ವಿಹಾರಾನುಜಾನನಂ

೨೯೪. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೇನಾಸನಂ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ತಹಂ ತಹಂ ವಿಹರನ್ತಿ – ಅರಞ್ಞೇ, ರುಕ್ಖಮೂಲೇ, ಪಬ್ಬತೇ, ಕನ್ದರಾಯಂ, ಗಿರಿಗುಹಾಯಂ, ಸುಸಾನೇ, ವನಪತ್ಥೇ, ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ, ಪಲಾಲಪುಞ್ಜೇ. ತೇ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ತತೋ ತತೋ ಉಪನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ – ಅರಞ್ಞಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಾ ಪಬ್ಬತಾ ಕನ್ದರಾ ಗಿರಿಗುಹಾ ಸುಸಾನಾ ವನಪತ್ಥಾ ಅಜ್ಝೋಕಾಸಾ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜಾ, ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇನ, ಆಲೋಕಿತೇನ ವಿಲೋಕಿತೇನ, ಸಮಿಞ್ಜಿತೇನ ಪಸಾರಿತೇನ, ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖೂ, ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪನ್ನಾ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಾಜಗಹಕೋ ಸೇಟ್ಠೀ [ಸೇಟ್ಠಿ (ಕ.)] ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ರಾಜಗಹಕೋ ಸೇಟ್ಠೀ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ತತೋ ತತೋ ಉಪನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ – ಅರಞ್ಞಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಾ ಪಬ್ಬತಾ ಕನ್ದರಾ ಗಿರಿಗುಹಾ ಸುಸಾನಾ ವನಪತ್ಥಾ ಅಜ್ಝೋಕಾಸಾ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜಾ, ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇನ, ಆಲೋಕಿತೇನ ವಿಲೋಕಿತೇನ, ಸಮಿಞ್ಜಿತೇನ ಪಸಾರಿತೇನ, ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖೂ, ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪನ್ನೇ. ದಿಸ್ವಾನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಗಹಕೋ ಸೇಟ್ಠೀ ಯೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಚಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ವಿಹಾರೇ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯಂ, ವಸೇಯ್ಯಾಥ ಮೇ ವಿಹಾರೇಸೂ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಭಗವತಾ ವಿಹಾರಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಮ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಗಹಪತೀ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ರಾಜಗಹಕಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ರಾಜಗಹಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೇಟ್ಠೀ ವಿಹಾರೇ ಕಾರಾಪೇತುಕಾಮೋ. ಕಥಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ [ಭನ್ತೇ (ಸೀ. ಕ.)] ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ನಿದಾನೇ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಕರಣೇ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಲೇಣಾನಿ [ಪಞ್ಚ ಸೇನಾಸನಾನಿ (ಸ್ಯಾ.)] – ವಿಹಾರಂ, ಅಡ್ಢಯೋಗಂ, ಪಾಸಾದಂ, ಹಮ್ಮಿಯಂ, ಗುಹ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನ ರಾಜಗಹಕೋ ಸೇಟ್ಠೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹಕಂ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಭಗವತಾ ವಿಹಾರಾ; ಯಸ್ಸದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಗಹಕೋ ಸೇಟ್ಠೀ ಏಕಾಹೇನೇವ ಸಟ್ಠಿವಿಹಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಗಹಕೋ ಸೇಟ್ಠೀ ತೇ ಸಟ್ಠಿವಿಹಾರೇ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ರಾಜಗಹಕೋ ಸೇಟ್ಠೀ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಧಿವಾಸೇತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತಂ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನಾ’’ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಗಹಕೋ ಸೇಟ್ಠೀ ಭಗವತೋ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಅಥ ಖೋ ರಾಜಗಹಕೋ ಸೇಟ್ಠೀ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪಣೀತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದಾಪೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಕಾಲಂ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ – ‘‘ಕಾಲೋ, ಭನ್ತೇ, ನಿಟ್ಠಿತಂ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ರಾಜಗಹಕಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಗಹಕೋ ಸೇಟ್ಠೀ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪವಾರೇತ್ವಾ, ಭಗವನ್ತಂ ಭುತ್ತಾವಿಂ ಓನೀತಪತ್ತಪಾಣಿಂ, ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ರಾಜಗಹಕೋ ಸೇಟ್ಠೀ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏತೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಟ್ಠಿವಿಹಾರಾ ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೇನ ಸಗ್ಗತ್ಥಿಕೇನ ಕಾರಾಪಿತಾ. ಕಥಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತೇಸು ವಿಹಾರೇಸು ಪಟಿಪಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ತೇ ಸಟ್ಠಿವಿಹಾರೇ ಆಗತಾನಾಗತಸ್ಸ ಚಾತುದ್ದಿಸಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ರಾಜಗಹಕೋ ಸೇಟ್ಠೀ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ತೇ ಸಟ್ಠಿವಿಹಾರೇ ಆಗತಾನಾಗತಸ್ಸ ಚಾತುದ್ದಿಸಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

೨೯೫. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹಕಂ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅನುಮೋದಿ –

‘‘ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ಪಟಿಹನ್ತಿ [ಪಟಿಹನತಿ (ಕ.)], ತತೋ ವಾಳಮಿಗಾನಿ ಚ;

ಸರೀಸಪೇ ಚ ಮಕಸೇ, ಸಿಸಿರೇ ಚಾಪಿ ವುಟ್ಠಿಯೋ.

‘‘ತತೋ ವಾತಾತಪೋ ಘೋರೇ, ಸಞ್ಜಾತೋ [ವಾತಾತಪೇ ಘೋರೇ, ಸಞ್ಜಾತೇ (ಕ. ಸದ್ದನೀತಿ)] ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ;

ಲೇಣತ್ಥಞ್ಚ ಸುಖತ್ಥಞ್ಚ, ಝಾಯಿತುಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸಿತುಂ.

‘‘ವಿಹಾರದಾನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಅಗ್ಗಂ ಬುದ್ಧೇನ [ಬುದ್ಧೇಹಿ (ಸ್ಯಾ.)] ವಣ್ಣಿತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಪೋಸೋ ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ ಅತ್ಥಮತ್ತನೋ.

‘‘ವಿಹಾರೇ ಕಾರಯೇ ರಮ್ಮೇ, ವಾಸಯೇತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇ;

ತೇಸಂ ಅನ್ನಞ್ಚ ಪಾನಞ್ಚ, ವತ್ಥಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ;

ದದೇಯ್ಯ ಉಜುಭೂತೇಸು, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ.

‘‘ತೇ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾಪನೂದನಂ;

ಯಂ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಇಧಞ್ಞಾಯ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ ಅನಾಸವೋ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹಕಂ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

೨೯೬. ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ಮನುಸ್ಸಾ – ‘‘ಭಗವತಾ ಕಿರ ವಿಹಾರಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ’’ತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ [ತೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ವಿಹಾರೇ ಕಾರಾಪೇನ್ತಿ. ತೇ ವಿಹಾರಾ ಅಕವಾಟಕಾ ಹೋನ್ತಿ; ಅಹೀಪಿ ವಿಚ್ಛಿಕಾಪಿ ಸತಪದಿಯೋಪಿ ಪವಿಸನ್ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕವಾಟ’’ನ್ತಿ. ಭಿತ್ತಿಛಿದ್ದಂ ಕರಿತ್ವಾ ವಲ್ಲಿಯಾಪಿ ರಜ್ಜುಯಾಪಿ ಕವಾಟಂ ಬನ್ಧನ್ತಿ. ಉನ್ದೂರೇಹಿಪಿ ಉಪಚಿಕಾಹಿಪಿ ಖಜ್ಜನ್ತಿ. ಖಯಿತಬನ್ಧನಾನಿ ಕವಾಟಾನಿ ಪತನ್ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟಂ ಉದುಕ್ಖಲಿಕಂ ಉತ್ತರಪಾಸಕ’’ನ್ತಿ. ಕವಾಟಾ ನ ಫುಸೀಯನ್ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆವಿಞ್ಛನಚ್ಛಿದ್ದಂ ಆವಿಞ್ಛನರಜ್ಜು’’ನ್ತಿ. ಕವಾಟಾ ನ ಥಕಿಯನ್ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಗ್ಗಳವಟ್ಟಿಂ ಕಪಿಸೀಸಕಂ ಸೂಚಿಕಂ ಘಟಿಕ’’ನ್ತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಕವಾಟಂ ಅಪಾಪುರಿತುಂ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾಳಚ್ಛಿದ್ದಂ. ತೀಣಿ ತಾಳಾನಿ – ಲೋಹತಾಳಂ, ಕಟ್ಠತಾಳಂ, ವಿಸಾಣತಾಳ’’ನ್ತಿ. ಯೇಹಿ [ಯೇಪಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ತೇ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಪವಿಸನ್ತಿ [ವಿಸಾಣತಾಳಂ, ಯೇಹಿ ತೇ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಪವಿಸನ್ತೀತಿ (ಕ.)], ವಿಹಾರಾ ಅಗುತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯನ್ತಕಂ ಸೂಚಿಕ’’ನ್ತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ವಿಹಾರಾ ತಿಣಚ್ಛದನಾ ಹೋನ್ತಿ; ಸೀತಕಾಲೇ ಸೀತಾ, ಉಣ್ಹಕಾಲೇ ಉಣ್ಹಾ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಓಗುಮ್ಫೇತ್ವಾ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ವಿಹಾರಾ ಅವಾತಪಾನಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಅಚಕ್ಖುಸ್ಸಾ ದುಗ್ಗನ್ಧಾ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ವಾತಪಾನಾನಿ – ವೇದಿಕಾವಾತಪಾನಂ, ಜಾಲವಾತಪಾನಂ, ಸಲಾಕವಾತಪಾನ’’ನ್ತಿ. ವಾತಪಾನನ್ತರಿಕಾಯ ಕಾಳಕಾಪಿ ವಗ್ಗುಲಿಯೋಪಿ ಪವಿಸನ್ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಾತಪಾನಚಕ್ಕಲಿಕ’’ನ್ತಿ. ಚಕ್ಕಲಿಕನ್ತರಿಕಾಯಪಿ ಕಾಳಕಾಪಿ ವಗ್ಗುಲಿಯೋಪಿ ಪವಿಸನ್ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಂ ವಾತಪಾನಭಿಸಿಕ’’ನ್ತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಛಮಾಯಂ ಸಯನ್ತಿ. ಗತ್ತಾನಿಪಿ ಚೀವರಾನಿಪಿ ಪಂಸುಕಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಣಸನ್ಥಾರಕ’’ನ್ತಿ. ತಿಣಸನ್ಥಾರಕೋ ಉನ್ದೂರೇಹಿಪಿ ಉಪಚಿಕಾಹಿಪಿ ಖಜ್ಜತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಡ್ಢಿ’’ನ್ತಿ [ಮೀಢನ್ತಿ (ಸೀ.), ಮಿಢಿನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ.)]. ಮಿಡ್ಢಿಯಾ ಗತ್ತಾನಿ ದುಕ್ಖಾ ಹೋನ್ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಿದಲಮಞ್ಚಕ’’ನ್ತಿ.