೧. ವಾದಯುತ್ತಿಪರಿಹಾನಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೩೯. ಇದಂ ಸುತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೧೪೯-೧೫೦) ಇದಮ್ಪಿ ಹಿ ಸುತ್ತಂ ಅನಾಗಾಮಿಆದೀನಂಯೇವ ಪರಿಹಾನಿನಿಸ್ಸಯೋ, ನ ಅರಹತೋ. ಸಮಯವಿಮುತ್ತೋತಿ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಸೇಕ್ಖಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮಯವಿಮುತ್ತೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸಮಯೇನ ಸಮಯಂ ಅಟ್ಠ ವಿಮೋಕ್ಖೇ ಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮಯವಿಮುತ್ತೋ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೧).

‘‘ಪರಿಹಾನಿಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಚ ಏಕಚ್ಚೋ ಚ ಸೇಕ್ಖೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ಅರಹಾತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಯಥಾದಸ್ಸಿತಾನಿ ಸುತ್ತಾನಿ ಅನಾಗಾಮಿಆದೀನಂ ಪರಿಹಾನಿಲದ್ಧಿಯಾ ನಿಸ್ಸಯೋ, ನ ಅರಹತೋ, ತಸ್ಮಾ. ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಅರಹತೋಪೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅರಹತೋಪಿ ಪರಿಹಾನಿ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಅನಾಗಾಮಿಆದೀನನ್ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಿ-ಸದ್ದಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅರಹತೋಪಿ…ಪೇ… ಯೋಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ದುತಿಯಸುತ್ತಂ ಸೇಕ್ಖವಸೇನ ಆಗತಂ, ಪಠಮತತಿಯಸುತ್ತಾನಿ ಪನ ಅಸೇಕ್ಖವಸೇನಪಿ ಆಗತಾನೀತಿ ತೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅರಹತೋಪೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಅರಹತೋ’’ತಿಆದಿ.

ತತಿಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಞೇವ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಪರಿಹಾನೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಹೇ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇವ ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಗತೇಸು ತತಿಯೋ ಪಞ್ಹೋ. ತೇಸನ್ತಿ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ. ತತಿಯಸ್ಮಿಮ್ಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ವುತ್ತತ್ಥಸಮುಚ್ಚಯೋ. ತೇನ ಪಠಮಪಞ್ಹಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ ‘‘ತತ್ಥಪಿ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ’’ತಿ.

ಸೋಯೇವ ನ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋಯೇವ ಸೋತಾಪನ್ನಭಾವತೋ ನ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚೇತ್ಥ ಸಕದಾಗಾಮಿಭಾವಾಪತ್ತಿಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನಭಾವಾಪಗಮೋ ಪರಿಹಾನಿ ಹೋತಿ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಭಾವತೋ. ಪತ್ತವಿಸೇಸತೋ ಹಿ ಪರಿಹಾನೀತಿ. ಇತರೇತಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಆದಿಕಾ. ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ಥಾಯಾತಿ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ತಯಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ‘‘ನಿಯತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ.

ವಾದಯುತ್ತಿಪರಿಹಾನಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.