೧೩. ತೇವಿಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧೮. ಏವಂ ಲೋಹಿಚ್ಚಸುತ್ತಂ ಸಂವಣ್ಣೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇವಿಜ್ಜಸುತ್ತಂ ಸಂವಣ್ಣೇನ್ತೋ ಯಥಾನುಪುಬ್ಬಂ ಸಂವಣ್ಣನೋಕಾಸಸ್ಸ ಪತ್ತಭಾವಂ ವಿಭಾವೇತುಂ, ಲೋಹಿಚ್ಚಸುತ್ತಸ್ಸಾನನ್ತರಂ ಸಙ್ಗೀತಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ತೇವಿಜ್ಜಸುತ್ತಭಾವಂ ವಾ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ…ಪೇ… ಕೋಸಲೇಸೂತಿ ತೇವಿಜ್ಜಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ನಾಮನ್ತಿ ನಾಮಮತ್ತಂ. ದಿಸಾವಾಚೀಸದ್ದತೋ ಪಯುಜ್ಜಮಾನೋ ಏನಸದ್ದೋ ಅದುರತ್ಥೇ ಇಚ್ಛಿತೋ, ತಪ್ಪಯೋಗೇನ ಚ ಪಞ್ಚಮಿಯತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉತ್ತರೇನಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಅದೂರತ್ಥಜೋತನಂ, ಪಞ್ಚಮಿಯತ್ಥೇ ಚ ಸಾಮಿವಚನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮನಸಾಕಟತೋ ಅವಿದೂರೇ ಉತ್ತರಪಸ್ಸೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ದಿಸಾವಾಚೀಸದ್ದತೋ ಪಞ್ಚಮೀವಚನಸ್ಸ ಅದೂರತ್ಥಜೋತನತೋ ಅದೂರತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಏನಸದ್ದೇನ ಏವಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ, ಸತ್ತಮಿಯತ್ಥೇ ಚೇತಂ ತತಿಯಾವಚನಂ ‘‘ಪುಬ್ಬೇನ ಗಾಮಂ ರಮಣೀಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ‘‘ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕಾ ಪನ ಏನ-ಸದ್ದಯೋಗೇ ಅವಧಿವಾಚಿನಿ ಪದೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ಸಾಮಿವಸೇನೇವ ಇಚ್ಛಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಸಾಮಿವಚನವಸೇನೇವ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೫೧೮) ಅಯಂ ಆಚರಿಯಮತಿ. ತರುಣಅಮ್ಬರುಕ್ಖಸಣ್ಡೇತಿ ತರುಣಮ್ಬರುಕ್ಖಸಮೂಹೇ. ರುಕ್ಖಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಹಿ ವನಸಮಞ್ಞಾ.

೫೧೯. ಕುಲಚಾರಿತ್ತಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಮನ್ತಜ್ಝೇನಾಭಿರೂಪತಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ, ಕುಲೇ ವಾ. ತೇ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನೇನ ವಿಸೇಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಮನ್ತಸಜ್ಝಾಯಕರಣತ್ಥನ್ತಿ ಆಥಬ್ಬಣಮನ್ತಾನಂ ಸಜ್ಝಾಯಕರಣತ್ಥಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಂ ಬಹೂನಂ ಪವೇಸನಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ. ನದೀತೀರೇತಿ ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ತೀರೇ.

ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೨೦. ಜಙ್ಘಚಾರನ್ತಿ ಚಙ್ಕಮೇನ, ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಚರಣಂ. ಸೋ ಹಿ ಜಙ್ಘಾಸು ಕಿಲಮಥವಿನೋದನತ್ಥಂ ಚರಣತೋ ‘‘ಜಙ್ಘವಿಹಾರೋ, ಜಙ್ಘಚಾರೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅನುಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಅನುವಿಚರನ್ತಾನ’’ನ್ತಿ. ಚುಣ್ಣಮತ್ತಿಕಾದಿ ನ್ಹಾನೀಯಸಮ್ಭಾರೋ. ತೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಉಭೋಸುಪಿ ಅನುಚಙ್ಕಮನಾನುವಿಚರಣಾನಂ ಲಬ್ಭನತೋ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಮಗ್ಗೋ ಚೇತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಮನೂಪಾಯಪಟಿಪದಾಭೂತೋ ಉಜುಮಗ್ಗೋ. ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಉಜುಕಂ ಮಗ್ಗತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ಏತೇನಾತಿ ಹಿ ಮಗ್ಗೋ, ತದಞ್ಞೋ ಅಮಗ್ಗೋ, ಅ-ಸದ್ದೋ ವಾ ವುದ್ಧಿಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಕತಮಂ ನು ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಗ್ಗಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಾಮಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ.

ಅಞ್ಜಸಾಯನೋತಿ ಉಜುಮಗ್ಗಸ್ಸ ವೇವಚನಂ ಪರಿಯಾಯದ್ವಯಸ್ಸ ಅತಿರೇಕತ್ಥದೀಪನತೋ ಯಥಾ ‘‘ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೇ ಅಞ್ಜಸಸದ್ದೋ ಉಜುಕಪರಿಯಾಯೋ. ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಯೋ, ಸೋ ಏವ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ನಿಯ್ಯಾಯನ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ. ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ಚ ಏಕನ್ತನಿಯ್ಯಾನಂ ವುತ್ತಂ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ ಮಗ್ಗೋ ‘‘ನಿಯ್ಯಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ನನ್ವೇಸ ಗಮನೇ ಅಬ್ಯಾಪಾರೋತಿ? ಸಚ್ಚಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತು-ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ನಿಯ್ಯಾನಭಾವೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಯ್ಯಾಯನ್ತಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಪಟಿಪಜ್ಜನವಸೇನ ನಿಯ್ಯಾಯನ್ತೋ ಮಗ್ಗೋ ‘‘ನಿಯ್ಯಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ತಥಾ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋಯೇವ ಹಿ ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ಸಹ ಬ್ಯೇತಿ ವತ್ತತೀತಿ ಸಹಬ್ಯೋ, ಸಹವತ್ತನಕೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಹಬ್ಯತಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಹಭಾವಾಯಾ’’ತಿ. ಸಹಭಾವೋತಿ ಚ ಸಲೋಕತಾ, ಸಮೀಪತಾ ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಚಾಹ ‘‘ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಪಾತುಭಾವಾಯಾ’’ತಿ. ಸಕಮೇವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯೇನ ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿನಾ ಕಥಿತಮೇವ. ಥೋಮೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ. ತಥಾ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ. ಭಾರದ್ವಾಜೋಪಿ ಸಕಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯೇನ ತಾರುಕ್ಖೇನ ಕಥಿತಮೇವ ಆಚರಿಯವಾದಂ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಿಚರತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಭಾವೇನ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ.

೫೨೧-೫೨೨. ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾವಾತಿ ಅಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಕಾವ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ವಾದೇ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅವಿಪರೀತತ್ಥದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಉತ್ತರರಹಿತಾ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತುಲನ್ತಿ ಮಾನಪತ್ಥತುಲಂ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಾದಸ್ಸ ಆದಿತೋವ ವಿರುದ್ಧಗ್ಗಹಣಂ ವಿಗ್ಗಹೋ, ಸ್ವೇವ ವಿವದನವಸೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ವಿವಾದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ’’ತಿಆದಿ. ದುವಿಧೋಪಿ ಏಸೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ವಿವಾದೋತಿ ದ್ವಿಧಾ ವುತ್ತೋಪಿ ಏಸೋ ವಿರೋಧೋ. ನಾನಾಆಚರಿಯಾನಂ ವಾದತೋತಿ ನಾನಾರುಚಿಕಾನಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ವಾದಭಾವತೋ. ನಾನಾವಾದೋ ನಾನಾವಿಧೋ ವಾದೋತಿ ಕತ್ವಾ, ಅಧುನಾ ಪನ ‘‘ನಾನಾಆಚರಿಯಾನಂ ವಾದೋ ನಾನಾವಾದೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ.

೫೨೩. ಏಕಸ್ಸಾಪೀತಿ ತುಮ್ಹೇಸು ದ್ವೀಸು ಏಕಸ್ಸಾಪಿ. ಏಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸಕವಾದಪರವಾದೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ. ಸಂಸಯೋ ನತ್ಥೀತಿ ‘‘ಮಗ್ಗೋ ನು ಖೋ, ನ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ನತ್ಥಿ, ಅಞ್ಜಸಾನಞ್ಜಸಾಭಾವೇ ಪನ ಸಂಸಯೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಸ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ ಏವಂ ಸತೀತಿ ಯದಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮಗ್ಗಸಞ್ಞಿನೋ, ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಂ ವೋ ವಿಗ್ಗಹೋ’’ತಿ ಭಗವಾ ಪುಚ್ಛತಿ. ಇತಿಸದ್ದೇನ ಚೇತ್ಥ ಆದ್ಯತ್ಥೇನ ವಿವಾದೋ, ನಾನಾವಾದೋ ಚ ಸಙ್ಗಹಿತೋ.

೫೨೪. ‘‘ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಉಜುಕಂ ಮಗ್ಗತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ಏತೇನಾತಿ ಮಗ್ಗೋ, ಉಜುಮಗ್ಗೋ. ತದಞ್ಞೋ ಅಮಗ್ಗೋ, ಅ-ಸದ್ದೋ ವಾ ವುದ್ಧಿಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋವಾಯಮತ್ಥೋ. ಅನುಜುಮಗ್ಗೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅ-ಸದ್ದೋ ವುದ್ಧಿಅತ್ಥೋ ಚ ಯುಜ್ಜತಿ. ತಮೇವ ವತ್ಥುನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಮಗ್ಗಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ, ಸಕಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಜುಮಗ್ಗಭಾವಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ ವತ್ಥುಂ. ಸಬ್ಬೇ ತೇತಿ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ನಾನಾಆಚರಿಯೇಹಿ ವುತ್ತಮಗ್ಗಾ, ಯೇ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅದ್ಧರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿಅತ್ಥೋ – ಅದ್ಧರೋ ನಾಮ ಯಞ್ಞವಿಸೇಸೋ, ತದುಪಯೋಗಿಭಾವತೋ ಅದ್ಧರಿಯಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಯಜೂನಿ, ತಾನಿ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೀತಿ ಅದ್ಧರಿಯಾ, ಯಜುವೇದಿನೋ. ತಿತ್ತಿರಿನಾ ನಾಮ ಇಸಿನಾ ಕತಾ ಮನ್ತಾತಿ ತಿತ್ತಿರಾ, ತೇ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೀತಿ ತಿತ್ತಿರಿಯಾ, ಯಜುವೇದಿನೋ ಏವ. ಯಜುವೇದಸಾಖಾ ಹೇಸಾ, ಯದಿದಂ ತಿತ್ತಿರನ್ತಿ. ಛನ್ದೋ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಸೇಸತೋ ಸಾಮವೇದೋ, ತಂ ಸರೇನ ಕಾಯನ್ತೀತಿ ಛನ್ದೋಕಾ, ಸಾಮವೇದಿನೋ. ‘‘ಛನ್ದೋಗಾ’’ತಿಪಿ ತತಿಯಕ್ಖರೇನ ಪಠನ್ತಿ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ. ಬಹವೋ ಇರಿಯೋ ಥೋಮನಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಬವ್ಹಾರಿ, ಇರುವೇದೋ, ತಂ ಅಧೀಯನ್ತೀತಿ ಬವ್ಹಾರಿಜ್ಝಾ.

ಬಹೂನೀತಿ ಏತ್ಥಾಯಂ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಾ – ಯಥಾ ತೇ ನಾನಾಮಗ್ಗಾ ಏಕಂಸತೋ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ವಾ ನಿಗಮಸ್ಸ ವಾ ಪವೇಸಾಯ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಪಞ್ಞಾಪಿಯಮಾನಾಪಿ ನಾನಾಮಗ್ಗಾ ಏಕಂಸತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗಮನಾಯ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಹೋನ್ತೀತಿ.

೫೨೫. ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನಿಗ್ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಅವಜಾನನ್ತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ನಿದ್ದೋಸತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಮಾನಾ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸದೋಸಭಾವೇನ ನಿಗ್ಗಯ್ಹಮಾನಾ ‘‘ನೇತಂ ಮಮ ವಚನ’’ನ್ತಿ ಅವಜಾನನ್ತಿ, ನ ಪಟಿಜಾನನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೨೭-೫೨೯. ತೇ ತೇವಿಜ್ಜಾತಿ ತೇವಿಜ್ಜಕಾ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ. ಏವಸದ್ದೇನ ಞಾಪಿತೋ ಅತ್ಥೋ ಇಧ ನತ್ಥೀತಿ ವ-ಕಾರೋ ಗಹಿತೋ, ಸೋ ಚ ಅನತ್ಥಕೋವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಆಗಮಸನ್ಧಿಮತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ, ವಣ್ಣಾಗಮೇನ ಪದನ್ತರಸನ್ಧಿಮತ್ತಂ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ಧಪವೇಣೀತಿ ಅನ್ಧಪನ್ತಿ. ‘‘ಪಣ್ಣಾಸಸಟ್ಠಿ ಅನ್ಧಾ’’ತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸಾ ಅನ್ಧಪವೇಣಿಯಾ ಮಹತೋ ಗಚ್ಛಗುಮ್ಬಸ್ಸ ಅನುಪರಿಗಮನಯೋಗ್ಯತಾದಸ್ಸನಂ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ ‘‘ಸುಚಿರಂ ವೇಲಂ ಮಯಂ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ ಹೋನ್ತಿ. ಅನ್ಧಾನಂ ಪರಮ್ಪರಸಂಸತ್ತವಚನೇನ ಯಟ್ಠಿಗಾಹಕವಿರಹತಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಟ್ಠಿಗಾಹಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ತದುದಾಹರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ಏಕೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಅನುಪರಿಗನ್ತ್ವಾತಿ ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಮನ್ತತೋ ಗನ್ತ್ವಾ. ಕಚ್ಛನ್ತಿ ಕಚ್ಛಬನ್ಧದುಸ್ಸಕಣ್ಣಂ. ‘‘ಕಚ್ಛಂ ಬನ್ಧನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೨೮೦; ವಿ. ಸಙ್ಗ. ಅಟ್ಠ. ೩೪.೪೨) ವಿಯ ಹಿ ಕಚ್ಛಸದ್ದೋ ನಿಬ್ಬಸನವಿಸೇಸಪರಿಯಾಯೋ. ಅಪಿಚ ಕಚ್ಛನ್ತಿ ಉಪಕಚ್ಛಕಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ಸಮ್ಬಾಧೋ ನಾಮ ಉಭೋ ಉಪಕಚ್ಛಕಾ ಮುತ್ತಕರಣ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪಾಚಿ. ೮೦೦) ವಿಯ ಹಿ ಕಾಯೇಕದೇಸವಾಚಕೋ ಕಚ್ಛಸದ್ದೋ. ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಯಟ್ಠಿಗಾಹಕಂ ವದತಿ. ‘‘ಪುರಿಮೋ’’ತಿಆದಿ ಯಥಾವುತ್ತಕ್ಕಮೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನಾಮಕಞ್ಞೇವಾತಿ ಅತ್ಥಾಭಾವತೋ ನಾಮಮತ್ತಮೇವ, ತಂ ಪನ ಭಾಸಿತಂ ತೇಹಿ ಸಾರಸಞ್ಞಿತಮ್ಪಿ ನಾಮಮತ್ತತಾಯ ಅಸಾರಭಾವತೋ ನಿಹೀನಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥಮತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಲಾಮಕಂಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ.

೫೩೦. ಯೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ. ಯತೋತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ. ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾಯ ವಿಸೇಸೇ ಅವತಿಟ್ಠನತೋ ವಿಸೇಸಪರಾಮಸನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಉಗ್ಗಮನಕಾಲೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಕರಣಾಧಿಗತಮಾಹ. ಆಯಾಚನ್ತೀತಿ ಉಗ್ಗಮನಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಲೋಕಸ್ಸ ಬಹುಕಾರಭಾವತೋ. ತಥಾ ಥೋಮನಾದೀಸು. ಸೋಮ್ಮೋತಿ ಸೀತಲೋ. ಅಯಂ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಲದ್ಧಿ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಮಾಯಾಚನಾಯ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ’ಗನ್ತ್ವಾ ಲೋಕೇ ಓಭಾಸಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ.

೫೩೨. ಇಧ ಪನ ಕಿಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗದೇಸನೇ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಕಿಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ಯೇ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತಾನಮ್ಪಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಯತ್ಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಇಧಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಚ್ಚಾಮಸತಿ.

ಅಚಿರವತೀನದೀಉಪಮಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೪೨. ಸಮಭರಿತಾತಿ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಾ. ತತೋ ಏವ ಕಾಕಪೇಯ್ಯಾ. ಪಾರಾತಿ ಪಾರಿಮತೀರ, ಆಲಪನಮೇತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಮ್ಭೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಪಾರನ್ತಿ ಓರಿಮತೀರಂ. ಏಹೀತಿ ಆಗಚ್ಛಾಹಿ. ವತಾತಿ ಏಕಂಸೇನ. ಅಥ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಏಹೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಅತ್ಥಿಮೇ’’ತಿಆದಿ ಅವ್ಹಾನಕಾರಣಂ.

೫೪೪. ಪಞ್ಚಸೀಲ…ಪೇ… ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಯಮನಿಯಮಾದಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮಾನಂ ತದನ್ತೋಗಧಭಾವತೋ. ತಬ್ಬಿಪರೀತಾತಿ ಪಞ್ಚಸೀಲಾದಿವಿಪರೀತಾ ಪಞ್ಚವೇರಾದಯೋ. ಇನ್ದನ್ತಿ ಇನ್ದನಾಮಕಂ ದೇವಪುತ್ತಂ, ಸಕ್ಕಂ ವಾ. ‘‘ಅಚಿರವತಿಯಾ ತೀರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯಸ್ಸಾ ತೀರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತದೇವ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಹರತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಪುನಪೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಪರಮ್ಪೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಇತರಾಯಪಿ ನದೀಉಪಮಾಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ.

೫೪೬. ಕಾಮಯಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನಾತಿ ಕಾಮನೀಯಭಾವೇನ. ಬನ್ಧನಟ್ಠೇನಾತಿ ಕಾಮಯಿತಬ್ಬತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಬನ್ಧನಭಾವೇನ. ಕಾಮಞ್ಚಾಯಂ ಗುಣಸದ್ದೋ ಅತ್ಥನ್ತರೇಸುಪಿ ದಿಟ್ಠಪಯೋಗೋ, ತೇಸಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಪಾರಿಸೇಸಞಾಯೇನ ಬನ್ಧನಟ್ಠೋಯೇವ ಯುತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಯಮತ್ಥುದ್ಧಾರೋ ಆರದ್ಧೋ. ಅಹತಾನನ್ತಿ ಅಧೋತಾನಂ ಅಭಿನವಾನಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಖನ್ಧಕಪಾಳಿಪದೇ ಪಟಲಟ್ಠೋತಿ ಪಟಲಸದ್ದಸ್ಸ, ಪಟಲಸಙ್ಖಾತೋ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಗುಣಟ್ಠೋತಿ ಗುಣಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ನಾಮ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಅಚ್ಚೇನ್ತೀತಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಕಪಾಳಿಪದೇ. ದಕ್ಖಿಣಾತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇ ದಾನಚೇತನಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ದಕ್ಖಿಣವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತಪದೇ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೭೯) ಮಾಲಾಗುಣೇತಿ ಮಾಲಾದಾಮೇ. ಏತ್ಥಾತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನ- (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೭೮; ಮ. ನಿ. ೧.೧೦೯) ಧಮ್ಮಪದಪಾಳಿಪದೇಸು, (ಧ. ಪ. ೫೩) ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಞ್ಚೇತಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಾಪಧಾನಸೀಲಾದಿಸುಕ್ಕಾದಿಸಮ್ಪದಾಜಿಯಾಸುಪಿ ಪವತ್ತನತೋ. ಹೋತಿ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ಗುಣೋ ಪಟಲರಾಸಾನಿಸಂಸೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಬನ್ಧನೇ;

ಸೀಲಸುಕ್ಕಾದ್ಯಪಧಾನೇ, ಸಮ್ಪದಾಯ ಜಿಯಾಯ ಚಾ’’ತಿ.

ಏಸೇವಾತಿ ಬನ್ಧನಟ್ಠೋ ಏವ. ನ ಹಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಕಾಮೇತಬ್ಬಭಾವೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಪಟಲಟ್ಠೋ ಯುಜ್ಜತಿ ತಥಾ ಕಾಮೇತಬ್ಬತಾಯ ಅನಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ರಾಸಟ್ಠಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಾರಿಸೇಸತೋ ಪನ ಬನ್ಧನಟ್ಠೋವ ಯುಜ್ಜತಿ. ಯದಗ್ಗೇನ ಹಿ ನೇಸಂ ಕಾಮೇತಬ್ಬತಾ, ತದಗ್ಗೇನ ಬನ್ಧನಭಾವೋತಿ.

ಕೋಟ್ಠಾಸಟ್ಠೋಪಿ ಚೇತ್ಥ ಯುಜ್ಜತೇವ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾದಿಕೋಟ್ಠಾಸಭಾವೇನ ನೇಸಂ ಕಾಮೇತಬ್ಬತೋ. ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಚ ಗುಣಸದ್ದೋ ದಿಸ್ಸತಿ ‘‘ದಿಗುಣಂ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ.

‘‘ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ನಾಮಾನಿ, ಸಗುಣೇನ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಗುಣೇನ ನಾಮಮುದ್ಧೇಯ್ಯಂ, ಅಪಿ ನಾಮಸಹಸ್ಸತೋ’’ತಿ. (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೧೩; ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೫೩; ಪಟಿ. ಮ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೭೬) –

ಆದೀಸು ಪನ ಸಮ್ಪದಾಟ್ಠೋ ಗುಣಸದ್ದೋ, ಸೋಪಿ ಇಧ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಅನುದ್ಧಟೋ.

ದಸ್ಸನಮೇವ ಇಧ ವಿಜಾನನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ‘‘ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಸೋತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿಅತ್ಥಂ ‘‘ಏತೇನುಪಾಯೇನಾ’’ತಿ ಅತಿದಿಸತಿ. ಗವೇಸಿತಾಪಿ ‘‘ಇಟ್ಠಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪರಿಯಿಟ್ಠಾ ವಾ ಹೋನ್ತು ಮಾ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಚ್ಛಿತಾ ಏವ ಹಿ ಇಧ ಇಟ್ಠಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಭೂತಾ’’ತಿ, ಸುಖಾರಮ್ಮಣಭೂತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಮನೀಯಾತಿ ಕಾಮೇತಬ್ಬಾ. ಇಟ್ಠಭಾವೇನ ಮನಂ ಅಪ್ಪಯನ್ತಿ ವಡ್ಢೇನ್ತೀತಿ ಮನಾಪಾ. ಪಿಯಜಾತಿಕಾತಿ ಪಿಯಸಭಾವಾ. ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತಾನಮಾರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ. ಕಮ್ಮಭೂತೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸತಿ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ತಂ ಕಾರಣಭಾವೇನ ನಿದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ರಾಗುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಭೂತಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಗೇಧೇನಾತಿ ಲೋಭೇನ. ಅಭಿಭೂತಾ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಮುಚ್ಛಾಕಾರನ್ತಿ ಮೋಹನಾಕಾರಂ. ಅಧಿಓಸನ್ನಾತಿ ಅಧಿಗಯ್ಹ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ಅವಸನ್ನಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಓಗಾಳ್ಹಾ’’ತಿ. ಸಾನನ್ತಿ ಅವಸಾನಂ. ಪರಿನಿಟ್ಠಾನಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ಪರಿನಿಟ್ಠಾನಂ ಉಯ್ಯಾತಾ. ಆದೀನವನ್ತಿ ಕಾಮಪರಿಭೋಗೇ ಸಮ್ಪತಿ, ಆಯತಿಞ್ಚ ದೋಸಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ. ಘಾಸಚ್ಛಾದನಾದಿಸಮ್ಭೋಗನಿಮಿತ್ತಸಂಕಿಲೇಸತೋ ನಿಸ್ಸರನ್ತಿ ಅಪಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ಯೋನಿಸೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪರಿಭೋಗಪಞ್ಞಾ. ತದಭಾವತೋ ಅನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇದಮೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪರಿಭೋಗವಿರಹಿತಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇನ ಪರಿಭೋಗತೋ ವಿರಹಿತಾ.

೫೪೮-೯. ಆವರನ್ತೀತಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಆದಿತೋ ವಾರೇನ್ತಿ. ನಿವಾರೇನ್ತೀತಿ ನಿರವಸೇಸತೋ ವಾರಯನ್ತಿ. ಓನನ್ಧನ್ತೀತಿ ಓಗಾಹನ್ತಾ ವಿಯ ಛಾದೇನ್ತಿ. ಪರಿಯೋನನ್ಧನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಛಾದೇನ್ತಿ. ಆವರಣಾದೀನಂ ವಸೇನಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಆವರಣಾದಿಅತ್ಥಾನಂ ವಸೇನ. ತೇ ಹಿ ಆಸೇವನಬಲವತಾಯ ಪುರಿಮಪುರಿಮೇಹಿ ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮಾ ದಳ್ಹತರತಮಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಾ.

ಸಂಸನ್ದನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೫೦. ಇತ್ಥಿಪರಿಗ್ಗಹೇ ಸತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಪರಿಗ್ಗಹೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಏವ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇತ್ಥಿಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಸಪರಿಗ್ಗಹೋ’’ತಿ. ‘‘ಇತ್ಥಿಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಅಪರಿಗ್ಗಹೋ’’ತಿ ಚ ಇದಂ ತೇವಿಜ್ಜಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ದಿಸ್ಸಮಾನಪರಿಗ್ಗಹಾನಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲತಮಪರಿಗ್ಗಹಾಭಾವದಸ್ಸನಂ. ಏವಂ ಭೂತಾನಂ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಕಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸಂಸನ್ದನಾ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪನ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಪರಿಗ್ಗಹೋತಿ. ವೇರಚಿತ್ತೇನ ಅವೇರೋ, ಕುತೋ ಏತಸ್ಸ ವೇರಪಯೋಗೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚಿತ್ತಗೇಲಞ್ಞಸಙ್ಖಾತೇನಾತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಗೇಲಞ್ಞಸಞ್ಞಿತೇನ, ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ರೂಪಕಾಯಗೇಲಞ್ಞಭಾವೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಬ್ಯಾಪಜ್ಝೇನಾತಿ ದುಕ್ಖೇನ. ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾದೀಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ತದೇಕಟ್ಠಾ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ. ಅತೋಯೇವೇತ್ಥ ‘‘ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಭಾವತೋ’’ತಿ ತದುಭಯಾಭಾವಮತ್ತಹೇತುವಚನಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ. ಅಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಹೇತುಭೂತಾಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಸತಿ ನ ಕದಾಚಿ ಚಿತ್ತಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಸೇ ವತ್ತತಿ, ಪಹೀನಾಯ ಪನ ತಾಯ ಸಿಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪುರಿಸವಸೇ ವತ್ತನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಚಿತ್ತಗತಿಕಾತಿ ಚಿತ್ತವಸಿಕಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಸೇ ವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ನ ತಾದಿಸೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಿಯ ನ ಚಿತ್ತವಸಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ವಸೀಭೂತಝಾನಾಭಿಞ್ಞತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತೀತಿ ವಸವತ್ತೀ.

೫೫೨. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮಗ್ಗೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಾಮಿಮಗ್ಗೇ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೇ, ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೇ ವಾ, ತಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಉಪಗನ್ತ್ವಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ. ಸಮತಲನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ಮತ್ಥಕೇ ಏಕಙ್ಗುಲಂ ವಾ ಉಪಡ್ಢಙ್ಗುಲಂ ವಾ ಸುಕ್ಖತಾಯ ಸಮತಲನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ. ಪಙ್ಕಂ ಓತಿಣ್ಣಾ ವಿಯಾತಿ ಅನೇಕಪೋರಿಸಂ ಮಹಾಪಙ್ಕಂ ಓತಿಣ್ಣಾ ವಿಯ. ಅನುಪ್ಪವಿಸನ್ತೀತಿ ಅಪಾಯಮಗ್ಗಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮಗ್ಗಸಞ್ಞಾಯ ಓಗಾಹನ್ತಿ. ತತೋ ಏವ ಸಂಸೀದಿತ್ವಾ ವಿಸಾದಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ಏವನ್ತಿ ‘‘ಸಮತಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ. ಸಂಸೀದಿತ್ವಾತಿ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ. ಮರೀಚಿಕಾಯಾತಿ ಮಿಗತಣ್ಹಿಕಾಯ ಕತ್ತುಭೂತಾಯ. ವಞ್ಚೇತ್ವಾತಿ ನದೀಸದಿಸಂ ಪಕಾಸನೇನ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ. ವಾಯಮಾನಾತಿ ವಾಯಮಮಾನಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಸುಕ್ಖತರಣಂ ಮಞ್ಞೇ ತರನ್ತೀತಿ ಸುಕ್ಖನದೀತರಣಂ ತರನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ. ಅಭಿನ್ನೇಪಿ ಭೇದವಚನಮೇತಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಅಮಗ್ಗಮೇವ ‘‘ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸಂಸೀದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಯಥಾ ತೇತಿ ತೇ ‘‘ಸಮತಲ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಪಙ್ಕಂ ಓತಿಣ್ಣಾ ಸತ್ತಾ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀನಂ ಸಂಭಞ್ಜನಂ ಪರಿಭಞ್ಜನಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ ಯಥಾ. ಇಧೇವ ಚಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಸುಖಂ ವಾ ಸಾತಂ ವಾ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ ಝಾನಸುಖಂ ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಾತಂ ವಾ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಕುತೋ ಮಗ್ಗಸುಖಂ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಸಾತಂ ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮಗ್ಗದೀಪಕನ್ತಿ ‘‘ಮಗ್ಗದೀಪಕ’’ ಮಿಚ್ಚೇವ ತೇಹಿ ಅಭಿಮತಂ. ತೇವಿಜ್ಜಕನ್ತಿ ತೇವಿಜ್ಜತ್ಥಞಾಪಕಂ. ಪಾವಚನನ್ತಿ ಪಕಟ್ಠವಚನಸಮ್ಮತಂ ಪಾಠಂ. ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಇರಿಣನ್ತಿ ಅರಞ್ಞಾನಿಯಾ ಇದಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಗಾಮಕಂ ಮಹಾರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ. ಅನುಪಭೋಗರುಕ್ಖೇಹೀತಿ ಮಿಗರುರುಆದೀನಮ್ಪಿ ಅನುಪಭೋಗಾರಹೇಹಿ ಕಿಂ ಪಕ್ಕಾದಿವಿಸರುಕ್ಖೇಹಿ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ವನೇ. ಪರಿವತ್ತಿತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಮಹಾಕಣ್ಟಕಗಚ್ಛಗಹನತಾಯ. ಞಾತೀನಂ ಬ್ಯಸನಂ ವಿನಾಸೋ ಞಾತಿಬ್ಯಸನಂ. ಏವಂ ಭೋಗಸೀಲಬ್ಯಸನೇಸುಪಿ. ರೋಗೋ ಏವ ಬ್ಯಸತಿ ವಿಬಾಧತೀತಿ ರೋಗಬ್ಯಸನಂ. ಏವಂ ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನೇಪಿ.

೫೫೪. ನನು ಜಾತಸದ್ದೇನೇವ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಿದ್ಧೋತಿ ಚೋದನಮಪನೇತಿ ‘‘ಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ. ಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಂವಡ್ಢಿತೋ ಜಾತಸಂವಡ್ಢೋತಿ ಆಚರಿಯೇನ (ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೫೫೪) ವುತ್ತಂ, ಜಾತೋ ಚ ಸೋ ಸಂವಡ್ಢೋ ಚಾತಿ ಜಾತಸಂವಡ್ಢೋತಿ ಪನ ಯುಜ್ಜತಿ ವಿಸೇಸನಪರನಿಪಾತತ್ತಾ. ನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾ ಹೋನ್ತಿ ಪರಿಚಯಾಭಾವತೋ. ಚಿರನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಚಿರಕಾಲೋ. ಚಿರಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾತಿ ಹಿ ಚಿರನಿಕ್ಖನ್ತೋ. ‘‘ಜಾತಸಂವಡ್ಢೋ’’ತಿ ಪದದ್ವಯೇನ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಭಾವತೋ ‘‘ತಮೇನ’’ನ್ತಿ ಕಮ್ಮಪದಂ ‘‘ತಾವದೇವ ಅವಸಟ’’ನ್ತಿ ಪುನ ವಿಸೇಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಮನ್ದತ್ತಂ ಸಣಿಕವುತ್ತಿ, ತಂ ಪನ ಸಂಸಯವಸೇನ ಚಿರಾಯನಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಙ್ಖಾವಸೇನ ಚಿರಾಯಿತತ್ತ’’ನ್ತಿ. ವಿತ್ಥಾಯಿತತ್ತನ್ತಿ ಸಾರಜ್ಜಿತತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ವಿತ್ಥಾಯಿತತ್ತಂ ನಾಮ ಥಮ್ಭಿತತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಥದ್ಧಭಾವಗ್ಗಹಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಪ್ಪಟಿಹತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ ತಸ್ಸೇವ ಅನಾವರಣಞಾಣಭಾವತೋ. ನನ್ವೇತಮ್ಪಿ ಅನ್ತರಾಯಪಟಿಹತಂ ಸಿಯಾತಿ ಆಸಙ್ಕಂ ಪರಿಹರತಿ ‘‘ತಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ. ಮಾರಾವಟ್ಟನಾದಿವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಕ್ಖುಮೋಹಮುಚ್ಛಾಕಾಲಾದಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ. ನ ಸಕ್ಕಾ ತಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯೋ ಕಾತುಂ ಚತೂಸು ಅನನ್ತರಾಯಿಕಧಮ್ಮೇಸು ಪರಿಯಾಪನ್ನಭಾವತೋ.

೫೫೫. ಉಇಚ್ಚುಪಸಗ್ಗಯೋಗೇ ಲುಮ್ಪಸದ್ದೋ, ಲುಪಿಸದ್ದೋ ವಾ ಉದ್ಧರಣತ್ಥೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉದ್ಧರತೂ’’ತಿ. ಉಪಸಗ್ಗವಿಸೇಸೇನ ಹಿ ಧಾತುಸದ್ದಾ ಅತ್ಥವಿಸೇಸವುತ್ತಿನೋ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾ ‘‘ಆದಾನ’’ನ್ತಿ. ಪಜಾಸದ್ದೋ ಪಕರಣಾಧಿಗತತ್ತಾ ದಾರಕವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಾರಕ’’ನ್ತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮಗ್ಗದೇಸನಾವಣ್ಣನಾ

೫೫೬-೭. ‘‘ಅಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬತಾಕಾರಣಂ ದೀಪೇತಿ. ಯಸ್ಸ ಅತಿಸಯೇನ ಬಲಂ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಬಲವಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ. ಸಙ್ಖಂ ಧಮೇತೀತಿ ಸಙ್ಖಧಮಕೋ, ಸಙ್ಖಂ ಧಮಯಿತ್ವಾ ತತೋ ಸದ್ದಪವತ್ತಕೋ. ‘‘ಬಲವಾ’’ತಿಆದಿವಿಸೇಸನಂ ಕಿಮತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದುಬ್ಬಲೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಬಲವತೋ ಪನ ಸಙ್ಖಸದ್ದೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಪ್ಪನಾವ ವಟ್ಟತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಸಮ್ಮದೇವ ಚೇತಸೋ ವಿಮುತ್ತಿಭಾವತೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಪಮಾಣಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಕಾಮಾವಚರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಮಾಣಕರಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾನಂ ಅವಿಕ್ಖಮ್ಭನತೋ. ತಥಾ ಹಿ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಪುಬ್ಬಭಾಗಭೂತಂ ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಓದಿಸ್ಸಕಾನೋದಿಸ್ಸಕದಿಸಾಫರಣವಸೇನ ವಡ್ಢೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯತೋ ಪನ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಅರೂಪಾವಚರೇ ಓದಿಸ್ಸಕಾನೋದಿಸ್ಸಕವಸೇನ ಫರಣಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಥಾ ದಿಸಾಫರಣಞ್ಚ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತಂ ಆಗಮನವಸೇನ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತದಯುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರನಿಸ್ಸನ್ದೋ ಆರುಪ್ಪಂ, ಅಥ ಖೋ ಕಸಿಣನಿಸ್ಸನ್ದೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಸುಭಾವಿತಂ ವಸೀಭಾವಂ ಪಾಪಿತಂ ಆರುಪ್ಪಂ, ತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಯಂ ವಾ ಸಾತಿಸಯಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಭಾವನಾಯ ಅಭಿಸಙ್ಖತೇನ ಸನ್ತಾನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ, ಯಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಮಾಪನ್ನಂ ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಂ, ತಂ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಫರಣಪಮಾಣವಸೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣಕತ’’ನ್ತಿ ಅಪರೇ. ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಕಮ್ಮೇತಿ ರೂಪಾವಚರಕಮ್ಮೇ ಚ ಅರೂಪಾವಚರಕಮ್ಮೇ ಚ ಸತಿ. ನ ಓಹೀಯತಿ ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಕತೂಪಚಿತಮ್ಪಿ ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಂ ಯಥಾಧಿಗತೇ ಮಹಗ್ಗತಜ್ಝಾನೇ ಅಪರಿಹೀನೇ ತಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಓಹೀಯಕಂ ಹುತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ. ‘‘ನ ಅವಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಹಿ ಅತ್ಥವಚನಂ ‘‘ನ ಓಹೀಯತೀ’’ತಿ, ತದೇತಂ ‘‘ನ ಅವತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ವಿಸೇಸವಚನಂ, ಪರಿಯಾಯವಚನಂ ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ. ಲಗ್ಗಿತುನ್ತಿ ಆವರಿತುಂ ನಿಸೇಧೇತುಂ. ಠಾತುನ್ತಿ ಪಟಿಬಲಂ ಹುತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ. ಫರಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿಫರಿತ್ವಾ. ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ. ಓಕಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ವಿಪಾಕದಾನೋಕಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ಇಮಿನಾ ‘‘ಲಗ್ಗಿತುಂ ವಾ ಠಾತುಂ ವಾ’’ತಿ ವಚನಮೇವ ವಿತ್ಥಾರೇತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಅಥ ಖೋ’’ತಿಆದಿ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನಂ. ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಯಾದಿಯನಂ ನಾಮ ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕುಪ್ಪಾದನಂ ನಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕುಪ್ಪಾದನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ. ಸಯಮೇವಾತಿ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರಕಮ್ಮಮೇವ. ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪನೇತಿ ಅಸತಿ ತಾದಿಸಾನಂ ಚೇತೋಪಣಿಧಿವಿಸೇಸೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಿಸ್ಸಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಂ ವಿಯ ಹಿ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾನಂ ಚೇತೋಪಣಿಧಿವಿಸೇಸೇನ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಂ ಪರಿತ್ತಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ನ ಪಟಿಬಾಹತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಅಥ ಮಹಗ್ಗತಸ್ಸ ಗರುಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಪರಿತ್ತಂ ಲಹುಕಕಮ್ಮಂ ಕಥಮತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಕರೋತೀತಿ? ತೀಸುಪಿ ಕಿರ ವಿನಯಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಏವಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿಕನ್ತಿಬಲೇನೇವ ಝಾನಂ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತತೋ ಪರಿಹೀನಝಾನತ್ತಾ ಪರಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಲದ್ಧೋಕಾಸ’’ನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ವದನ್ತಿ ‘‘ಅನೀವರಣಾವತ್ಥಾಯ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಝಾನಸ್ಸ ಪರಿಹಾನಿ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ ಯುತ್ತತರಕಾರಣಂ – ಅಸತಿಪಿ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮುನೋ ವಿಪಾಕಪಟಿಬಾಹನಸಮತ್ಥೇ ಪರಿತ್ತಕಮ್ಮೇ ‘‘ಇಜ್ಝತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸೀಲವತೋ ಚೇತೋಪಣಿಧಿ ವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಸೀಲಸ್ಸಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೫೦೪; ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೫೨; ಅ. ನಿ. ೮.೩೫) ವಚನತೋ ಕಾಮಭವೇ ಚೇತೋಪಣಿಧಿ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಪರಿತ್ತಕಮ್ಮುನೋ ವಿಪಾಕೋಕಾಸಂ ಕರೋತೀತಿ. ಏವಂ ಮೇತ್ತಾದಿವಿಹಾರೀತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಾನಂ ಮೇತ್ತಾದೀನಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾನಂ ವಸೇನ ವಿಹಾರೀ.

೫೫೯. ಪಠಮಮುಪನಿಧಾಯ ದುತಿಯಂ, ಕಿಮೇತಂ, ಯಮುಪನಿಧೀಯತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಠಮಮೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ಮಜ್ಝಿಮಪಣ್ಣಾಸಕೇ ಸಙ್ಗೀತನ್ತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸರಣಗಮನಂ ದಳ್ಹತರಂ, ಮಹಪ್ಫಲತರಞ್ಚ, ತಸ್ಮಾ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಸರಣಗಮನಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನಾತಿ ದ್ವೀಹತೀಹಚ್ಚಯೇನ. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾತಿ ಸಾಮಣೇರಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಅಗ್ಗಞ್ಞಸುತ್ತಮ್ಪಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೧೨) ಅಮುಂಯೇವ ವಾಸೇಟ್ಠಮಾರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ, ನಾಞ್ಞನ್ತಿ ಞಾಪೇತುಂ ‘‘ಅಗ್ಗಞ್ಞಸುತ್ತೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಆಗತನಯೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚೇವ ಅರಹತ್ತಞ್ಚ ಅಲತ್ಥುಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ನ ವಿಭತ್ತಂ, ತದೇತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಇತಿ ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಪರಮಸುಖುಮಗಮ್ಭೀರದುರನುಬೋಧತ್ಥಪರಿದೀಪನಾಯ ಸುವಿಮಲವಿಪುಲಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಜನನಾಯ ಅಜ್ಜವಮದ್ದವಸೋರಚ್ಚಸದ್ಧಾಸತಿಧಿತಿಬುದ್ಧಿಖನ್ತಿವೀರಿಯಾದಿಧಮ್ಮಸಮಙ್ಗಿನಾ ಸಾಟ್ಠಕಥೇ ಪಿಟಕತ್ತಯೇ ಅಸಙ್ಗಾಸಂಹೀರವಿಸಾರದಞಾಣಚಾರಿನಾ ಅನೇಕಪ್ಪಭೇದಸಕಸಮಯಸಮಯನ್ತರಗಹನಜ್ಝೋಗಾಹಿನಾ ಮಹಾಗಣಿನಾ ಮಹಾವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಞಾಣಾಭಿವಂಸಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾಮಥೇರೇನ ಮಹಾಧಮ್ಮರಾಜಾಧಿರಾಜಗರುನಾ ಕತಾಯ ಸಾಧುವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ನಾಮ ಲೀನತ್ಥಪಕಾಸನಿಯಾ ತೇವಿಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪಕಾಸನಾ.

ತೇವಿಜ್ಜಸುತ್ತಸಂವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತತ್ರಿದಂ ಸಾಧುವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ಸಾಧುವಿಲಾಸಿನಿತ್ತಸ್ಮಿಂ ಹೋತಿ –

ಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ ಚ, ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚ ಸಬ್ಬಥಾ;

ಸಾಧಕೇನ ವಿನಾ ವುತ್ತೋ, ನತ್ಥಿ ಚೇತ್ಥ ಯತೋ ತತೋ.

ಸಮ್ಪಸ್ಸತಂ ಸುಧೀಮತಂ, ಸಾಧೂನಂ ಚಿತ್ತತೋಸನಂ;

ಕರೋತಿ ವಿವಿಧಂ ಸಾಯಂ, ತೇನ ಸಾಧುವಿಲಾಸಿನೀತಿ.

ನಿಗಮನಕಥಾ

ಏತ್ತಾವತಾ ಚ –

ಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಪಾಟವತ್ಥಾಯ, ಸಾಸನಸ್ಸ ಚ ವುದ್ಧಿಯಾ;

ವಣ್ಣನಾ ಯಾ ಸಮಾರದ್ಧಾ, ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಕಥಾಯ ಸಾ.

ಸಾಧುವಿಲಾಸಿನೀ ನಾಮ, ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಾ;

ಪಣ್ಣಾಸಾಯ ಸಾಧಿಕಾಯ, ಭಾಣವಾರಪ್ಪಮಾಣತೋ.

ಅನೇಕಸೇತಿಭಿನ್ದೋ ಯೋ, ಅನನ್ತಬಲವಾಹನೋ;

ಸಿರೀಪವರಾದಿನಾಮೋ, ರಾಜಾ ನಾನಾರಟ್ಠಿಸ್ಸರೋ.

ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ರಮ್ಮೇ, ಮರಮ್ಮವಿಸಯೇ ಅಕಾ;

ತಮ್ಬದೀಪರಟ್ಠೇ ಪುರಂ, ಅಮರಪುರನಾಮಕಂ.

ಮಣ್ಡಲಾಚಲಸಾಮನ್ತಂ, ಏರಾವತೀನದಿಸ್ಸಿತಂ;

ನಾನಾಜನಾನಮಾವಾಸಂ, ಹೇಮಪಾಸಾದಲಙ್ಕತಂ.

ತತ್ರಾಭಿಸೇಕಪತ್ತೋ ಸೋ, ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ ಧಮ್ಮತೋ;

ರಾಜಾಗಾರಮಹಾಥೂಪಂ, ಅಕಾಸಿ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ.

ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಞ್ಚ, ಪಹಾಯ ಜಿನಸಾಸನಂ;

ವಿಸೋಧೇಸಿ ಯಥಾಭೂತಂ, ಸತತಂ ದಳ್ಹಮಾನಸೋ.

ತೇನೇವ ಕಾರಿತೇ ರಮ್ಮೇ, ಛಾಯೂದಕಸಮಪ್ಪಿತೇ;

ದ್ವಿಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ, ಭಾವನಾಭಿರತಾರಹೇ.

ಮಹಾಮುನಿಸಮಞ್ಞಾ ಯಾ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಸಮ್ಮುಖಾ ಕತಾ;

ಪಟಿಮಾ ತಂಪಾಸಾದಮ್ಹಾ, ಉಜುಆಸನ್ನದಕ್ಖಿಣೇ.

ಅಸೋಕಾರಾಮಆರಾಮೇ, ಪಞ್ಚಭೂಮಿಮಹಾಲಯೇ;

ರತನಭೂಮಿಕಿತ್ತಿ ವ್ಹಯೇ, ಧಮ್ಮಪಾಸಾದಲಙ್ಕತೇ.

ತಥಾ ದಕ್ಖಿಣದೇವಿಯಾ, ನಗರಸಮೀಪೇ ಕತೇ;

ಪುಬ್ಬುತ್ತರೇ ಜಯಭೂಮಿ-ಕಿತ್ತಾಭಿಧಾನಕೇಪಿ ಚ.

ತಥೇವುತ್ತರದೇವಿಯಾ, ನಗರಬ್ಭನ್ತರೇ ಕತೇ;

ಸೋಣ್ಣಗುಹಥೂಪನ್ತಿಕೇ, ಪರಿಮಾಣಕನಾಮಕೇ.

ತಥಾ ಚ ಉಪರಾಜೇನ, ಕತೇ ನಗರಪಚ್ಛಿಮೇ;

ಮಹಾಗುಹಥೂಪನ್ತಿಕೇ, ಮಙ್ಗಲಾವಾಸನಾಮಕೇ.

ಇತಿ ಸೋಣ್ಣವಿಹಾರೇಸು, ವಸಂನೇಕೇಸು ವಾರತೋ;

ಸಕ್ಕತೋ ಸಬ್ಬರಾಜೂನಂ, ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಲದ್ಧಲಞ್ಛನೋ.

ಞಾಣಾಭಿವಂಸಧಮ್ಮಸೇನಾಪತೀತಿ ಸುವಿಖ್ಯಾತೋ;

ದ್ವೇವಿಭಙ್ಗಾದಿಧಾರಣಾ, ಉಪಜ್ಝಾಚರಿಯತಂ ಪತ್ತೋ.

ಲಙ್ಕಾದೀಪಾಗತಾನಮ್ಪಿ, ಪರದೀಪನಿವಾಸಿನಂ;

ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಾಚಕೋ ಧಮ್ಮಂ, ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ನಿಯೋಜಕೋ.

ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಸೋಧೇಸಿ, ಸಾಸನಂ ಏಸ ಭೂಪತಿ;

ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಸೋ’ಕಾಸಿ ವಣ್ಣನಂ ಇಮಂ.

ಸಮ್ಬುದ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ, ಪಞ್ಚತಾಲೀಸಕೇ’ದ್ಧಕೇ;

ತಿಸತೇ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸೇ ಚ, ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಸಾ ಸುನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪೇಟಕಾಲಙ್ಕಾರವ್ಹಯಂ, ನೇತ್ತಿಸಂವಣ್ಣನಂ ಸುಭಂ;

ಇಮಞ್ಚ ಸಙ್ಖರೋನ್ತೇನ, ಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸುತಂ ಮಯಾ.

ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತೇನ ಪುಞ್ಞೇನ, ಪತ್ವಾನ ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಂ;

ತಾರಯಿತ್ವಾ ಬಹೂ ಸತ್ತೇ, ಮೋಚೇಯ್ಯಂ ಭವಬನ್ಧನಾ.

ಸದಾ ರಕ್ಖನ್ತು ರಾಜಾನೋ, ಧಮ್ಮೇನೇವ ಪಜಂ ಇಮಂ;

ನಿರತಾ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇಸು, ಜೋತೇನ್ತು ಜಿನಸಾಸನಂ.

ಇಮೇ ಚ ಪಾಣಿನೋ ಸಬ್ಬೇ, ಸಬ್ಬದಾ ನಿರುಪದ್ದವಾ;

ನಿಚ್ಚಂ ಕಲ್ಯಾಣಸಙ್ಕಪ್ಪಾ, ಪಪ್ಪೋನ್ತು ಅಮತಂ ಪದನ್ತಿ.

ಇತಿ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧವಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾಯ

ಸಾಧುವಿಲಾಸಿನೀ ನಾಮ ಅಭಿನವಟೀಕಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧವಗ್ಗಅಭಿನವಟೀಕಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.