೨. ಪವತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ

೧೮-೨೧. ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪವತ್ತಿವಾರೇ. ಪುಚ್ಛಾಮತ್ತಲಾಭೇನಾತಿ ಮೋಘಪುಚ್ಛಾಭಾವಮಾಹ. ಏಕೇಕನ್ತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಸದ್ದಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಏಕೇಕಂ. ಪಞ್ಚಾತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸದ್ದಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಗನ್ಧಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚ. ಪುಚ್ಛಾಮತ್ತಲಾಭೇನ ಸಙ್ಗಹಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ‘‘ವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಸೇನ ಹಾಪೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ವಕ್ಖತಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಮತ್ಥೇತಿ.

ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಚನಂ ವಿಸೇಸನಿವಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತೀತಿ ತಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪುಗ್ಗಲವಾರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪನ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತಾಯ ಅಬ್ಯಾಪಿತತ್ತಾ ಯತ್ಥ ಸದಿಸಂ, ತತ್ಥಾಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಓಕಾಸವಾರೇ ಪನ…ಪೇ… ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ತನ್ತಿ ದುತಿಯಂ. ಪುಗ್ಗಲವಾರೇಪೀತಿ ಯತ್ಥ ಸದಿಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ತತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ, ಪಗೇವ ಓಕಾಸವಾರೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಿರತ್ತಕಾಮಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಭಾವನಾಬಲೇನ ವಿರತ್ತೋ ಕಾಮೋ ಏತೇನಾತಿ ವಿರತ್ತಕಾಮಂ, ರೂಪಾವಚರಕಮ್ಮಂ, ತತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ. ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಏವ ಬೀಜಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಬೀಜಂ, ತಸ್ಸ. ‘‘ಏವಂಸಭಾವತ್ತಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಏಕನ್ತತೋ ಕಾಮತಣ್ಹಾನಿದಾನಕಮ್ಮಹೇತುಕಾನಿ ಘಾನಾದೀನೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗನ್ಧಾದಯೋ ಚ ನ ಸನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ತೇಸಮ್ಪಿ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ.

‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಚೋದಕೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪುನ ಯೇನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತಾನಿ ಯಮಕಾನಿ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ತತ್ಥ ಚಕ್ಖಾಯತನಮೂಲಕೇಸು ಘಾನಾಯತನಯಮಕೇನ ‘‘ಸಚಕ್ಖುಕಾನಂ ಅಘಾನಕಾನಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಜಿವ್ಹಾಕಾಯಾಯತನಯಮಕಾನಿ ಯಥಾ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ, ತಥಾ ಇಧ ಘಾನಾಯತನಮೂಲಕೇಸು ಘಾನಾಯತನಯಮಕೇನ ತಾನಿ ಜಿವ್ಹಾಕಾಯಾಯತನಯಮಕಾನಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಘಾನಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಜಿವ್ಹಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನೀತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಉಭಯೇಸಂ ವಿಸುಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಏಕಜ್ಝಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತಾಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತಾ ಪಾಳಿಅನಾರುಳ್ಹತಾಯ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಮೂಲಗ್ಗಹಣಂ ಕಿಮತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನಾತಿ ನಿದಸ್ಸನಭೂತಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತಾಸಙ್ಖಾತೇನ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನೇವ, ನ ಪನ ತೇಸಂ ನಿದಸ್ಸಿತಬ್ಬೇಹಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯತಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಯೇಭುಯ್ಯತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಏವನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಪಟಿವಚನವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಯಥಾವುತ್ತವಚನಸ್ಸೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಭಾವಾನುಜಾನನಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಆಕಡ್ಢತಿ. ಸಾತಿ ದುತಿಯಪುಚ್ಛಾ. ಘಾನಾಯತನಯಮಕೇನಾತಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಮೂಲಕೇಸು ಘಾನಾಯತನಯಮಕೇನೇವ. ತಂಸೇಸಾನೀತಿ ತೇನ ಘಾನಾಯತನಮೂಲಕಕಾಯಾಯತನಯಮಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸೇಸಾನಿ. ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ತಾ ಅನಾರುಳ್ಹಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನಾರುಳ್ಹಾನೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ತಥಾ-ಸದ್ದೇನ ಅನುಕಡ್ಢೀಯತಿ, ನ ‘‘ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ತಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಥಾತಿ…ಪೇ… ಸಮಞ್ಞೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಕಾರಣಸಾಮಞ್ಞೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಾಯತನಾನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕೇಸು ಪವತ್ತಮಾನಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಸಹಚಾರಿತಾಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ‘‘ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕೇಸು ಚ ಪವತ್ತಮಾನಾನ’’ನ್ತಿ. ಇತರಾನಿ ಘಾನಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ ಜಿವ್ಹಾಕಾಯಾಯತನಯಮಕಾನಿ ದ್ವೇ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೀಯನ್ತಿ, ಘಾನಾಯತನಮೂಲಕೇಸು ಚ ಯಮಕೇಸು ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇಸು ಇತರದ್ವಯಮೂಲಕಾನಿ ಜಿವ್ಹಾಕಾಯಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೀಯನ್ತಿ ಅವಿಸೇಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪವಿಸೇಸತ್ತಾ ಚಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಕಾಯಾಯತನಯಮಕೇ ದುತಿಯಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಅಪ್ಪವಿಸೇಸೋ, ಇತರವಸೇನ ಅವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ರೂಪಾಯತನಮನಾಯತನೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಇದಂ ರೂಪಾಯತನಮೂಲಕಮನಾಯತನವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ರೂಪಾಯತನ…ಪೇ… ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ರೂಪಾಯತನಮೂಲಕೇಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಯಮಕಾನನ್ತಿ ರೂಪಾಯತನಮೂಲಕಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಯಮಕಾನಂ. ದುತಿಯಪುಚ್ಛಾನನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಯಮಕಾನಂಯೇವ ದುತಿಯಪುಚ್ಛಾನಂ. ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಸರೂಪಕಾನಂ ಅಚಿತ್ತಕಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇನ ನಯೇನ. ಆದಿಪುಚ್ಛಾನನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಯಮಕಾನಂ ಪಠಮಪುಚ್ಛಾನಂ.

ಹೇಟ್ಠಿಮೇಹೀತಿ ಇದಂ ಅವಿಸೇಸವಚನಮ್ಪಿ ಯೇಸು ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತಾ ಸಮ್ಭವತಿ, ತದಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗನ್ಧರಸ…ಪೇ… ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಉದ್ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇಸು ಉದ್ದೇಸಾನುರೂಪಂ ಲಬ್ಭಮಾನವಿಸೇಸಕಥನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ಯೋ ತತ್ಥ ನ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಉದ್ದೇಸಾನುರೂಪಗುಣೇನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಸ ಅಕಥನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥತೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನೇವ ಅಲಬ್ಭಮಾನತಾದಸ್ಸನೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ.

ಚಕ್ಖುವಿಕಲಸೋತವಿಕಲಾ ವಿಯ ಚಕ್ಖುಸೋತವಿಕಲೋಪಿ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸೋ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಜಚ್ಚನ್ಧಮ್ಪಿ…ಪೇ… ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆಹ. ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನಮೇವ ಓಪಪಾತಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಏವ-ಸದ್ದೋತಿ ತಸ್ಸ ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನಸ್ಸ ತತ್ಥ ಅನಿಯತತ್ತಾ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನಸ್ಸಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ಸಿದ್ಧೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೇನ ಜಚ್ಚನ್ಧಬಧಿರಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತಾ ನ ನಿವಾರಿತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ.

೨೨-೨೫೪. ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನಾಮಟ್ಠತ್ತಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ಯಾವತಾ ‘‘ರೂಪೀಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಓಕಾಸೋಯೇವ ಆಮಟ್ಠೋತಿ. ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕಾರಣವಿಭಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ‘‘ನನೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಭಾವಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತದವತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಭವಾವತ್ಥಸ್ಸ. ಭವಿಸ್ಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಭಾವಿನೋ. ಪಟಿಞ್ಞಾತಬ್ಬತ್ತಾತಿ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತಬ್ಬತ್ತಾ.

ಅಥ ಕಸ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯದಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯಂ ವುತ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಅಥ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಟಿಲೋಮೇ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ರೂಪಾಯತನಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ, ನನು ಇದಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿರುದ್ಧನ್ತಿ? ನನೂತಿಆದಿನಾಪಿ ಚೋದಕೋ ತಮೇವ ವಿರೋಧಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ನೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಭವೇ’’ತಿಆದಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋ. ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಭವೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ‘‘ರೂಪಾಯತನಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಪವತ್ತಮಾನತ್ತಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಭವೇ. ಅನಾಗತಭಾವೇನ ಅವಚನತೋತಿ ಭಾವೀಭಾವೇನ ಅವತ್ತಬ್ಬತೋ ಆರದ್ಧುಪ್ಪಾದಭಾವೇನ ಪವತ್ತಮಾನತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಭವನ್ತರೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ನ ಪನ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾತಿಆದಿನಾ ಪಾಠನ್ತರೇನ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸಮತ್ಥೇತಿ.

ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಯೇಹಿ ಆಯತನೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಂತಂಆಯತನನಿಬ್ಬತ್ತಕಕಮ್ಮೇನ ಅವಸ್ಸಂಭಾವೀಆಯತನಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ, ಸನ್ತಾನಸ್ಸ ವಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ರೂಪಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ರೂಪಾಯತನಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಚ ಏವಂ ಪವತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಾದ್ವಯವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಆಯತನಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಜಾತಿಭಾವತೋ ಸುಟ್ಠು ಉಪಪನ್ನಂ ಭವತಿ. ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾದಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅರೂಪೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನಕಾ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಅಭಿನನ್ದಿತಬ್ಬತ್ತಾತಿ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ.

ಯಂ ಪನ ಅಘಾನಕಾನಂ ಕಾಮಾವಚರಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ಘಾನಾಯತನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಘಾನಾಯತನಾನಿಬ್ಬತ್ತಕಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಥಂ ಪನೀದಿಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕೋ ಏವ ಇಧ ಅಘಾನಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಕಥಮಿದಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೋದನಾಯ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿಂ ವತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸಾಧೇತುಂ ‘‘ಧಮ್ಮಹದಯವಿಭಙ್ಗೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅವಚನತ್ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಯಥಾಧಮ್ಮಸಾಸನೇ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋಯೇವಾತಿ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆಯತನಯಮಕೇ. ಯಥಾದಸ್ಸಿತಾಸೂತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಸೋತಾಯತನಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ಘಾನಾಯತನಂ ನ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ರೂಪಾಯತನಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ದಸ್ಸಿತಪ್ಪಕಾರಾಸು ಪುಚ್ಛಾಸು. ಆಮನ್ತಾತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ನ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತಾಸು ಪುಚ್ಛಾಸು ಕಸ್ಮಾ ಪಟಿವಚನೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನ ಕತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ಗಹಿತತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಸೋತಾಯತನಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ಘಾನಾಯತನಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ಏವಮಾದಿಕೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಪದೇನ ಗಹಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ. ಏಕದೇಸೇ ಸಂಸಯತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೇನಾತಿ ಏಕದೇಸೇ ಸಂಸಯಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನತ್ಥಪಟಿಯೋಗಭೂತಸಂಸಯತ್ಥಸ್ಸ ಪಟಿವಚನಸ್ಸ ಅಕರಣತೋ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಪಟಿವಚನವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸ್ಸ ಅಕತ್ತಬ್ಬತೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಅವತ್ತಬ್ಬತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬೇಹಿ ನ ಪಟಿವಚನವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಯದಿ ಸಿಯಾತಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೇಪಿ ಅತ್ಥೇ ಯದಿ ಪಟಿವಚನವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಸಿಯಾ, ಪರಿಪುಣ್ಣವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ನ ಸಿಯಾ ಅನೋಕಾಸಭಾವತೋ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬತೋ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಾನಂ, ಅರೂಪೇ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ, ಯೇ ಚ ಅರೂಪಂ ಉಪಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಚವನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಸೋತಾಯತನಞ್ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಚಕ್ಖಾಯತನಞ್ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಚ, ತಥಾ ‘‘ರೂಪಾವಚರೇ ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಾನಂ, ಅರೂಪಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಘಾನಾಯತನಞ್ಚ ನ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ರೂಪಾಯತನಞ್ಚ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ತತ್ಥ ವಿಭಾಗವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಅಥ ಕಸ್ಮಾತಿ ಯದಿ ಅಭಿನ್ದಿತಬ್ಬೇ ಪಟಿವಚನವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ನ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬೇ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿವಚನವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಾನಂ ಸೋಮನಸ್ಸಪಟಿಸನ್ಧಿ ನತ್ಥೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬೇ ನ ಪಟಿವಚನವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ತಂ ನ, ಅಞ್ಞಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ತದತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಾಮಧಾತುಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಅನಾಗತಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಯಥಾ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಜಸನ್ತಾನಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇ ಅನಾಗತಭಾವೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ತೇನೇತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಏಕಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ನಿರೋಧೋ ಅನಾಗತಭಾವೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಏಕಸನ್ತಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಅನಾಗತವಾರೇ. ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಏವ ವಸೇನ ಸೋ ನಿರೋಧೋ ತಥಾ ಅನಾಗತಭಾವೇನ ವುತ್ತೋ, ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ನಿರೋಧೋ ಉಪಪನ್ನಾನಂ ವಸೇನ ನ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸೇವ ಯಥಾಪವತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಜಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಏವ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣತೋ ಉದ್ಧಂ ನಿರೋಧೋ ಆರದ್ಧೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಭೇದೇ ಸತಿಪಿ ಕಾಲಭೇದಾಮಸನಸ್ಸ ಕಾರಣೇ ಸತಿಪಿ. ಅನಾಗತಕಾಲಾಮಸನವಸೇನೇವ ನಿರೋಧಸ್ಸೇವ ವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನದ್ವಯಂ ಉಪಪನ್ನಮೇವ ಯುತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಸೇನ ನಿರೋಧಸ್ಸೇವ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ‘‘ಅರಹತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಯದಿ ಉಪಪತ್ತಿಅನನ್ತರಂ ನಿರೋಧೋ ಆರದ್ಧೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಚುತಿಯಾ ನಿರೋಧವಚನನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ತನ್ನಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಪನ ಚುತಿಯಾ ನಿರೋಧವಚನ’’ನ್ತಿ. ತನ್ನಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಾನಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ಪವತ್ತೇತಿಆದಿ ವುತ್ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ಪಾಕಟಕರಣಂ. ತತ್ಥ ತಸ್ಸಾತಿ ಸನ್ತಾನಸ್ಸ. ವಕ್ಖತೀತಿಆದಿಪಿ ಪವತ್ತೇ ನಿರೋಧಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಚುತಿನಿರೋಧಸ್ಸೇವ ಗಹಿತತಾಯ ಕಾರಣವಚನಂ. ತೇನಾತಿ ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಪಾಠನ್ತರವಚನೇನ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿಕೇ ಆಯತನಯಮಕೇ. ಯದಿ ಪವತ್ತೇ ನಿರುದ್ಧಸ್ಸಪಿ ಚುತಿಯಾ ಏವ ನಿರೋಧೋ ಇಚ್ಛಿತೋ, ‘‘ಸಚಕ್ಖುಕಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚಕ್ಖುಕಾನನ್ತಿಆದೀಸು ಚ ಪಟಿಲದ್ಧಚಕ್ಖುಕಾನನ್ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ. ತೇತಿ ಅರೂಪೇ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾ. ಅಚಕ್ಖುಕವಚನಞ್ಚ ಸಾವಸೇಸನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

ಪವತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆಯತನಯಮಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.