೩. ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೪೯೭. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಚೀವರಂ ಕಯಿರಮಾನಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಂ ಚೀವರಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಮಜ್ಜತಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ ಸೇನಾಸನಚಾರಿಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ತಂ ಚೀವರಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಮಜ್ಜನ್ತಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಯೇನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಸ್ಸ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಮಜ್ಜಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ಕಯಿರಮಾನಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ತೇನಾಹಂ ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಮಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ, ಭಿಕ್ಖು, ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಗವಾ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ನಿದಾನೇ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಕರಣೇ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತು’’ನ್ತಿ.

೪೯೮. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ – ‘‘ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತು’’ನ್ತಿ ಅಕಾಲಚೀವರಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅತಿರೇಕಮಾಸಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ. ತಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಚೀವರವಂಸೇ ಭಣ್ಡಿಕಾಬದ್ಧಾನಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸೇನಾಸನಚಾರಿಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ತಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಚೀವರವಂಸೇ ಭಣ್ಡಿಕಾಬದ್ಧಾನಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೇ. ದಿಸ್ವಾನ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಸ್ಸಿಮಾನಿ, ಆವುಸೋ, ಚೀವರಾನಿ ಚೀವರವಂಸೇ ಭಣ್ಡಿಕಾಬದ್ಧಾನಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಆವುಸೋ, ಅಕಾಲಚೀವರಾನಿ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೀವಚಿರಂ ಪನಾವುಸೋ, ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಅತಿರೇಕಮಾಸಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ. ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಉಜ್ಝಾಯತಿ ಖಿಯ್ಯತಿ ವಿಪಾಚೇತಿ – ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅತಿರೇಕಮಾಸಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ! ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ವಿಗರಹಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ…ಪೇ… ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅತಿರೇಕಮಾಸಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭಗವಾ’’ತಿ. ವಿಗರಹಿ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೋಘಪುರಿಸಾ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅತಿರೇಕಮಾಸಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿಸ್ಸನ್ತಿ! ನೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ವಾ ಪಸಾದಾಯ…ಪೇ… ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥ –

೪೯೯. ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ. ನೋಚಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರಿ, ಮಾಸಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತಂ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ ಊನಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ. ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ [ಉತ್ತರಿಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ಸತಿಯಾಪಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ.

೫೦೦. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚೀವರಂ ಕತಂ ವಾ ಹೋತಿ ನಟ್ಠಂ ವಾ ವಿನಟ್ಠಂ ವಾ ದಡ್ಢಂ ವಾ ಚೀವರಾಸಾ ವಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾ.

ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇತಿ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಮಾತಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರಾಯ ಮಾತಿಕಾಯ ಉಬ್ಭತಂ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘೇನ ವಾ ಅನ್ತರಾ ಉಬ್ಭತಂ ಹೋತಿ.

ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಸತ್ತಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ, ಏತಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ.

ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಗಣತೋ ವಾ ಞಾತಿತೋ ವಾ ಮಿತ್ತತೋ ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನ.

ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನಾತಿ ಇಚ್ಛಮಾನೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ.

ನೋ ಚಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರೀತಿ ಕಯಿರಮಾನಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ.

ಮಾಸಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತಂ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಮಾಸಪರಮತಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ.

ಊನಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾತಿ ಊನಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರತ್ಥಾಯ.

ಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಾಸಾಯಾತಿ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಗಣತೋ ವಾ ಞಾತಿತೋ ವಾ ಮಿತ್ತತೋ ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನ.

ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ ಸತಿಯಾಪಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಯಾತಿ ತದಹುಪ್ಪನ್ನೇ ಮೂಲಚೀವರೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದಸಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ. ದ್ವೀಹುಪ್ಪನ್ನೇ ಮೂಲಚೀವರೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದಸಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ. ತೀಹುಪ್ಪನ್ನೇ ಮೂಲಚೀವರೇ…ಪೇ… ಚತೂಹುಪ್ಪನ್ನೇ… ಪಞ್ಚಾಹುಪ್ಪನ್ನೇ… ಛಾಹುಪ್ಪನ್ನೇ… ಸತ್ತಾಹುಪ್ಪನ್ನೇ… ಅಟ್ಠಾಹುಪ್ಪನ್ನೇ … ನವಾಹುಪ್ಪನ್ನೇ… ದಸಾಹುಪ್ಪನ್ನೇ ಮೂಲಚೀವರೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದಸಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ. ಏಕಾದಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ…ಪೇ… ದ್ವಾದಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ತೇರಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ಚುದ್ದಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ಪನ್ನರಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ಸೋಳಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ಸತ್ತರಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ಅಟ್ಠಾರಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ಏಕೂನವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮೂಲಚೀವರೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದಸಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ. ಏಕವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮೂಲಚೀವರೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನವಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ. ದ್ವಾವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ…ಪೇ… ತೇವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ಚತುವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ಪಞ್ಚವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ಛಬ್ಬೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ಸತ್ತವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ಅಟ್ಠವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ… ಏಕೂನತಿಂಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮೂಲಚೀವರೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏಕಾಹಂ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ… ತಿಂಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮೂಲಚೀವರೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ ವಾ, ಏಕತಿಂಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ. ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಇಮಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀತಿ…ಪೇ… ದದೇಯ್ಯಾತಿ…ಪೇ… ದದೇಯ್ಯುನ್ತಿ…ಪೇ… ಆಯಸ್ಮತೋ ದಮ್ಮೀತಿ.

ವಿಸಭಾಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮೂಲಚೀವರೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ರತ್ತಿಯೋ ಚ ಸೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಅಕಾಮಾ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ.

೫೦೧. ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞೀ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತೇ ವೇಮತಿಕೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞೀ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅನಧಿಟ್ಠಿತೇ ಅಧಿಟ್ಠಿತಸಞ್ಞೀ…ಪೇ… ಅವಿಕಪ್ಪಿತೇ ವಿಕಪ್ಪಿತಸಞ್ಞೀ… ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಸಞ್ಞೀ… ಅನಟ್ಠೇ ನಟ್ಠಸಞ್ಞೀ… ಅವಿನಟ್ಠೇ ವಿನಟ್ಠಸಞ್ಞೀ… ಅದಡ್ಢೇ ದಡ್ಢಸಞ್ಞೀ… ಅವಿಲುತ್ತೇ ವಿಲುತ್ತಸಞ್ಞೀ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಚೀವರಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಮಾಸಾನತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞೀ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಮಾಸಾನತಿಕ್ಕನ್ತೇ ವೇಮತಿಕೋ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಮಾಸಾನತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞೀ, ಅನಾಪತ್ತಿ.

೫೦೨. ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋಮಾಸೇ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತಿ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ನಸ್ಸತಿ, ವಿನಸ್ಸತಿ, ಡಯ್ಹತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ, ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸಾತಿ.

ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.