೬. ಮಹಾಲಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಬ್ರಾಹ್ಮಣದೂತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೩೫೯. ಏವಂ ಕೂಟದನ್ತಸುತ್ತಂ ಸಂವಣ್ಣೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಹಾಲಿಸುತ್ತಂ ಸಂವಣ್ಣೇನ್ತೋ ಯಥಾನುಪುಬ್ಬಂ ಸಂವಣ್ಣನೋಕಾಸಸ್ಸ ಪತ್ತಭಾವಂ ವಿಭಾವೇತುಂ, ಕೂಟದನ್ತಸುತ್ತಸ್ಸಾನನ್ತರಂ ಸಙ್ಗೀತಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಲಿಸುತ್ತಭಾವಂ ವಾ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ…ಪೇ… ವೇಸಾಲಿಯನ್ತಿ ಮಹಾಲಿಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಸಾಲಭಾವೂಪಗಮನತೋತಿ ಏತ್ಥಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಕಿರ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಮಂಸಪೇಸಿಗಬ್ಭೇನ ದ್ವೇ ದಾರಕಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಧೀತಾ ಚ ಪುತ್ತೋ ಚ, ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿವಾಹೇನ ಸೋಳಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಪುತ್ತಧೀತುವಸೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ದಾರಕಾ ವಿಜಾತಾ. ತತೋ ತೇಸಂ ದಾರಕಾನಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸಪರಿವಾರಾನಂ ಆರಾಮುಯ್ಯಾನನಿವಾಸಟ್ಠಾನಪರಿವಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಗಹೇತುಂ ಅಪ್ಪಹೋನಕತಾಯ ನಗರಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಗಾವುತನ್ತರೇನ ಗಾವುತನ್ತರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು, ಏವಂ ತಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಿಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖೇಪೇನ ವಿಸಾಲಭಾವಮುಪಗತತ್ತಾ ‘‘ವೇಸಾಲೀ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಜಾತಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಸಾಲಭಾವೂಪಗಮನತೋ ವೇಸಾಲೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮಕೇ ನಗರೇ’’ತಿ. ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಚೇತ್ಥ ಮಹಾಸೀಹನಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ, (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೪೬) ರತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ (ಖು. ಪಾ. ಅಟ್ಠ. ವೇಸಾಲಿವತ್ಥು; ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.ರತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ) ಚ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಬಹಿನಗರೇತಿ ನಗರತೋ ಬಹಿ, ನ ಅಮ್ಬಪಾಲಿವನಂ ವಿಯ ಅನ್ತೋನಗರಸ್ಮಿಂ. ಸಯಂಜಾತನ್ತಿ ಸಯಮೇವ ಜಾತಂ ಅರೋಪಿಮಂ. ಮಹನ್ತಭಾವೇನಾತಿ ರುಕ್ಖಗಚ್ಛಾನಂ, ಠಿತೋಕಾಸಸ್ಸ ಚ ಮಹನ್ತಭಾವೇನ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಹಿಮವನ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ. ಯಂ ಪನ ವೇನಯಿಕಾನಂ ಮತೇನ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ –

‘‘ತತ್ಥ ಮಹಾವನಂ ನಾಮ ಸಯಂಜಾತಂ ಅರೋಪಿಮಂ ಸಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಮಹನ್ತಂ ವನಂ. ಕಪಿಲವತ್ಥುಸಾಮನ್ತಾ ಪನ ಮಹಾವನಂ ಹಿಮವನ್ತೇನ ಸಹ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಅಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಂ, ಇದಂ ತಾದಿಸಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೬೨).

ತಂ ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಸಂಯುತ್ತಭಾಣಕಾನಮ್ಪಿ ಸಮಾನಕಥಾ. ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಹಿ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೫೨) ಸಂಯುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೩೭) ತಥೇವ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಪನ ದೀಘಭಾಣಕಾನಂ ಮತೇನ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಚ ‘‘ಅಹುತ್ವಾ’’ತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸಮಾನವಾದೋ ಸಿಯಾತಿ. ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ ಹಂಸಮಣ್ಡಲಾಕಾರಸಙ್ಖಾತಹಂಸವಟ್ಟಕಚ್ಛನ್ನೇನ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾನಿಯಾಮೇನ, ತಥಾ ಕತತ್ತಾ ಪಾಸಾದೋಯೇವ ‘‘ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ತಬ್ಬೋಹಾರೇನ ಪನ ಸಕಲೋಪಿ ಸಙ್ಘಾರಾಮೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೬೨) ತು ಏವಂ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾ ಪನ ಮಹಾವನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕತೇ ಆರಾಮೇ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾ ಹಂಸವಟ್ಟಕಚ್ಛದನೇನ ಕತಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಗನ್ಧಕುಟಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ಕೋಸಲೇಸು ಜಾತಾ, ಭವಾ, ತೇ ವಾ ನಿವಾಸೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕೋಸಲಕಾ. ಏವಂ ಮಾಗಧಕಾ. ಜನಪದವಾಚಿನೋ ಹಿ ಪಾಯತೋ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಪುಥುವಚನಾ. ಯಸ್ಸ ಅಕರಣೇ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಹಾಜಾನಿಯೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಕರಣಂ ಅರಹತೀತಿ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅವಸ್ಸಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ. ಅಕಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಅಸತಿ ಸಮವಾಯೇ, ತಸ್ಮಾ ಸಮವಾಯೇ ಸತಿ ಕತ್ತಬ್ಬತೋ ತಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೩೬೦. ಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾ, ತಾಸಂ ವಸೇನ ‘‘ನಾನಾರಮ್ಮಣಚಾರತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನಾನಾರಮ್ಮಣಪ್ಪವತ್ತಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಭವನ್ತಸ್ಸೇವ ಹಿ ಪಟಿಸೇಧೋ, ನ ಅಸಮ್ಭವನ್ತಸ್ಸ. ಪಟಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ತಥಾ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ. ಸಲ್ಲೀನೋತಿ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಏಕತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ಅಲ್ಲೀನೋ. ನಿಲೀನೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕೀಭಾವ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸಪರಿವಾರತ್ತಾ ಅನೇಕೋಪಿ ತದಾ ಏಕೋ ವಿಯ ಭವತೀತಿ ಏಕೀಭಾವೋ, ತಂ ಏಕೀಭಾವಂ. ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ನಾಗಿತೋ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಠಾನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಓಟ್ಠದ್ಧಲಿಚ್ಛವಿವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೩೬೧. ಅದ್ಧೋಟ್ಠತಾಯಾತಿ ಉಪಡ್ಢೋಟ್ಠತಾಯ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಉತ್ತರೋಟ್ಠಸ್ಸ ಅಪ್ಪಕತಾಯ ತಿರಿಯಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಅದ್ಧಮಪನೀತಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ ಚತ್ತಾರೋ ದನ್ತೇ, ದ್ವೇ ಚ ದಾಠಾ ನ ಛಾದೇತಿ, ತೇನ ನಂ ‘‘ಓಟ್ಠದ್ಧೋ’’ತಿ ವೋಹರತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಧೋ-ಸದ್ದೇನ ಪಾಠಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಓಟ್ಠಸ್ಸ ಓಲಮ್ಬಕತಾಯ ‘‘ಓಟ್ಠಾಧೋ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ತದಯುತ್ತಮೇವ ತಥಾ ಪಾಠಸ್ಸ ಅದಿಸ್ಸನತೋ, ಆಚರಿಯೇನ (ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೩೬೧) ಚ ಅವಣ್ಣಿತತ್ತಾ. ಅಯಂ ಕಿರ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ದಾಯಕೋ ದಾನಪತಿ ಸದ್ಧೋ ಪಸನ್ನೋ ಬುದ್ಧಮಾಮಕೋ ಧಮ್ಮಸಙ್ಘಮಾಮಕೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುರೇಭತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಖನ್ಧಕೇ, (ಮಹಾವ. ೨೮೯) ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತೇ (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೬೧) ಚ ಆಗತನಯೇನ ‘‘ನೀಲಪೀತಾದಿ…ಪೇ… ತಾವತಿಂಸಪರಿಸಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ಪನ ವೇಸಾಲೀ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಇದ್ಧಾ ಚೇವ ವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಾ ಚ ಅಹೋಸಿ. ತತ್ಥ ಹಿ ರಾಜೂನಮೇವ ಸತ್ತ ಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಸತ್ತ ಸತಾನಿ, ಸತ್ತ ಚ ರಾಜಾನೋ ಅಹೇಸುಂ, ತಥಾ ಯುವರಾಜಸೇನಾಪತಿಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪಭುತೀನಮ್ಪಿ, ಪಾಸಾದಕೂಟಾಗಾರಆರಾಮಪೋಕ್ಖರಣಿಆದಯೋಪಿ ತಪ್ಪರಿಮಾಣಾಯೇವ, ಬಹುಜನಾ, ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಾ, ಸುಭಿಕ್ಖಾ ಚ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಹತಿಯಾ ಲಿಚ್ಛವಿಪರಿಸಾಯಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ಕುಲಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಾನಂ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಮಂಸಪೇಸಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತದಾರಕಾನಂ ತಾಪಸೇನ ಪಾಯಿತಂ ಯಂ ಖೀರಂ ಉದರಂ ಪವಿಸತಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಮಣಿಭಾಜನಗತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ಚರಿಮಕಭವೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ವಿಯ ಉದರಚ್ಛವಿಯಾ ಅತಿವಿಪ್ಪಸನ್ನತಾಯ ತೇ ನಿಚ್ಛವೀ ಅಹೇಸುಂ. ಅಪರೇ ಪನಾಹು ‘‘ಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ವಿಯ ನೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಲೀನಾ ಛವಿ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ಏವಂ ತೇ ನಿಚ್ಛವಿತಾಯ ವಾ ಲೀನಚ್ಛವಿತಾಯ ವಾ ಲಿಚ್ಛವೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಂಸು, ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಚೇತ್ಥ ಪದಸಿದ್ಧಿ, ತಬ್ಬಂಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಲಿಚ್ಛವಯೋ ನಾಮ ಜಾತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಲಿಚ್ಛವಿಪರಿಸಾಯಾ’’ತಿ, ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜೂನಂ, ಲಿಚ್ಛವಿವಂಸಭೂತಾಯ ವಾ ಪರಿಸಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ಲಾತಿ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಮಹಾಲಿ ಯಥಾ ‘‘ಭದ್ದಾಲೀ’’ತಿ. ಮೂಲನಾಮನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಕತನಾಮಂ.

೩೬೨. ಸಾಸನೇ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತೋತಿ ಭಾವನಮನುಯುತ್ತೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸೀಹಸಮಾನವುತ್ತಿನೋಪಿ ಭಗವತೋ ಪರಿಸಾಯ ಮಹತ್ತೇ ಸತಿ ತದಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಂ ಪವತ್ತಿಯಮಾನಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ವಿಸೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಹನ್ತೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಭಾವಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಅಯಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಥೂಲಸರೀರೋತಿ ವಠರಸರೀರೋ. ಥೇರಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಭಾವತೋ ‘‘ಆಲಸಿಯಭಾವೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ವಾಸನಾಲೇಸಂ ಪನ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಈಸಕಂ ಅಪ್ಪಹೀನೋ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಸಾವಕಾನಂ ಬುದ್ಧಾನಮಿವ ಸವಾಸನಾ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ಯಥಾವುತ್ತಂ ಪಾಸಾದಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಕೂಟಾಗಾರಮಹಾಗೇಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಾಚೀನಮುಖಾತಿ ಪಾಚೀನಪಮುಖಾ.

೩೬೩. ವಿನೇಯ್ಯಜನಾನುಪರೋಧೇನ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಪಟಿಹಾರಿಯವಿಜಮ್ಭನಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಥ ಖೋ’’ತಿಆದಿ. ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನವೇಲಾಯಞ್ಹಿ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾ ಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ಆವೇಳಾವೇಳಾ ಯಮಲಾ ಯಮಲಾ ಹುತ್ವಾ ಸವಿಸೇಸಂ ಪಭಸ್ಸರಾ ವಿನಿಚ್ಛರಿಂಸು. ತಾಹಿ ‘‘ಭಗವಾ ನಿಕ್ಖಮತೀ’’ತಿ ಸಮಾರೋಚಿತಮಿವ ನಿಕ್ಖಮನಂ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಂಸೂಚಿತನಿಕ್ಖಮನೋ’’ತಿ.

೩೬೪. ‘‘ಅಜ್ಜಾ’’ತಿ ವುತ್ತದಿವಸತೋ ಅತೀತಮನನ್ತರಂ ಹಿಯ್ಯೋದಿವಸಂ ಪುರಿಮಂ ನಾಮ, ತಥಾ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತದಿವಸತೋ ಪರಂ ಪುರಿಮತರಂ ಅತಿಸಯೇನ ಪುರಿಮತ್ತಾ. ಇತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ದಿವಸೇಸು ವವತ್ಥಿತೋ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಪುರಿಮಪುರಿಮತರಭಾವೋ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಯದೇತ್ಥ ‘‘ಪುರಿಮತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತತೋ ಪಭುತಿ ಯಂ ಯಂ ಓರಂ, ತಂ ತಂ ಪುರಿಮಂ. ಯಂ ಯಂ ಪರಂ, ತಂ ತಂ ಪುರಿಮತರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಓರಪಾರಭಾವಸ್ಸ ವಿಯ, ಹಿ ದಿಸಾವಿದಿಸಾಭಾವಸ್ಸ ವಿಯ ಚ ಪುರಿಮಪುರಿಮತರಭಾವಸ್ಸ ಅಪೇಕ್ಖಾಸಿದ್ಧಿ. ಮೂಲದಿವಸತೋತಿಆದಿದಿವಸತೋ. ಅಗ್ಗೇತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ಉಪಯೋಗವಚನಸ್ಸ ವಾ ಏ-ಕಾರಾದೇಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ, ಪಠಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಪನೇತ್ಥ ಪರಾ ಅತೀತಾ ಕೋಟಿಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಕೋಟಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ಯಂ-ಸದ್ದೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ನಿಪಾತೋ, ತಪ್ಪಯೋಗೇನ ಚಾಯಂ ‘‘ವಿಹರಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನಪಯೋಗೋ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ಅತೀತವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಾವ ವಿಹಾಸಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ದಿವಸಸ್ಸ. ಪಠಮವಿಕಪ್ಪೇ ‘‘ವಿಹರಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ‘‘ಯದಗ್ಗೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಜುಕಂ ತಾವ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ನಚಿರಂ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಪಮಾಣವಚನಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೇ ಪನ ‘‘ನಚಿರಂ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಇಮೇಹಿಪಿ ಕುಟಿಲಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ. ನಚಿರನ್ತಿ ಚೇತಂ ಭಾವನಪುಂಸಕಂ, ಅಚ್ಚನ್ತಸಞ್ಞೋಗಂ ವಾ. ತಞ್ಹಿ ಪಮಾಣತೋ ವಿಸೇಸೇತುಂ ‘‘ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ವದತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಚಿರಂ ವಿಹಾಸಿಂ ತೀಣಿಯೇವ ವಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ.

ಅಯನ್ತಿ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ. ಪಿಯಜಾತಿಕಾನೀತಿ ಇಟ್ಠಸಭಾವಾನಿ. ಸಾತಜಾತಿಕಾನೀತಿ ಮಧುರಸಭಾವಾನಿ. ಮಧುರಸದಿಸತಾಯ ಹಿ ‘‘ಮಧುರ’’ನ್ತಿ ಮನೋರಮಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಕಾಮೇನ ಉಪಸಂಹಿತಾನೀತಿ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾನಿ, ಕಾಮನೀಯಾನಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಮಸ್ಸಾದಯುತ್ತಾನೀ’’ತಿ, ಆರಮ್ಮಣಿಕೇನ ಕಾಮಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಸ್ಸಾದೇನ ಸಞ್ಞುತ್ತಾನಿ, ಕಾಮಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವಾ ಅಸ್ಸಾದಸ್ಸ ಯೋಗ್ಯಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸರೀರಸಣ್ಠಾನೇತಿ ಸರೀರಬಿಮ್ಬೇ, ಆಧಾರೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮಂ. ತಸ್ಮಾ ಸದ್ದೇನಾತಿ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಸದ್ದೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿಚ ವಿನಾ ಪಾಠಸೇಸಂ ಭವಿತಬ್ಬಪದೇನೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ಮಧುರೇನಾತಿ ಇಟ್ಠೇನ ಸಾತೇನ. ಕಣ್ಣಸಕ್ಖಲಿಯನ್ತಿ ಕಣ್ಣಪಟ್ಟಿಕಾಯಂ.

ಏತ್ತಾವತಾತಿ ದಿಬ್ಬಸೋತಞಾಣಪರಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕಥನಮತ್ತೇನ. ‘‘ಅತ್ತನಾ ಞಾತಮ್ಪಿ ನ ಕಥೇತಿ, ಕಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ಕುಜ್ಝನ್ತೋ ಭಗವತಿ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ಸಹ ಕುಜ್ಝನೇನೇವ ಚೇಸ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಹಾಯಿ. ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ ಮಯ್ಹಂ ತಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ನ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಪರಿವಿಚಾರೇನ್ತೋ ಅಯೋನಿಸೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನವಸೇನ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಅನುಕ್ಕಮೇನಾತಿ ಪಾಥಿಕಸುತ್ತೇ, (ದೀ. ನಿ. ೩.೩ ಆದಯೋ) ಮಹಾಸೀಹನಾದಸುತ್ತೇ (ದೀ. ನಿ. ೧.೩೮೧) ಚ ಆಗತನಯೇನ ತಂ ತಂ ಅಯುತ್ತಮೇವ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ, ಭಾಸನ್ತೋ, ಕರೋನ್ತೋ ಚ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಭಗವತಿ ಬದ್ಧಾಘಾತತಾಯ ಸಾಸನೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಕಥೇತಿ.

ಏಕಂಸಭಾವಿತಸಮಾಧಿವಣ್ಣನಾ

೩೬೬-೩೭೧. ಏಕಂಸಾಯಾತಿ ತದತ್ಥೇ ಚತುತ್ಥೀವಚನಂ, ಏಕಂಸತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಂಸಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಕೋಟ್ಠಾಸಪರಿಯಾಯೋ, ಸೋ ಚ ಅಧಿಕಾರತೋ ದಿಬ್ಬರೂಪದಸ್ಸನದಿಬ್ಬಸದ್ದಸವನವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ವಾ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪನೇ ಏಕಂಸಸ್ಸೇವಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಅನುದಿಸಾಯಾತಿ ಪುರತ್ಥಿಮದಕ್ಖಿಣಾದಿಭೇದಾಯ ಚತುಬ್ಬಿಧಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ. ಉಭಯಕೋಟ್ಠಾಸಾಯಾತಿ ದಿಬ್ಬರೂಪದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ದಿಬ್ಬಸದ್ದಸವನತ್ಥಞ್ಚ. ಭಾವಿತೋತಿ ಯಥಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ, ದಿಬ್ಬಸೋತಞಾಣಞ್ಚ ಸಮಧಿಗತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಭಾವಿತೋ. ತಯಿದಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಪರಿಕಮ್ಮಕರಣೇನ ಇಜ್ಝನ್ತೀಸು ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಏಕಜ್ಝಂ ಇಜ್ಝನ್ತೀಸುಪಿ ಕಮೇನೇವ ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿ ಭವತಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ಹಿ ‘‘ದಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ರೂಪಾನಂ ದಸ್ಸನಾಯ, ದಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಸದ್ದಾನಂ ಸವನಾಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ಏಕಸ್ಸ ಉಭಯಸಮತ್ಥತಾಸನ್ದಸ್ಸನಮೇವ, ನ ಏಕಜ್ಝಂ ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿಸಮ್ಭವಸನ್ದಸ್ಸನಂ. ‘‘ಏಕಂಸಭಾವಿತೋ ಸಮಾಧಿ ಹೇತೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಾಯ ಏವ ಪರಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ದಿಬ್ಬಸದ್ದಂ ನಾಸ್ಸೋಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೩೭೨. ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣತೋ ದಿಬ್ಬಸೋತಞಾಣಮೇವ ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಮಹಾಲಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಂ ದಿಬ್ಬಸೋತೇನ…ಪೇ… ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ. ಅಪಣ್ಣಕನ್ತಿ ಅವಿರಜ್ಝನಕಂ, ಅನವಜ್ಜಂ ವಾ. ಸಮಾಧಿಯೇವ ಭಾವೇತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿಭಾವನಾ. ‘‘ದಿಬ್ಬಸೋತಞಾಣಂ ಸೇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೇನ ಚ ತೇನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಮ್ಪಿ ದಿಬ್ಬಸೋತೇನೇವ ಸಹ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏತಾಸಂ ನೂನ ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಥುವಚನೇನ ಪುಚ್ಛಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಭಯಂಸಭಾವಿತಾನಂ ಸಮಾಧೀನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಬಾಹಿರಾ ಏತಾ ಸಮಾಧಿಭಾವನಾ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತಾ. ತಾ ಹಿ ಇತೋ ಬಾಹಿರಕಾನಮ್ಪಿ ಇಜ್ಝನ್ತಿ. ನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಭಗವತಾ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಭಾವೇನ ಅಪ್ಪವೇದಿತತ್ತಾ. ನ ಹಿ ತೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ವಿಯ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾ. ಯದತ್ಥನ್ತಿ ಯೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ, ಅಭೇದೇಪಿ ಭೇದವಚನಮೇತಂ, ಯಸ್ಸ ವಾ ವಿಸೇಸನಭೂತಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ. ತೇತಿ ಅರಿಯಫಲಧಮ್ಮೇ. ‘‘ತ’’ನ್ತಿಪಿ ಅಧುನಾ ಪಾಠೋ. ತೇ ಹಿ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಾ, ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ ಮಹಾಲಿ ಅಞ್ಞೇವ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಯೇಸಂ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಹೇತು ಭಿಕ್ಖೂ ಮಯಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತೀ’’ತಿ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಧಮ್ಮಾ ಚ ಇಧ ವುತ್ತಾ.

ಚತುಅರಿಯಫಲವಣ್ಣನಾ

೩೭೩. ಸಂಯೋಜೇನ್ತೀತಿ ಬನ್ಧೇನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಭಯೇ ಸಂಯೋಜನತೋ ತತ್ಥ ಸತ್ತೇ ಸಂಯೋಜೇನ್ತಿ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ. ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ವಟ್ಟದುಕ್ಖಮಯೇ ರಥೇ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ನ ಪೋರಾಣೋ ತಥಾ ಆಚರಿಯೇನ ಅವಣ್ಣಿತತ್ತಾ. ಮಗ್ಗಸೋತಂ ಆಪನ್ನೋ, ನ ಪಸಾದಾದಿಸೋತಂ. ‘‘ಸೋತೋತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಆಪನ್ನೋತಿ ಚ ಆದಿತೋ ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಆ-ಉಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಆದಿಕಮ್ಮನಿ ಪವತ್ತನತೋ, ಇದಂ ಪನ ಫಲಟ್ಠವಸೇನ ವದತಿ. ಅತೀತಕಾಲವಚನಞ್ಹೇತಂ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ಮಗ್ಗಸೋತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ತೇನೇವಾಹ ದಕ್ಖಿಣವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನೇ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೇ ದಾನಂ ದೇತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೭೯) ಅಪತನಧಮ್ಮೋತಿ ಅನುಪಪಜ್ಜನಸಭಾವೋ. ಧಮ್ಮನಿಯಾಮೇನಾತಿ ಉಪರಿಮಗ್ಗಧಮ್ಮನಿಯಾಮೇನ. ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತೇನ ಸತ್ತಮಭವತೋ ಉಪರಿ ಅನುಪಪಜ್ಜನಧಮ್ಮತಾಯ ವಾ ನಿಯತೋತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಮುತ್ತಕನಯೋ. ಪರಂ ಅಯನಂ ಪರಾಗತಿ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನೇನಾತಿ ಪುನ ತತಿಯಸಮಾಸವಚನಂ, ವಾ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ.

ತನುತ್ತಂ ನಾಮ ಪವತ್ತಿಯಾ ಮನ್ದತಾ, ವಿರಳತಾ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತನುತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ. ಕರಹಚೀತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಪರಿಯಾಯವಚನಂ ವಾ. ‘‘ಓರೇನ ಚೇ ಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೬೨೭) ವಿಯ ಓರ-ಸದ್ದೋ ನ ಅತಿರೇಕತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಿಯಾನ’’ನ್ತಿ, ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಸ್ಸ ಕಾಮಭವಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಹಿತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸುದ್ಧಾವಾಸಭೂಮಿಯ’’ನ್ತಿ ತೇಸಂ ಉಪಪತ್ತಿಟ್ಠಾನದಸ್ಸನಂ. ಓಪಪಾತಿಕೋತಿ ಉಪಪಾತಿಕೋ ಉಪಪಾತನೇ ಸಾಧುಕಾರೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೇಸಯೋನಿಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮೋತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಭಾವೋ. ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ವಿಮುತ್ತಿ, ಚಿತ್ತಮೇವ ವಿಮುತ್ತಿ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಚಿತ್ತಸೀಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಸಮಾಧಿ ಗಹಿತೋ ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ, ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩, ೧೯೨; ಪೇಟಕೋ. ೨೨; ಮಿ. ಪ. ೧.೧.೯) ವಿಯ. ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅರಹತ್ತಫಲಪಞ್ಞಾವ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ. ಸಾಮನ್ತಿ ಅತ್ತನಾವ, ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಭಿಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತ್ವಾದಿಪಚ್ಚಯಕಾರಿಯಸ್ಸ ಯ-ಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ನಾ-ವಚನಕಾರಿಯಸ್ಸಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಚ್ಛೀತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖತ್ಥೇ ನೇಪಾತಿಕಂ. ಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣಂ ನಾಮ ಅನುಸ್ಸವಾಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾದಿಕೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸರೂಪತೋ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಂ.

ಅರಿಯಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೩೭೪-೫. ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾತಿ ಆಕಾಸಮಗ್ಗೇನ ಡೇತ್ವಾ. ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ ಅರಿಯಾಸಾವಕೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಅರಿಯಫಲಞ್ಚ ಏತಾಯಾತಿ ಪಟಿಪದಾ, ಸಾ ಚ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಏವಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾನಾಮೇನ ಇಧ ವುತ್ತೋ. ಆತತವಿತತಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಂ. ದಿಸಾವಿದಿಸಾನಿವಿಟ್ಠಪದೇಸೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ. ಅಟ್ಠಙ್ಗತೋ ಮುತ್ತೋ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ನಾಮ ಮಗ್ಗೋ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠಙ್ಗಮತ್ತೋಯೇವಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ನ ಹಿ ಅವಯವವಿನಿಮುತ್ತೋ ಸಮುದಾಯೋ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಟ್ಠ ಅಙ್ಗಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸಮಾಸಂ ಅಕತ್ವಾ ‘ಅಟ್ಠ ಅಙ್ಗಾನಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ, ತಾನಿ ಅಸ್ಸ ಸನ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ’ತಿ ಸಮಾಸಗಬ್ಭತದ್ಧಿತವಸೇನ ಪದಸಿದ್ಧಿ ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೩೭೪, ೩೭೫) ಆಚರಿಯೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚೇತ್ಥ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸಮಾಸೇ ಹಿ ಕತೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಾನಂ ಭೇದೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಪರಿಯಾಯಂ ಕತ್ವಾಪಿ ನಿಯಮೇತುಂ ಬ್ಯಾಸೇ ಉಭಯಪದತ್ಥಪರಭಾವೇನ ಸಹೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿತೋ. ಸಮಾಸಗಬ್ಭೇ ಪನ ತದ್ಧಿತೇ ಕತೇ ಸಕ್ಕಾ ಏವ ತೇಸಂ ಭೇದೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಪರಿಯಾಯಂ ಕತ್ವಾ ನಿಯಮೇತುಂ ಸಮಾಸೇ ಉತ್ತರಪದತ್ಥಪರಭಾವೇನ ವಿನಾವ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿತೋ. ಏಕತ್ಥಿಭಾವಲಕ್ಖಣೋ ಹಿ ಸಮಾಸೋತಿ. ಧಮ್ಮದಾಯಾದಸುತ್ತನ್ತಟೀಕಾಯಂ ಪನ ಆಚರಿಯೇನೇವ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಮಗ್ಗಙ್ಗಸಮುದಾಯೇ ಮಗ್ಗವೋಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಸಮುದಾಯೋ ಚ ಸಮುದಾಯೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಅವಯವಭೂತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಅಙ್ಗಾನಿ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ’’ತಿ. ಪಠಮನಯೇ ಚೇತ್ಥ ಅಙ್ಗಿನಾ ಅಙ್ಗಸ್ಸ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ದುತಿಯನಯೇ ಪನ ಅಙ್ಗೇನ ಅಙ್ಗಿನೋತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ.

ಇದಾನಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗೇ ಲಕ್ಖಣತೋ, ಕಿಚ್ಚಖಣಾರಮ್ಮಣಭೇದಕಮತೋ ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಮ್ಮಾದಸ್ಸನಲಕ್ಖಣಾತಿ ಅವಿಪರೀತಂ ಯಾಥಾವತೋ ಚತುನ್ನಮರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಮೇವ ದಸ್ಸನಸಭಾವಾ. ಸಮ್ಮಾ ಅಭಿನಿರೋಪನಲಕ್ಖಣೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವಿಪರೀತಮಭಿನಿರೋಪನಸಭಾವೋ. ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಗ್ಗಹಣಲಕ್ಖಣಾತಿ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಾಚಾ ಜನೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ತಬ್ಬಿಪಕ್ಖತೋ ವಿರತಿಸಭಾವಾ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಭೇದಕರಮಿಚ್ಛಾವಾಚಪ್ಪಹಾನೇನ ಜನೇ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಕಿಚ್ಚವತೀ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅವಿಪರೀತಂ ಪರಿಗ್ಗಹಣಸಭಾವಾ. ಸಮ್ಮಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪನಲಕ್ಖಣೋತಿ ಯಥಾ ಚೀವರಕಮ್ಮಾದಿಕೋ ಕಮ್ಮನ್ತೋ ಏಕಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತಂತಂಕಿರಿಯಾನಿಪ್ಫಾದಕೋ ವಾ ಚೇತನಾಸಙ್ಖಾತೋ ಕಮ್ಮನ್ತೋ ಹತ್ಥಪಾದಚಲನಾದಿಕಂ ಕಿರಿಯಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಏವಂ ಸಾವಜ್ಜಕತ್ತಬ್ಬಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾಪಕಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತಪ್ಪಹಾನೇನ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ನಿರವಜ್ಜಸಮುಟ್ಠಾಪನಕಿಚ್ಚವಾ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಏವ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅವಿಪರೀತಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪನಸಭಾವೋ. ಸಮ್ಮಾ ವೋದಾಪನಲಕ್ಖಣೋತಿ ಕಾಯವಾಚಾನಂ, ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಚ ಸಂಕಿಲೇಸಭೂತಮಿಚ್ಛಾಜೀವಪ್ಪಹಾನೇನ ಅವಿಪರೀತಂ ವೋದಾಪನಸಭಾವೋ. ಸಮ್ಮಾ ಪಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣೋತಿ ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸಪಕ್ಖೇ ಪತಿತುಮದತ್ವಾ ಅವಿಪರೀತಂ ಪಗ್ಗಹಣಸಭಾವೋ. ಸಮ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣಾತಿ ತಾದಿಭಾವಲಕ್ಖಣೇನ ಅವಿಪರೀತಂ ತತ್ಥ ಉಪಟ್ಠಾನಸಭಾವೋ. ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಾನಲಕ್ಖಣೋತಿ ವಿಕ್ಖೇಪವಿದ್ಧಂಸನೇನ ಅವಿಪರೀತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮಾದಹನಸಭಾವೋ.

ಸಹಜೇಕಟ್ಠತಾಯ ದಿಟ್ಠೇಕಟ್ಠಾ ಅವಿಜ್ಜಾದಯೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿತೋ ಅಞ್ಞೇ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚನೀಕಕಿಲೇಸಾ ನಾಮ. ಪಸ್ಸತೀತಿ ಪಕಾಸೇತಿ ಕಿಚ್ಚಪಟಿವೇಧೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಪ್ಪಟಿ…ಪೇ… ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ’’ತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ತಸ್ಸಾ ಪಸ್ಸನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ತೇನೇವ ಹಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಙ್ಗೇನ ತತ್ಥ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಪವತ್ತತಿ. ಪುರಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಸಬ್ಬೇಸಮೇವ ಸಾಧಾರಣಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋಪೀ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ತಥೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚನೀಕಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಇದಮನುಕಡ್ಢತಿ.

ಪುಬ್ಬಭಾಗೇತಿ ಉಪಚಾರಕ್ಖಣೇ. ಉಪಚಾರಭಾವನಾವಸೇನ ಅನೇಕವಾರಂ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕತ್ತಾ ನಾನಕ್ಖಣಾ. ಅನಿಚ್ಚಾದಿಲಕ್ಖಣವಿಸಯತ್ತಾ ನಾನಾರಮ್ಮಣಾ. ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕತ್ತಾ ಏಕಕ್ಖಣಾ. ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಏಕಾರಮ್ಮಣಾ. ಕಿಚ್ಚತೋತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ದುಕ್ಖಾದಿಞಾಣೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬೇನ ಇಧ ಸಾತಿಸಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ಕಿಚ್ಚೇನ, ಇಮಸ್ಸೇವ ವಾ ಞಾಣಸ್ಸ ದುಕ್ಖಾದಿಪ್ಪಕಾಸನಕಿಚ್ಚೇನ. ಚತ್ತಾರಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ.ತೀಣಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ ಕಾಮಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಿಪ್ಪಹಾನನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ. ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ವಿರತಿಚೇತನಾ, ಸಬ್ಬೇ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೭೦೪) ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪನ ಪಧಾನಾನಂ ವಿರತಿಚೇತನಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ವಿರತಿಯೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಚೇತನಾಯೋಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಮುಸಾವಾದಾದೀಹಿ ವಿರಮಣಕಾಲೇ ವಾ ವಿರತಿಯೋ, ಸುಭಾಸಿತಾದಿವಾಚಾಭಾಸನಾದಿಕಾಲೇ ಚೇತನಾಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಚೇತನಾನಂ ಅಮಗ್ಗಙ್ಗತ್ತಾ ‘‘ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ವಿರತಿಯೋವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏಕಸ್ಸೇವ ಞಾಣಸ್ಸ ದುಕ್ಖಾದಿಞಾಣತಾ ವಿಯ, ಏಕಾಯೇವ ವಿರತಿಯಾ ಮುಸಾವಾದಾದಿವಿರತಿಭಾವೋ ವಿಯ ಚ ಏಕಾಯ ಏವ ಚೇತನಾಯ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಿಕಿಚ್ಚತ್ತಯಸಾಧನಾಸಮ್ಭವೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಿಭಾವಾಸಿದ್ಧಿತೋ, ತಂಸಿದ್ಧಿಯಞ್ಚ ಅಙ್ಗತ್ತಯತ್ತಾಸಿದ್ಧಿತೋ ಚ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇಮಿನಾ ಚೇತಾಸಂ ದುವಿಧತಂ, ಅಭೇದತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಸತಿಪಟ್ಠಾನವಸೇನಾತಿ ಚತುಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವವಸೇನ.

ಯದಿಪಿ ಸಮಾಧಿಉಪಕಾರಕಾನಂ ಅಭಿನಿರೋಪನಾ ನುಮಜ್ಜನಸಮ್ಪಿಯಾಯನು ಪಬ್ರೂಹನಸನ್ತಾನಂ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಪೀತಿಸುಖೋಪೇಕ್ಖಾನಂ ವಸೇನ ಚತೂಹಿ ಝಾನೇಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ವಿಭತ್ತೋ, ತಥಾಪಿ ವಾಯಾಮೋ ವಿಯ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಕುಸಲಾನುಪ್ಪಾದನಾದಿಚತುವಾಯಾಮಕಿಚ್ಚಂ, ಸತಿ ವಿಯ ಚ ಅಸುಭಾಸುಖಾನಿಚ್ಚಾನತ್ತಭೂತೇಸು ಕಾಯಾದೀಸು ಸುಭಾದಿಸಞ್ಞಾಪಹಾನಚತುಸತಿಕಿಚ್ಚಂ ಏಕೋವ ಸಮಾಧಿ ಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿಕಿಚ್ಚಂ ನ ಸಾಧೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಪಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ ಏವ. ತಥಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಪಿ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ ಏವ. ತಥಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಪಿ ತತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ ತತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ ಏವ. ತಥಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಪಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ ಏವ. ತಥಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಪಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಯೇವಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಪಞ್ಞಾಪಜ್ಜೋತತ್ತಾ ಅವಿಜ್ಜಾನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಸತ್ಥತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಚೋರೇ ಘಾತೇನ್ತೋತಿ ಯಥಾರಹಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅನಾದಿಮತಿ ಸಂಸಾರೇ ಇಮಿನಾ ಯೋಗಿನಾ ಕದಾಚಿಪಿ ಅಸಮುಗ್ಘಾಟಿತಪುಬ್ಬೋ ಕಿಲೇಸಗಣೋ, ತಸ್ಸ ಸಮುಗ್ಘಾಟಕೋ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ. ಅಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಹೋತಿ ಬಹೂಪಕಾರಾ, ತಸ್ಮಾ. ತದೇವ ಬಹೂಪಕಾರತಂ ಕಾರಣಭಾವೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೋಗಿನೋ ಬಹೂಪಕಾರತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ. ‘‘ಬಹೂಪಕಾರೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಬಹೂಪಕಾರತಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಯಂ ತಮ್ಬಕಂಸಾದಿಮಯತ್ತಾ ಕೂಟೋ. ತಂಪರಿಹರಣತೋ ಮಹಾಸಾರತಾಯ ಛೇಕೋ. ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ಹೇರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಸ್ವಾ ಕಹಾಪಣವಿಭಾಗಜಾನನೇ ಕಿರಿಯಾಸಾಧಕತಮಭಾವೇನ ಕರಣನ್ತರಂ ಬಹುಕಾರಂ ಯದಿದಂ ಹತ್ಥೋ, ಏವಂ ಯೋಗಿನೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮವಿಭಾಗಜಾನನೇ ಪುಬ್ಬಚಾರೀಭಾವೇನ ಧಮ್ಮನ್ತರಂ ಬಹುಕಾರಂ ಯದಿದಂ ವಿತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೇತ್ವಾವ ಪಞ್ಞಾಯ ತದವಬೋಧತೋ. ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಬಹುಕಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ದುತಿಯಉಪಮಾಯಂ ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ತಚ್ಛಕೋ ಪರೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಂ ವಾಸಿಯಾ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ಗೇಹಾದಿಕರಣಕಮ್ಮೇ ಉಪನೇತಿ, ಏವಂ ಯೋಗೀ ವಿತಕ್ಕೇನ ಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ ವಿತಕ್ಕೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಧಮ್ಮೇ ಯಾಥಾವತೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಾದಿಕಮ್ಮೇ ಉಪನೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ವಚೀಭೇದಸ್ಸ ಉಪಕಾರಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜವಚೀಭೇದೇ ನಿವತ್ತನಪವತ್ತನಕರಾಯ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಯಪಿ ಉಪಕಾರಕೋವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸ್ವಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿ. ‘‘ಯಥಾಹಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಿಸಾಖಸ್ಸ ನಾಮ ಗಹಪತಿನೋ ವುತ್ತಂ ಚೂಳವೇದಲ್ಲಸುತ್ತಪದಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೪) ಸಾಧಕಭಾವೇನ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಿನ್ದತೀತಿ ನಿಚ್ಛಾರೇತಿ.

ವಚೀಭೇದನಿಯಾಮಿಕಾ ವಾಚಾ ಕಾಯಿಕಕಿರಿಯಾನಿಯಾಮಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಉಪಕಾರಿಕಾತಿ ತದತ್ಥಂ ಲೋಕತೋ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಉಭಯಂ ಸುಚರಿತನ್ತಿ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ, ವಚೀಸುಚರಿತಞ್ಚ. ಆಜೀವಟ್ಠಮಕಸೀಲಂ ನಾಮ ಚತುಬ್ಬಿಧವಚೀಸುಚರಿತತಿವಿಧಕಾಯಸುಚರಿತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವಂ ಅಟ್ಠಮಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಸೀಲಂ. ಯಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಆಜೀವೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತದುಭಯಾನನ್ತರನ್ತಿ ದುಚ್ಚರಿತದ್ವಯಪ್ಪಹಾಯಕಸ್ಸ ಸುಚರಿತದ್ವಯಪಾರಿಪೂರಿಹೇತುಭೂತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತದ್ವಯಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ. ಸುತ್ತಪಮತ್ತೇನಾತಿ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಸುತ್ತೇನ, ಪಮತ್ತೇನ ಚ. ಇದಂ ವೀರಿಯನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವೀರಿಯಂ. ಕಾಯಾದೀಸೂತಿ ಕಾಯವೇದನಾಚಿತ್ತಧಮ್ಮೇಸು. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಮತಾದಯೋ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಉಪಕಾರಕಾ. ತಬ್ಬಿಧುರಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನುಪಕಾರಕಾ. ಗತಿಯೋತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯೋ, ಕಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವೇ ವಾ. ಸಮನ್ವೇಸಿತ್ವಾತಿ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ, ಹೇತುಮ್ಹಿ ಚಾಯಂ ತ್ವಾಪಚ್ಚಯೋ.

ದ್ವೇಪಬ್ಬಜಿತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೩೭೬-೭. ಕಸ್ಮಾ ಆರದ್ಧನ್ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ‘‘ಅಯಂ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ ತೇನ ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುಸನ್ಧಿವಸೇನಾಯಂ ಉಪರಿ ದೇಸನಾ ಪವತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾತಿ ತಥಾಲದ್ಧಿಕತ್ತಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಲಿಚ್ಛವಿರಞ್ಞೋ. ದೇಸನಾಯನ್ತಿ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಾಯ ಸುಞ್ಞತಪಟಿಸಞ್ಞುತ್ತಾಯ ಯಥಾದೇಸಿತದೇಸನಾಯ. ನಾಧಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ನ ಸದ್ದಹತಿ ನ ಪಸೀದತಿ. ತನ್ತಿಧಮ್ಮಂ ನಾಮ ಕಥೇನ್ತೋತಿ ಯೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮೋ ಕಥೀಯತಿ, ತತ್ಥ ತೇಸಂ ಅಸತಿಪಿ ಮಗ್ಗಪಟಿವೇಧೇ ಕೇವಲಂ ಸಾಸನೇ ಪವೇಣೀಭೂತಂ, ಪರಿಯತ್ತಿಭೂತಂ ವಾ ತನ್ತಿಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೋ, ತೇನ ತದಾ ತೇಸಂ ಮಗ್ಗಪಟಿವೇಧಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವರೂಪಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಅವಿಪರೀತದೇಸನತಾಯ ಏವಂಪಾಕಟಧಮ್ಮಕಾಯಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಸಮಧಿಗಮೇನ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಏತಂ ‘‘ತಂ ಜೀವ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಉಚ್ಛೇದಾದಿಗಹಣಂ ಅಪಿ ನು ಯುತ್ತನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ, ಲದ್ಧಿಯಾ ಪನ ಝಾನಾಧಿಗಮಮತ್ತೇನ ನ ತಾವ ವಿವೇಚಿತತ್ತಾ ‘‘ಯುತ್ತಮಸ್ಸೇತ’’ನ್ತಿ ತೇಹಿ ವುತ್ತೇ ಝಾನಲಾಭಿನೋಪೇತಂ ಗಹಣಂ ಅಯುತ್ತಮೇವಾತಿ ತಂ ಉಚ್ಛೇದವಾದಂ, ಸಸ್ಸತವಾದಂ ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಖೋ…ಪೇ… ನ ವದಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥೋ. ಏತನ್ತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಕಂ. ಏವನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ. ಅಥ ಚ ಪನಾತಿ ಏವಂ ಜಾನನತೋ, ಪಸ್ಸನತೋ ಚ. ಕಾಮಂ ವಿಪಸ್ಸಕಾದಿದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ಕತಂ, ಅರಹತ್ತಕೂಟೇನ ಪನ ದೇಸನಾ ನಿಟ್ಠಾಪಿತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉತ್ತರಿ ಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇ ಹಿ ದ್ವೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ವಿಪಸ್ಸಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ನ ಕಲ್ಲಂ ತಸ್ಸೇತಂ ವಚನಾಯಾ’’ತಿ ಅವೋಚುಂ. ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಅತ್ತಮನಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ನ ವುತ್ತಂ, ‘‘ನ ಕಲ್ಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಚನೇನೇವ ತೇಸಂ ಅತ್ತಮನತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ತೇ ಮಮಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಖೀಣಾಸವೋ ವಿಗತಸಮ್ಮೋಹೋ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ತಥಾ ವತ್ತುಮಯುತ್ತನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನನಿಚ್ಛಯತಾಯ ತಂ ಮಮ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತಮನಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋಪಿ ಖೋ ಲಿಚ್ಛವಿ ರಾಜಾ ತೇ ವಿಯ ತಥಾಸಞ್ಜಾತನಿಚ್ಛಯತ್ತಾ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸೋಪಿ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ಅವಿಭತ್ತಂ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಇತಿ ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಪರಮಸುಖುಮಗಮ್ಭೀರದುರನುಬೋಧತ್ಥಪರಿದೀಪನಾಯ ಸುವಿಮಲವಿಪುಲಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಜನನಾಯ ಸಾಧುವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ನಾಮ ಲೀನತ್ಥಪಕಾಸನಿಯಾ ಮಹಾಲಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪಕಾಸನಾ.

ಮಹಾಲಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.