ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಂ

ಚತುಕ್ಕನಯೋ

ಪಠಮಜ್ಝಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೦. ಉತ್ತರಪದಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ರೂಪಭವೋ ರೂಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ, ‘‘ರೂಪೀ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೪೮; ೩.೩೧೨; ಧ. ಸ. ೨೪೮; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೨೦೯), ರೂಪರಾಗೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಸ. ೩೬೩) ವಿಯಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪಯೋಗಸಮ್ಪಾದಿತಸ್ಸ ರೂಪಜ್ಝಾನಸ್ಸ ರೂಪಭವಾತಿಕ್ಕಮಸ್ಸಪಿ ಉಪಾಯಭಾವತೋ ಯಥಾ ರೂಪೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಮಗ್ಗೋತಿ ಅಯಂ ನಿಯಮೋ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಪಚ್ಚಯನ್ತರವಿಕಲತಾದೀಹಿ ರೂಪೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಅನಭಿನಿಪ್ಫಾದಕಸ್ಸಪಿ ಅತ್ಥಿಭಾವತೋ ರೂಪೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಮಗ್ಗೋ ಏವಾತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ನಿಯಮೋ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಯದೇವ ರೂಪೂಪಪತ್ತಿಯಾ ನಿಪ್ಫಾದಕಂ, ತಸ್ಸೇವ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಭಾವೋ, ನ ಅನಭಿನಿಪ್ಫಾದಕಸ್ಸಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಆಪನ್ನೋತಿ ಚೋದನಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ನ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಕುಸಲಜ್ಝಾನಸ್ಸಾತಿಆದಿನಾ. ತತ್ಥ ಸಾಮಞ್ಞಸದ್ದೋಪಿ ಅಧಿಕಾರವಸೇನ ವಿಸೇಸನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಕುಸಲಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಭಾವೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ರೂಪೂಪಪತ್ತಿಜನಕಸಭಾವೋ ರೂಪಭವವಿಪಚ್ಚನಸಭಾವೋತಿ ತಸ್ಸಪಿ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಭಾವೇ ಸತಿಪಿ ಸಬ್ಬಕುಸಲಾಕುಸಲಸಾಧಾರಣಂ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಭಾವಸಾಮಞ್ಞಂ ‘‘ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಭಾವೋ ವಿಯಾ’’ತಿ ಉದಾಹರಣಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಾಮಞ್ಞಮ್ಪಿ ಹಿ ವಿಸೇಸತೋ ಭಿನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ವೋಹರೀಯತೀತಿ. ಸಬ್ಬಸಮಾನೋತಿ ರೂಪೂಪಪತ್ತಿಯಾ ನಿಪ್ಫಾದಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯನ್ತರವಿಕಲತಾದೀಹಿ ಅನಿಪ್ಫಾದಕಸ್ಸ ಚ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಯಥಾಧಿಗತಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣೋ. ಏತೇನ ಉತ್ತರಪದಾವಧಾರಣಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಇತೋ ಅಞ್ಞೋ ಮಗ್ಗೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಸಜಾತಿಯಾ ಸಾಧಾರಣೋ ಅಞ್ಞಜಾತಿವಿನಿವತ್ತಿಯಾ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೋ ಇಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ರೂಪೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಾಯಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇತರೇ ದ್ವೇ ಸದ್ಧಾ ಹಿರೀ ಚ. ಯದಿ ಪಟಿಪದಾಯ ಸಾಧೇತಬ್ಬತೋ ಪುಗ್ಗಲಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ದೇಸನಾಯ ಭಾವೇನ್ತೇನ ಸಮಯವವತ್ಥಾನಂ ಕತಂ. ಪಟಿಪದಾರಹಿತೇಸು ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕೇಸಞ್ಚೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಕೇಸಞ್ಚೀತಿ ಸಮಥಭಾವನಾಯ ಕತಾಧಿಕಾರಾನಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಧಿಗತಜ್ಝಾನಾನಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದಯೋ ವಿಯ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನೇವ ತಾನಿ ಸಮಿಜ್ಝನ್ತಿ.

ಅಞ್ಞಾನೀತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಿದ್ಧಿತೋ ಅಞ್ಞಾನಿ. ತೇಸುಪೀತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಪಟಿಪದಾರಹಿತೇಸುಪಿ. ನನು ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಿದ್ಧಸ್ಸಪಿ ಆಗಮನವಸೇನ ಪಟಿಪದಾ ಉಪಲಬ್ಭತಿಯೇವ. ಇತರಥಾ ‘‘ನ ಕಾಮಾವಚರಂ ವಿಯ ವಿನಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ, ‘‘ಬಹುತರಂ ಲೋಕಿಯಜ್ಝಾನಮ್ಪಿ ನ ವಿನಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಇಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಚ ವಚನಂ ವಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ? ನ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಗಹಣತೋ ಪುಗ್ಗಲವಿಸೇಸಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ ಚ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಮಿಜ್ಝನಕಞ್ಹಿ ಝಾನಂ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇತರಂ ಬಹುತರಂ ಲೋಕಿಯಜ್ಝಾನಂ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅರಿಯಸ್ಸ ಚ ಅಕತಾಧಿಕಾರಸ್ಸ ನ ವಿನಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ ತೇಸಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಿದ್ಧಸ್ಸಪಿ ಝಾನಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾನಂ ವಿಯ ಕುಸಲೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸದಿಸತ್ತಾಭಾವತೋ ಅತಬ್ಬಿಪಾಕತ್ತಾ ಚ ನ ಮಗ್ಗಾಗಮನವಸೇನ ಪಟಿಪದಾ ಯುಜ್ಜತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾವಿರಹೋ ಸಿದ್ಧೋ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಸುದ್ಧಿಕನವಕದೇಸನಾಪಿ ಸುಟ್ಠು ನೀತಾ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಚ ವಕ್ಖತಿ ಲೋಕುತ್ತರಕಥಾಯಂ ‘‘ಲೋಕಿಯಜ್ಝಾನಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ (ಧ. ಸ. ಮೂಲಟೀ. ೨೭೭).

ವಟ್ಟಾಸಯಸ್ಸ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯಭೂತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ತನುಕರಣವಸೇನ ವಿವಟ್ಟಾಸಯಸ್ಸ ವಡ್ಢನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸಸೋಧನೇನ ಆಸಯಪೋಸನ’’ನ್ತಿ. ಆಸಯಪೋಸನನ್ತಿ ಚ ಝಾನಭಾವನಾಯ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಪುಬ್ಬಯೋಗಾದಿವಸೇನ ಸಿದ್ಧಾ ಅಜ್ಝಾಸಯಸಮ್ಪದಾ. ಸಾ ಪನ ತಣ್ಹುಪತಾಪವಿಗಮೇನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸಸೋಧನೇನಾ’’ತಿ.

ಥಿನಮಿದ್ಧಾದೀನನ್ತಿ ಥಿನಮಿದ್ಧಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನಂ. ಪಹಾನನ್ತಿ ಪಹಾಯಕಂ.

ತಂಸದಿಸೇಸೂತಿ ಮಹಗ್ಗತಭಾವಾದಿನಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿಸದಿಸೇಸು.

ಪೀತಿಸುಖವನ್ತಂ ಝಾನಂ ಪೀತಿಸುಖನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಯಥಾ ಅರಿಸಸೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪೀತಿಸುಖ…ಪೇ… ಅಕಾರೋ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಮಗ್ಗಸ್ಸಪಿ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣತೋ ತಥಲಕ್ಖಣೂಪನಿಜ್ಝಾನತಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಅಸಮ್ಮೋಸಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅವಿನಾಸಭಾವಂ.

ದುತಿಯಜ್ಝಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೧-೧೬೨. ದಿಟ್ಠಾದೀನವಸ್ಸ ತಂತಂಝಾನಕ್ಖಣೇ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಧಮ್ಮತಾಪಾದನಂ ವೂಪಸಮನಂ ವಿರಜ್ಜನಂ ಪಹಾನಞ್ಚಾತಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತವಿತಕ್ಕಾದಯೋಯೇವ ಝಾನಙ್ಗಭೂತಾ ತಥಾ ಕರೀಯನ್ತಿ, ನ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಫಸ್ಸಾದಯೋತಿ ವಿತಕ್ಕಾದೀನಂಯೇವ ವೂಪಸಮಾದಿವಚನಂ ಞಾಯಾಗತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ವಿಯ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾಪಿ ಏತೇನ ಏತಂ ಓಳಾರಿಕನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಾದೀನವಾ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ಅವಿಸೇಸೇನ ವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ತಂಸಹಜಾತಾನಞ್ಚ ವೂಪಸಮಾದಿಕೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾದೀನಂಯೇವ ವೂಪಸಮಾದಿಕಂ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ‘‘ಅಧಿಕವಚನಮಞ್ಞಮತ್ಥಂ ಬೋಧೇತೀ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಂ ದೀಪೇತೀತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೇಹಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಠಿತಾನಿಪಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಸಮತಿಕ್ಕಮವಚನಾದೀನಿ ಪಹೇಯ್ಯಙ್ಗನಿದ್ದೇಸತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮೂಹತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಅವಯವೇನ ಸಮುದಾಯೋಪಲಕ್ಖಣಂ ಕತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೇಸಂ…ಪೇ… ತಂ ದೀಪಕನ್ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಇದಾನಿ ಅವಯವೇನ ಸಮುದಾಯೋಪಲಕ್ಖಣಂ ವಿನಾ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರವೂಪಸಮವಚನೇನ ಪೀತಿವಿರಾಗಾದಿವಚನಾನಂ ಸವಿಸಯೇ ಸಮಾನಬ್ಯಾಪಾರತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತಸ್ಮಿಂ ದಸ್ಸಿತೇತಿ ‘‘ಯಾ ಸದ್ಧಾ ಸದ್ದಹನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಝಾನವಿಭಙ್ಗೇ ಸಮ್ಪಸಾದನೇ ದಸ್ಸಿತೇ. ಸಮಾನಾಧಿಕರಣನಿದ್ದೇಸೇನೇವಾತಿ ತತ್ಥೇವ ವಿಭಙ್ಗೇ ಉದ್ದೇಸಪದುದ್ಧಾರಾದೀಸು ಸದ್ಧಾಝಾನಾನಂ ‘‘ಸಮ್ಪಸಾದನ’’ನ್ತಿ ಏಕಾಧಿಕರಣತಾವಚನೇನೇವ.

ಓಳಾರಿಕಙ್ಗಮುಖೇನ ‘‘ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾಯ ತಂತಂಝಾನನಿಕನ್ತಿಯಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಂ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರವೂಪಸಮವಚನಾದೀಹಿ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಣ್ಹಾಪ್ಪಹಾನಂ ಏತೇಸಂ ವೂಪಸಮನ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೭೯೯). ಯತೋ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇಸು ವಿರತ್ತಭಾವದೀಪಕಂ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರವೂಪಸಮವಚನನ್ತಿ ತದುಭಯಾಭಾವದೀಪನಂ ಪುನ ಕತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೇ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತಿಯಜ್ಝಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೩. ವೀರಿಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಗ್ಗಹನಿಗ್ಗಹೇಸು ಬ್ಯಾಪಾರಾಕರಣೇನ ಉಪೇಕ್ಖಿಯತೀ’’ತಿ. ಗಹಣೇ ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವೇನ ಸಙ್ಖಾರೇ ಉಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾ, ತಥಾಪವತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಪಞ್ಞಾ. ತಸ್ಸಾ ಪನ ವಿಸಯತೋ ಪಭೇದೋ ‘‘ಅಟ್ಠ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೫೭) ಯಸ್ಸಂ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತೋ, ತಂ ಪಾಳಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಠಮಜ್ಝಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಾದನ್ತಿ ಪುರಿಮಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ ಇಧ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ. ಪವತ್ತನ್ತಿ ತಥಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ. ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ನಿಮಿತ್ತಭಾವೇನ ಉಪಟ್ಠಾನತೋ. ಆಯೂಹನನ್ತಿ ಆಯತಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಹೇತುಭೂತಂ ಕಮ್ಮಂ. ಪಟಿಸನ್ಧಿನ್ತಿ ಆಯತಿಂ ಉಪಪತ್ತಿಂ. ಗತಿನ್ತಿ ಯಾಯ ಗತಿಯಾ ಸಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಹೋತಿ. ನಿಬ್ಬತ್ತಿನ್ತಿ ಖನ್ಧಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನಂ. ಉಪಪತ್ತಿನ್ತಿ ‘‘ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಉಪಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ವಿಪಾಕಪ್ಪವತ್ತಿಂ. ಜಾತಿನ್ತಿ ಜರಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಭೂತಂ ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತಿಂ. ಜರಾಮರಣಾದಯೋ ಪಾಕಟಾ ಏವ. ಏತ್ಥ ಚ ಉಪ್ಪಾದಾದಯೋ ಪಞ್ಚೇವ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾಞಾಣಸ್ಸ ವಿಸಯವಸೇನ ವುತ್ತಾ, ಸೇಸಾ ತೇಸಂ ವೇವಚನವಸೇನ. ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಜಾತೀ’’ತಿ ಇದಞ್ಹಿ ದ್ವಯಂ ಉಪ್ಪಾದಸ್ಸ ಚೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಚ ವೇವಚನಂ. ‘‘ಗತಿ ಉಪಪತ್ತಿ ಚಾ’’ತಿ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಪವತ್ತಸ್ಸ. ಜರಾದಯೋ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ.

ಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಸ್ಸ. ಏತೇಹೀತಿ ಝಾನಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಿತರೂಪೇಹಿ.

ಚತುಕ್ಕನಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಞ್ಚಕನಯವಣ್ಣನಾ

೧೬೭. ಆಕಾರಭೇದನ್ತಿ ಆಕಾರವಿಸೇಸಂ. ಅನೇಕಾಕಾರಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಾ, ತೇ ಚ ನಿರವಸೇಸಂ ಯಾಥಾವತೋ ಭಗವತಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಮುಖೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೧೫೬; ಚೂಳನಿ. ಮೋಘರಾಜಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೮೫; ಪಟಿ. ೩.೫). ದುತಿಯಜ್ಝಾನಪಕ್ಖಿಕಂ ನ ಪಠಮಜ್ಝಾನಪಕ್ಖಿಕನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಪಠಮಜ್ಝಾನಮೇವ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅತ್ಥತೋ ಹಿ ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕನಯಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾನುಪ್ಪವೇಸಿನೋ. ಪಞ್ಚಕನಯೇ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ ಕಿಂ ಸವಿಚಾರತಾಯ ಪಠಮಜ್ಝಾನಪಕ್ಖಿಕಂ ಉದಾಹು ಅವಿತಕ್ಕತಾಯ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಪಕ್ಖಿಕನ್ತಿ ಸಿಯಾ ಆಸಙ್ಕಾತಿ ತದಾಸಙ್ಕಾನಿವತ್ತನತ್ಥಮಿದಂ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾತಿಆದಿನಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ. ಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಸು ಚ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಮೇವ ಭಜನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಚ-ಸದ್ದೇನ ನ ಕೇವಲಂ ಇಧೇವ, ಅಥ ಖೋ ಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಸುಪೀತಿ ದೇಸನನ್ತರೇಪಿ ಯಥಾವುತ್ತಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಪಠಮಜ್ಝಾನಪಕ್ಖಿಕತ್ತಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಾನಿ ಭಜನಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವಿತಕ್ಕವೂಪಸಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಸುತ್ತನ್ತೇಪಿ ಪಞ್ಚಕನಯಸ್ಸ ಲಬ್ಭಮಾನತಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ನನು ಚ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಚತ್ತಾರಿಯೇವ ಝಾನಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನೀತಿ ಪಞ್ಚಕನಯೋ ನತ್ಥಿಯೇವಾತಿ? ನ, ‘‘ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮಾಧಿತ್ತಯಾಪದೇಸೇನ ಪಞ್ಚಕನಯಸ್ಸ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ. ಚತುಕ್ಕನಯನಿಸ್ಸಿತೋ ಪನ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಕನಯೋ ವಿಭತ್ತೋತಿ ತತ್ಥಾಪಿ ಪಞ್ಚಕನಯೋ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬೋ. ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾತಿ ಹಿ ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ವಿಚಾರಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಞ್ಚ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ತಥಾ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾನನ್ತಿ ಚ ವಿನಾ ಸಹ ಚ ವಿಚಾರೇನ ವಿತಕ್ಕಪ್ಪಹಾನೇನ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಸಹ ವಿನಾ ಚ ವಿತಕ್ಕೇನ ವಿಚಾರಪ್ಪಹಾನೇನ ಅವಿಚಾರನ್ತಿ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಞ್ಚಾತಿ ವಾ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತುಂ.

ದುತಿಯನ್ತಿ ಚ ವಿತಕ್ಕರಹಿತೇ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರದ್ವಯರಹಿತೇ ಚ ಞಾಯಾಗತಾ ದೇಸನಾ. ದುತಿಯಂ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ವಿಚಾರಮತ್ತರಹಿತೇಪಿ ದ್ವಯಪ್ಪಹಾನಾಧಿಗತಸಮಾನಧಮ್ಮತ್ತಾ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಕನಯನಿದ್ದೇಸೇ ದುತಿಯೇ ವೂಪಸನ್ತೋಪಿ ವಿತಕ್ಕೋ ತಂಸಹಾಯವಿಚಾರಾವೂಪಸಮೇನ ನ ಸಮ್ಮಾವೂಪಸನ್ತೋತಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರದ್ವಯರಹಿತೇ ವಿಯ ವಿಚಾರವೂಪಸಮೇನೇವ ತದುಪಸಮಂ ಸೇಸಧಮ್ಮಸಮಾನತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ತತಿಯಂ ಚತುಕ್ಕನಯೇ ದುತಿಯೇನ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸಂ ವಿಭತ್ತಂ. ದುವಿಧಸ್ಸಪಿ ಸಹಾಯವಿರಹೇನ ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ವಿತಕ್ಕಪ್ಪಹಾನೇನ ಅವಿತಕ್ಕತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖತ್ತಞ್ಚ ಸಮಾನನ್ತಿ ಸಮಾನಧಮ್ಮತ್ತಾಪಿ ದುತಿಯನ್ತಿ ನಿದ್ದೇಸೋ. ವಿಚಾರಮತ್ತಮ್ಪಿ ಹಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರದ್ವಯರಹಿತಂ ವಿಯ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ರೂಪೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖನ್ತಿ ವಿಭತ್ತಂ. ಪಠಮಜ್ಝಾನೇ ವಾ ಸಹಚಾರೀಸು ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇಸು ಏಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ತತ್ರಟ್ಠಮೇವ ದೋಸತೋ ದಿಸ್ವಾ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಸಹಾತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಕನಯೇ ತತಿಯಂ ವುತ್ತಂ ತತಿಯಂ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬತ್ತಾ. ಪಠಮತೋ ಅನನ್ತರಭಾವೇನ ಪನಸ್ಸ ದುತಿಯಭಾವೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಸರೂಪತೋ ಪಞ್ಚಕನಯೋ ನ ವಿಭತ್ತೋತಿ? ವಿನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯತೋ. ಯಥಾನುಲೋಮದೇಸನಾ ಹಿ ಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾತಿ.

ಪಟಿಪದಾಚತುಕ್ಕಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೭೬-೧೮೦. ತದನುರೂಪತಾತಿ ತಸ್ಸ ಪಠಮಾದಿಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಅನುರೂಪಸಭಾವಾ. ಯಥಾಲದ್ಧಜ್ಝಾನಂ ಸನ್ತತೋ ಪಣೀತತೋ ದಿಸ್ವಾ ಅಸ್ಸಾದಯಮಾನಾ ನಿಕನ್ತಿ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಖನ್ಧಾ ವಾ ತದಾರಕ್ಖಭೂತಾ ಸತಿಯೇವ ವಾ ತಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕತಾಯ ‘‘ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ. ಕದಾಚೀತಿ ಯದಾ ಪಠಮಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋಯೇವ ವಿನಾ ಪಯೋಗನ್ತರಂ ದುತಿಯಾದೀನಿ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಈದಿಸೇ ಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೮೬. ಕುಸಲಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ‘‘ಸೇಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ತೇ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಂ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ.

ಕಸಿಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೦೩. ಆರುಪ್ಪಪಾದಕತಾ ಚ ದಸ್ಸಿತಾ ವಿನಾ ಅಭಾವತೋ. ನ ಹಿ ತೇಸಂ ಆರುಪ್ಪಪಾದಕತಾಯ ವಿನಾ ನಿರೋಧಪಾದಕತಾ ಅತ್ಥೀತಿ. ನಿಮ್ಮಿನಿತುಂ ಇಚ್ಛಿತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ನಿಮ್ಮಾನವಸೇನ ಖಿಪ್ಪಂ ನಿಸನ್ತಿ ನಿಸಾಮನಂ ಆಲೋಚನಂ ಅಧಿಗಮೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಖಿಪ್ಪನಿಸನ್ತಿ. ತಬ್ಭಾವೋ ‘‘ಖಿಪ್ಪನಿಸನ್ತಿಭಾವೋ’’ತಿ ಆಹ ‘‘ಖಿಪ್ಪದಸ್ಸನಂ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞತಾ’’ತಿ.

ಕಸಿಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಭಿಭಾಯತನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೦೪. ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತಭೂತಂ ಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಸಙ್ಖಾತಂ ಆಯತನಂ ಕಾರಣಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಸಿಣಾಯತನಂ, ಝಾನಂ. ಅಥ ವಾ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಅನವಸೇಸಫರಣಟ್ಠೇನ ಕಸಿಣಞ್ಚ ತಂ ಆಯತನಞ್ಚ ಯೋಗಿನೋ ಸುಖವಿಸೇಸಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಮನಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನಭಾವತೋ ಚಾತಿ ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಝಾನಂ ಕಸಿಣಾಯತನಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸತಿಪಿ ಅಭಿಭಾಯತನಾನಂ ಕಸಿಣಾಯತನತ್ತೇ’’ತಿ. ಭಾವನಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ಭಾವನಾನಿಮಿತ್ತಂ, ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣತಾ ಸುವಿಸುದ್ಧನೀಲಾದಿತಾ ಚ, ತದೇವ ನಾನತ್ತಂ. ಭಾವನಾ ಏವ ವಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಭೂತಾ ಭಾವನಾನಿಮಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ನಾನತ್ತಂ ಭಾವನಾನಿಮಿತ್ತನಾನತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬಭಾಗಭಾವನಾ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿಸೇಸೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪವತ್ತಿಆಕಾರವಿಸೇಸತೋ ನಾನಾಸಭಾವಾತಿ. ಕಸಿಣನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿಭವನಕಭಾವನಾನಿಮಿತ್ತನಾನತ್ತಂ ಕಸಿಣ…ಪೇ… ನಾನತ್ತಂ, ತತೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಏತ್ಥ ಚ ಪುರಿಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಭಿಭಾಯತನಾನಿ ಭೂತಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಾನಿ, ಭೂತಕಸಿಣೇಸು ಚ ಯಂ ಸುವಣ್ಣಂ ದುಬ್ಬಣ್ಣನ್ತಿ ಚ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ತತ್ಥ ಪವತ್ತಿತಾನಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾ ವಣ್ಣಾಭೋಗರಹಿತೇನ ಪವತ್ತಿತಾನಿ ಪಠಮತತಿಯಾಭಿಭಾಯತನಾನೀತಿ ದುತಿಯಚತುತ್ಥಾನಿ ವಣ್ಣಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಾನಿ. ಯದಿ ಏವಂ ದುತಿಯಚತುತ್ಥೇಹಿ ಪಞ್ಚಮಾದೀನಂ ಕೋ ವಿಸೇಸೋತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಮಾದೀನಿ ವಣ್ಣತೋ ರಮಣೀಯತರಾನಿ, ನ ತಥಾ ಇತರಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪುರಿಮಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಟ್ಠ ಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಾನೇವ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ನೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ ‘‘ಅಟ್ಠಸು ಕಸಿಣೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ವಿಮೋಕ್ಖೇಸು ಚ ಪಠಮದುತಿಯವಿಮೋಕ್ಖಾ ಅಟ್ಠ ಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಾ. ತತಿಯೋ ವಣ್ಣಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣೋ. ಪಠಮದುತಿಯಾಪಿ ವಾ ವಣ್ಣಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಾ ಏವ ‘‘ಬಹಿದ್ಧಾ ನೀಲಕಸಿಣಾದಿರೂಪಾನಿ ಝಾನಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಆರಮ್ಮಣಮನುಞ್ಞತಾಯ ಹಿ ತತ್ಥ ಅನಿಗ್ಗತಿತಭಾವೇನ ತೇಸಂ ಪವತ್ತೀತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತತಿಯಸ್ಸ ಇತರೇಹಿ ಕೋ ವಿಸೇಸೋತಿ? ಸುಭಾಕಾರಾಭೋಗೋ. ತತಿಯೋ ಏವ ಹಿ ಸುಭನ್ತಿ ಆಭುಜನವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ, ನ ಇತರೇತಿ.

ಞಾಣಂ ಅಪ್ಪನಾಪಞ್ಞಾ. ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪೀತಿ ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣತಾ ಅಭಿಭವನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಅಭಿಭಾಯತನೇಸೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನನು ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ‘‘ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ವಣ್ಣಾಭೋಗಸಹಿತಾನಿಯೇವ ಗಹಿತಾನೀತಿ? ನ ಗಹಿತಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥ ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥಾತಿ ಆಗಮೇಸು. ತಥಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾನೀತಿ ವಣ್ಣಾಭೋಗರಹಿತಾನಿ ಚ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಥಂ ವಿಸಿಟ್ಠಾನಂ ವಣ್ಣಾಭೋಗೇನ ರಹಿತಾನಂ ಸಹಿತಾನಞ್ಚ ಏಕಜ್ಝಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ? ನ ಏಕಜ್ಝಂ, ವಿಸುಂಯೇವ ಪನ ತೇಸು ಮನಸಿಕಾರೋ. ಯದಿ ವಿಸುಂ ಕಥಮೇಕನ್ತಿ? ಪರಿತ್ತಭಾವಸಾಮಞ್ಞತೋ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಗ್ಗಹಣಂ ಅತಿರಿಚ್ಛತೀ’’ತಿ, ನಾತಿರಿಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಹಿ ಏಸೋ ಪರಿಯಾಯೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯದಿದಂ ವಣ್ಣಾಭೋಗಜನಿತಂ ವಿಸೇಸಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿತ್ತಸಾಮಞ್ಞೇನ ಏಕತ್ತಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಪರಿತ್ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ತದನ್ತೋಗಧಧಮ್ಮಪ್ಪಭೇದಂ ವಿನೇಯ್ಯವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಾನಿ ಚೇ ಕದಾಚಿ ವಣ್ಣವಸೇನ ಆಭುಜಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಾಯ ವಣ್ಣಾಭೋಗರಹಿತಾನಿ ಸಹಿತಾನಿ ಚ ವಿಸುಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ವಣ್ಣಾಭೋಗರಹಿತಪರಿತ್ತಾಭಿಭವನೇ ತಂ ಸಹಿತಪರಿತ್ತಾಭಿಭವನೇ ಚ ಪರಿತ್ತಾಭಿಭವನಸ್ಸ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕನ್ತಿ ವಚನಂ, ಏಸೋ ಪರಿಯಾಯೋ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಏವಂ ಸುತ್ತನ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಪಾಠವಿಸೇಸತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿರೋಧಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸುತ್ತನ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಪಾಠಾನಂ ಅವಿರೋಧಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿಭಾವನೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏವಂ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವಣ್ಣಾಭೋಗರಹಿತಾನಿ ಸಹಿತಾನಿ ಚ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಾನಿ. ಸುತ್ತನ್ತೇ ಪನ ‘‘ಉಭಯಾನಿ ಏಕಜ್ಝ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತದೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಆಗತಸ್ಸಾತಿ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಆಗತಸ್ಸ. ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ಆಗತಂ. ಅವಚನತೋತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಅವಚನತೋ. ಯದಿಪಿ ವಿಮೋಕ್ಖಾ ವಿಸುಂ ದೇಸಿತಾ, ಕಸಿಣಾಯತನಭಾವೋ ವಿಯ ಪನ ಅಭಿಭಾಯತನಾನಂ ವಿಮೋಕ್ಖಕಿಚ್ಚತಾಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಭಿಭಾಯತನವಿಮೋಕ್ಖಾನಂ ಇಧಾಪಿ ಸಙ್ಕರೋ ದುನ್ನಿವಾರೋತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬವಿಮೋಕ್ಖಕಿಚ್ಚಸಾಧಾರಣವಚನಭಾವತೋ’’ತಿ. ತೇನ ಯಥಾ ಅಭಿಭಾಯತನದೇಸನಾಯಂ ಅಭಿಭಾಯತನಕಿಚ್ಚಾನಿ ನಿರವಸೇಸತೋ ವುತ್ತಾನಿ, ಏವಂ ವಿಮೋಕ್ಖದೇಸನಾಯಂ ವಿಮೋಕ್ಖಕಿಚ್ಚಾನೀತಿ ಇಧ ತೇಸಂ ಅಸಙ್ಕರೋಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಯೇ ಚ ಯಥಾವುತ್ತಂ ವವತ್ಥಾನಂ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಸುತ್ತನ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಪಾಠಭೇದೇ ಅಞ್ಞಂ ಕಾರಣಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ಕಿಮೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನನು ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಯಥಾ ಸುತ್ತನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪಾನಂ ಅನಭಿಭವನೀಯತೋ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತನ್ತಿ. ನ ತಂ ತಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಇಧ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಚ ‘‘ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೬೫) ವುತ್ತವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿಯೇವ ಹಿ ಅಭಿಭವನೀಯಾನೀತಿ. ಅಞ್ಞಹೇತುಕನ್ತಿ ದೇಸನಾವಿಲಾಸತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅಭಿಭವನೀಯಹೇತು ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಹೇತುಕಂ. ಅಜ್ಝತ್ತಅರೂಪಸಞ್ಞಿತಾಯ ಏವ, ನ ಸುತ್ತನ್ತೇ ವಿಯ ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪಸಞ್ಞಿತಾಯ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಿಭೂತತ್ತಾತಿ ಇದಂ ಞಾಣುತ್ತರಾನಂ ಸಹ ನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪಾದನೇನ ಅಪ್ಪನಾನಿಬ್ಬತ್ತನಂ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಅಭಿಭವೋ ನ ಸುಟ್ಠು ವಿಭೂತಭಾವಮನ್ತರೇನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ನನು ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಾಠದ್ವಯವಿಸೇಸಸ್ಸ ದೇಸನಾವಿಲಾಸೋ ಕಾರಣಭಾವೇನ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ದೇಸನಾವಿಲಾಸೋ ಚ ಯಥಾವುತ್ತವವತ್ಥಾನವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ದೇಸನಾವಿಲಾಸೋ ಹಿ ನಾಮ ವಿನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸೇವ ಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ವಿಭಾವನಂ ನ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚೀತಿ. ತತ್ಥ ಚ ‘‘ಪರಿಯಾಯದೇಸನತ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರವವತ್ಥಾನಂ ದೇಸನಾವಿಲಾಸನಿಬನ್ಧನಮಾಹ. ತಥಾ ಚೇವ ಹಿ ಪುರತೋ ದೇಸನಾವಿಲಾಸೋ ವಿಭಾವಿತೋ.

ಅಭಿಭಾಯತನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವಿಮೋಕ್ಖಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೪೮. ತನ್ತಿ ‘‘ಸಸನ್ತತಿಪರಿಯಾಪನ್ನರೂಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಕೇಸಾದಿವಣ್ಣಮಾಹ. ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಖಲಮಣ್ಡಲಾದಿ ವಿಯ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಝಾನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಝಾನಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವೇನಾ’’ತಿ ಆಹ. ಯೇನಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತರೂಪವಿಸೇಸೇನ. ವಿಸಿಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತಿಸಯಪ್ಪತ್ತೇನ ‘‘ರೂಪೂಪಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಸ. ೧೬೦ ಆದಯೋ; ವಿಭ. ೬೨೫) ವಿಯ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ‘‘ರೂಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇನ ರೂಪಝಾನೇನ. ‘‘ವಿಸಿಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಹಿ ಅತಿಸಯರೂಪಯುತ್ತೋ ರೂಪೀತಿ ವುತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ ಪಥವೀಕಸಿಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಸ. ೪೯೯) ಝಾನಾನಮೇವ ಕಸಿಣಭಾವೇನ ಪವತ್ತಾ. ಸುತ್ತೇ ಆರಮ್ಮಣಾನಂ ಕಸಿಣಭಾವೇನ ಪವತ್ತಾ ‘‘ಪಥವೀಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೬೦; ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೫).

ವಿಮೋಕ್ಖಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೫೧. ಅಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಪಿ ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ ಅಞ್ಞಾಣುಪೇಕ್ಖಾ, ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ ಅಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ, ಅಞ್ಞಾಣುಪೇಕ್ಖಾತಿಪಿ ಏತಾಸಂಯೇವ ನಾಮನ್ತಿ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೯೪೭) ಹಿ ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಂ ವಕ್ಖತೀತಿ. ಅಪ್ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತತ್ತೇಪಿ ಏಕಂ ಕತಿಪಯೇ ವಾ ಸತ್ತೇ ಓದಿಸ್ಸ ಪವತ್ತಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನರೂಪಾದಿಉಪಾದಾನವಿಸಯೇ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಕಥಮಪ್ಪಮಾಣಗೋಚರಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಚ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಯಥಾ ನತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾತಿ ಸತ್ತವಸೇನ ಪವತ್ತಾಯಪಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣತಾ ವುಚ್ಚತಿ ಉಪಾದಾನವಸೇನ, ಏವಂ ಸತ್ತವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಮೇತ್ತಾದೀನಂ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣತಾಪಿ ಸಿಯಾತಿ ಚೇ? ನ, ಅಪರಾಮಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಂ ಮೇತ್ತಾದೀನಂ ಸಉಪಾದಾನಗ್ಗಹಣಾಸಮ್ಭವತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪರಾಮಾಸಾ’’ತಿಆದಿ.

ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಸುಭಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೬೩. ‘‘ಏಕಾಹಮತಂ ವಾ ದ್ವೀಹಮತಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೭೯; ಮ. ನಿ. ೧.೧೧೨) ವುತ್ತಾಸು ನವಸು ಸಿವಥಿಕಾಸು ವಣ್ಣವಸೇನ ಪವತ್ತಜ್ಝಾನಂ ಸಿವಥಿಕಾವಣ್ಣಜ್ಝಾನಂ. ನನು ಚೇತಸ್ಸ ವಣ್ಣಕಸಿಣೇಹಿ ಗಹಣಂ ಯುತ್ತಂ, ನ ಅಸುಭೇಹೀತಿ? ನ, ಸಿವಥಿಕಾವಣ್ಣಂ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇ ಪಟಿಕೂಲತ್ತಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾವ ವಣ್ಣವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಪಟಿಕೂಲಮನಸಿಕಾರಸಾಮಞ್ಞೇನಾ’’ತಿ. ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಿವಥಿಕಾವಣ್ಣಜ್ಝಾನಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋತಿ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ತಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಅಸುಭಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ರೂಪಾವಚರಕುಸಲವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅರೂಪಾವಚರಕುಸಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೬೫. ರೂಪನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ರೂಪಹೇತು ರೂಪಾಧಿಕರಣಂ. ರೂಪಾರೂಪನಿಮಿತ್ತೇಸೂತಿ ರೂಪಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಪಥವೀಕಸಿಣಾದಿನಿಮಿತ್ತೇಸು ಚ. ತದಾರಮ್ಮಣಜ್ಝಾನೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ತಂ-ಸದ್ದೇನ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚಾಮಸತಿ ರೂಪಮ್ಪಿ ವಾ ರೂಪಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಾನಮ್ಪಿ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಂ ಸಮ್ಭವತೋ. ರೂಪಾದೀಸೂತಿ ರೂಪಾರೂಪನಿಮಿತ್ತತದಾರಮ್ಮಣಜ್ಝಾನೇಸು ರೂಪಪಟಿಬದ್ಧಧಮ್ಮೇಸು ಚ. ಅನಾವಜ್ಜಿತುಕಾಮತಾದಿನಾತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಕಾಮತಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಚುತಿತೋ ಉದ್ಧಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿರಹಾನಂ…ಪೇ… ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಾಪಾದನೇನ ಸಮತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಏತೇನ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬತ್ತೇನ ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಾನಂ ರೂಪಾವಚರವಿಪಾಕಕಿರಿಯೇಹಿ ವಿಸೇಸಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಅನಧಿಗತಭಾವತೋ. ಯೇಸಞ್ಹಿ ರೂಪಸಞ್ಞಾದೀನಂ ಅರೂಪಭಾವನಾಯ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾದಿಕೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅರೂಪಭಾವನಾಯ ಅಭಾವೇ ಚುತಿತೋ ಉದ್ಧಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿರಹಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಯಾತಿ ಏಕನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಿತಾ ಅವಸಿಟ್ಠಪರಿತ್ತವಿಪಾಕಸಞ್ಞಾದಯೋ.

ಆನೇಞ್ಜಸನ್ತಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖಾನುಭವನಭವವಿಸೇಸೂಪಪಜ್ಜನಾದಯೋ ಆರುಪ್ಪಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಅತ್ಥಾತಿ ಆಹ ‘‘ರೂಪಸಞ್ಞಾ…ಪೇ… ನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ.

ಇಧ ಉಗ್ಘಾಟಿತಕಸಿಣವಸೇನ ಪರಿತ್ತಾನನ್ತತಾ ಹೋತಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯದೇಸನತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯದಿ ಏವಂ ಪರಿತ್ತಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟಿತೇ ಕಥಮಾಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನವಚನನ್ತಿ? ತತ್ಥಾಪಿ ಅನನ್ತಫರಣಸಬ್ಭಾವತೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅನನ್ತಫರಣತಾಸಬ್ಭಾವೇ’’ತಿ. ಯದಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನನ್ತಫರಣತಾ ಅತ್ಥಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’’ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಯವವತ್ಥಾಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಪಟಿಪತ್ತೀತಿ ಝಾನಭಾವನಾಕಾರಮಾಹ.

೨೬೬. ಉಗ್ಘಾಟಭಾವೋ ಉಗ್ಘಾಟಿಮಂ. ಯಥಾ ಪಾಕಿಮಂ.

೨೬೮. ಆಕಾಸೇ ಪವತ್ತಿತವಿಞ್ಞಾಣಾತಿಕ್ಕಮತೋ ತತಿಯಾತಿ ಪದುದ್ಧಾರಂ ಕತ್ವಾ ಯುತ್ತಿತೋ ಆಗಮತೋ ಚ ತದತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ತದತಿಕ್ಕಮತೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಆರುಪ್ಪಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಆರಮ್ಮಣಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಪತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ವಿಸೇಸತೋ ಆರಮ್ಮಣೇ ದೋಸದಸ್ಸನಂ ತದೇವ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ಯುತ್ತಿ, ಆರಮ್ಮಣೇ ಪನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ಝಾನಮ್ಪಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ಭಾವನಾಯ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ವಿಗಮನಂ ಅಪನಯನಂ ವಿಭಾವನಾ. ಪಾಳಿಯನ್ತಿ ವಿಭಙ್ಗೇ. ನನು ಚ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತಞ್ಞೇವ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ. ‘‘ನ ತಞ್ಞೇವವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಸೇಸವಚನೇನ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಿದ್ಧೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಅರೂಪಾವಚರಕುಸಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತೇಭೂಮಕಕುಸಲವಣ್ಣನಾ

೨೬೯. ಸತ್ತಹಿ ಮಹಾವಾರೇಹೀತಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯನಿಸ್ಸಯಸಂಸಟ್ಠಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಞ್ಹಾವಾರೇಹಿ ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಯಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಯಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮಾದಿನಯಾ ಅನುಲೋಮಾದಿನಯಾ. ಭಾರದ್ವಾಜಗೋತಮಾದಯೋ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ಲೋಕೇ ಗೋತ್ತಾನಿ ಮೂಲಭೂತಾನಿ, ತಥಾ ಕಟ್ಠಕಲಾಪಾದಯೋ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸೇವ ಚರಣಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತೇಸನ್ತಿ ಭಬ್ಬಾಭಬ್ಬಾನಂ. ದ್ವಾರಸೀಸೇನ ದ್ವಾರವನ್ತಾನಿ ಗಯ್ಹನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ತಂತಂದ್ವಾರಾನಿ ವಾ ಕಾಯಾದೀನೀ’’ತಿ. ಅಚಿತ್ತೀಕಾರೇನ ವಾ ಕತಂ ಹೀನಂ, ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖನೇನ ಕತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಕತಂ ಪಣೀತಂ. ಆಮಿಸಕಿಞ್ಜಕ್ಖಾದಿಹೇತು ವಾ ಕತಂ ಹೀನಂ, ಪುಞ್ಞಫಲಕಾಮತಾಯ ಕತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ, ಕತ್ತಬ್ಬಮಿಚ್ಚೇವ ಅರಿಯಭಾವೇ ಠಿತೇನ ಕತಂ ಪಣೀತಂ. ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಲೋಭೇನ ವಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಹೀನಂ, ಅಲೋಭಜ್ಝಾಸಯೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ, ಪರಹಿತಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಪಣೀತಂ. ಪರಿತ್ತಕತಂ ವಾ ಹೀನಂ, ಮತ್ತಸೋ ಕತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ, ಅಧಿಮತ್ತಸೋ ಕತಂ ಪಣೀತಂ. ಮಹಗ್ಗತೇಸು ಪನ ಪಟಿಲದ್ಧಮತ್ತಂ ಹೀನಂ, ನಾತಿಸುಭಾವಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ, ಸುಭಾವಿತಂ ವಸಿಪ್ಪತ್ತಂ ಪಣೀತಂ. ಇಮೇಸುಪಿ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಹೀನಾದಿಕಸ್ಸ ಆಯೂಹನನಾನತ್ತಾದಿವಸೇನ ಹೀನಾದಿಭೇದೋ ಲಬ್ಭತಿಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನಾತಿ ಯೋ ಚಿತ್ತಪ್ಪಭಾವಿತೋ ಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಭಾವೋ, ಸೋ ತಂನಿಮಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತೇ ಉಪಚರಿತೋತಿ ಏವಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ.

ತೇಭೂಮಕಕುಸಲವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಲೋಕುತ್ತರಕುಸಲವಣ್ಣನಾ

೨೭೭. ‘‘ಕೇನಟ್ಠೇನ ಲೋಕುತ್ತರ’’ನ್ತಿಆದಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಚನಂ (ಪಟಿ. ಮ. ೨.೪೩) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಆಭತಂ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ‘‘ತಿವಿಧೋಪಿ ಅನುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಲೋಕಂ ತರತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ತಂ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಲೋಕಂ ತರತೀತಿ ಏತೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಗಮನಾದಿತಾಯ ಮಗ್ಗಾದೀಸುಪಿ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ. ಮಗ್ಗೇಯೇವ ವಾ ತಿವಿಧೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನತಿವತ್ತನಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏಕರಸತಾ ತದುಪಗವೀರಿಯವಾಹನಂ ಆಸೇವನಾತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಭಾವನಾವಿಸೇಸೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚೇತೇ ಭಾವನಾವಿಸೇಸಾ ಸಂಕಿಲೇಸವೋದಾನೇಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟೇಸು ಚ ತಂತಂಆದೀನವಾನಿಸಂಸದಸ್ಸನಭೂತಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಪಾದಿತೇನ ಞಾಣವಿಸೇಸೇನ ನಿಪ್ಫಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ…ಪೇ… ವಡ್ಢೇತೀ’’ತಿ.

ನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತೀತಿ ರುಕ್ಖೋ ವಿಯ ಸಾಖಾಯ ಆಧಾರಭಾವೇನ ವೋಹರೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಫಲಞಾಣಫಲಙ್ಗಾನಂ ನಿಸ್ಸಯವಚನಂ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯತ್ತಾ. ತತೋಯೇವ ನಿಸ್ಸಯಭಾವತೋ ಪತಿಟ್ಠಾಭಾವತೋ. ಅರಿಯಫಲಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನ ಹಿ ಅರಿಯಾ ಕತಕಿಚ್ಚಾ ಸುಟ್ಠು ನಿಬ್ಬಿನ್ನಸಬ್ಬಭವಾಪಿ ಚಿರತರಂ ಲೋಕೇ ಪರಹಿತಾಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಕಿಲೇಸಾನಂ ಓಧಿಸೋ ಪಜಹನಕಾಪಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ ಅವಿಸೇಸೇನ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾನಂ ಸಬ್ಬಕುಸಲಪಟಿಪಕ್ಖತಾಯ ಅಞ್ಞಮಗ್ಗಪ್ಪಹಾತಬ್ಬೇಸುಪಿ ಕೇನಚಿ ಪಹಾನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ತಂ ಪಹಾನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇತರೇಸಂ ವಿಜ್ಜುತೋಭಾಸೇನ ವಿಯ ತಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ಯೇನ ಪಾಳಿಯಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗಞಾಣಾನಂ ವಿಜ್ಜೂಪಮತಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಯದಿ ಏವಂ ಉಪರಿಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ಕಿಲೇಸಾ ಇತರೇತಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ. ನ ತೇಸಂ ಸಮುಚ್ಛೇದವಚನಂ ಯುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಭಾವನಾಯ ಪಹಾತಬ್ಬೇ ದಸ್ಸನಮಗ್ಗೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಥಾ ಚ ಸತಿ ದಸ್ಸನೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಏವ ತೇ ಸಿಯುಂ. ಅಥ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಯೇನ ‘‘ವಿಜ್ಜುತೋಭಾಸೇನ ವಿಯ ತಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಏವ ಸಿದ್ಧಂ ನ ಚ ಯುತ್ತಂ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ತದಙ್ಗವಸೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತೀತಿ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ, ಅನುಲೋಮಞಾಣೇನೇವ ತಸ್ಸ ಸಾತಿಸಯಂ ಸಾಧಿತತ್ತಾ. ಅಥ ಪನ ಪಠಮಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ಏವ ಕಿಲೇಸಾ ಇತರೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇಸಂ ಇತರಭಾವೋವ ನ ಸಿಯಾ, ನ ಚ ಅನಪಾಯಗಮನೀಯಾ ನಾಮ ಕಿಲೇಸಾ ದಸ್ಸನೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಅತ್ಥಿ, ನಾಪಿ ಪಠಮಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ಕಿಲೇಸಾ ತೇನ ವಿಜ್ಜುತೋಭಾಸೇನ ವಿಯ ತಮೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋಯಂ ‘‘ಇತರೇಸಂ…ಪೇ… ಸಮುಚ್ಛೇದೋ’’ತಿ. ಲೋಕಿಯಜ್ಝಾನಮ್ಪಿ ನ ವಿನಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಇಜ್ಝತೀತಿ ಇದಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ನೇತಬ್ಬಂ ನೇಯ್ಯತ್ಥತ್ತಾತಿ ತಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಅಕತಾಧಿಕಾರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತವಚನಸ್ಸ ಚ ಸಪ್ಪದೇಸತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನನು ಚ ಕತಾಧಿಕಾರಸ್ಸ ಅರಿಯಸ್ಸ ಮಗ್ಗೇನ ಸಮಿಜ್ಝಮಾನಮ್ಪಿ ಝಾನಂ ಮಗ್ಗಪಟಿಪದಾವಸೇನ ಪಟಿಪದಾಸಹಿತಮೇವಾತಿ. ನ ವಿನಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಇಜ್ಝತೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ತೇನೇತಂ ವಚನಂ ನಿಪ್ಪದೇಸಮೇವಾತಿ ಅನುಯೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಕತಾಧಿಕಾರಸ್ಸ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ಥತಾ ಪಾಳಿತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾವುತ್ತ…ಪೇ… ಕತಾ’’ತಿ.

‘‘ಯೋ ಕೋಚೀತಿ ಅವಿಸೇಸವಚನ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅಪವಾದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಕಿಂ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತು’’ನ್ತಿ ಆದಿಮಾಹ. ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣಂ ಪರಿಜಾನನಂ. ನಾಮರೂಪವವತ್ಥಾಪನಾದೀನನ್ತಿ ನಾಮರೂಪವವತ್ಥಾಪನಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧನಿಕನ್ತಿಪರಿಯಾದಾನಾನಂ. ಕಿಚ್ಛಸಿದ್ಧಿತೋತಿ ನಾಮರೂಪವವತ್ಥಾಪನಾದೀನಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ವಾ ಕಿಚ್ಛಸಿದ್ಧಿತೋ. ಏಸ ನಯೋ ದುತಿಯವಾರಾದೀಸುಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ. ಸುಖಸಿದ್ಧಿಯಮ್ಪೀತಿ ನಾಮರೂಪವವತ್ಥಾಪನಾದೀನಂ ಕಿಚ್ಛಸಿದ್ಧಿ ಮಗ್ಗಪಾತುಭಾವದನ್ಧಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಭಾವೇ ಅನೇಕನ್ತಿಕಾ. ವಿಪಸ್ಸನಾಸಹಗತಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪನ ಮನ್ದತಾ ತಸ್ಸ ಏಕನ್ತಕಾರಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಏತದನ್ತತ್ತಾ ಪಟಿಪದಾಯಾತಿ ಏತೇನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಚಿರಾಚಿರಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಖಿಪ್ಪದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞತಾ ವುತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುರಿಮಾನನ್ತಿ ಪುರಿಮವಾರಾನಂ, ಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಾದೀನಂಯೇವ ವಾ. ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಕಿಲೇಸವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇ ಸತಿ ದುಕ್ಖಾಪಟಿಪದಾಭಾವೋ, ನ ತತೋ ಹೇಟ್ಠಾತಿ ನಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಾರತಾವಸೇನಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಸುಖಾಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಉಕ್ಕಂಸವಸೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಯಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ವಿಸಂವಾದನಭೇದನಾನಿಟ್ಠಾನತ್ಥನಿಯೋಜನಾನಂ ಪವತ್ತಿ, ತತ್ಥ ಸಿನೇಹವಿರಹೇನೇವ ತೇಸಂ ಪವತ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಮುಸಾವಾದಾದೀನಂ ವಿಸಂವಾದನಾದಿಕಿಚ್ಚತಾಯ ಲೂಖತಾ ಚ ಅಪರಿಗ್ಗಹತಾ ಚ ವುತ್ತಾ. ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖವಿರುದ್ಧಸಭಾವತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಯ ಸಿನಿದ್ಧಭಾವತಾ ಪರಿಗ್ಗಾಹಕಸಭಾವತಾ. ಸದ್ಧಾವಿಸೇಸಯೋಗತೋ ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಿನಿದ್ಧಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಪವತ್ತೇತಿ. ಜೀವಮಾನೋ ವಾ ಸತ್ತೋ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ವಾ ವೋದಾಯನ್ತಿ ಏತೇನ ಸಯಂ ವಾ ವೋದಾಯತೀತಿ ವೋದಾನಂ.

೨೮೫. ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ. ಅವಸೇಸಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಆಯೂಹನಾ. ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ. ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯಾ ಆಯೂಹನಾ. ಲೀನವಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ. ಉದ್ಧಚ್ಚವಸೇನ ಆಯೂಹನಾ. ಕಾಮಸುಖಾನುಯೋಗವಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ. ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗವಸೇನ ಆಯೂಹನಾ. ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರವಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ. ಸಬ್ಬಲೋಕಿಯಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರವಸೇನ ಆಯೂಹನಾತಿ ಓಘತರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತೇಸು ಪಕಾರನ್ತರೇಸು ಇಧ ಅವುತ್ತಾನಂ ವಸೇನಪಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಾಯೂಹನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಥ ವಾ ಕಿಲೇಸಗ್ಗಹಣೇನ ತಣ್ಹಾಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಗಹಿತಾ ತಂಸಭಾಗತಾಯ ತದೇಕಟ್ಠತಾಯ ಚ. ತಥಾ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಗ್ಗಹಣೇನ ಅವಸೇಸಕಿಲೇಸಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಸಬ್ಬಲೋಕಿಯಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ. ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚಕಾಮಸುಖತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಾನಂ ವಿಸುಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ತೇಹಿ ನ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರವಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಾನಾಯೂಹನೇ ವತ್ವಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀನಂ ತತ್ಥ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯತಂ ದೀಪೇತುಂ ತದುಭಯವಸೇನಪಿ ಯೋಜನಾ ಕತಾ. ನಯದಸ್ಸನಂ ವಾ ಏತಂ ತತ್ಥ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಮಿತರೇಪಿ ಪಕಾರಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾತಿ. ‘‘ಚತೂಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೪.೧೧೨, ೧೧೪) ಅಙ್ಗ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ಥತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

೨೯೯. ಮುಸಾವಾದಾದೀನಿ ಭಾಸಮಾನೋ ಕರೋತಿ ನಾಮ ಕಿಂ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಕಿರಿಯಂ, ಕಾ ಪನ ಸಾತಿ? ಮುಸಾವಾದಾದಿಕಿರಿಯಾತಿ ವಿದಿತೋವಾಯಮತ್ಥೋ. ಏವಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

೩೦೧. ನಿಪ್ಫಾದಿತಪಚ್ಚಯಾನನ್ತಿ ಚೀವರಾದಿಪಚ್ಚಯಾನಂ. ಕುಹನವತ್ಥೂನೀತಿ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲೂಖಚೀವರಾದಿಸೇವನವಸೇನ ‘‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಅರಹಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೨೨೪) ಅತ್ತಾನಂ ಅರಿಯಗುಣಸಾಮನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಭಣನವಸೇನ ವಿಸೇಸಲಾಭಿನೋ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಹರಣವಸೇನ ಚ ಪವತ್ತಾ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಪರೇಸಂ ವಿಮ್ಹಾಪನಕಾರಣಾನಿ ಕುಹನವತ್ಥೂನಿ.

೩೪೩. ಸತಿಪಿ ಸಗುಣಾರಮ್ಮಣೇಹಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನಿಮಿತ್ತನಾಮಲಾಭೇ ನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಅನಿಮಿತ್ತನಾಮಿಕಾತಿ ಆಗಮನತೋ ಮಗ್ಗೋ ಅನಿಮಿತ್ತನಾಮಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಪನ ಸಗುಣಾರಮ್ಮಣೇಹಿ…ಪೇ… ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಆಗಮನತೋ ಸುಞ್ಞತಂ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಗುಣತೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಚ ತಂನಾಮಾಭಾವೋ ನ ಕದಾಚಿಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾಮತ್ತಯಪಾರಿಪೂರಿಹೇತುಆಗಮನತೋ ನಾಮಲಾಭೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣನಾಮಸಿದ್ಧಿಹೇತುತ್ತಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಸಬ್ಬವಿಮೋಕ್ಖಮುಖಾಗತಾನಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಾನಂ. ನಾಮತ್ತಯಯೋಗೋತಿ ಸುಞ್ಞತಾಪಣಿಹಿತಾನಿಮಿತ್ತನಾಮಯೋಗೋ. ವವತ್ಥಾನಂ ಅಸಙ್ಕರೋ.

೩೫೦. ನಿಮಿತ್ತಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ತೇಹಿ ಸನಿಮಿತ್ತಾ ಸವಿಗ್ಗಹಾ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಅಭಾವಿತಭಾವನಸ್ಸ ಭಾವಿತಭಾವನಸ್ಸ ಚ ಉಪಟ್ಠಹನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮೂಹಾದೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತೇನ ಚ ‘‘ವಿಮೋಕ್ಖೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೩೫೦) ವುತ್ತಂ, ನ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮೋಕ್ಖೇ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಂ ಆಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇತರತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅನಿಮಿತ್ತಭಾವಾಭಾವೋ ನತ್ಥೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ನನು ಚ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಅನಿಮಿತ್ತವಿಮೋಕ್ಖಭಾವೋ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯದೇಸನಾಯ ತಸ್ಸಾ ಅನಿಮಿತ್ತಭಾವಾಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ ಏವ, ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅನಿಮಿತ್ತನಾಮದಾನಾಭಾವೋ’’ತಿ ಚ ನ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ಅನಿಮಿತ್ತೇನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನಿಮಿತ್ತಭಾವೋ ನ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಮತ್ಥತೋ ನಾಮಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಪರಿಯಾಯಸಿದ್ಧಂಯೇವ ಪನ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಅನಿಮಿತ್ತಭಾವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಸೋಧನವಸೇನಾಯಮನುಯೋಗೋ ಕತೋ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತವಿಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಅನಿಮಿತ್ತಭಾವಾಭಾವೋ ನತ್ಥೀತಿವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಂ…ಪೇ… ದೀಪಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಯಮೇವ ವಕ್ಖತೀತಿ. ಸಾಮಞ್ಞನ್ತಿ ಉಪಮೋಪಮಿತಬ್ಬಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಮಾಹ. ನ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತೀತಿ ಮಗ್ಗೋ ಅಧಿಪತಿ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತೀತಿ ಛನ್ದಚಿತ್ತಾನಂ ಅಯಂ ಸಮಞ್ಞಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚ ತೇಹಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸಾತಿ ಛನ್ದಚಿತ್ತೇಹಿ ಮಗ್ಗೋ ಅಧಿಪತಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತೀತಿ ಅಯಂ ಸಮಞ್ಞಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ನತ್ಥಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತೇಸಂ ಛನ್ದಚಿತ್ತಾನಂ ಅಮಗ್ಗಙ್ಗತ್ತಾ.

ಝಾನಸ್ಸ ಸುಞ್ಞತಾದಿನಾಮಕತ್ತಾತಿ ಏತೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಬಲಾದೀನಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯೋಗತೋ ಸುಞ್ಞತಾದಿನಾಮಕತಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸತಿಪಿ ಪಚ್ಚನೀಕಾಮಸನೇ ನ ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ತಂ ಪರಿಬ್ಯತ್ತಂ ಯಥಾ ಸರಸತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸರಸಪ್ಪಧಾನೋ’’ತಿ. ದ್ವೀಹೀತಿ ಸರಸಪಚ್ಚನೀಕೇಹಿ. ಅಞ್ಞನಿರಪೇಕ್ಖೇಹೀತಿ ಆಗಮನನಿರಪೇಕ್ಖೇಹಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸರಸತೋವ ನಾಮಲಾಭೇ ಅವವತ್ಥಾನಾಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಬ್ಬನಾಮಭಾವಾಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಅತ್ತಾಭಿ…ಪೇ… ಮಗ್ಗಾತಿ ತೇನ ಆಗಮನತೋ ನಾಮಲಾಭಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ನಾಮಲಾಭಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸರಸನ್ತರೇತಿ ಅನಿಮಿತ್ತಭಾವಾದಿಕೇ. ಪಚ್ಚನೀಕಸಹಿತೇನ ಸರಸೇನಾತಿ ಸುಞ್ಞತಾಪ್ಪಣಿಹಿತಭಾವೇಹಿ ತದಾಗಮನೇಹಿ. ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಹಣಾನಿವಾರಣಾತಿ ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹಸ್ಸ ಅನಿಸೇಧನತೋ. ಸುಞ್ಞತಾಪ್ಪಣಿಹಿತಸ್ಸೇವ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನಿಚ್ಚತೋ ವುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ ಇಧ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ ಸಿಯಾತಿ ಆಸಙ್ಕಿತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ವುಟ್ಠಾನಂ ನ ಸಿಯಾ, ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಏವ ವುಟ್ಠಾನಂ ಸಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧೋ ನ ಸಿಯಾ ಅತದಾರಮ್ಮಣತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಖಾರಾನಞ್ಹಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಉದಯಬ್ಬಯಪಟಿಪೀಳನಾವಸವತ್ತನಾಕಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಚತಾದಿಲಕ್ಖಣವೋಹಾರೋ.

ಆಕಾರವನ್ತೇಸು ಗಹಿತೇಸು ತದಾಕಾರೋಪಿ ಗಹಿತೋಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಲಕ್ಖಣಾನಿಪಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ತದಾಕಾರಸಙ್ಖಾರಗ್ಗಹಣತೋ’’ತಿ. ಯಥಾವುತ್ತಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾತಿ ‘‘ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಸಙ್ಖಾರೇಸೂ’’ತಿಆದಿನಾವ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ. ವಿಸುನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ವಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ.

ಲೋಕುತ್ತರಕುಸಲಂ

ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಧಾ ಉದ್ದಿಸತಿ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ಅಜ್ಝತ್ತದುಕವಸೇನ ರೂಪದುಕವಸೇನ ಚ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚ ನಿಮಿತ್ತವಚನೇನೇವ ಉದ್ದಿಸತಿ ಪವತ್ತಸ್ಸಪಿ ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಭಾವಾನತಿವತ್ತನತೋ ವುಟ್ಠಾತಬ್ಬತಾಸಾಮಞ್ಞತೋ ಚ. ತೇನೇವ ಉಪಾದಿನ್ನಾನುಪಾದಿನ್ನವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ದ್ವಿಧಾ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾಪಿ ‘‘ಅಯಂ ತಾವ ನಿಮಿತ್ತೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ ನಿಮಿತ್ತವಸೇನೇವ ನಿಗಮೇತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ, ಪವತ್ತಂ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವಾತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾದಿವಿಸೇಸನ್ತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಝಾನಙ್ಗಮಗ್ಗಙ್ಗಾನಂ ಅಸದಿಸತಂ. ಅಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಕಾಮತಾಸಙ್ಖಾತಾ ವಿತಕ್ಕಾದಿವಿರಾಗಭಾವನಾ ಅಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಕಾಮತಾವಿರಾಗಭಾವನಾ. ಇತರಸ್ಸಾತಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಾದಿಕಸ್ಸ. ಅತಬ್ಭಾವತೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿರಾಗಭಾವನಾಭಾವಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಮಗ್ಗಾಸನ್ನಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತತ್ತೇ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮಾದಿಜ್ಝಾನಿಕತಾ ಚ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತತ್ತೇ ಪಞ್ಚಮಜ್ಝಾನಿಕತಾ ಏವ ಚ ತಬ್ಬಸೇನ ಚ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾದೀನಂ ವಿಸೇಸೋತಿ ತೇಸಂ ನಿಯಮೇ ಆಸನ್ನಕಾರಣಂ ಪಧಾನಕಾರಣಞ್ಚ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾ, ನ ಏವಂ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಾದಯೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಅಪಾದಕಪಠಮಜ್ಝಾನಪಾದಕಾನಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಸಙ್ಖಾರಪಠಮಜ್ಝಾನಾನಿ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಾನಞ್ಚ ಮಗ್ಗಾನಂ ಏಕನ್ತೇನ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕಭಾವತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಯಮೋಯೇವೇತ್ಥ ಏಕನ್ತಿಕೋ ಪಧಾನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಯಮೇನೇವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇತರೇತಿ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಿಕಾದಿಮಗ್ಗಾ. ಪಾದಕಜ್ಝಾನಾತಿಕ್ಕನ್ತಾನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ಅಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಕಾಮತಾವಿರಾಗಭಾವನಾಭೂತಾ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತೇನ ಪಾದಕಜ್ಝಾನೇನ ಆಹಿತವಿಸೇಸಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಝಾನಙ್ಗಾದಿವಿಸೇಸನಿಯಾಮಿಕಾ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಪಾದಕಜ್ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾನಿಯಮೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತೇನ ಪಾದಕಜ್ಝಾನೇನ, ಏವಂ ಆರಮ್ಮಣಭೂತೇನ ಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನೇನ ಉಭಯಸಬ್ಭಾವೇ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಆಹಿತವಿಸೇಸಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿಯಮೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಸೇಸವಾದೇಸುಪಿ…ಪೇ… ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಙ್ಖಾರೇಸೂತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಙ್ಖಾರೇಸು. ‘‘ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೩೫೦) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತಂತಂವಿರಾಗಾವಿರಾಗಭಾವನಾಭಾವೇನಾತಿ ವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ವಿರಜ್ಜನಾವಿರಜ್ಜನಭಾವನಾಭಾವೇನ. ತೇನ ಆರಮ್ಮಣಜ್ಝಾನಸ್ಸಪಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವಿಸೇಸಾಧಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯತಮಾಹ.

ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನಾನಿಯೇವ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾದಿವಿಸೇಸಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಕಾರಣನ್ತಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನುಪನಿಸ್ಸಯೋ, ತಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವೇ. ತದಭಾವಾಭಾವತೋತಿ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಅಭಾವಾಭಾವತೋ.

ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆರುಪ್ಪೇ ಅರೂಪಜ್ಝಾನಮೇವ ಪಾದಕಂ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕವಜ್ಜಾನ’’ನ್ತಿ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಓಳಾರಿಕಙ್ಗಾತಿಕ್ಕಮನೂಪನಿಸ್ಸಯಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾರಮ್ಮಣಭೂತಾ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದಯೋ. ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಝಾನಙ್ಗೇಹಿ. ‘‘ತಂತಂವಾದೇಹಿ ಪಞ್ಞಾಪಿಯಮಾನಾನಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಾದೀನಿ ವಾದಸಹಚಾರಿತಾಯ ‘ವಾದಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ತಯೋಪೇತೇ ವಾದೇ’’ತಿ ಆಹ. ವದನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ವಾ ವಾದಕರಣಭೂತಾನಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಾದೀನಿ ವಾದಾ.

ವಿಪಾಕಸನ್ತಾನಸ್ಸ…ಪೇ… ಸುಸಙ್ಖತತ್ತಾತಿ ಏತೇನ ಯಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತಾನೇ ಕಮ್ಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಮೇವ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಾಧಾನಂ ಕರೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಯತೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸನ್ತಾನೇ ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ನಾಞ್ಞತ್ಥ.

ಪುರಿಮಾನುಲೋಮಂ ವಿಯ ತನ್ತಿ ಯಥಾ ಗೋತ್ರಭುಟ್ಠಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನುಲೋಮತೋ ಪುರಿಮಅನುಲೋಮಞಾಣಂ ತಂ ಗೋತ್ರಭುಟ್ಠಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನುಲೋಮಂ ಅನುಬನ್ಧತಿ, ಏವಂ. ತದಪೀತಿ ಗೋತ್ರಭುಟ್ಠಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನುಲೋಮಞಾಣಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಅನುಲೋಮಞಾಣಮೇವ ಅನುಬನ್ಧೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಸಾ ಭೂಮೀತಿ ಸಾ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನತಾಯ ಭೂಮಿ. ಏಕೋ ಭವೋತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತೇನ ಸತ್ತ ಭವೇ ದ್ವೇ ಭವೇತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ನೇತಬ್ಬತ್ಥಂ, ನ ಯಥಾರುತವಸೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಏಕವಾರಂ ಕಾಮಾವಚರದೇವೇಸು ಏಕವಾರಂ ಮನುಸ್ಸೇಸೂತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಮಿಸ್ಸಿತೂಪಪತ್ತಿವಸೇನ ತೇಸು ಏಕಿಸ್ಸಾ ಏವ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಅಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಯಂ ಪನ ‘‘ನ ತೇ ಭವಂ ಅಟ್ಠಮಮಾದಿಯನ್ತೀ’’ತಿ (ಖು. ಪಾ. ೬.೯; ಸು. ನಿ. ೨೩೨) ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಕಾಮಾವಚರಭವಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಮಹಗ್ಗತಭವಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥೀತಿ ವದನ್ತಿ. ತಥಾ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ಭವೇ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಕಾಮಾವಚರದೇವಮನುಸ್ಸಭವಾನಂ ಮಿಸ್ಸಕವಸೇನೇವ, ತಸ್ಮಾ ಕಾಮಧಾತುಯಂ ಯೇ ದ್ವೇ ಭವಾತಿ ಕಾಮಾವಚರದೇವಮನುಸ್ಸವಸೇನ ಯೇ ದ್ವೇ ಭವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುರಿಮವಿಕಪ್ಪೇಸು ಪುಗ್ಗಲಭೇದೇನ ಪಟಿಪದಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಚಲತೀತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ನ ಚಲತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಚಲತಿ ಏವಾ’’ತಿ ಅವಧಾರಣಮನ್ತರೇನ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೩೫೦ ಲೋಕುತ್ತರಕುಸಲಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾ) ‘‘ಯಥಾ ಚ ಪಟಿಪದಾ, ಏವಂ ಅಧಿಪತಿಪಿ ಚಲತಿ ಏವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಪಟಿಪದಾಸು ಅಭೇದೇನ ಗಹಿತಾಸು ಏಕನ್ತೇನ ಚಲನಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ‘‘ಚಲತಿಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ, ನ ನ ಚಲತೀ’’ತಿ ತತಿಯವಿಕಪ್ಪೋ ಚಲನಾವಧಾರಣೋ ವುತ್ತೋ.

ಲೋಕುತ್ತರಕುಸಲಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಠಮಮಗ್ಗವೀಸತಿಮಹಾನಯವಣ್ಣನಾ

೩೫೭. ಝಾನಮಗ್ಗಾದಿಪರಿಯಾಯೇಹಿ ಕಥಿತೇ ಬೋಜ್ಝನಕಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ವಿಸೇಸತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ‘‘ಝಾನಂ ಭಾವೇಮಿ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇಮೀ’’ತಿ ಪವತ್ತಜ್ಝಾಸಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

೩೫೮. ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನಾತಿ ತಥಾ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾಭಿಸಙ್ಖಾರೇನ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತದನುರೂಪಬಲಾತಿ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಲಾಭೇನ ಸತ್ತಿವಿಸೇಸಯೋಗಮಾಹ. ಯದಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾಭಿಸಙ್ಖಾರವಸೇನ ಛನ್ದಾದೀನಂ ಅಧಿಪತಿಭಾವೋ, ಕಿಮತ್ಥಮೇತೇಯೇವ ಏವಂ ವುತ್ತಾ, ನನು ಸದ್ಧಾದೀನಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೇಸಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅತಂಸಭಾವತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಸಾತಿಸಯಮನುವತ್ತಿತಬ್ಬಭಾವರಹಿತತ್ತಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಸದ್ಧಾದಯೋಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯತಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಅನುವತ್ತಯನ್ತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇ ಸಮಧುರೇನ ಅಞ್ಞೇನ ವಿನಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಅನುವತ್ತನೀಯಭಾವೋ ನ ತೇಸಂ ಯಥಾ ಛನ್ದಾದೀನನ್ತಿ ತೇಯೇವ ಅಧಿಪತಿಭಾವೇನ ವುತ್ತಾ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಿಸೇಸೋ ಪರಿಬ್ಯತ್ತೋ ಹೋತಿ.

ಚತುಮಗ್ಗನಯಸಹಸ್ಸವಣ್ಣನಾ

೩೬೨. ಮಾನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಸದಿಸಾ ಪವತ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಅಧಿಪತಿ ವಿಯ ಅಞ್ಞಾಧಿಪತಿನಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಹ ನಪ್ಪವತ್ತತೀತಿ. ಏಕದೇಸ…ಪೇ… ಉಪಮಾ ಹೋತಿ, ನ ಸಬ್ಬಸಾಮಞ್ಞೇನ, ಇತರಥಾ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನೇ ಅನ್ಧಕಾರಾವತ್ಥರಣಂ ವಿಯ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗತಿರೋಧಾನೇ ಸಚ್ಚಪಟಿಚ್ಛಾದಕತಮಪ್ಪವತ್ತಿ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇ ಅಞ್ಞೇ. ‘‘ಆನೀತಂ ಇದಂ ಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಿಭತ್ತಿ ಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬಾ. ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ. ನ ಉಪಮಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ನ ಉಪಮಾಯ ವುತ್ತಭಾವತೋ. ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ವಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ನಯೇನ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಉಪಮಾಯ ನ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅವಯವಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇನ ತೇ ಚೇತಸಿ ನಿಯುತ್ತಾ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏತೇತಿ ಚ ಚೇತಸಿಕಾತಿಆದಿನಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ನ ಪನ ‘‘ಫಸ್ಸಿಕಾ’’ತಿಆದಿನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಕುಸಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.