೨. ಪವತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ

೧೮೬. ಅಞ್ಞಧಮ್ಮನಿಸ್ಸಯೇನಾತಿ ‘‘ಯೋ ತೇಸಂ ರೂಪೀನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆಯು ಠಿತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಸ. ೬೩೪) ಅಞ್ಞಧಮ್ಮನಿಸ್ಸಯೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪವತ್ತಿಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೇಸು ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು, ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೇಸು ಯೋಜನಾ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಲಬ್ಭಮಾನಾ ಚ ಸುಖದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯೇಹೇವ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ತಂಮೂಲಕಾ ಚ ನಯಾತಿ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಮೂಲಕಾ ಚ ನಯಾ. ತೇಹೀತಿ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀಹಿ. ಯೋಜನಾತಿ ‘‘ಪವತ್ತೇ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಹಿ ಯೋಜನಾ. ತಂಮೂಲಕಾ ಚ ತಥಾಯೋಜನಾಮೂಲಭೂತಾ ಚ ನಯಾ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಮೂಲಕಾ ಚ ನಯಾ. ಪಾಕಟಾಯೇವಾತಿ ಪಾಳಿಗತಿಯಾ ಏವ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನಯೋಜನತ್ತಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಏವ.

ತಂ ವಚನಂ. ಸೋಮನಸ್ಸವಿರಹಿತಸಚಕ್ಖುಕಪಟಿಸನ್ಧಿನಿದಸ್ಸನವಸೇನಾತಿ ಸೋಮನಸ್ಸವಿರಹಿತಸಚಕ್ಖುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಯೇವ ನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ ಪನೇತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ ‘‘ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇತಂ, ನ ಪನ ಗಣನಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ’’ನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹಿ ಚತುನ್ನಂಯೇವಾತಿ ನಿಯಮೋ ಕತೋ’’ತಿ. ತಂಸಮಾನಲಕ್ಖಣಾತಿ ತಾಯ ಸಚಕ್ಖುಕಪಟಿಸನ್ಧಿತಾಯ ಸಮಾನಲಕ್ಖಣಾತಿ ಪರಿತ್ತವಿಪಾಕಗ್ಗಹಣಂ. ತತ್ಥ ಸಸೋಮನಸ್ಸಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನ ವುತ್ತಾತಿ ಕೇಚಿ. ಪರಿತ್ತವಿಪಾಕಪಟಿಸನ್ಧಿ ಚ ಕುಸಲವಿಪಾಕಾಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಾಪಿ ಹಿ ಸಚಕ್ಖುಕಾ ಸಿಯಾ. ತಂಸಮಾನಲಕ್ಖಣಾತಿ ವಾ ತಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾಯ ಸಮಾನಲಕ್ಖಣಾ ಯಥಾವುತ್ತಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿ ಚ ಪಞ್ಚಮಜ್ಝಾನಪಟಿಸನ್ಧಿ ಚ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಚತುನ್ನ’’ನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಮಾವಚರೇ…ಪೇ… ನಿದಸ್ಸನಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. ತೇನಾತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಮಹಾವಿಪಾಕನಿದಸ್ಸನೇನ, ಯೇಹಿ ಸಮಾನತಾಯ ಇಮೇ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಏಕಂಸೇನ ತಂಸಭಾವಾ ಏವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ಸಸೋಮನಸ್ಸ…ಪೇ… ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ನನು ಚ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕೇಸು ಅಯಮತ್ಥೋ ಏಕಂಸತೋ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಸಙ್ಕಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಾನಞ್ಚ…ಪೇ… ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚಕ್ಖುಕಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯದಿ ಸಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾನಂ ಕಾಮಾವಚರಾನಂ ನಿಯಮತೋ ಸಚಕ್ಖುಕಾದಿಭಾವದಸ್ಸನಂ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕವಸೇನ ಲಬ್ಭೇಯ್ಯ, ಯುತ್ತಮೇತಂ ಸಿಯಾತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕೇಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತಥಾ ಆಯತನಯಮಕೇ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಇದಂ ಆಯತನಯಮಕವಣ್ಣನಾಯಂ ಅತ್ತನಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯುಪ್ಪಾದಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ಏಕನ್ತೇನ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯುಪ್ಪಾದನತೋ ಗಬ್ಭೇಪಿ ಯಾವ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯುಪ್ಪತ್ತಿ, ತಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನತಾಯ ‘‘ಅಭಿನನ್ದಿತಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನನ್ತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಏತೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಂ. ಇತ್ಥೀನಂ ಅಘಾನಕಾನಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತೀನನ್ತಿ ಆದೀಸೂತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಇತ್ಥೀನಂ ಅಚಕ್ಖುಕಾನಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತೀನ’’ನ್ತಿಆದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತೇ ಏವಾತಿ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಾ ಏವ.

ತಂಸಮಾನಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಸೋಪೇಕ್ಖಅಚಕ್ಖುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಭಾವೇನ ಸಮಾನಲಕ್ಖಣಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತೇ. ಸಮಾಧಿಲೇಸೋ ದುಬ್ಬಲಸಮಾಧಿ ಯೋ ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತಿಮತ್ತೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತಿ ವಿಯ ದುಬ್ಬಲಂ ವೀರಿಯಂ ನತ್ಥಿ, ಯೋ ‘‘ವೀರಿಯಲೇಸೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ, ಲೇಸಮತ್ತಸ್ಸಪಿ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಅಭಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞೇಸೂತಿ ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತತೋ ಅಞ್ಞೇಸು. ಕೇಸುಚೀತಿ ಏಕಚ್ಚೇಸು. ಉಭಯೇನಪಿ ಮನೋದ್ವಾರಾವಜ್ಜನಹಸಿತುಪ್ಪಾದಚಿತ್ತಂ ವದತಿ. ಇಧಾತಿ ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತೇ. ಸಮಾಧಿವೀರಿಯಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಚ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಮಾಧಿಕಿಚ್ಚಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಸಮಾಧಿಮತ್ತಂ, ನ ವೀರಿಯಲೇಸಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವತೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ವಿಸೇಸನಞ್ಹಿ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬೇ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ವೀರಿಯೇ ಸತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯುಪ್ಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ, ತದೇವ ತತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಪಾಯೇ ಓಪಪಾತಿಕವಸೇನಾತಿ ಇದಂ ಸುಗತಿಯಂ ಓಪಪಾತಿಕೋ ವಿಕಲಿನ್ದ್ರಿಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಲಬ್ಭನ್ತೇವ ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಪನ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ದುಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾನಂ ವಸೇನಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ತೇಸನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಸನ್ತಾನಾನಂ. ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪನ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾ ಅಭಿಣ್ಹಸೋವ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಾದೀನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಗಹಿತಾನಂ ಪರಿವತ್ತಮಾನಲಿಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಗ್ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಾನಂ ಪನ ವಸೇನ ಉಪ್ಪಾದೋ ಏವ ಲಬ್ಭತಿ. ‘‘ಚುತಿಉಪಪತ್ತಿವಸೇನೇವ ದುತಿಯಪುಚ್ಛಾಸುಪಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇಹಿ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಉಪಾದಿನ್ನಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ನಿಯಮಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

೧೯೦. ಸನ್ತಾನುಪ್ಪತ್ತಿನಿರೋಧದಸ್ಸನತೋತಿ ಸನ್ತಾನವಸೇನ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾನಂ ದಿಸ್ಸಮಾನತ್ತಾ. ಏತೇನ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾದಿಸಮಾನಗತಿಕತಂ ಯುತ್ತಿತೋ ಸಾಧೇತಿ. ಆಗಮತೋ ಪನ ‘‘ವಿನಾ ಸೋಮನಸ್ಸೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರತೋ ಸಾಧೇಸ್ಸತಿ. ಛೇದೋತಿ ನಾಮಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಸರೂಪದಸ್ಸನೇನೇವ ಸಂಸಯಛೇದನತೋ.

ತಸ್ಸಾತಿ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ. ತೇ ಚ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾ. ನನು ಚ ಉಪ್ಪಾದೋವ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಚುತಿಉಪಪತ್ತಿವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ನ ಅನುಪ್ಪಾದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಪ್ಪಾದೋ…ಪೇ… ನ ಪವತ್ತೇ’’ತಿ. ಅಯಞ್ಚ ನಯೋ ನ ಕೇವಲಂ ಪುರಿಮಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಇತರಕೋಟ್ಠಾಸೇಪಿ ಗಹಿತೋ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟ್ಠಾಸೇಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

‘‘ಉಪಪತ್ತಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೇನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಚೋದನಾ ಕತಾ, ತಮಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ನನು ಸುದ್ಧಾವಾಸ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ಉಪಪತ್ತಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ’’ಇಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಾನಿ ಯಥಾ ‘‘ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸೋಮನಸ್ಸಮನಿನ್ದ್ರಿಯಾನನ್ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಮನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ತದಾತಿ ಪಠಮಸ್ಸ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಧರಮಾನಕಾಲೇ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ರೂಪಾರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅತ್ಥೇವ ಕಾಲಭೇದೋ, ಉಭಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಗಯ್ಹತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಉಭಯನ್ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಇದಂ ಉಭಯಂ. ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇನ ನಿದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಏತೇನ ‘‘ಉಪಪತ್ತಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ’’ತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಾನಿ ತಮೇವತ್ಥಂ ಉದಾಹರಣೇನ ಪಾಕಟತರಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ತಾದಿಸಾನಂ ಅನೇಕೇಸಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ತದೇಕದೇಸೇನ ಸಬ್ಬಪಠಮಸ್ಸ ಉಪಪತ್ತಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇನ ನಿದಸ್ಸಿತಂ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಖಣದ್ವಯೇ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ತದೇಕದೇಸೇನ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇನ ನಿದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಏವಂ ನಿದಸ್ಸನತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತೇಸನ್ತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಂ. ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಪವತ್ತೇ. ಇಧಾತಿ ಅನಾಗತಕಾಲಭೇದೇ. ನ ನ ಸಮ್ಭವತಿ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಣಸ್ಸ ವಿಯ ತತೋ ಪರಂ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣಸ್ಸಪಿ ಅನಾಗತಕಾಲಭಾವತೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಉಪಪತ್ತಿತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಉಪ್ಪಾದಸಮ್ಭವತೋ. ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ವಾರನ್ತರೇಪಿ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ನ ಹೀತಿಆದಿನಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ಸಮತ್ಥೇತಿ. ತತ್ಥ ಅಪಿ ಪಚ್ಛಿಮ…ಪೇ… ಸನ್ಧಿಕಸ್ಸಾತಿ ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಅಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಸ್ಸ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಪಟಿಸನ್ಧಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಸ್ಸ ಚುತಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚುತಿತೋ ಪುಬ್ಬೇವಾ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಪಠಮಪುಚ್ಛಾಸು ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನತ್ಥೋತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಏತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಯಮಕೇಸು ಯಾ ಪಠಮಪುಚ್ಛಾ, ತಾಸು ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಪದಸಙ್ಗಹಿತೋ ಅತ್ಥೋ. ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ಥನಿಸ್ಸಯೋತಿ ‘‘ತಸ್ಸ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿಕಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭೂತೋ ಮಾದಿಸೋವ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಏವ ಅತ್ಥೋ ಉಪಪತ್ತಿಉಪ್ಪಾದಿನ್ದ್ರಿಯವಾ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಾದಾವತ್ಥಇನ್ದ್ರಿಯಸಹಿತೋ, ಉಭಯುಪ್ಪಾದಿನ್ದ್ರಿಯವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪವತ್ತೀಸು ಉಪ್ಪಾದಾವತ್ಥಇನ್ದ್ರಿಯಸಹಿತೋ ವಾ. ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ಥಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯೋತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಸಂಸಯತ್ಥಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯೋತಿ ಏವಂ ಇಮಿನಾ ವಿಯ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು ದುತಿಯಪುಚ್ಛಾಸು ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನತ್ಥಮೇವ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಪದಸಙ್ಗಹಿತಮೇವ ಅತ್ಥಂ ನಿಯಮೇತಿ. ತತ್ಥೇವ ತಾಸು ಏವ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪಠಮಪುಚ್ಛಾಸು ಏವ. ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ‘‘ತಸ್ಸ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಅನಾಗತಭಾವಮತ್ತೇನ ಸರೂಪತೋ ಗಹಿತಂ ಉಪ್ಪಾದಂ ಉಪ್ಪಾದಸಙ್ಖಾತಂ, ‘‘ತಸ್ಸ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಅನಾಗತಭಾವಮತ್ತೇನ ಸರೂಪತೋ ಗಹಿತಂ ನಿರೋಧಂ ವಾ ನಿರೋಧಸಙ್ಖಾತಂ ವಾ ಸಂಸಯತ್ಥಂ ನ ನಿಯಮೇತೀತಿ. ಏವನ್ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನತ್ಥಸ್ಸ ನಿಯಮೋ ಹೋತಿ, ನ ಸಂಸಯತ್ಥಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಸ ನಯೋತಿ ಯ್ವಾಯಂ ಉಪ್ಪಾದವಾರೇ ವಿಚಾರೋ ವುತ್ತೋ, ನಿರೋಧವಾರೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಏವಂ ಅವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾನಂ ಅನಾಗತಾನಂ ಸರೂಪೇನ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ನ ಹಿ ತತ್ಥ ತೇ ಸರೂಪೇನ ವುತ್ತಾ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಮುಖೇನ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಅನುಲೋಮೇ. ನ ಏವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ ಪಟಿಲೋಮೇ. ತಮೇವ ಅಯೋಜೇತಬ್ಬತಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿವರತಿ. ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಯೋಜೇತುಂ, ತಥಾ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧೇ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಯೋಜೇತುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಇದಞ್ಚ ದ್ವಯಂ ಯಥಾನುಲೋಮೇ ಸಮ್ಭವತಿ, ನ ಏವಂ ಪಟಿಲೋಮೇ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಏವಂ…ಪೇ… ಸಮ್ಭವನ್ತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಅಭೂತಾಭಾವಸ್ಸ…ಪೇ… ಸಮ್ಭವಾನುಪಪತ್ತಿತೋ’’ತಿ. ಅಭೂತಾಭಾವಸ್ಸಾತಿ ಅಭೂತಸ್ಸ ಅಭಾವಸ್ಸ, ಅಭೂತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಸ್ಸ ನಿರೋಧಸ್ಸ ಚ ಅಭಾವಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಭೂತುಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾಭಾವೋ ಚ ಪಟಿಲೋಮೇ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ನ ವುತ್ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಸ್ಸ ವಿಸೇಸರಹಿತಸ್ಸ ಅಭೂತಾಭಾವಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಯಥಾ ರೂಪಾಭಾವೋ ವೇದನಾಭಾವೋತಿ ಕೋಚಿ ಅಭಾವೋಪಿ ವಿಸೇಸಸಹಿತೋ, ನ ಏವಮಯನ್ತಿ ವಿಸೇಸರಹಿತಸ್ಸ ಅಭೂತಾಭಾವಸ್ಸ.

ಕಾಲನ್ತರಯೋಗಾಭಾವತೋತಿ ಕಾಲವಿಸೇಸಯೋಗಾಭಾವತೋ. ಯಾದಿಸಾನನ್ತಿ ಯಾನಿ ಭೂತಾನಿ ನ ವತ್ತಮಾನಾನಿ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾನಿ, ತೇಸಂ ಅನಾಗತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾಭಾವೇನ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ‘‘ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪಾದಸ್ಸ ನಿರೋಧಸ್ಸ ಚ ಅಭಾವೇನ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ. ಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋ ನಿಸ್ಸಯಭೂತೋ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ಸನ್ನಿಚ್ಛಿತೋ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಪದಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಸೋ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಅತ್ಥೋ ನಿಸ್ಸಯೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ತನ್ನಿಸ್ಸಯಾ. ತಾದಿಸಾನಂಯೇವ ಅನಾಗತಾನಂಯೇವ ಉಪಪತ್ತಿಚುತಿಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾನಂ ಉಪಪತ್ತಿಚುತಿಸಙ್ಖಾತಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದಾನಿರೋಧಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ. ಜೀವಿತಾದೀನಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಮನಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಮ್ಪಿ. ಅನುಪ್ಪಾದಾನಿರೋಧಾ ಸಂಸಯಪದೇನ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ವುತ್ತಂ…ಪೇ… ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ’’ನ್ತಿ.

ಯೇ ಸೋಪೇಕ್ಖಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ರೂಪಲೋಕೇ, ತೇ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತಂಸಮಾನಲಕ್ಖಣತಾಯಾತಿ ತೇನ ಸೋಪೇಕ್ಖಪಟಿಸನ್ಧಿಕಭಾವೇನ ಸಮಾನಲಕ್ಖಣತಾಯ. ತಂ ಪಮಾದಲಿಖಿತಂ ಧಮ್ಮಯಮಕೇ ತಾದಿಸಸ್ಸೇವ ವಚನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ತತ್ಥಪಿ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಚಿತ್ತಯಮಕೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಹಿ ಖಣಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ ಅತೀತವೋಹಾರೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿನಾ.

ಪವತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.