວຊ຺ຊິຍມາຫິຕສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ຕາວ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ປຏິສລ຺ລີໂນ ຠຄວາ. ມໂນຠາວນີຍານມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອກາໂລ ທສ຺ສນາຍ. ປຏິສລ຺ລີນາ ມໂນຠາວນີຍາປິ ຠິກ຺ຂູ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ວຊ຺ຊິຍມາຫິໂຕ ຄຫປຕິ ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອຸນ຺ນາທິໂນ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອທ຺ທສໍສຸ ໂຂ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ວຊ຺ຊິຍມາຫິຕໍ ຄຫປຕິໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຓ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຠນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕຸ. ມາ ໂຠນ຺ໂຕ ສທ຺ທມກຕ຺ຖ. ອຍໍ ວຊ຺ຊິຍມາຫິໂຕ ຄຫປຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ. ຍາວຕາ ໂຂ ປນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ຈມ຺ປາຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ, ອຍໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວຊ຺ຊິຍມາຫິໂຕ ຄຫປຕິ. ອປ຺ປສທ຺ທກາມາ ໂຂ ປນ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອປ຺ປສທ຺ທວິນີຕາ ອປ຺ປສທ຺ທສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນ. ອປ຺ເປວ ນາມ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ປຣິສໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ ວຊ຺ຊິຍມາຫິໂຕ ຄຫປຕິ ເຍນ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ປຣິພ຺ພາຊເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ວຊ຺ຊິຍມາຫິຕໍ ຄຫປຕິໍ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຄຫປຕິ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສພ຺ພໍ ຕປໍ ຄຣຫຕິ, ສພ຺ພໍ ຕປສ຺ສິໍ ລູຂາຊີວິໍ ເອກໍເສນ ອຸປກ຺ໂກສຕິ ອຸປວທຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສພ຺ພໍ ຕປໍ ຄຣຫຕິ ນປິ ສພ຺ພໍ ຕປສ຺ສິໍ ລູຂາຊີວິໍ ເອກໍເສນ ອຸປກ຺ໂກສຕິ ອຸປວທຕິ. ຄາຣຍ຺ຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຄຣຫຕິ, ປສໍສິຕພ຺ພໍ ປສໍສຕິ. ຄາຣຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຄຣຫນ຺ໂຕ ປສໍສິຕພ຺ພໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ວິຠຊ຺ຊວາໂທ ຠຄວາ. ນ ໂສ ຠຄວາ ເອຕ຺ຖ ເອກໍສວາໂທ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ວຊ຺ຊິຍມາຫິຕໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ຍສ຺ສ ຕ຺ວໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເວນຍິໂກ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂກ’’ຕິ? ‘‘ເອຕ຺ຖປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ວກ຺ຂາມິ ສຫຘມ຺ເມນ – ‘ອິທໍ ກຸສລ’ນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ; ‘ອິທໍ ອກຸສລ’ນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ກຸສລາກຸສລໍ ຠຄວາ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ສປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂກ ຠຄວາ; ນ ໂສ ຠຄວາ ເວນຍິໂກ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂກ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ມງ຺ກຸຠູຕາ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ ອໂຘມຸຂາ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕາ ອປ຺ປຏິຠານາ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ວຊ຺ຊິຍມາຫິໂຕ ຄຫປຕິ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊເກ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕ ມງ຺ກຸຠູເຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘ ອໂຘມຸເຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ເຕ ອປ຺ປຏິຠາເນ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ວຊ຺ຊິຍມາຫິໂຕ ຄຫປຕິ ຍາວຕໂກ ອໂຫສິ ເຕຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ປຣິພ຺ພາຊເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຄຫປຕິ! ເອວໍ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ໂມຆປຸຣິສາ ກາເລນ ກາລໍ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ນາຫໍ, ຄຫປຕິ, ສພ຺ພໍ ຕປໍ ຕປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ; ນ ຈ ປນາຫໍ, ຄຫປຕິ, ສພ຺ພໍ ຕປໍ ນ ຕປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ; ນາຫໍ, ຄຫປຕິ, ສພ຺ພໍ ສມາທານໍ ສມາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ; ນ ປນາຫໍ, ຄຫປຕິ, ສພ຺ພໍ ສມາທານໍ ນ ສມາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ; ນາຫໍ, ຄຫປຕິ, ສພ຺ພໍ ປຘານໍ ປທຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ; ນ ປນາຫໍ, ຄຫປຕິ, ສພ຺ພໍ ປຘານໍ ນ ປທຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ; ນາຫໍ, ຄຫປຕິ, ສພ຺ໂພ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ວທາມິ. ນ ປນາຫໍ, ຄຫປຕິ, ສພ຺ໂພ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ວທາມິ; ນາຫໍ, ຄຫປຕິ, ສພ຺ພາ ວິມຸຕ຺ຕິ ວິມຸຈ຺ຈິຕພ຺ພາຕິ ວທາມິ; ນ ປນາຫໍ, ຄຫປຕິ, ສພ຺ພາ ວິມຸຕ຺ຕິ ນ ວິມຸຈ຺ຈິຕພ຺ພາຕິ ວທາມິ.

‘‘ຍຎ຺ຫິ, ຄຫປຕິ, ຕປໍ ຕປໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ຕປໍ ນ ຕປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ. ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ຄຫປຕິ, ຕປໍ ຕປໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ຕປໍ ຕປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ.

‘‘ຍຎ຺ຫິ, ຄຫປຕິ, ສມາທານໍ ສມາທິຍໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ສມາທານໍ ນ ສມາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ. ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ, ຄຫປຕິ, ສມາທານໍ ສມາທິຍໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ສມາທານໍ ສມາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ.

‘‘ຍຎ຺ຫິ, ຄຫປຕິ, ປຘານໍ ປທຫໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ປຘານໍ ນ ປທຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ. ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ, ຄຫປຕິ, ປຘານໍ ປທຫໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ປຘານໍ ປທຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ.

‘‘ຍຎ຺ຫິ, ຄຫປຕິ, ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ເອວຣູໂປ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ວທາມິ. ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ, ຄຫປຕິ, ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເອວຣູໂປ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ວທາມິ.

‘‘ຍຎ຺ຫິ, ຄຫປຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິໍ ວິມຸຈ຺ຈໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ເອວຣູປາ ວິມຸຕ຺ຕິ ນ ວິມຸຈ຺ຈິຕພ຺ພາຕິ ວທາມິ. ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ, ຄຫປຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິໍ ວິມຸຈ຺ຈໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເອວຣູປາ ວິມຸຕ຺ຕິ ວິມຸຈ຺ຈິຕພ຺ພາຕິ ວທາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ວຊ຺ຊິຍມາຫິໂຕ ຄຫປຕິ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ວຊ຺ຊິຍມາຫິເຕ ຄຫປຕິມ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂຍປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ, ໂສປິ ເອວເມວໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍ ປຣິພ຺ພາຊເກ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ຍຖາ ຕໍ ວຊ຺ຊິຍມາຫິເຕນ ຄຫປຕິນາ ນິຄ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອຸຕ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕໍ

໙໕. ອຖ ໂຂ ອຸຕ຺ຕິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອຸຕ຺ຕິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ ເອຕໍ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ມຍາ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອຕມ຺ປິ ໂຂ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ອພ຺ຍາກຕໍ ມຍາ – ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ…ເປ… ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ… ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ… ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ… ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ … ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອຕມ຺ປິ ໂຂ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ອພ຺ຍາກຕໍ ມຍາ – ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ອພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ ເອຕໍ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ມຍາ – ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ – ‘ເອຕມ຺ປິ ໂຂ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ອພ຺ຍາກຕໍ ມຍາ ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ…ເປ… ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ… ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ… ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ… ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ – ‘ເອຕມ຺ປິ ໂຂ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ອພ຺ຍາກຕໍ ມຍາ – ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ. ອຖ ກິຎ຺ຈຣຫິ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ອຠິຎ຺ຎາຍ ໂຂ ອຫໍ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ສາວການໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ປເນຕໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສາວການໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ສພ຺ໂພ ວາ [ສພ຺ໂພ ຈ (ກ.)] ເຕນ ໂລໂກ ນີຍຕິ [ນີຍິສ຺ສຕິ (ສີ.), ນິຍ຺ຍາສ຺ສຕິ (ສ຺ຍາ.), ນິຍ຺ຍໍສ຺ສຕິ (ປີ.)] ອຸປຑ຺ໂຒ ວາ ຕິຠາໂຄ ວາ’’ຕິ [ຕິຠາໂຄ ວາຕິ ປເທຫິ (ກ.)]? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມາ ເຫວໍ ໂຂ ອຸຕ຺ຕິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ປຏິລຠິ – ‘ສພ຺ພສາມຸກ຺ກໍສິກໍ ວຕ ເມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສໍສາເທຕິ, ໂນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ນ ນູນ ວິສຫຕີ’ຕິ. ຕທສ຺ສ ອຸຕ຺ຕິຍສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຸຕ຺ຕິຍໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕນຫາວຸໂສ ອຸຕ຺ຕິຍ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຸປມາຍ ມິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ອຸຕ຺ຕິຍ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ທຬ຺ຫຸທ຺ຘາປໍ [ທຬ຺ຫຸທ຺ທາປໍ (ສີ. ປີ.)] ທຬ຺ຫປາກາຣໂຕຣຓໍ ເອກທ຺ວາຣໍ. ຕຕ຺ຣສ຺ສ ໂທວາຣິໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ອຎ຺ຎາຕານໍ ນິວາເຣຕາ ຎາຕານໍ ປເວເສຕາ. ໂສ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ອນຸປຣິຍາຍປຖໍ ອນຸກ຺ກມຕິ. ອນຸປຣິຍາຍປຖໍ ອນຸກ຺ກມມາໂນ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ປາກາຣສນ຺ຘິໍ ວາ ປາກາຣວິວຣໍ ວາ, ອນ຺ຕມໂສ ພິຬາຣນິກ຺ຂມນມຕ຺ຕມ຺ປິ. ໂນ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ເອວໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ເອຕ຺ຕກາ ປາຓາ ອິມໍ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕິ ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ ວາ’ຕິ. ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຫຕິ – ‘ເຍ ໂຂ ເກຈິ ໂອຬາຣິກາ ປາຓາ ອິມໍ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕິ ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ ວາ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິມິນາ ທ຺ວາເຣນ ປວິສນ຺ຕິ ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ ວາ’ຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອຸຕ຺ຕິຍ, ນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ໂຫຕິ – ‘ສພ຺ໂພ ວາ ເຕນ ໂລໂກ ນີຍຕິ, ອຸປຑ຺ໂຒ ວາ, ຕິຠາໂຄ ວາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເອວເມຕ຺ຖ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຫຕິ – ‘ເຍ ໂຂ ເກຈິ ໂລກມ຺ຫາ ນີຍິໍສຸ ວາ ນີຍນ຺ຕິ ວາ ນີຍິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ, ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍຖາຠູຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ. ເອວເມເຕ [ເອວເມເຕນ (ກ.)] ໂລກມ຺ຫາ ນີຍິໍສຸ ວາ ນີຍນ຺ຕິ ວາ ນີຍິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ’ຕິ. ຍເທວ ໂຂ ຕ຺ວໍ [ຍເທວ ຂ຺ເວຕ຺ຖ (ກ.)], ອາວຸໂສ ອຸຕ຺ຕິຍ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ [ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອປຸຈ຺ຉິ ຕເທເວຕໍ ປຎ຺ຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ເຎນ ປຣິຍາເຍນ ອປຸຈ຺ຉິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ຕໍ ຠຄວາ ນ ພ຺ຍາກາສີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ໂກກນຸທສຸຕ຺ຕໍ

໙໖. ‘‘ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຕໂປທາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ເຍນ ຕໂປທາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸໍ. ຕໂປທາຍ [ຕໂປເທ (ກ.)] ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເອກຈີວໂຣ ອຏ຺ຐາສິ ຄຕ຺ຕານິ ປຸພ຺ພາປຍມາໂນ. ໂກກນຸໂທປິ ໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ເຍນ ຕໂປທາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸໍ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ໂກກນຸໂທ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກ຺ເວຕ຺ຖ [ໂກ ເຕຕ຺ຖ (ສີ.), ກ຺ວຕ຺ຖ (ປີ. ກ.)], ອາວຸໂສ’’ຕິ? ‘‘ອຫມາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ.

‘‘ກຕເມສໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂູນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສມຓານໍ, ອາວຸໂສ, ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ, ສເຈ ອາຍສ຺ມາ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍາ’’ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ຉາວຸໂສ, ສຸຕ຺ວາ ເວທິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ [ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ (ສ຺ຍາ.)] ຠວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ, ໂຠ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ…ເປ… ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ… ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ… ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ… ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ ຠວໍ ນ ຊານາຕິ, ນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ນ ຊານາມິ ນ ປສ຺ສາມິ. ຊານາມຫໍ, ອາວຸໂສ, ປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວ’ນ຺ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ປນ, ໂຠ, ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວ’ນ຺ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ…ເປ… ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ… ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ… ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ… ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວນ຺ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ເຕນ ຫິ ຠວໍ ນ ຊານາຕິ ນ ປສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ນ ຊານາມິ ນ ປສ຺ສາມິ. ຊານາມຫໍ, ອາວຸໂສ, ປສ຺ສາມີ’ຕິ ວເທສິ. ຍຖາ ກຖໍ ປນາວຸໂສ, ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ?

‘‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທິຏ຺ຐິຄຕເມຕໍ. ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທິຏ຺ຐິຄຕເມຕໍ. ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ…ເປ… ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ… ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ… ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ… ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທິຏ຺ຐິຄຕເມຕໍ.

‘‘ຍາວຕາ, ອາວຸໂສ, ທິຏ຺ຐິ [ທິຏ຺ຐິຄຕາ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ຍາວຕາ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ທິຏ຺ຐິອຘິຏ຺ຐານໍ ທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ທິຏ຺ຐິສມຸຏ຺ຐານໍ ທິຏ຺ຐິສມຸຄ຺ຆາໂຕ [ຍາວຕາ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານ ອຘິຏ຺ຐານ ປຣິຍຸຏ຺ຐານ ສມຸຏ຺ຐານ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ (ສີ. ປີ.)], ຕມຫໍ ຊານາມິ ຕມຫໍ ປສ຺ສາມິ. ຕມຫໍ ຊານນ຺ໂຕ ຕມຫໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ກ຺ຍາຫໍ ວກ຺ຂາມິ – ‘ນ ຊານາມິ ນ ປສ຺ສາມີ’ຕິ? ຊານາມຫໍ, ອາວຸໂສ, ປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

‘‘ໂກ ນາໂມ ອາຍສ຺ມາ, ກຖຎ຺ຈ ປນາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘‘ອານນ຺ໂທ’ຕິ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ, ນາມໍ. ‘ອານນ຺ໂທ’ຕິ ຈ ປນ ມໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຈຣິເຍນ ວຕ ກິຣ, ໂຠ, ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານາ ນ ຊານິມ຺ຫ – ‘ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ’ຕິ. ສເຈ ຫິ ມຍໍ ຊາເນຍ຺ຍາມ – ‘ອຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ’ຕິ, ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ໂນ ນປ຺ປຏິຠາເຍຍ຺ຍ [ນປ຺ປຏິຠາເສຍ຺ຍາມ (ກ.) ນປ຺ປຏິຠາເສຍ຺ຍ (ພຫູສຸ) ມ. ນິ. ໓.໒໑໖ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ]. ຂມຕຸ ຈ ເມ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອາຫຸເນຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໙໗. ‘‘ທສຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ.

‘‘ກຕເມຫິ ທສຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ.

‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ. ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ.

‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທສ຺ສເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

‘‘ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ – ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕິ; ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ໂຫຕິ; ອາວິຠາວໍ, ຕິໂຣຠາວໍ; ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສ; ປຖວິຍາປິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸທເກ; ອຸທເກປິ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວິຍໍ; ອາກາເສປິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ກມຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ; ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ປາຓິນາ ປຣາມສຕິ [ປຣິມສຕິ (ສີ.)] ປຣິມຊ຺ຊຕິ, ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ອຸໂຠ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕິ ທິພ຺ເພ ຈ ມານຸເສ ຈ ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈ.

‘‘ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາຕິ. ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ‘ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ; ວີຕຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ‘ວີຕຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ; ສໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ວີຕໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ສໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ວີຕໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ສໍຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ອມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ສອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ອສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ‘ອວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ.

‘‘ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ ທສປິ ຊາຕິໂຍ ວີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຕິໍສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຊາຕິສຕມ຺ປິ ຊາຕິສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ – ‘ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິໍ; ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນຕິ, ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ.

‘‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ – ‘ອິເມ ວຕ ໂຂ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ; ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ.

‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ເຖຣສຸຕ຺ຕໍ

໙໘. ‘‘ທສຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຍສ຺ສໍ ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ວິຫຣຕິ, ຜາສຸເຍວ ວິຫຣຕິ. ກຕເມຫິ ທສຫິ? ເຖໂຣ ໂຫຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິໂຕ, ສີລວາ ໂຫຕິ …ເປ… ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ, ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ, ອຘິກຣຓສມຸປ຺ປາທວູປສມກຸສໂລ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມກາໂມ ໂຫຕິ ປິຍສມຸທາຫາໂຣ ອຠິຘມ຺ເມ ອຠິວິນເຍ ອຸຬາຣປາໂມຊ຺ໂຊ, ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕຣຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ, ປາສາທິໂກ ໂຫຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕປຏິກ຺ກນ຺ເຕ [ອຠິກ຺ກນ຺ຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ (ກ.)] ສຸສໍວຸໂຕ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສຊ຺ຊາຍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ອາສວານຎ຺ຈ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຍສ຺ສໍ ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ວິຫຣຕິ, ຜາສຸເຍວ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອຸປາລິສຸຕ຺ຕໍ

໙໙. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ປຏິເສວິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ທຸຣຠິສມ຺ຠວານິ ຫິ ໂຂ [ທຸຣຠິສມ຺ຠວານິ ໂຂ (ສີ. ປີ.)], ອຸປາລິ, ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ. ທຸກ຺ກຣໍ ປວິເວກໍ ທຸຣຠິຣມໍ. ເອກຕ຺ເຕ ຫຣນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ ມໂນ ວນານິ ສມາຘິໍ ອລຠມານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ໂຍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ສມາຘິໍ ອລຠມາໂນ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ປຏິເສວິສ຺ສາມີ’ຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ‘ສໍສີທິສ຺ສຕິ ວາ ອຸປ຺ລວິສ຺ສຕິ ວາ’ຕິ [ອຸປ຺ປິລວິສ຺ສຕິ ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)].

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຸປາລິ, ມຫາອຸທກຣຫໂທ. ອຖ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ສຕ຺ຕຣຕໂນ ວາ ອຑ຺ຒຏ຺ຐຣຕໂນ [ອຏ຺ຐຣຕໂນ (ສີ. ປີ.)] ວາ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ອຸທກຣຫທໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ກຓ຺ຓສໍໂຘວິກມ຺ປິ ຂິຑ຺ຑໍ ກີເຬຍ຺ຍໍ ປິຏ຺ຐິສໍໂຘວິກມ຺ປິ ຂິຑ຺ຑໍ ກີເຬຍ຺ຍໍ. ກຓ຺ຓສໍໂຘວິກມ຺ປິ ຂິຑ຺ຑໍ ກີຬິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິສໍໂຘວິກມ຺ປິ ຂິຑ຺ຑໍ ກີຬິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ [ນຫາຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.), ນ຺ຫາຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.)] ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ອຸທກຣຫທໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ກຓ຺ຓສໍໂຘວິກມ຺ປິ ຂິຑ຺ຑໍ ກີເຬຍ຺ຍ ປິຏ຺ຐິສໍໂຘວິກມ຺ປິ ຂິຑ຺ຑໍ ກີເຬຍ຺ຍ; ກຓ຺ຓສໍໂຘວິກມ຺ປິ ຂິຑ຺ຑໍ ກີຬິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິສໍໂຘວິກມ຺ປິ ຂິຑ຺ຑໍ ກີຬິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ມຫາ, ອຸປາລິ [ມຫາ ຫຸປາລິ (ສີ. ປີ.)], ອຕ຺ຕຠາໂວ ຄມ຺ຠີເຣ ຄາຘໍ ວິນ຺ທຕິ.

‘‘ອຖ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສໂສ ວາ ພິຬາໂຣ ວາ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ໂກ ຈາຫໍ, ໂກ ຈ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ! ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ອຸທກຣຫທໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ກຓ຺ຓສໍໂຘວິກມ຺ປິ ຂິຑ຺ຑໍ ກີເຬຍ຺ຍໍ ປິຏ຺ຐິສໍໂຘວິກມ຺ປິ ຂິຑ຺ຑໍ ກີເຬຍ຺ຍໍ; ກຓ຺ຓສໍໂຘວິກມ຺ປິ ຂິຑ຺ຑໍ ກີຬິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິສໍໂຘວິກມ຺ປິ ຂິຑ຺ຑໍ ກີຬິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ອຸທກຣຫທໍ ສຫສາ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາ ປກ຺ຂນ຺ເທຍ຺ຍ. ຕສ຺ເສຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ‘ສໍສີທິສ຺ສຕິ ວາ ອຸປ຺ລວິສ຺ສຕິ ວາ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ປຣິຕ຺ໂຕ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕຠາໂວ ຄມ຺ຠີເຣ ຄາຘໍ ນ ວິນ຺ທຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ໂຍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ສມາຘິໍ ອລຠມາໂນ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ປຏິເສວິສ຺ສາມີ’ຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ‘ສໍສີທິສ຺ສຕິ ວາ ອຸປ຺ລວິສ຺ສຕິ ວາ’ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຸປາລິ, ທຫໂຣ ກຸມາໂຣ ມນ຺ໂທ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍໂກ ສເກນ ມຸຕ຺ຕກຣີເສນ ກີຬຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຸປາລິ, ນນ຺ວາຍໍ ເກວລາ ປຣິປູຣາ ພາລຂິຑ຺ຑາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ອຸປາລິ, ກຸມາໂຣ ອປເຣນ ສມເຍນ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປາກມນ຺ວາຍ ຍານິ ການິຈິ ກຸມາຣການໍ ກີຬາປນການິ ຠວນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ວງ຺ກກໍ [ວງ຺ກໍ (ສີ. ປີ.)] ຆຏິກໍ ໂມກ຺ຂຈິກໍ ຈິງ຺ຄຸລກໍ [ປິງ຺ຄຸລິກໍ (ສ຺ຍາ.), ຈິງ຺ກຸລກໍ (ກ.)] ປຕ຺ຕາຬ຺ຫກໍ ຣຖກໍ ຘນຸກໍ, ເຕຫິ ກີຬຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຸປາລິ, ນນ຺ວາຍໍ ຂິຑ຺ຑາ ປຸຣິມາຍ ຂິຑ຺ຑາຍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕຣາ ຈ ປຓີຕຕຣາ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ອຸປາລິ, ກຸມາໂຣ ອປເຣນ ສມເຍນ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປາກມນ຺ວາຍ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄິຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣູເປຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ສທ຺ເທຫິ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຄນ຺ເຘຫິ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣເສຫິ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຸປາລິ, ນນ຺ວາຍໍ ຂິຑ຺ຑາ ປຸຣິມາຫິ ຂິຑ຺ຑາຫິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕຣາ ຈ ປຓີຕຕຣາ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

[ທີ. ນິ. ໑.໑໙໐; ມ. ນິ. ໒.໒໓໓] ‘‘ອິຘ ໂຂ ປນ ໂວ [ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ (ອຏ຺ຐ.)], ອຸປາລິ, ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ.

‘‘ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວາ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ. ໂສ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕິ. ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘາປຏິລາເຠນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣຊາປໂຖ, ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ອປ຺ປໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ອປ຺ປໍ ວາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ ນິຫິຕທຓ຺ໂຑ ນິຫິຕສຕ຺ໂຖ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອທິນ຺ນາທານໍ ປຫາຍ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ ທິນ຺ນາທາຍີ ທິນ຺ນປາຏິກງ຺ຂີ; ອເຖເນນ ສຸຈິຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຫາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ໂຫຕິ ອາຣາຈາຣີ ວິຣໂຕ ເມຖຸນາ ຄາມຘມ຺ມາ.

‘‘ມຸສາວາທໍ ປຫາຍ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ ສຈ຺ຈວາທີ ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ ເຖໂຕ ປຈ຺ຈຍິໂກ ອວິສໍວາທໂກ ໂລກສ຺ສ.

‘‘ປິສຸຓໍ ວາຈໍ ປຫາຍ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອິໂຕ ສຸຕ຺ວາ ນ ອມຸຕ຺ຣ ອກ຺ຂາຕາ ອິເມສໍ ເຠທາຍ, ອມຸຕ຺ຣ ວາ ສຸຕ຺ວາ ນ ອິເມສໍ ອກ຺ຂາຕາ ອມູສໍ ເຠທາຍ. ອິຕິ ຠິນ຺ນານໍ ວາ ສນ຺ຘາຕາ ສຫິຕານໍ ວາ ອນຸປ຺ປທາຕາ, ສມຄ຺ຄາຣາໂມ ສມຄ຺ຄຣໂຕ ສມຄ຺ຄນນ຺ທີ; ສມຄ຺ຄກຣຓິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ຜຣຸສໍ ວາຈໍ ປຫາຍ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ຍາ ສາ ວາຈາ ເນລາ ກຓ຺ຓສຸຂາ ເປມນີຍາ ຫທຍງ຺ຄມາ ໂປຣີ ພຫຸຊນກນ຺ຕາ ພຫຸຊນມນາປາ, ຕຖາຣູປິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ສມ຺ຜປ຺ປລາປໍ ປຫາຍ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ ກາລວາທີ ຠູຕວາທີ ອຕ຺ຖວາທີ ຘມ຺ມວາທີ ວິນຍວາທີ, ນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ ກາເລນ ສາປເທສໍ ປຣິຍນ຺ຕວຕິໍ ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ.

‘‘ໂສ ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ເອກຠຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ຣຕ຺ຕູປຣໂຕ, ວິຣໂຕ ວິກາລໂຠຊນາ. ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕວິສູກທສ຺ສນາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຘາຣຓມຓ຺ຑນວິຠູສນຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ຊາຕຣູປຣຊຕປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອາມກຘຎ຺ຎປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອາມກມໍສປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖິກຸມາຣິກປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ທາສິທາສປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອເຊຬກປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ກຸກ຺ກຸຏສູກຣປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ຫຕ຺ຖິຄວສ຺ສວຬວປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ທູເຕຍ຺ຍປຫິຓຄມນານຸໂຍຄາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ກຍວິກ຺ກຍາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ຕຸລາກູຏກໍສກູຏມານກູຏາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນວຎ຺ຈນນິກຕິສາຈິໂຍຄາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ເຉທນວຘພນ຺ຘນວິປຣາໂມສອາໂລປສຫສາກາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ໂສ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ກາຍປຣິຫາຣິເກນ ຈີວເຣນ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເກນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ. ເຍນ ເຍເນວ ປກ຺ກມຕິ ສມາທາເຍວ ປກ຺ກມຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ ເຍນ ເຍເນວ ເຑຕິ ສປຕ຺ຕຠາໂຣວ ເຑຕິ. ເອວເມວໍ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ກາຍປຣິຫາຣິເກນ ຈີວເຣນ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເກນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ. ເຍນ ເຍເນວ ປກ຺ກມຕິ ສມາທາເຍວ ປກ຺ກມຕິ. ໂສ ອິມິນາ ອຣິເຍນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອນວຊ຺ຊສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

‘‘ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ຣກ຺ຂຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ອິມິນາ ອຣິເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອພ຺ຍາເສກສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

‘‘ໂສ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ສມິຎ຺ຊິເຕ ປສາຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອສິເຕ ປີເຕ ຂາຍິເຕ ສາຍິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ຄເຕ ຐິເຕ ນິສິນ຺ເນ ສຸຕ຺ເຕ ຊາຄຣິເຕ ຠາສິເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ.

‘‘ໂສ ອິມິນາ ຈ ອຣິເຍນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອິມິນາ ຈ ອຣິເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອິມິນາ ຈ ອຣິເຍນ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ໂສ ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕ ວາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ວາ ນິສີທຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ.

‘‘ໂສ ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ, ອຠິຊ຺ຌາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ພ຺ຍາປາທປໂທສໍ ປຫາຍ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ, ພ຺ຍາປາທປໂທສາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ຖິນມິທ຺ຘໍ ປຫາຍ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ວິຫຣຕິ ອາໂລກສຎ຺ຎີ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ຖິນມິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫາຍ ອນຸທ຺ຘໂຕ ວິຫຣຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ປຫາຍ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ອກຖໍກຖີ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ.

‘‘ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ, ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຸປາລິ, ‘ນນ຺ວາຍໍ ວິຫາໂຣ ປຸຣິເມຫິ ວິຫາເຣຫິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອິມມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ມມ ສາວກາ ອຕ຺ຕນິ ຘມ຺ມໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ປຏິເສວນ຺ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຕາວ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ ວິຫຣນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຸປາລິ, ‘ນນ຺ວາຍໍ ວິຫາໂຣ ປຸຣິເມຫິ ວິຫາເຣຫິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຸປາລິ, ‘ນນ຺ວາຍໍ ວິຫາໂຣ ປຸຣິເມຫິ ວິຫາເຣຫິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ…ເປ….

ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຸປາລິ, ‘ນນ຺ວາຍໍ ວິຫາໂຣ ປຸຣິເມຫິ ວິຫາເຣຫິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ…ເປ….

‘‘ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ…ເປ….

‘‘ສພ຺ພໂສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ສນ຺ຕເມຕໍ ປຓີຕເມຕ’ນ຺ຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຸປາລິ, ‘ນນ຺ວາຍໍ ວິຫາໂຣ ປຸຣິເມຫິ ວິຫາເຣຫິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຸປາລິ, ‘ນນ຺ວາຍໍ ວິຫາໂຣ ປຸຣິເມຫິ ວິຫາເຣຫິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອິມມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ມມ ສາວກາ ອຕ຺ຕນິ ຘມ຺ມໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ປຏິເສວນ຺ຕິ, ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ ຈ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອິງ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ອຸປາລິ, ສງ຺ເຆ ວິຫຣາຫິ. ສງ຺ເຆ ເຕ ວິຫຣໂຕ ຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ອຠພ຺ພສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໐. ‘‘ທສຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມ ອປ຺ປຫາຍ ອຠພ຺ໂພ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ. ກຕເມ ທສ? ຣາຄໍ, ໂທສໍ, ໂມຫໍ, ໂກຘໍ, ອຸປນາຫໍ, ມກ຺ຂໍ, ປຬາສໍ, ອິສ຺ສໍ, ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ມານໍ – ອິເມ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ, ທສ ຘມ຺ເມ ອປ຺ປຫາຍ ອຠພ຺ໂພ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ.

‘‘ທສຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມ ປຫາຍ ຠພ຺ໂພ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ. ກຕເມ ທສ? ຣາຄໍ, ໂທສໍ, ໂມຫໍ, ໂກຘໍ, ອຸປນາຫໍ, ມກ຺ຂໍ, ປຬາສໍ, ອິສ຺ສໍ, ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ມານໍ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ ຠພ຺ໂພ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ.