೯. ಹೇವತ್ಥಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೦೪. ಹೇವತ್ಥಿಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಕಭಾವೇನ ಅತ್ಥಿ ಪರಭಾವೇನ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪವತ್ತೋ ಪರವಾದೀವಾದೋ ಯಥಾ ವಿಭಜ್ಜ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾ ವಾ ನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ಏಕಂಸತೋ ನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬೋ ವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ, ಕೇವಲಂ ಠಪನೀಯಪಕ್ಖೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ಅವತ್ತಬ್ಬುತ್ತರೇನಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಸಬ್ಬೇ ವಾದಾ ಸಪ್ಪಟಿವಾದಾವಾತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಭೂತಕಥನತ್ತಾ ಅವತ್ತಬ್ಬುತ್ತರಾ ಉಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ, ಏವಮಯಮ್ಪೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೇನಾ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ಅವತ್ತಬ್ಬಂ ಉತ್ತರಂ ಅವತ್ತಬ್ಬುತ್ತರಂ. ಯಥಾ ಅನಿಚ್ಚವಾದಿನಂ ಪತಿ ಅನಿಚ್ಚೋ ಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚಯಾಧೀನವುತ್ತಿತೋತಿ, ಉತ್ತರಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿದ್ಧಸಾಧನಭಾವತೋ, ಏವಂ ಇಧಾಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಿದ್ಧಸಾಧನಞ್ಹಿ ದಡ್ಢಸ್ಸ ಡಹನಸದಿಸತ್ತಾ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ಸಿಯಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪರವಾದಿನಾ ಯೇನ ಸಭಾವೇನ ಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥಿ, ತೇನೇವ ಸಭಾವೇನ ಸೋ ವಿನಾ ಕಾಲಭೇದಾದಿಪರಾಮಸನೇನ ನತ್ಥೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೀಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಯೋನಿಸೋ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಹೇವತ್ಥಿ, ಹೇವಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತೇನ ಪರವಾದಿನಾ ಯಥಾ ಸಪರಭಾವೇಹಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಅತ್ಥಿತಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತಾ, ಏವಂ ಕಾಲದೇಸಾದಿಭೇದೇಹಿಪಿ ಸಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತಾ ಏವ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅತೀತಂ ಅನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ, ಅನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಿ ವಾ ಅತೀತಾದಿವಸೇನ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಸತಿ ನಿಗಣ್ಠಾಚೇಲಕವಾದೋ ಪರಿದೀಪಿತೋ ಸಿಯಾ. ತೇ ಹಿ ‘‘ಸಿಯಾ ಅತ್ಥಿ, ಸಿಯಾ ನತ್ಥಿ, ಸಿಯಾ ಅತ್ಥಿ ಚ ನತ್ಥಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬಪದತ್ಥೇಸು ಪತ್ತಭಾಗೇ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯದಿ ವತ್ಥುನೋ ಸಭಾವೇನೇವ, ದೇಸಕಾಲಸನ್ತಾನವಸೇನ ವಾ ನತ್ಥಿತಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಂ ಸಿದ್ಧಸಾಧನಂ ಸಕವಾದಿನೋಪಿ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಯೋ ಸಭಾವೋ, ನ ಸೋ ತತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಯದಿ ಉಪಲಬ್ಭೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞೋ ಏವ ಸೋ ಸಿಯಾ. ನ ಚೇತ್ಥ ಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ನಿದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ ಸಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿಭಾವಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಯಥಾ ಚ ಪರಭಾವೇನ ನತ್ಥಿತಾಯ ನ ವಿವಾದೋ, ಏವಂ ದೇಸಕಾಲನ್ತರೇಸುಪಿ ಇತ್ತರಕಾಲತ್ತಾ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ. ನ ಹಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ದೇಸನ್ತರಂ, ಕಾಲನ್ತರಂ ವಾ ಸಙ್ಕಮನ್ತಿ ಖಣಿಕಭಾವತೋ. ಏತೇನೇವ ಪರಿಯಾಯನ್ತರೇನ ನತ್ಥಿತಾಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಥಾ ಚ ಅತ್ಥಿತಾ, ನತ್ಥಿತಾ ವಿನಾ ಕಾಲಭೇದೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ನ ಲಭನ್ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರುದ್ಧತ್ತಾ, ಏವಂ ಸಬ್ಬದಾಪಿ ನಿಚ್ಚತ್ತಾ.

ಯಂ ಪನ ತೇ ವದನ್ತಿ ‘‘ಯಥಾ ಸುವಣ್ಣಂ ಕಟಕಾದಿರೂಪೇನ ಠಿತಂ ರುಚಕಾದಿಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ನಿಚ್ಚಾನಿಚ್ಚಂ. ತಞ್ಹಿ ಸುವಣ್ಣಭಾವಾವಿಜಹನತೋ ನಿಚ್ಚಂ ಕಟಕಾದಿಭಾವಹಾನಿತೋ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಇದಂ ವತ್ತಬ್ಬಾ ‘‘ಕಿಂ ಕಟಕಭಾವೋ ಕಟಕಸ್ಸ, ಉದಾಹು ಸುವಣ್ಣಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಯದಿ ಕಟಕಸ್ಸ, ಸುವಣ್ಣನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಸಿಯಾ ತದಞ್ಞಭಾವೋ ವಿಯ. ಅಥ ಸುವಣ್ಣಸ್ಸ, ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ತತ್ಥ ಉಪಲಬ್ಭೇಯ್ಯ ಸುವಣ್ಣಭಾವೋ ವಿಯ. ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಏಕಭಾವೋತಿ ವತ್ತುಂ ಕಟಕವಿನಾಸೇಪಿ ಸುವಣ್ಣಾವಿನಾಸತೋ. ಅಥ ಮತಂ, ಸುವಣ್ಣಕಟಕಾದೀನಂ ಪರಿಯಾಯೀಪರಿಯಾಯಭಾವತೋ ನಾಯಂ ದೋಸೋತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಕಟಕಪರಿಯಾಯನಿರೋಧೇನ ರುಚಕಪರಿಯಾಯುಪ್ಪಾದೇಪಿ ಪರಿಯಾಯೀ ತಥೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಪರಿಯಾಯನಿರೋಧೇ ದೇವಪರಿಯಾಯುಪ್ಪಾದೇಪಿ ಪರಿಯಾಯೀ ಜೀವದ್ರಬ್ಯಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ನಿಚ್ಚಾನಿಚ್ಚಂ, ತಥಾ ಸಬ್ಬದ್ರಬ್ಯಾನೀತಿ. ತಯಿದಂ ಅಮ್ಬಂ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ಲಬುಜಬ್ಯಾಕರಣಂ. ಯಂ ಸ್ವೇವ ನಿಚ್ಚೋ ಅನಿಚ್ಚೋತಿ ವಾ ವದನ್ತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನಿಚ್ಚತಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಅಥ ಪರಿಯಾಯಪರಿಯಾಯೀನಂ ಅನಞ್ಞತಾ ಇಚ್ಛಿತಾ, ಏವಂ ಸತಿ ಪರಿಯಾಯೋಪಿ ನಿಚ್ಚೋ ಸಿಯಾ ಪರಿಯಾಯಿನೋ ಅನಞ್ಞತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯಸರೂಪಂ ವಿಯ, ಪರಿಯಾಯೀ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೋ ಪರಿಯಾಯತೋ ಅನಞ್ಞತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯಸರೂಪಂ ವಿಯಾತಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಅಞ್ಞಾ ಅನಞ್ಞತಾ, ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ವುತ್ತದೋಸದ್ವಯಾನತಿವತ್ತಿ. ಅಪಿಚ ಕೋಯಂ ಪರಿಯಾಯೋ ನಾಮ, ಯದಿ ಸಣ್ಠಾನಂ, ಸುವಣ್ಣೋ ತಾವ ಹೋತು, ಕಥಂ ಜೀವದ್ರಬ್ಯೇ ಅರೂಪಿಭಾವತೋ. ಯದಿ ತಸ್ಸಪಿ ಸಣ್ಠಾನವನ್ತಂ ಇಚ್ಛಿತಂ, ತಥಾ ಸತಿಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಬಹುತಾ ಆಪಜ್ಜತಿ ಸರೂಪತಾ ಚ ಸಣ್ಠಾನವನ್ತೇಸುಪಿ ಪೀಳಕಾದೀಸು ತಥಾದಸ್ಸನತೋ. ಅಥ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸೋ, ಏವಮ್ಪಿ ಬಹುತಾ ಖಣಿಕತಾ ಚ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಯಾಯಸರೂಪಮೇವ ತಾವ ಪತಿಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ.

ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುವಣ್ಣಂ ಕಟಕಾದಿರೂಪೇನ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋಗತೋ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನೇಸು ವಿಸಿಟ್ಠೇಸು ರೂಪಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಸು ಕಿಂ ಏಕಂ, ಉದಾಹು ತೇಸಂ ಸಮುದಾಯೋ, ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಂ ವಾ ಧಮ್ಮನ್ತರಂ ಸುವಣ್ಣನ್ತಿ? ತತ್ಥ ನ ತಾವ ರೂಪಾದೀಸು ಏಕೇಕಂ ಸುವಣ್ಣಂ ತೇನ ಸುವಣ್ಣಕಿಚ್ಚಾಸಿದ್ಧಿತೋ, ನಾಪಿ ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಂ ಧಮ್ಮನ್ತರಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಅಥ ಸಮುದಾಯೋ, ತಂ ಪನ ಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತನ್ತಿ ನ ತಸ್ಸ ನಿಚ್ಚತಾ, ನಾಪಿ ಅನಿಚ್ಚತಾ ಸಮ್ಭವತಿ. ಯಥಾ ಚ ಸುವಣ್ಣಸ್ಸ, ಏವಂ ಕಟಕಸ್ಸಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತತ್ತಾತಿ. ತಯಿದಂ ನಿದಸ್ಸನಂ ಪರವಾದಿನೋ ಜೀವದ್ರಬ್ಯಸ್ಸಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಂ ತಸ್ಸೇವ ಸಾಧೇತೀತಿ ಕುತೋ ತಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಾನಿಚ್ಚತಾತಿ ಅಲಮತಿಪ್ಪಪಞ್ಚೇನ.

ಹೇವತ್ಥಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಮಹಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.