೩. ಯುತ್ತಿಹಾರವಿಭಙ್ಗವಿಭಾವನಾ

೧೮. ಯೇನ ಯೇನ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸಭೂತೇನ ವಿಚಯಹಾರವಿಭಙ್ಗೇನ ಪದಪಞ್ಹಾದಯೋ ವಿಚಿತಾ, ಸೋ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸಭೂತೋ ವಿಚಯಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ‘‘ಕತಮೋ ಯುತ್ತಿಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಯುತ್ತಿಹಾರೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಸೋಳಸಸು ಹಾರೇಸು ಕತಮೋ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸೋ ಯುತ್ತಿಹಾರೋ ಯುತ್ತಿಹಾರವಿಭಙ್ಗೋತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಹಾರಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ಅಯಂ ಯುತ್ತಿಹಾರೋ’’ತಿಆದಿಕೋ ವಿತ್ಥಾರಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸೋ ಯುತ್ತಿಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ ನಾಮಾತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಯುತ್ತಿಹಾರೋತಿಆದಿ ಯುತ್ತಿಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ’’ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೮). ಅಯಂ ಯುತ್ತಿಹಾರೋ ಕಿಂ ನಾಮ ಸುತ್ತತ್ಥಂ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಿವಸೇನ ಯೋಜಯತೀತಿ ಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಸುತ್ತತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸುತ್ತತ್ಥೋ ಪನ ದುವಿಧೋ ಅತಥಾಕಾರೇನ ಗಯ್ಹಮಾನೋ, ತಥಾಕಾರೇನ ಗಯ್ಹಮಾನೋ ಅತ್ಥೋತಿ. ತತ್ಥ ಅತಥಾಕಾರೇನ ಗಯ್ಹಮಾನೋವ ಅತ್ಥೋ ಯಾಥಾವತೋ ಯುತ್ತಿನಿದ್ಧಾರಣೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ಇತರೋ ಪನ ಭೂತಕಥನಮತ್ತೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಯುತ್ತಿಗವೇಸನಾ ನಾಮ ಸಂವಣ್ಣನಾ ಮಹಾಪದೇಸೇಹಿ ವಿನಾ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯುತ್ತಿಹಾರಂ ವಿಭಜನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಯುತ್ತಿಹಾರಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ಪಠಮಂ ಉಪದಿಸಿತುಂ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಮಹಾಪದೇಸಾತಿ ಮಹನ್ತೇ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ, ಮಹನ್ತಾನಿ ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪದೇಸಾನಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಾನಿ. ಅಪದಿಸೀಯತೇತಿ ಅಪದೇಸೋ, ಬುದ್ಧೋ ಅಪದೇಸೋ ಏತಸ್ಸ ಕಾರಣಸ್ಸಾತಿ ಬುದ್ಧಾಪದೇಸೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಏತಂ ಸುತ್ತಂ ಮಯಾ ಸುತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಆಭತಸ್ಸ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಸುತ್ತವಿನಯೇಹಿ ಸಂಸನ್ದನಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಸಂಸನ್ದನಂ ಅಧಮ್ಮೋತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಾರಣಂ ಮಹಾಪದೇಸೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಮಯಾ ಆಭತಂ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಮಯಾ ಆಭತಂ, ಸಮ್ಬಹುಲತ್ಥೇರಾನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಮಯಾ ಆಭತಂ, ಏಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಮಯಾ ಆಭತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಆಭತಸ್ಸ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಯಾನಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಪದಅತ್ಥಪದಾನಿ ಸನ್ತಿ, ತಾನಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತೇ ಸುತ್ತೇ ಓತರಯಿತಬ್ಬಾನಿ ಅನುಪ್ಪವೇಸಿತಾನಿ, ವಿನಯೇ ರಾಗಾದಿವಿನಯೇ ಸನ್ದಸ್ಸಯಿತಬ್ಬಾನಿ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಾನಿ. ಧಮ್ಮತಾಯಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾನಿ. ಯದಿ ಸುತ್ತತ್ಥೇನ, ವಿನಯತ್ಥೇನ, ಧಮ್ಮತಾಯ ಚ ಅವಿರುದ್ಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ತವ ಆಭತಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಯುತ್ತಾನೀತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯನ್ತೇಹಿ ವತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸುತ್ತವಿನಯಧಮ್ಮತಾಸು ಓತರಯಿತಬ್ಬಾನಿ ಸನ್ದಸ್ಸಯಿತಬ್ಬಾನಿ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಆಚರಿಯೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ‘‘ಕತ್ಥ ಸುತ್ತೇ, ಕತ್ಥ ವಿನಯೇ, ಕತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಕತಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಚತೂಸು ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸೂತಿ ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ದಸ್ಸನಕೇಸು ಸುತ್ತೇಸು. ರಾಗೋ ವಿನಸ್ಸತಿ ವೂಪಸಮತಿ ಏತೇನ ಅಸುಭಾದಿನಾತಿ ರಾಗವಿನಯಂ, ಕಿಂ ತಂ? ಅಸುಭಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ, ತಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ರಾಗವಿನಯೋ, ಕೋ ಸೋ? ಅಸುಭಾದಿನಿಮಿತ್ತದಸ್ಸನಕೋ ಸುತ್ತನ್ತವಿಸೇಸೋ. ಏಸ ನಯೋ ದೋಸವಿನಯೋತಿಆದೀಸುಪಿ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ನಾಮ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಂ ವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಏಕತ್ತನಯಾದೀನಂ ದೀಪನೇನ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಸಙ್ಖಾರಾದಿಸಭಾವಧಮ್ಮಾನಂ ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಭಾವದೀಪಕೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತಮಿಸ್ಸಂ ಧಮ್ಮತಾಯಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾನಿ? ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೇ’’ತಿ.

‘‘ಸುತ್ತಾದೀಸು ಅವತರನ್ತೇ ಸನ್ದಿಸ್ಸನ್ತೇ ಅವಿಲೋಮೇನ್ತೇ ಕಿಂ ನ ಜನೇತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ ‘‘ಚತೂಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಮಯಾ ಆಭತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಆಭತಗನ್ಥೋ ಚತೂಸು ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು ಯದಿ ಅವತರತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಆಭತಗನ್ಥೋ ಆಸವೇ ನ ಜನೇತಿ. ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸವಿನಯೇ ಯದಿ ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಆಭತಗನ್ಥೋ ಆಸವೇ ನ ಜನೇತಿ. ಧಮ್ಮತಞ್ಚ ಯದಿ ನ ವಿಲೋಮೇತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಆಭತಗನ್ಥೋ ಆಸವೇ ನ ಜನೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ಯುತ್ತಿಹಾರವಿಭಙ್ಗೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ ಆಭತಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಚತೂಹಿ ಮಹಾಪದೇಸೇಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆಭತಗನ್ಥೇ ಯಂ ಯಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ, ಯಂ ಯಂ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ವಾ ಚತೂಹಿ ಮಹಾಪದೇಸೇಹಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಂ ತಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ ವಾ ತಂ ತಂ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ವಾ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಸುತ್ತೇ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯೇನ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಚ ಚತೂಹಿ ಮಹಾಪದೇಸೇಹಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಂ ತಂ ಕಾರಣಂ ಸಂವಣ್ಣನಾವಸೇನ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಸುತ್ತೇ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಯಥಾ ಪಕಾರೇನ ಚತೂಹಿ ಮಹಾಪದೇಸೇಹಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಸೋ ಪಕಾರೋ ಸಂವಣ್ಣನಾವಸೇನ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಸುತ್ತೇ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಗಾಹಣತ್ಥಂ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ ಆಭತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೯. ಚತೂಹಿ ಮಹಾಪದೇಸೇಹಿ ಯುತ್ತಂ ಅವಿರುದ್ಧಂ ತಂ ತಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಚರಿಯೇನ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಕತ್ಥ ಕೇನ ಯುತ್ತಿನಿದ್ಧಾರಣಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಹೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಯುತ್ತಿನಿದ್ಧಾರಣಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಹನ್ತಿ ಪಞ್ಹಿತಬ್ಬಂ ಸಭಾವಧಮ್ಮಂ. ಪುಚ್ಛಿತೇನಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ ಪಣ್ಡಿತಪುಗ್ಗಲೇನ. ಪಞ್ಹೇತಿ ಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಪವತ್ತಪಾಠೇ. ಪದಾನಿ ಕತಿ ಕಿತ್ತಕಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪದಸೋ ಪಠಮಂ ಪರಿಯೋಗಾಹಿತಬ್ಬಂ ಯುತ್ತಿಹಾರೇನ ವಿಚೇತಬ್ಬಂ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಕಥಂ ವಿಚೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಯದಿ ಸಬ್ಬಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾನಿ ಪದಾನೀತಿ ಪುಚ್ಛಿತಪಾಠೇ ನಿರವಸೇಸಾನಿ ಪದಾನಿ ಏಕಂ ಸಮಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಯದಿ ಅಭಿವದನ್ತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಅತ್ಥವಸೇನ ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತದತ್ಥಸ್ಸೇಕಸ್ಸ ಞಾತುಂ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ’’ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೯).

ಏಕನ್ತಿ ಅತ್ಥವಸೇನ ಏಕವಿಧಂ ಪಞ್ಹಂ. ಉಪಪರಿಕ್ಖಮಾನೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಅಞ್ಞಾತಬ್ಬಂ ದಳ್ಹಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಕೋ ಆಜಾನನಾಕಾರೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಆಜಾನನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ಯೇ ಹಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಾ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಾ, ಇಮೇ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ ಹೋನ್ತಿ ಕಿಂ, ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಹೋನ್ತಿ ಕಿಂ, ಉದಾಹು ಇಮೇಸಂ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕೋ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ ಹೋತಿ ಕಿ’’ನ್ತಿ ಯುತ್ತಿತೋ ವಿಚೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಯಥಾವುತ್ತೋ ಪಞ್ಹೋ ಕಿಂ ಭವೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಏಕದೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಕಿಂ ಭವೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತಸ್ಸಂ ಪುಚ್ಛಾಗಾಥಾಯಂ – ಚೋರಘಾತಕೇನ ಮನುಸ್ಸೇನ ಚೋರೋ ಅಬ್ಭಾಹತೋ ವಿಯ ಕೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸದಾ ಅಬ್ಭಾಹತೋ, ಮಾಲುವಲತಾಯ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಿತರುಕ್ಖೋ ಪರಿವಾರಿತೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ ವಿಯ ಕೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸದಾ ಪರಿವಾರಿತೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ, ವಿಸಪ್ಪೀತಖುರಪ್ಪೇನ ಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ ವಿಯ ಕೇನ ಸಲ್ಲೇನ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸದಾ ಓತಿಣ್ಣೋ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ, ಕಿಸ್ಸ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸದಾ ಧೂಪಾಯಿತೋ ಸನ್ತಾಪಿತೋತಿ ಯೋಜನಾ.

‘‘ಇಮಾಯ ಪುಚ್ಛಾಗಾಥಾಯ ಕಿತ್ತಕಾನಿ ಪದಾನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಇಮಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪುಚ್ಛಿತಾನೀತಿ ಪುಚ್ಛಿತತ್ಥಾನಿ ಪದಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ಕಿತ್ತಕಾ ಪಞ್ಹಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತೇ ತಯೋ ಪಞ್ಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಭಗವಾ ದೇವತಾಯ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಇತಿ ತಸ್ಮಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನತೋ ‘‘ತಯೋಪಞ್ಹಾ’’ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ‘‘ಕತಮಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ –

‘‘ಮಚ್ಚುನಾಬ್ಭಾಹತೋ ಲೋಕೋ, ಜರಾಯ ಪರಿವಾರಿತೋ;

ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ, ಇಚ್ಛಾಧೂಪಾಯಿತೋ ಸದಾ’’ತಿ. –

ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಥಾಯಂ – ಚೋರಘಾತಕೇನ ಮನುಸ್ಸೇನ ಚೋರೋ ಅಬ್ಭಾಹತೋ ವಿಯ ಮಚ್ಚುನಾ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸದಾ ಅಬ್ಭಾಹತೋ, ಮಾಲುವಲತಾಯ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಿತರುಕ್ಖೋ ಪರಿವಾರಿತೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ ವಿಯ ಜರಾಯ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸದಾ ಪರಿವಾರಿತೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ, ವಿಸಪ್ಪೀತಖುರಪ್ಪೇನ ಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ ವಿಯ ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲೇನ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸದಾ ಓತಿಣ್ಣೋ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ, ಇಚ್ಛಾಯ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸದಾ ಧೂಪಾಯಿತೋ ಸನ್ತಾಪಿತೋತಿ ಯೋಜನಾ.

೨೦. ‘‘ಕತಮಂ ಮಚ್ಚು, ಕತಮಾ ಜರಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಜರಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಿಸ್ಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಥಾಯಂ. ದುತಿಯಪದೇ ವುತ್ತಾ ಜರಾ ಚ ಪಠಮಪದೇ ವುತ್ತಂ ಮರಣಞ್ಚ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಸ್ಸ ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸಙ್ಖತಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಸುಂ ನ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಾನಂ ಜರಾಮರಣಾನಂ ಕಥಂ ಭೇದೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಜರಾಯಂ ಠಿತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಜರಾಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಠಿತಸ್ಸ ಖನ್ಧಪ್ಪಬನ್ಧಸ್ಸ ಯಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ, ಅಯಂ ಪಾಕಟಜರಾ ನಾಮ, ನ ಖಣಟ್ಠಿತಿಜರಾ. ಮರಣಂ ವಯೋತಿ ಸಮ್ಮುತಿಮರಣಂ ಚುತಿಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ಖಣಿಕಮರಣಂ, ನ ಸಮುಚ್ಛೇದಮರಣಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪ್ಪಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ವಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೩೮; ಅ. ನಿ. ೩.೪೭; ಕಥಾ. ೨೧೪).

ಯದಿ ಠಿತಸ್ಸೇವ ಮರಣಂ ಸಿಯಾ, ಏವಂ ಸತಿ ಜರಾಮರಣಾನಂ ನಾನತ್ತಂ ಯುತ್ತಂ ನ ಸಿಯಾ, ಅಯುತ್ತೇ ಸತಿ ‘‘ತೇ ತಯೋ ಪಞ್ಹಾ’’ತಿ ವಚನಮ್ಪಿ ಅಯುತ್ತಮೇವಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ ‘‘ತತ್ಥ ಜರಾಯ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಿಸ್ಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಥಾಯಂ ವುತ್ತಾಯ ಜರಾಯ ಚ ವುತ್ತಸ್ಸ ಮರಣಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥತೋ ನಾನತ್ತಂ ಯುತ್ತಂ.

‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಯುತ್ತಂ, ಕಥಂ ಕಾರಣೇನ ನಾನತ್ತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಗಬ್ಭಗತಾಪಿ ಹಿ ಮೀಯನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಜರಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾ ಗಬ್ಭಗತಾಪಿ ಸತ್ತಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಮೀಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾನತ್ತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಗಬ್ಭಗತಾಪಿ ಜರಪ್ಪತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ನ ಚ ತೇ ಜಿಣ್ಣಾ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಜರಪ್ಪತ್ತಾಪಿ ಅಜಿಣ್ಣತ್ತಾ ಜಿಣ್ಣಜರಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾವ ಮೀಯನ್ತಿ, ಏವಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಸ್ಸ ಜಿಣ್ಣಜರಾವಿರಹಿತಸ್ಸ ಮರಣಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ಅಞ್ಞಾ ಜರಾ, ಅಞ್ಞಂ ಮರಣನ್ತಿ ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ನ ಗಬ್ಭಗತಾನಂಯೇವ ಜಿಣ್ಣಜರಂ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ಮರಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಭಾವತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಚ ದೇವಾನಂ ಮರಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ದೇವಾಪಿ ಚಿರಕಾಲಸಮ್ಭವತೋ ಜರಂ ಪತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ನ ಚ ತೇಸಂ ಸರೀರಾನಿ ಜೀರನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಜರಾಮರಣಾನಂ ನಾನತ್ತೇ ಕಾರಣಂ ಏತ್ತಕಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಕ್ಕತೇ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಜಿಣ್ಣಜರಾಯ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕತೇವ, ಮರಣಸ್ಸ ಪನ ಪಟಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕತೇವ, ಇಮಿನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ಜರಾಮರಣಾನಂ ನಾನತ್ತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕತೇ ಮರಣಸ್ಸ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ನನು ಇದ್ಧಿಪಾದಭಾವನಾಯ ವಸೀಭಾವೇ ಸತಿ ಸಕ್ಕಾ ಮರಣಸ್ಸಾಪಿ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತುನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ ಇದ್ಧಿವಿಸಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಜರಾಮರಣಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾನಾಭಾವೋ ಆಚರಿಯೇನ ದಸ್ಸಿತೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತೋ, ‘‘ಕಥಂ ಪನ ತಣ್ಹಾಯ ಜರಾಮರಣೇಹಿ ನಾನಾಭಾವೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ ತೇಹಿ ತಣ್ಹಾಯ ನಾನತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಂ ಪನಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಣ್ಹಾಯ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾಯಪಿ ಜೀರನ್ತಾಪಿ ಮೀಯನ್ತಾಪಿ ವೀತರಾಗಾ ಯಸ್ಮಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಣ್ಹಾಯ ಜರಾಮರಣೇಹಿ ನಾನಾಭಾವೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ತಣ್ಹಾಯ ಜೀರಣಭಿಜ್ಜನಲಕ್ಖಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ ತೇಹಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅನಞ್ಞತ್ತೇ ಕೋ ನಾಮ ದೋಸೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯದಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಜರಾಮರಣಂ ಯಥಾ ಯೇನ ಜೀರಣಭಿಜ್ಜನಲಕ್ಖಣೇನ ಪಾಕಟಂ, ಏವಂ ಜೀರಣಭಿಜ್ಜನಲಕ್ಖಣೇನ ತಣ್ಹಾಪಿ ಪಾಕಟಾ. ಯದಿ ಚ ಸಿಯಾ; ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಯೋಬ್ಬನಟ್ಠಾಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಮಾಣವಾ ವಿಗತತಣ್ಹಾ ಸಿಯುಂ, ನ ಚ ವಿಗತತಣ್ಹಾ, ತಸ್ಮಾ ನಾನಾಭಾವೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ತತೋ ಅಞ್ಞೋಪಿ ದೋಸೋ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಚ ತಣ್ಹಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಜರಾಮರಣಾನಂ ತಣ್ಹಾಯ ಅನಞ್ಞತ್ತೇ ಸತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಭವತಣ್ಹಾಯ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಜರಾಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ ಸಿಯಾ. ಯಸ್ಮಾ ನ ಜರಾಮರಣಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಜರಾಮರಣೇಹಿ ತಣ್ಹಾಯ ನಾನತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತೇಹಿ ತಾಯ ಅನಞ್ಞತ್ತೇ ಸತಿ ಏವಮ್ಪಿ ದೋಸೋ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಚ ತಣ್ಹಾ ಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತೇಹಿ ತಾಯ ಅನಞ್ಞತ್ತೇ ಸತಿ ಯಥಾ ತಣ್ಹಾ ಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಜರಾಮರಣಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗವಜ್ಝಂ ಸಿಯಾ. ಯಥಾ ಜರಾಮರಣಂ ಮಗ್ಗವಜ್ಝಂ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಣ್ಹಾಪಿ ಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ನ ಸಿಯಾ, ತಥಾ ಚ ನ ಹೋತಿ ಪಹಾತಬ್ಬಾಪಹಾತಬ್ಬಭಾವತೋ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಜರಾಮರಣೇಹಿ ತಣ್ಹಾಯ ನಾನತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಯದಿ ಚಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾಯ ಯುತ್ತಿಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಜರಾಮರಣೇಹಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅಞ್ಞತ್ತಂ ಗವೇಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಹಿಪಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಮಾಯ ಯುತ್ತಿಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇಮಾಯ ಯುತ್ತಿಯಾತಿ ಯಾ ಯುತ್ತಿ ‘‘ಯದಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾಯ ಇಮಾಯ ಯುತ್ತಿಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕಾರಣಭೂತೇಹಿ ಉಪಪತ್ತೀಹಿ ಜರಾಮರಣೇಹಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅಞ್ಞತ್ತಂ ಗವೇಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ನನು ಯುತ್ತಿಯಾ, ಅತ್ಥತೋ ಚ ಅಞ್ಞತ್ತಂ ಸನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಯದಿ ಚ ಸನ್ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯುತ್ತಿಸಮಾರುಳ್ಹಂ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಮರಣೇಹಿ ತಣ್ಹಾಯ ಚ ಅಞ್ಞತ್ತಂ ಯದಿ ಚ ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಬ್ಯಞ್ಜನತೋಪಿ ಅಞ್ಞತ್ತಂ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಕಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಅಞ್ಞತ್ತಂ ಗವೇಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಸಲ್ಲೋತಿ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಸಲ್ಲೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಧೂಪಾಯನ’’ನ್ತಿ ವಾ ದ್ವೀಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾನಂ ಇಮೇಸಂ ಇಚ್ಛಾತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ಥತೋ ಏಕತ್ತಂ ಸಮಾನತ್ತಂ ಯುಜ್ಜತಿ, ನ ಅಞ್ಞತ್ತಂ. ‘‘ಸಲ್ಲೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಧೂಪಾಯನ’’ನ್ತಿ ವಾ ದ್ವೀಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಅವುಚ್ಚಮಾನಾನಂ ಜರಾಮರಣಾನಂ ತಣ್ಹಾಯ ಏಕತ್ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇಚ್ಛಾಯ ಚ ತಣ್ಹಾಯ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞತ್ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಏಕತ್ತಮೇವ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಚ್ಛಾಯ ಚ ತಣ್ಹಾಯ ಚ ಜೀರಣಭಿಜ್ಜನಸಮ್ಭವತೋ ಜರಾಮರಣೇಹಿ ತಣ್ಹಾಯ ಏಕತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ತಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ ‘‘ತಣ್ಹಾಯ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತಣ್ಹಾಯ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಅಪರಿಪೂರಮಾನೇ ನವಸು ಆಘಾತವತ್ಥೂಸು ಕೋಧೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪನಾಹೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಜರಾಮರಣೇಸು ಅಪರಿಪೂರಮಾನೇಸು ನವಸು ಆಘಾತವತ್ಥೂಸು ಕೋಧೋ ಚ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪನಾಹೋ ಚ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇತಿ ಇಮಾಯ ಯುತ್ತಿಯಾ ಜರಾಯ ಚ ಮರಣಸ್ಸ ಚ ತಣ್ಹಾಯ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞತ್ತಂ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಯದಿ ಇಚ್ಛಾ ತಣ್ಹಾಯ ಅತ್ಥತೋ ಏಕತ್ತಂ ಯುತ್ತಂ, ಏವಂ ಸತಿ ಕಸ್ಮಾ ಭಗವತಾ ‘‘ಮಚ್ಚುನಾಬ್ಭಾಹತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾಯಂ ‘‘ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ, ಇಚ್ಛಾಧೂಪಾಯಿತೋ ಸದಾ’’ತಿ ದ್ವಿಧಾ ವುತ್ತಾತಿ ಚೋದನಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ‘‘ಯಂ ಪನಿದಂ ಭಗವತಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ಇಚ್ಛಾ’’ತಿಪಿ ‘‘ತಣ್ಹಾ’’ತಿಪಿ ದ್ವೀಹಿ ನಾಮೇಹಿ ಯಂ ಪನಿದಂ ಅಭಿಲಪಿತಂ ಯಂ ಪನಿದಂ ಅಭಿಲಪನಂ ಕತಂ, ಇದಂ ಅಭಿಲಪನಂ ಭಗವತಾ ಬಾಹಿರಾನಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತಸಿತಬ್ಬಾನಂ ವತ್ಥೂನಂ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಾನಂ ಭೇದಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ಇಚ್ಛಾ’’ತಿಪಿ ‘‘ತಣ್ಹಾ’’ತಿಪಿ ದ್ವೀಹಿ ನಾಮೇಹಿ ಅಭಿಲಪಿತಂ ಅಭಿಲಪನವಸೇನ ಕತನ್ತಿ ಏಕತ್ತಂ ಯುತ್ತಮೇವ, ನ ನಾನತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

‘‘ನಾಮವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ವುತ್ತಾನಂ ಇಚ್ಛಾತಣ್ಹಾದೀನಂ ಕೇನ ಏಕತ್ತಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬಾಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ನಾನಾನಾಮವಸೇನ ಪಭೇದಾ ಸಬ್ಬಾ ಇಚ್ಛಾದಿಕಾ ತಣ್ಹಾ ಅಜ್ಝೋಸಾನಲಕ್ಖಣೇನ ಏಕಲಕ್ಖಣಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಯುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ನಾಮವಸೇನ ಭಿನ್ನಾನಮ್ಪಿ ಏಕಲಕ್ಖಣೇನ ಏಕತ್ತಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಕಿಮಿವ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಯಥಾ ಸಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕಟ್ಠಗ್ಗಿಆದಿವಸೇನ ಅನೇಕೋ ಸಬ್ಬೋಅಗ್ಗಿ ಉಣ್ಹತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಏಕಲಕ್ಖಣೋ ಯಥಾ, ಏವಂ ಅಜ್ಝೋಸಾನಲಕ್ಖಣೇನ ಏಕಲಕ್ಖಣಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿನೋ ಉಪಾದಾನವಸೇನ ಅನೇಕಾನಿ ನಾಮಾನಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಪಾಕಟೋ. ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ತಣ್ಹಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ನಾಮೇಹಿ ಭಗವತಾ ಅಭಿಲಪಿತಾ, ಉಪಾದಾನವಸೇನ ಅಗ್ಗಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ನಾಮೇಹಿ ಅಭಿಲಪಿತೋತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

‘‘ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಥಾಯಂ ಆಗತನಾಮೇಹಿ ಏವ ತಣ್ಹಾ ಅಭಿಲಪಿತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅನೇಕೇಹಿ ನಾಮೇಹಿ ಅಭಿಲಪಿತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಚ್ಛಾಇತಿಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಿ ಅತ್ಥಾನಿ ರೂಪಾದೀನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಸತ್ತಾ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಇಚ್ಛಾ. ತಸನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ತಣ್ಹಾ. ಸಲ್ಲತಿ ಪವಿಸತಿ ವಿಸಪ್ಪೀತಂ ಸಲ್ಲಂ ವಿಯಾತಿ ಸಲ್ಲಾ, ಸನ್ತಾಪಂ ಲಾತಿ ಆದದಾತೀತಿ ವಾ ಸಲ್ಲಾ, ಸನ್ತಾಪಂ ಲಾತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ವಾ ಸಲ್ಲಾ. ಧೂಪಾಯತಿ ಸನ್ತಾಪೇತಿ ಪರಿದಹತೀತಿ ಧೂಪಾಯನಾ. ಸರತಿ ಆಕಡ್ಢತಿ ಅವಹರತಿ ಸೀಘಸೋತಾ ಸರಿತಾ ವಿಯಾತಿ ಸರಿತಾ, ಸರತಿ ಸಲ್ಲತೀತಿ ವಾ ಸರಿತಾ. ವಿಸರತೀತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ. ಪೀತಿವಸೇನ ಸಿನೇಹತೀತಿ ಸಿನೇಹೋ. ತಾಸು ತಾಸು ಗತೀಸು ಕಿಲಮಥಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀತಿ ಕಿಲಮಥೋ. ಸತ್ತಾ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಮಞ್ಞನಾ. ಭವಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ಬನ್ಧೋ. ಆಸೀಯತೇ ಪತ್ಥೀಯತೇತಿ ಆಸಾ. ಆಸಿಯತಿ ಪತ್ಥೇತೀತಿ ವಾ ಆಸಾ. ಪಿಪಾಸೀಯತೇತಿ ಪಿಪಾಸಾ, ಆರಮ್ಮಣರಸಂ ಪಿಪಾಸತೀತಿ ವಾ ಪಿಪಾಸಾ. ಅಭಿನನ್ದೀಯತೇತಿ ಅಭಿನನ್ದನಾ, ಅಭಿನನ್ದತೀತಿ ವಾ ಅಭಿನನ್ದನಾ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾವಸೇನ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೨೦) ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ತಣ್ಹಾಯ ಇಚ್ಛಾದಿಪ್ಪಕಾರವಸೇನ ಆಲಪಿತಭಾವೋ ಕೇನ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಯಥಾ ಚ ವೇವಚನೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವೇವಚನಹಾರವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಆಸಾ ಚ ಪೀಹಾ…ಪೇ… ವೇವಚನ’’ನ್ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ೩೭) ಯಾ ತಣ್ಹಾ ಯಥಾ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ವುತ್ತಾ, ತಥಾ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ವುತ್ತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಇಚ್ಛಾದಿಪ್ಪಕಾರವಸೇನ ಆಲಪಿತಭಾವೋ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ವೇವಚನವಿಭಙ್ಗೇ ಆಚರಿಯೇನ ವುತ್ತೋಪಿ ಭಗವತಾ ಅವುತ್ತೇ ಕೇನ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಯಥಾಹ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಭಗವಾ ‘‘ರೂಪೇ ತಿಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಯಂ ವಚನಮಾಹ, ತಥಾ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ವುತ್ತೇನ ತೇನ ವಚನೇನ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ ವಾತಿ. ಏವಂ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಏವಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಇಚ್ಛಾತಣ್ಹಾನಂ ಅತ್ಥತೋ ಏಕತ್ತಾ, ಜರಾಯ ಚ ಮರಣಸ್ಸ ಚ ತಣ್ಹಾಯ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞತ್ತಾ ಚ ‘‘ತಯೋ ಪಞ್ಹಾ’’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ವಚನಂ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

೨೧. ‘‘ಕೇನಸ್ಸುಬ್ಭಾಹತೋ ಲೋಕೋತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ತಯೋ ಪಞ್ಹಾ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ಪಞ್ಹತ್ತಯಭಾವೇ ಯುತ್ತಿ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತಾ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತಾ. ‘‘ತತೋ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಯುತ್ತಿ ಕಥಂ ಞಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಭಾವತೋ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಕಾರೇಹಿಪಿ ಯುತ್ತಿಗವೇಸನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖೂಪಚಾರೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖೂಪಚಾರೋ ಕಾಮತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾರಮೂಲಕೋತಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ಸಬ್ಬೋ ನಿಬ್ಬಿದೂಪಚಾರೋ ಕಾಮತಣ್ಹಾಪರಿಕ್ಖಾರಮೂಲಕೋತಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ವಚನತ್ಥತೋ ಪನ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ ಪವತ್ತೀತಿ ದುಕ್ಖೂಪಚಾರೋ. ಕಾಮತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಪವತ್ತೋ ಸಙ್ಖಾರೋ ಮೂಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಾಮತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾರಮೂಲಕೋ. ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಉಪಚಾರೋ ಪವತ್ತೀತಿ ನಿಬ್ಬಿದೂಪಚಾರೋ. ಕಾಮತಣ್ಹಾಯ ಪರಿಕ್ಖಾರಭೂತೋ ವತ್ಥುಕಾಮೋ ಮೂಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಾಮತಣ್ಹಾಪರಿಕ್ಖಾರಮೂಲಕೋತಿ. ತತ್ಥ ಅನಭಿರತಿಸಙ್ಖಾತಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾ ನಿಬ್ಬಿದಾ ಕಾಮತಣ್ಹಾಪರಿಕ್ಖಾರಮೂಲಿಕಾ ಯುಜ್ಜತಿ, ಞಾಣನಿಬ್ಬಿದಾ ಕಾಮತಣ್ಹಾಪರಿಕ್ಖಾರಮೂಲಿಕಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೋ ನಿಬ್ಬಿದೂಪಚಾರೋ ಕಾಮತಣ್ಹಾಪರಿಕ್ಖಾರಮೂಲಕೋತಿ ನ ಪನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಪಞ್ಹತ್ತಯಭಾವೇ ಚೇವ ದುಕ್ಖೂಪಚಾರನಿಬ್ಬಿದೂಪಚಾರೇ ಚ ಯಾ ಯುತ್ತಿ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತಾ, ಸಾವ ಯುತ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಾ ಕಿಂ, ಉದಾಹು ಇಮಾಯ ಯುತ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞಾಪಿ ಯುತ್ತಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ ಕಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ ನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಮಾಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಪಞ್ಹತ್ತಯಭಾವೇ ಚೇವ ದುಕ್ಖೂಪಚಾರನಿಬ್ಬಿದೂಪಚಾರೇ ಚ ಯಾ ಯುತ್ತಿ ಮಯಾ ವಿಭತ್ತಾ, ಇಮಾಯ ಯುತ್ತಿಯಾ ಅನುಸಾರೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ತೇಸು ತೇಸು ಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸೇಸು ಯುತ್ತಿಪಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾತಿ.

‘‘ಇದಂ ನಯದಸ್ಸನಂ ಸಂಖಿತ್ತಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಗವೇಸಿತು’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ ತಂ ನಯದಸ್ಸನಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹಿ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಅಸುಭಸ್ಸ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯಭಾವತೋ ರಾಗುಪ್ಪಾದೋ ನ ಯುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ರಾಗಚರಿತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಸುಭದೇಸನಾ ರಾಗವಿನಯಾಯ ಯುತ್ತಾ. ಮೇತ್ತಾಯ ದೋಸಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ದೋಸಚರಿತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾದೇಸನಾ ದೋಸವಿನಯಾಯ ಯುತ್ತಾ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವಿಸಯತ್ತಾ ಮೋಹಚರಿತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದದೇಸನಾ ಮೋಹವಿನಯಾಯ ಯುತ್ತಾ. ‘‘ರಾಗಚರಿತಸ್ಸಾಪಿ ಮೇತ್ತಾದಿದೇಸನಾ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ ಸಬ್ಬಸತ್ತಸಾಧಾರಣತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಯದಿ ಹಿ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಿಬ್ಬಕಿಲೇಸಸ್ಸ ರಾಗಚರಿತಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಮೇತ್ತಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಯದಿ ದೇಸೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸತಿ ಮೇತ್ತಾವಸೇನಪಿ ರಾಗುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ದೇಸನಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಸುಖಂ ಪಟಿಪದಂ ವಾ ಯದಿ ದೇಸೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸತಿ ರಾಗಚರಿತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಾಪಟಿಪದಾಯುಜ್ಜನತೋ ದೇಸನಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಪಹಾನಂ ವಾ ಯದಿಪಿ ದೇಸೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸತಿ ರಾಗಚರಿತಸ್ಸ ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸನಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಸ್ಸ ಪಹಾನಸ್ಸ ದುಕ್ಕರತೋ ದೇಸನಾ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

‘‘ಭಗವಾ ರಾಗಚರಿತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿರವಸೇಸವಸೇನ ಯುತ್ತಿ ನ ವಿಭತ್ತಾ, ನಯದಸ್ಸನಮೇವಾತಿ ಯೋ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ತೇನ ನಯೇನ ಅಞ್ಞಾಪಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ರಾಗಸ್ಸ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನುಲೋಮಪ್ಪಹಾನಂ, ದೋಸಸ್ಸ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನುಲೋಮಪ್ಪಹಾನಂ, ಮೋಹಸ್ಸ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನುಲೋಮಪ್ಪಹಾನಂ ದೇಸಿತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅನುಲೋಮಪ್ಪಹಾನಂ ಯತ್ತಕಾ ಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸಾ ಞಾಣಸ್ಸ ಭೂಮಿ, ತತ್ತಕೇಸು ವಿಚಯೇನ ಹಾರೇನ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಯುತ್ತಿಹಾರೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

‘‘ರಾಗಾದಿಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ಯುತ್ತಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಭಾವತೋ ಅಞ್ಞೇಹಿಪಿ ಮೇತ್ತಾದಿಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಫಲಸಮಾಪತ್ತಿನವಾನುಪುಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತಿವಸೀಭಾವೇಹಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಯುತ್ತಿಗವೇಸನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಲಾಭಿನೋ ಸತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾಯ ಬ್ಯಾಪಾದಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸತೀತಿ ದೇಸನಾ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಚ, ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಸತೋ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಪಹಾನಂ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದೇಸನಾ ಯುಜ್ಜತಿ. ಕರುಣಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಕರುಣಾವಿಹಾರಲಾಭಿನೋ ಸತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕರುಣಾಯ ವಿಹೇಸಾಯ ಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ವಿಹೇಸಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸತೀತಿ ದೇಸನಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಕರುಣಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಸತೋ ವಿಹೇಸಾ ಪಹಾನಂ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದೇಸನಾ ಯುಜ್ಜತಿ. ಮುದಿತಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಮುದಿತಾವಿಹಾರಲಾಭಿನೋ ಸತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಮುದಿತಾಯ ಅರತಿಯಾ ಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಅರತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸತೀತಿ ದೇಸನಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಮುದಿತಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಸತೋ ಅರತಿ ಪಹಾನಂ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದೇಸನಾ ಯುಜ್ಜತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಉಪೇಕ್ಖಾವಿಹಾರಲಾಭಿನೋ ಸತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ರಾಗಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ರಾಗೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸತೀತಿ ದೇಸನಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಸತೋ ರಾಗೋ ಪಹಾನಂ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದೇಸನಾ ಯುಜ್ಜತಿ.

ಅನಿಮಿತ್ತವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಮುಖೇನ ಪಟಿಲದ್ಧಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರಲಾಭಿನೋ ಸತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಾನುಸಾರಿ ತೇನ ತೇನೇವ ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ನಿಚ್ಚಾದೀಸು ಪಹೀನೇನ ನಿಮಿತ್ತೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ದೇಸನಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಅನಿಮಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ನಿಚ್ಚಾದಿವಿಪಲ್ಲಾಸಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಅನಿಮಿತ್ತವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಸತೋ ನಿಮಿತ್ತಂ ಪಹಾನಂ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದೇಸನಾ ಯುಜ್ಜತಿ. ‘‘ಅಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಿತಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಅತ್ತವಿಗತಂ ‘‘ಅಯಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೋ ಅಹಂ ಅಸ್ಮೀ’’ತಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಅಥ ಚ ಪನ ಅಸಮನುಪಸ್ಸನೇ ಸತಿಪಿ ‘‘ಮೇ ಕಿಂ ಅಸ್ಮೀ’’ತಿ ‘‘ಕಥಂ ಅಸ್ಮೀ’’ತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಕಥಂಕಥಾಸಲ್ಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸತೀತಿ ದೇಸನಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಪಹಾನೇಕಟ್ಠಭಾವತೋ ‘‘ಅಯಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೋ ಅಹಂ ಅಸ್ಮೀ’’ತಿ ಅಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಕಥಂಕಥಾಸಲ್ಲಂ ಪಹಾನಂ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದೇಸನಾ ಯುಜ್ಜತಿ.

‘‘ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನೇವ ಯುತ್ತಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ ಕಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನಪಿ ಯುತ್ತಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ ಪಠಮಂ ಝಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರಿಸ್ಸೇವ ಯುತ್ತಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ ಕಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನಪಿ ಯುತ್ತಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ ಪಠಮಂ ಝಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಯುತ್ತಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ, ಏವಂ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರಿಸ್ಸಪಿ ಯುತ್ತಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ. ಕಥಂ? ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಮಙ್ಗಿನೋ ಸತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನೀವರಣವಿಕ್ಖಮ್ಭನತೋ ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾ ವಿಸೇಸಾಯ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ದೇಸನಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾ ಝಾನಸ್ಸ ಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ದೇಸನಾ ಯುಜ್ಜತಿ. ವಿತಕ್ಕಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಉಪಚಾರಧಮ್ಮೇನ ಸಹ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಧಮ್ಮಾ ಝಾನಸ್ಸ ಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ದೇಸನಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ವಿತಕ್ಕಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ವಿಸೇಸಾಯ ಉಪರಿಝಾನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ದೇಸನಾ ಯುಜ್ಜತಿ.

ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಸಹಗತಾ ವಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಉಪಚಾರಧಮ್ಮೇನ ಸಹ ಪಠಮಜ್ಝಾನಧಮ್ಮಾ ವಿಸೇಸಾಯ ಉಪರಿಝಾನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ದೇಸನಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಅವಿತಕ್ಕಝಾನಸ್ಸ ಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ದೇಸನಾ ಯುಜ್ಜತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ವಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಉಪಚಾರಧಮ್ಮೇನ ಸಹ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಧಮ್ಮಾ ಝಾನಸ್ಸ ಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ದೇಸನಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ವಿಸೇಸಾಯ ಉಪರಿಝಾನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ದೇಸನಾ ಯುಜ್ಜತಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಅತ್ಥಾನುರೂಪಂ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಯಥಾವುತ್ತಸಮಾಪತ್ತೀಸು ವಸೀಭಾವೇನ ಪರಿಚಿತಂ ಕಲ್ಲತಾಪರಿಚಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ.

ಏತ್ತಕಮೇವ ಯುತ್ತಿಗವೇಸನಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ನವವಿಧಸುತ್ತನ್ತೇಸು ಯಥಾಲದ್ಧಯುತ್ತಿಗವೇಸನಮ್ಪಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಸಬ್ಬೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಹಾರಾನಂ ಯಥಾವುತ್ತಭೂಮಿಗೋಚರಾನಂ ವಿಚಯಹಾರೇನ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಯುತ್ತಿಹಾರೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಭಾವೋ ಕೇನ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತೇನಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಭಾವೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಯಂ ವಚನಂ ಆಹ, ತೇನ ವಚನೇನ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಇತಿ ಯುತ್ತಿಹಾರವಿಭಙ್ಗೇ ಸತ್ತಿಬಲಾನುರೂಪಾ ರಚಿತಾ

ವಿಭಾವನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾನುಸಾರೇನ ಗಮ್ಭೀರತ್ಥೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ.