೮. ವಿಭತ್ತಿಹಾರಸಮ್ಪಾತವಿಭಾವನಾ

೭೦. ಯೇನ ಯೇನ ಆವಟ್ಟಹಾರಸಮ್ಪಾತೇನ ಸುತ್ತತ್ಥಾ ಆವಟ್ಟೇತಬ್ಬಾ, ಸೋ ಆವಟ್ಟಹಾರಸಮ್ಪಾತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ‘‘ಕತಮೋ ವಿಭತ್ತಿಹಾರಸಮ್ಪಾತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ವಿಭತ್ತಿಹಾರಸಮ್ಪಾತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸೋ ವಿಭತ್ತಿಹಾರಸಮ್ಪಾತೋ ನಾಮಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

‘‘ಕತಮೇ ಸುತ್ತತ್ಥಾ ಕತ್ಥ ವಿಭತ್ತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತಸ್ಮಾ ರಕ್ಖಿತಚಿತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಾ ‘‘ತಸ್ಮಾ…ಪೇ… ಗೋಚರೋ’’ತಿ ಗಾಥಾ ವುತ್ತಾ, ತಿಸ್ಸಂ ಗಾಥಾಯಂ ವುತ್ತೋ ಕುಸಲಪಕ್ಖೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಸತಿಸಂವರೋ ಧಮ್ಮೋ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ, ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ಧಮ್ಮೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ.

ಕಥಂ? ‘‘ರಕ್ಖಿತಚಿತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದೇನ ವುತ್ತೋ ಕುಸಲಪಕ್ಖೋ ಸತಿಸಂವರೋ ಧಮ್ಮೋ ‘‘ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಸಂವರೋ…ಪೇ… ಮನೋದ್ವಾರಸಂವರೋ’’ತಿ ಛಬ್ಬಿಧೇನ ಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ಧಮ್ಮೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ಪದೇನ ವುತ್ತೋ ಕುಸಲಪಕ್ಖೋ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಧಮ್ಮೋ ‘‘ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಅಬ್ಯಾಪಾದ-ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಅವಿಹಿಂಸಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ತಿವಿಧೇನ ಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ಧಮ್ಮೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪುರೇಕ್ಖಾರೋ’’ತಿ ಪದೇನ ವುತ್ತಾ ಕುಸಲಪಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮಜಾತಿ ‘‘ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬನ್ತೇ ಞಾಣಂ, ಅಪರನ್ತೇ ಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತೇ ಞಾಣಂ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೦೬೩) ಅಟ್ಠವಿಧೇನ ಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ಧಮ್ಮೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಞತ್ವಾನ ಉದಯಬ್ಬಯ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ ವುತ್ತಂ ಕುಸಲಪಕ್ಖಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ಪಞ್ಞಾಸವಿಧೇನ ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣೇನ ಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಥಿನಮಿದ್ಧಾಭಿಭೂ’’ತಿ ಪದೇನ ವುತ್ತಂ ಥಿನಮಿದ್ಧಾಭಿಭವನಂ ಕುಸಲಪಕ್ಖಂ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ‘‘ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾಭಿಭವನಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಾಭಿಭವನಂ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಾಭಿಭವನಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾಭಿಭವನ’’ನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ.

ಸತಿಸಂವರೋ ಕುಸಲಪಕ್ಖೋ ‘‘ಲೋಕಿಯೋ ಸತಿಸಂವರೋ, ಲೋಕುತ್ತರೋ ಸತಿಸಂವರೋ’’ತಿ ದುಬ್ಬಿಧೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋತಿ. ಲೋಕಿಯೋ ಸತಿಸಂವರೋ ಕಾಮಾವಚರೋವಾತಿ ಏಕವಿಧೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ. ಲೋಕುತ್ತರಾ ಸತಿಸಂವರೋ ‘‘ದಸ್ಸನಭೂಮಿ, ಭಾವನಾಭೂಮೀ’’ತಿ ದುಬ್ಬಿಧೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ. ಕಾಮಾವಚರೋ ಸತಿಸಂವರೋ ‘‘ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಸಂವರೋ ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಸಂವರೋ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಸಂವರೋ ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಸಂವರೋ’’ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ. ಲೋಕುತ್ತರೋ ಸತಿಸಂವರೋಪಿ ತಥಾ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ. ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯೋಪಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರವಸೇನ ದುಬ್ಬಿಧಾದಿಭೇದೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾ. ಪದಟ್ಠಾನೇನಪಿ ಪದಟ್ಠಾನಹಾರಸಮ್ಪಾತೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾ.

ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ‘‘ಅರಕ್ಖಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನಾ’’ತಿ ಪದೇನ ವುತ್ತೋ ಅಸಂವರೋ ‘‘ಚಕ್ಖುಅಸಂವರೋ …ಪೇ… ಕಾಯಅಸಂವರೋ, ಚೋಪನಕಾಯಅಸಂವರೋ, ವಾಚಾಅಸಂವರೋ, ಮನೋಅಸಂವರೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠವಿಧೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಹತೇನಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಗಹಿತೋ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ‘‘ಕಾಮವಿತಕ್ಕೋ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕೋ’’ತಿ ತಿವಿಧೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಪದೇನ ವುತ್ತಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ‘‘ದುಕ್ಖೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ…ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠವಿಧೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾ, ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿವಿಧೇನಪಿ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾ. ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಸಸಙ್ಖಾರಿಕವಿಧೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಏತ್ತಕೋವ ವಿಭತ್ತಿಹಾರಸಮ್ಪಾತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ನಿಯುತ್ತೋ ವಿಭತ್ತಿಹಾರಸಮ್ಪಾತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯೇನ ಯೇನ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸಭೂತೇನ ವಿಭತ್ತಿಹಾರಸಮ್ಪಾತೇನ ಸುತ್ತಪ್ಪದೇಸತ್ಥಾ ವಿಭತ್ತಾ, ಸೋ ಸೋ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸಭೂತೋ ವಿಭತ್ತಿಹಾರಸಮ್ಪಾತೋ ನಿಯುತ್ತೋತಿ ಯಥಾರಹ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಯುಜ್ಜಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ.

ಇತಿ ವಿಭತ್ತಿಹಾರಸಮ್ಪಾತೇ ಸತ್ತಿಬಲಾನುರೂಪಾ ರಚಿತಾ

ವಿಭಾವನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪನ…ಪೇ… ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ.