೬. ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೬. ಪೋರಾಣಪಾಠೋತಿ ಪುರಾತನೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠೋ. ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ. ಅವುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅವುತ್ತಸ್ಸ. ಯದಿಪಿ ಸಹಗತಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ ಸಂಸಟ್ಠಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಯ ಸಮಾನತ್ಥಸ್ಸಪಿ ಕತ್ಥಚಿ ಸದ್ದನ್ತರಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಿಯಾಯವಿಸೇಸಬೋಧನತ್ಥಂ, ತಥಾಪಿ ನ ಮೂಲಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವಿಭಾವಿತೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ಚ…ಪೇ… ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಅಞ್ಞಅಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಮ-ಕಾರಾಗಮಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋ, ಕಮ್ಮಬ್ಯತಿಹಾರೇ ಚೇತಂ ಪದಂ, ತಸ್ಮಾ ಇತರೇತರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯಭಾವಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಯೋ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಸೋಪಿ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ…ಪೇ… ದೀಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಓಕ್ಕಮನಂ ಪವಿಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಸನಕ್ಖಣೇ ಹಿ ಧಮ್ಮಾ ಪುರಿಮಭವತೋ ಇಮಂ ಭವಂ ಪವಿಸನ್ತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಲೋಕತೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪವಿಸನ್ತಂ ವಿಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅವಿಸೇಸೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಓಕ್ಕನ್ತಿಸದ್ದಾಭಿಧೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಓಕ್ಕನ್ತಿ…ಪೇ… ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹಾ’’ತಿ. ತಂನಿವಾರಣತ್ಥನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಖಣನ್ತರೇ ರೂಪೀನಂ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಭಾವಸ್ಸ ‘‘ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲೇ ನ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ನಿವಾರಣತ್ಥಂ. ತೇನ ಪದದ್ವಯೇನ ಸಮಾನೇಸು ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಧಮ್ಮೇಸು ಪುರಿಮತೋ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಏವಞ್ಚ ‘‘ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲೇ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಕೇಚಿ ಕಾಲೇತಿ ವಾ, ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಾಲೇ’’ತಿ ವಾ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪಠಮವಿಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಕಾರನ್ತರೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲೇತಿ ಕೇಚಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಾಲೇತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಆಹ. ತೇನ ‘‘ಕಞ್ಚೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಸಾಮಞ್ಞನಿದ್ದೇಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯೋ ಹಿ ಅಯಂ ‘‘ಕೇಚೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನಾಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಅತ್ಥೋ, ಯೋ ಚ ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ಭುಮ್ಮೇಕವಚನಾಭಿಧೇಯ್ಯೋ, ತದುಭಯಂ ಸತಿ ಕಾಲವನ್ತಕಾಲತಾವಿಭಾಗೇ ಕಿಂ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವಚನೀಯತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ ಪನ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಞ್ಚೀ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ತಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕೇಚಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ಭುಮ್ಮವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಅತ್ಥವಿಭಾಗೇನ ಪದೇನ. ವತ್ಥುಭೂತಾತಿ ವತ್ಥುಸಭಾವಾ. ಹದಯರೂಪಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ರೂಪನ್ತರಾನನ್ತಿ ಹದಯವತ್ಥುತೋ ಅಞ್ಞರೂಪಾನಂ. ಅರೂಪೀನಂ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯತಂ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಓಕ್ಕನ್ತಿಕ್ಖಣೇ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಿವಾರಿತಂ ನಿವಾರೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ, ತಥಾ ವತ್ಥುಸ್ಸ ಚ ಕಾಲನ್ತರೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾಲತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅರೂಪೀನಂ ನಿವಾರೇತೀತಿ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾತಿಆದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಯ ಪಾಳಿಯಂ ವಿಭತ್ತಿನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ರೂಪಕಭಾವಮಾಹ. ಪುನಪಿ ಪುರಿಮತೋ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಉಪಚಯೇನ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪುರಿಮೇನ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮೇನಾತಿ ‘‘ಓಕ್ಕನ್ತಿಕ್ಖಣೇ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಚನೇನ. ‘‘ಏಕೋ ಖನ್ಧೋ ವತ್ಥು ಚ ತಿಣ್ಣಂ ಖನ್ಧಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಚ್ಚವಾರಾದಿಪಾಠೇನ. ಅತ್ಥವಿವರಣಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸಪಾಳಿಯಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸತ್ತ ಮಹಾವಾರಾ. ವತ್ಥುಸ್ಸ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತೇ ಆಪನ್ನೇ ಕಿನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತೇನಾತಿ ‘‘ರೂಪಿನೋ ಧಮ್ಮಾ ಅರೂಪೀನಂ ಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿ ಏತೇನ ವಚನೇನ. ಕೇವಲಸ್ಸಾತಿ ನಾಮರಹಿತಸ್ಸ ವತ್ಥುಸ್ಸ. ತಥಾತಿ ನಾಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ.

ಕತ್ಥಚೀತಿ ‘‘ರೂಪಿನೋ ಧಮ್ಮಾ ಅರೂಪೀನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ನಿದ್ದೇಸೇ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಲಬ್ಭತಿ. ವಚನೇನಾತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ಪಾಳಿಯಂ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಭಾವಸ್ಸ ಅಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಲಬ್ಭತೇವಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಲಬ್ಭಮಾನೇಪೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯತ್ತಸ್ಸ. ಏವನ್ತಿ ‘‘ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ. ಸಮುದಾಯೇಕದೇಸವಸೇನ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ಅವಯವಾವಯವಿಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಅವಯವಿನಿ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ವಾ ‘‘ಕಣ್ಹಾ ಗಾವೀನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ.

ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.