೯. ಪರಿವತ್ತನಹಾರವಿಭಙ್ಗವಿಭಾವನಾ

೩೫. ಯೇನ ಯೇನ ಸಂವಣ್ಣಾವಿಸೇಸಭೂತೇನ ವಿಭತ್ತಿಹಾರವಿಭಙ್ಗೇನ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾದಯೋ ವಿಭತ್ತಾ, ಸೋ ಸಂವಣ್ಣಾವಿಸೇಸಭೂತೋ ವಿಭಙ್ಗೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ‘‘ಕತಮೋ ಪರಿವತ್ತನಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಪರಿವತ್ತನೋ ಹಾರೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಸೋಳಸಸು ದೇಸನಾಹಾರಾದೀಸು ಕತಮೋ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸೋ ಪರಿವತ್ತನೋ ಹಾರೋ ಪರಿವತ್ತನಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ ನಾಮಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ‘‘ಕುಸಲಾಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ’’ತಿಆದಿನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಇದಾನಿ ಮಯಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಕೋ ವಿತ್ಥಾರಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸೋ ಪರಿವತ್ತನೋ ಹಾರೋ ಪರಿವತ್ತನಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ಸಂವಣ್ಣಿಯಮಾನೇ ಸುತ್ತೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಕತಮಸ್ಸ ಭಾವಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಕುಸಲಸ್ಸ ಕತಮೋ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ, ಕಥಂ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ಭಾವಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಕುಸಲಸ್ಸ ಅಯಂ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ, ಏವಂ ಪಹಾತಬ್ಬಭಾವವಸೇನ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ –

‘‘ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸಂವಣ್ಣಿಯಮಾನೇ ಸುತ್ತೇ ಯಥಾನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತೇ ಅಕುಸಲಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಪಹಾತಬ್ಬಭಾವಾದಿವಸೇನ ನಿದ್ಧಾರಣಂ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಪರಿವತ್ತನಂ, ತಸ್ಮಾ ‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಭವತೀ’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧ’’ನ್ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೫) –

ವುತ್ತಂ. ಪಹಾಯಕಸ್ಸ ಹಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಹಾತಬ್ಬಭಾವವಸೇನ ನಿದ್ಧಾರಣಂ, ಪಹಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಚ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಹಾಯಕಭಾವವಸೇನ ನಿದ್ಧಾರಣಂ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಪರಿವತ್ತನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುನ್ದರಾ ಪಸತ್ಥಾ ದಿಟ್ಠಿ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಪುಗ್ಗಲಪದಟ್ಠಾನಾ ಹಿ ಅಯಂ ದೇಸನಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಸಾ ಪನ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಕಮ್ಮಕಮ್ಮಫಲಾದಿಸದ್ದಹನವಸೇನ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ವಾ ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಸ್ಸನವಸೇನ ವಾ ಪವತ್ತಾ ನಿರವಸೇಸಾವ ಗಹಿತಾ. ‘‘ಯಾಯ ಭಾವಿತಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಭವತಿ, ಯದಿ ಕೇವಲಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯೇವ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಭವತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ತದವಸೇಸಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಜಿಣ್ಣಾ

ಭವೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಯೇ ಚಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾಯೇವ ಧಮ್ಮಾ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ತೇ ಚ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾರಹಾ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಸಭಾವಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಉಪಾದಾನನಿರೋಧಾ ಭವನಿರೋಧೋ’’ತಿ (ಉದಾ. ೨; ಮಹಾವ. ೧).

‘‘ಯದಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಾಯೇವ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಭವನ್ತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ವಾ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾ ವಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸನ್ತಾನೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪವತ್ತನವಸೇನ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಟಿಪಕ್ಖಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿವತ್ತನಭಾವೋ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತೋ, ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಧಮ್ಮೋ ಕಥಂ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯೋಜನತ್ಥ ಆದಯೋ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಮ್ಮಾ ಸುನ್ದರಾ ಪಸತ್ಥಾ ವಾಚಾ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚೋ, ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾವಾಚಸ್ಸ. ‘‘ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥೋಪಿ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸತ್ಥೋಸಮ್ಮಾ ಅವಿಪರೀತತೋ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನೋ, ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ‘‘ಅವಿಮುತ್ತಾವ ಸಮಾನಾ ವಿಮುತ್ತಾ ಮಯ’’ನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಂ ವಿಗತಂ ಭವತಿ. ‘‘ಯೇ ಚಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಅನುಸನ್ಧ್ಯಾದಿಕೋ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೩೬. ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸಾತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಕುಸಲಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಾದಿಕಾಯೇವ ಅಕುಸಲಾ ಪಹಾತಬ್ಬಭಾವೇನ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾವೇರಮಣಿಆದೀನಂ ಕುಸಲಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕಾಪಿ ಅಕುಸಲಾ ಪಹಾತಬ್ಬಭಾವೇನ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಏವಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಮುಖೇನ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಪಾಣಾತಿಪಾತಅದಿನ್ನಾದಾನಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾದಿತೋ ವೇರಮಣಿಯಾದೀಹಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಪರಿವತ್ತನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಯಸ್ಸಾ’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧ’’ನ್ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೬) ವುತ್ತಂ. ತದಙ್ಗಾದಿವಸೇನಪಹೀನೋ ಹೋತಿ. ಕಾಲವಾದಿಸ್ಸಾತಿ ವದಿತಬ್ಬಕಾಲೇ ವದಿತಬ್ಬಂ ವದತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಕಾಲವಾದೀ, ತಸ್ಸ.

‘‘ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನೇವ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇನ ಪಕಾರೇನಪಿ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಕೇಚೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಕೇಚೀತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಮುಖೇನೇವ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಆದೀಹಿ ಏವ ಪರಿವತ್ತನಂ ಪಕಾರನ್ತರೇನ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೬) ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಿಕಾಯೇವ ಪುಗ್ಗಲಾ ಪರೇಸಂ ಅರಿಯಾನಂ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಗರಹನ್ತಿ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠೇ ನಿಯುತ್ತಾ, ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ ಸಹ ಧಮ್ಮೇನ ಕಾರಣೇನ ಯೇ ವತ್ತನ್ತಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ. ಗಾರಯ್ಹಾ ಗರಹಿತಬ್ಬಾಕಾರೇ ಯುತ್ತಾ. ವಾದಾ ಚ ಅನುವಾದಾ ಚ ವಾದಾನುವಾದಾ, ತೇ ಭವನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ಧಮ್ಮಂ ಗರಹನ್ತಿ. ತೇನ ಗರಹಣೇನ. ಪುಜ್ಜಾ ಪೂಜಿತಬ್ಬಾ ಚ ನ ಭವನ್ತಿ, ಪಾಸಂಸಾ ಪಸಂಸಿತಬ್ಬಾ ಚ ನ ಭವನ್ತಿ. ಏವನ್ತಿಆದೀಸು ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ವಾ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಿಕಂ ವಾ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಞ್ಚ ತೇ ಭವನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಗರಹನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಯೇ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಿಕಾ, ತೇ ಭವನ್ತೋ ನ ಪುಜ್ಜಾ ಚ ಪಾಸಂಸಾ ಚ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಞ್ಚ ತೇ ಭವನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಗರಹನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಯೇ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿವಾಚಿಕಾ, ತೇ ಭವನ್ತೋ ನ ಪುಜ್ಜಾ ಚ ಪಾಸಂಸಾ ಚ. ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಞ್ಚ ತೇ ಭವನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಗರಹನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಯೇ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಕಾ, ತೇ ಭವನ್ತೋ ನ ಪುಜ್ಜಾ ಚ ಪಾಸಂಸಾ ಚ. ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಞ್ಚ ತೇ ಭವನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಗರಹನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಯೇ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಿಕಾ, ತೇ ಭವನ್ತೋ ನ ಪುಜ್ಜಾ ಚ ಪಾಸಂಸಾ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ‘‘ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ.

‘‘ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಾದೀನಂ ಗರಹವಸೇನೇವ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಾದಯೋ ಚ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಾ, ನಾವಸೇಸಾನಂ ಪಸಂಸಾವಸೇನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಕಾಮಾದೀನಂ ಪಸಂಸಾವಸೇನಪಿ ಕಾಮಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಾ ವೇರಮಣಿಯಾದಯೋಪಿ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಕೇಚಿ ಏವಮಾಹಂಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಕಾಮಾ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಕಾಮಾ, ಆಸೇವಿತಬ್ಬಾ ಕಾಮಾ, ನಿಸೇವಿತಬ್ಬಾ ಕಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮೀಯನ್ತೇತಿ ಕಾಮಾತಿ ಕಮ್ಮಸಾಧನವಸೇನ ವತ್ಥುಕಾಮಾ ಗಹಿತಾ, ನಾತಿಪಣೀತಾ ಕಾಮಾ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ಅತಿಪಣೀತಾ ಕಾಮಾ ಪರಿ ಸಮನ್ತತೋ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ. ಅತಿಪಣೀತತರಾ ಕಾಮಾ ಆ ಭುಸೋ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ, ನಿಯತಾ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ. ಭಾವಯಿತಬ್ಬಾ ಕಾಮಾ, ಬಹುಲೀಕಾತಬ್ಬಾ ಕಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಕಾಮೇನ್ತೀತಿ ಕಾಮಾತಿ ಕತ್ತುಸಾಧನವಸೇನ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ ಗಹಿತಾ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಾದನವಸೇನ ಭಾವಯಿತಬ್ಬಾ ವಡ್ಢಾಪೇತಬ್ಬಾ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬಾ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ, ಬಹೂನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಾದನವಸೇನ ಕಾತಬ್ಬಾ ವಡ್ಢಾಪೇತಬ್ಬಾ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾತಿ ಯೇ ಚ ಕಾಮವಸಿಕಾ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಕೇಚಿ ಏವಮಾಹಂಸು ತೇಸಂ ಕಾಮವಸಿಕಾನಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ತಾದಿಸೇಹಿ ಕಾಮೇಹಿ ವೇರಮಣೀ ಕುಸಲಚೇತನಾ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಅಧಮ್ಮೋ ಅಸೇವಿತಬ್ಬೋ ನಾಮ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಅನ್ತದ್ವಯವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೇ ವಾ ಪನ ಕೇಚೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋತಿ ಯೇ ವಾ ಪನ ಪಞ್ಚಾತಪಾದಿಪಟಿಪನ್ನಕಾ ತತ್ಥಿಯಾ ಏವಮಾಹಂಸು, ತೇಸಂ ಪಞ್ಚಾತಪಾದಿಪಟಿಪನ್ನಕಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಮಜ್ಝಿಮಾಪಟಿಪದಾಸಙ್ಖಾತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಹಿತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಅಧಮ್ಮೋ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಅಭಾವೇತಬ್ಬೋ ನಾಮ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ. ಸುಖದುಕ್ಖವಸೇನಪಿ ಪರಿವತ್ತನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪಾಪಂ ನಿಜ್ಜರಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅತ್ತಹಿಂಸನಾದಿವಸೇನ ಪಟಿಪನ್ನಕಾನಂ ಪವತ್ತೋ ಸರೀರತಾಪನೋ ದುಕ್ಖೋ ಧಮ್ಮೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋತಿ.

ಯೇ ಚ ತಥಾಪಟಿಪನ್ನಕಾ ಕೇಚಿ ಏವಮಾಹಂಸು, ತೇಸಂ ತಥಾಪಟಿಪನ್ನಕಾನಂ ಅನವಜ್ಜಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಸರೀರದುಕ್ಖೂಪಸಮೋ ಸುಖೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪವತ್ತೇತಬ್ಬೋ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ.

ಅನ್ತದ್ವಯಾದಿವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತಂ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತಂ, ‘‘ಕಥಂ ಅಸುಭಸಞ್ಞಾದಿವಸೇನ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಏವಂ ಅಸುಭಸಞ್ಞಾದಿವಸೇನ ಸುಭಸಞ್ಞಾದಿಕಾ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಇದಾನಿ ಅಸುಭಸಞ್ಞಾದಿಮುಖೇನ ಸುಭಸಞ್ಞಾದಿಪರಿವತ್ತನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಯಥಾ ವಾ ಪನಾ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೬) ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸೂತಿ ತೇಭೂಮಕಸಙ್ಖಾರೇಸು. ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ಹಿ ತೇಭೂಮಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಕಿಲೇಸಾಸುಚಿಪಗ್ಘರಣಕತ್ತಾ ಅಸುಭತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ.

‘‘ಯದಿ ಸರೂಪತೋಯೇವ ಇಮೇಸಂ ಇಮೇ ಪಟಿಪಕ್ಖಾತಿ ಅಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಾ ಸಿಯುಂ, ಏವಂ ಸತಿ ನಿರವಸೇಸಾ ಚ ಪಟಿಪಕ್ಖಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪರಿವತ್ತೇತುಂ, ಕಥಂ ಸಕ್ಕಾ ಪರಿವತ್ತೇತು’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಪರಿವತ್ತನಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಂ ಯಂ ವಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕುಸಲಂ ವಾ ಅಕುಸಲಂ ವಾ ಯಂ ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿವತ್ತೇತುಕಾಮೋ ಆಚರಿಯೋ ಚಿತ್ತೇನ ರೋಚಯತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಕುಸಲಸ್ಸ ವಾ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ರುಚಿಕಸ್ಸ ಉಪಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಯೋ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ, ಸೋ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮೋ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಅಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠತೋ ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ ಪರಿಞ್ಞಾತೋ. ಇಟ್ಠಂ ವಾ ಅನಿಟ್ಠಂ ವಾ ಯಂ ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿವತ್ತೇತುಕಾಮೋ ಆಚರಿಯೋ ಚಿತ್ತೇನ ರೋಚಯತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಇಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಅನಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ರುಚಿಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಯೋ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ, ಸೋ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮೋ ಅಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠತೋ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮತೋ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ ಪರಿಞ್ಞಾತೋ ಭವತೀತಿ ಪರಿವತ್ತೇತುಕಾಮೇನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಧಮ್ಮಾನುರೂಪಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಪರಿವತ್ತನೇ ಪಟಿಪಕ್ಖಲಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಟಿಪಕ್ಖಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ವಿಭಾವೇತೀ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಪರಿವತ್ತನಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕಥಂ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಾ ‘‘ತೇನಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಪರಿವತ್ತೋ ಹಾರೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ಅಞ್ಞೋ ನಿಯುತ್ತೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ನಿಯುತ್ತೋ ಪರಿವತ್ತನೋ ಹಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಕುಸಲಾಕುಸಲೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋ ಯೋ ಪರಿವತ್ತನೋ ಹಾರೋ ನಿಯುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸೋ ಸೋ ಪರಿವತ್ತನೋ ಹಾರೋ ನಿಯುತ್ತೋ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಯುತ್ತೋ ಯೋಜಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ.

ಇತಿ ಪರಿವತ್ತನಹಾರವಿಭಙ್ಗೇ ಸತ್ತಿಬಲಾನುರೂಪಾ ರಚಿತಾ

ವಿಭಾವನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾನುಸಾರೇನ ಗಮ್ಭೀರತ್ಥೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ.