೧೬. ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೬. ‘‘ಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ಇನ್ದ್ರಿಯತಾಯ ರೂಪಾರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿತತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾತಿ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಅರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ನ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ವಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಥಾ ಪಞ್ಹಾಪುಚ್ಛಕೇ ಅರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ನ ಗಹಿತಂ, ನ ಏವಮಿಧ ಅರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅರೂಪಾನಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯನ್ತರಾಪೇಕ್ಖಾನಿ ಆವಜ್ಜನಾರಮ್ಮಣಾದಿಅಞ್ಞಪಚ್ಚಯಸಾಪೇಕ್ಖಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಾ ಸಿಯುಂ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ರೂಪಾರೂಪಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕದಾಚಿಪಿ ಅವಿನಿಬ್ಭುತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ, ಪಚ್ಚಯನ್ತರಸಮೋಧಾನಾಪೇಕ್ಖತಾಯ ಚ. ಯೋ ಪನ ನಿರಪೇಕ್ಖೋತಿ ಯಥಾ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಪಚ್ಚಯನ್ತರೇಸು ಸಾಪೇಕ್ಖಾನಿ, ಏವಂ ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ಅಹುತ್ವಾ ಯೋ ತತ್ಥ ನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಬ್ಭುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸೋ ಅತ್ತನೋ…ಪೇ… ನತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅವಿನಿಬ್ಭುತ್ತಾನಂ ತೇಸಮ್ಪಿ ಲಿಙ್ಗಾದೀನಂ ಸಿಯುಂ ವಿನಿಬ್ಭುತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯತಾಭಾವಸ್ಸ ಅದಿಟ್ಠತ್ತಾ. ನನು ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ವಿನಿಬ್ಭುತ್ತಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ದಿಟ್ಠೋತಿ? ಸಚ್ಚಂ ದಿಟ್ಠೋ, ನ ಪನ ಸೋ ಸಮಾನಜಾತಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸತಿ ಚೇವನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಸಮಾನಜಾತಿಯಂಯೇವ ಅವಿನಿಬ್ಭುತ್ತಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಭಾವೇ ಸತಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ. ಸಹಯೋಗೇ ಹಿ ಇದಂ ಕರಣವಚನಂ. ಯದಿಪಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾದೀನಂ ಕಲಲಾದಿಕಾಲೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯತಂ ನ ಫರೇಯ್ಯುಂ ತೇಸಂ ತದಾ ಅಭಾವತೋ. ಯೇ ಪನ ರೂಪಧಮ್ಮಾ ತದಾ ಸನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಅವಿನಿಬ್ಭುತ್ತಾವ, ತೇಸಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ಫರನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಬೀಜಭಾವತೋ ಅನಿಮಿತ್ತಭಾವತೋ. ತದನುರೂಪಾನನ್ತಿ ಕಲಲಾದಿಅವತ್ಥಾನುರೂಪಾನಂ ಅತ್ಥಿತಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ಯತೋ ‘‘ಇತ್ಥೀ, ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ಪಕತಿವಿಭಾಗೋ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಕುಸಲಜಾತಿಯನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ. ಯೇ ಪನ ‘‘ಕುಸಲಜಾತಿಕ’’ನ್ತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಪಚ್ಚತ್ತೇಕವಚನಂ. ವಿಸುಂ ಏಕಜಾತಿ ವಾ ಭೂಮಿ ವಾ ನ ಹೋತಿ ತದೇಕದೇಸಭಾವತೋ. ಹೇತುಆದೀಸುಪೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಅಕುಸಲಾಹಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏಸ ನಯೋತಿ ಯ್ವಾಯಂ ‘‘ಭೂಮಿವಸೇನ ವುತ್ತೇಸೂ’’ತಿಆದಿನಾ ಅರೂಪೇ ಅಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅಟ್ಠಪನೇ ಅತ್ಥನಯೋ ವುತ್ತೋ, ಏಸ ನಯೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋತಿ. ತಥಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಕುಸಲಹೇತು, ತಥಾ ಅಕುಸಲಹೇತೂತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಪಠಮಾಪರಿಯಾಪನ್ನಕುಸಲಹೇತು ದೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾಕುಸಲಹೇತು ಚ ವಿಸುಂ ಏಕಜಾತಿ ಭೂಮಿ ವಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆರುಪ್ಪೇ ಅಲಬ್ಭಮಾನಾಪಿ ವಿಸುಂ ನ ಠಪಿತಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಏಸ ನಯೋ ‘‘ಅಕುಸಲಾಹಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು.

ಸತಿ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯತ್ತೇ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯತಾ ಸಿಯಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯತ್ತಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸಹ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಭಾವೇನ ಉಪಕಾರಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಚ್ಚಯುದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ). ತಸ್ಸ ಪನ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯತ್ತಾಭಾವೋ ಯದಿಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯತಾ ಪನ ತಸ್ಸ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಸರೂಪೇನೇವ ದಸ್ಸಿತೋ, ತಥಾಪಿ ತಂ ಅನನುಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಉಪ್ಪಾದ…ಪೇ… ನಿವಾರೇತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ವಕ್ಖತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತಮತ್ಥಂ ಸಮತ್ಥೇತಿ. ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಸದಿಸನ್ತಿ ಹಿ ಏತೇನ ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಪವತ್ತೇಚಾತಿ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಞ್ಚ ಕಟತ್ತಾರೂಪಸ್ಸ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯತೋ ಅಞ್ಞೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಟಿಚ್ಚವಾರಾದಯೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತವಾರಪರಿಯೋಸಾನಾ ಛ ವಾರಾ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಾ ‘‘ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ನ ಠಿತಿಕ್ಖಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾತಿ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತತ್ತಾ. ಏತೇಸೂತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಛಸು ವಾರೇಸು. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಅನುಪಾಲನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ನ ಪಾಕಟಂ ಬಲವಞ್ಚ ಯಥಾ ಠಿತಿಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಛಾಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯಲಾಭತೋ ಥಿರಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾಸ್ಸ ತಂ ಪಾಕಟಂ ಬಲವಞ್ಚ, ತಸ್ಮಾ ‘ಠಿತಿಕ್ಖಣೇ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.