೬. ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೫೫. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಕೋಸಲೇಸು ಜನಪದೇ [ಏತ್ಥ ಅಮ್ಬಟ್ಠಸುತ್ತಾದಿಟೀಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ] ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಾಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಞ್ಞತರಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಆವಸಥಾಗಾರಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಯೇನ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಚೇ ತೇ, ಭಗಿನಿ, ಅಗರು, ವಸೇಯ್ಯಾಮ ಏಕರತ್ತಂ ಆವಸಥಾಗಾರೇ’’ತಿ. ‘‘ವಸೇಯ್ಯಾಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅದ್ಧಿಕಾ ಯೇನ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಸಚೇ ತೇ, ಅಯ್ಯೇ, ಅಗರು ವಸೇಯ್ಯಾಮ ಏಕರತ್ತಂ ಆವಸಥಾಗಾರೇ’’ತಿ. ‘‘ಏಸೋ ಖೋ ಅಯ್ಯೋ ಸಮಣೋ ಪಠಮಂ ಉಪಗತೋ; ಸಚೇ ಸೋ ಅನುಜಾನಾತಿ, ವಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ತೇ ಅದ್ಧಿಕಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಸಚೇ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಗರು, ವಸೇಯ್ಯಾಮ ಏಕರತ್ತಂ ಆವಸಥಾಗಾರೇ’’ತಿ. ‘‘ವಸೇಯ್ಯಾಥ, ಆವುಸೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಅನುರುದ್ಧೇ ಸಹ ದಸ್ಸನೇನ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯ್ಯೋ, ಭನ್ತೇ, ಇಮೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಆಕಿಣ್ಣೋ ನ ಫಾಸು ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ. ಸಾಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಮಞ್ಚಕಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ. ಅಥ ಖೋ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಆಯಸ್ಮತೋ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಮಞ್ಚಕಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಪ್ಪಟಿಯತ್ತಾ ಗನ್ಧಗನ್ಧಿನೀ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯ್ಯೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ, ಅಹಂ ಚಮ್ಹಿ ಅಭಿರೂಪಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ. ಸಾಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಪಜಾಪತಿ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ…ಪೇ… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯ್ಯೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ, ಅಹಞ್ಚಮ್ಹಿ ಅಭಿರೂಪಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಮಞ್ಚೇವ ಪಟಿಚ್ಛತು [ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತು (ಸ್ಯಾ.)] ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಸಾಪತೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಸಾಟಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಪುರತೋ ಚಙ್ಕಮತಿಪಿ ತಿಟ್ಠತಿಪಿ ನಿಸೀದತಿಪಿ ಸೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಓಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ನೇವ ಓಲೋಕೇಸಿ ನಪಿ ಆಲಪಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಾ ಇತ್ಥೀ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ ಭೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ವತ ಭೋ! ಬಹೂ ಮೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸತೇನಪಿ ಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಪಹಿಣನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಸಮಣೋ – ಮಯಾ ಸಾಮಂ ಯಾಚಿಯಮಾನೋ – ನ ಇಚ್ಛತಿ ಮಞ್ಚೇವ ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಸಾಪತೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಸಾಟಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಸಿರಸಾ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಚ್ಚಯೋ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಚ್ಚಗಮಾ ಯಥಾಬಾಲಂ ಯಥಾಮೂಳ್ಹಂ ಯಥಾಅಕುಸಲಂ ಯಾಹಂ ಏವಮಕಾಸಿಂ. ತಸ್ಸಾ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಆಯತಿಂ ಸಂವರಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ತಗ್ಘ ತ್ವಂ, ಭಗಿನಿ, ಅಚ್ಚಯೋ ಅಚ್ಚಗಮಾ ಯಥಾಬಾಲಂ ಯಥಾಮೂಳ್ಹಂ ಯಥಾಅಕುಸಲಂ ಯಾ ತ್ವಂ ಏವಮಕಾಸಿ. ಯತೋ ಚ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭಗಿನಿ, ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋಸಿ, ತಂ ತೇ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮ. ವುದ್ಧಿ ಹೇಸಾ, ಭಗಿನಿ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಯೋ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋತಿ ಆಯತಿಞ್ಚ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧಂ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪವಾರೇತ್ವಾ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧಂ ಭುತ್ತಾವಿಂ ಓನೀತಪತ್ತಪಾಣಿಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇಸಿ ಸಮಾದಪೇಸಿ ಸಮುತ್ತೇಜೇಸಿ ಸಮ್ಪಹಂಸೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಾ ಇತ್ಥೀ – ಆಯಸ್ಮತಾ ಅನುರುದ್ಧೇನ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸಿತಾ ಸಮಾದಪಿತಾ ಸಮುತ್ತೇಜಿತಾ ಸಮ್ಪಹಂಸಿತಾ – ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ – ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀತಿ, ಏವಮೇವಂ ಅಯ್ಯೇನ ಅನುರುದ್ಧೇನ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಿಕಂ ಮಂ ಅಯ್ಯೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ…ಪೇ… ತೇ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ – ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ! ಅಥ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧಂ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ವಿಗರಹಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ…ಪೇ… ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಅನುರುದ್ಧ, ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭಗವಾ’’ತಿ. ವಿಗರಹಿ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ತ್ವಂ, ಅನುರುದ್ಧ, ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸ್ಸಸಿ! ನೇತಂ, ಅನುರುದ್ಧ, ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ವಾ ಪಸಾದಾಯ…ಪೇ… ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥ –

೫೬. ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ.

೫೭. ಯೋ ಪನಾತಿ ಯೋ ಯಾದಿಸೋ…ಪೇ… ಭಿಕ್ಖೂತಿ…ಪೇ… ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ.

ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ನ ಯಕ್ಖೀ [ಯಕ್ಖಿನೀ (ಕ.)], ನ ಪೇತೀ, ನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ; ಅನ್ತಮಸೋ ತದಹುಜಾತಾಪಿ ದಾರಿಕಾ, ಪಗೇವ ಮಹತ್ತರೀ.

ಸಹಾತಿ ಏಕತೋ.

ಸೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಾ, ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನಾ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನಚ್ಛನ್ನಾ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪರಿಚ್ಛನ್ನಾ.

ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ, ಮಾತುಗಾಮೇ ನಿಪನ್ನೇ ಭಿಕ್ಖು ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ. ಭಿಕ್ಖು ನಿಪನ್ನೇ ಮಾತುಗಾಮೋ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ. ಉಭೋ ವಾ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ. ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ.

೫೮. ಮಾತುಗಾಮೇ ಮಾತುಗಾಮಸಞ್ಞೀ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ. ಮಾತುಗಾಮೇ ವೇಮತಿಕೋ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ. ಮಾತುಗಾಮೇ ಅಮಾತುಗಾಮಸಞ್ಞೀ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ.

ಉಪಡ್ಢಚ್ಛನ್ನೇ ಉಪಡ್ಢಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಯಕ್ಖಿಯಾ ವಾ ಪೇತಿಯಾ ವಾ ಪಣ್ಡಕೇನ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಅಮಾತುಗಾಮೇ ಮಾತುಗಾಮಸಞ್ಞೀ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಅಮಾತುಗಾಮೇ ವೇಮತಿಕೋ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಅಮಾತುಗಾಮೇ ಅಮಾತುಗಾಮಸಞ್ಞೀ, ಅನಾಪತ್ತಿ.

೫೯. ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನೇ ಸಬ್ಬಅಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ, ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ಸಬ್ಬಅಚ್ಛನ್ನೇ [ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬಅಚ್ಛನ್ನೇ ಸಬ್ಬಅಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ, (ಸೀ.)], ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಚ್ಛನ್ನೇ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ, ಮಾತುಗಾಮೇ ನಿಪನ್ನೇ ಭಿಕ್ಖು ನಿಸೀದತಿ, ಭಿಕ್ಖು ನಿಪನ್ನೇ ಮಾತುಗಾಮೋ ನಿಸೀದತಿ, ಉಭೋ ವಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ, ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸಾತಿ.

ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಛಟ್ಠಂ.