೧೧. ಪಞ್ಚಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕಂ

ಸಙ್ಗೀತಿನಿದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೩೭. ಪಞ್ಚಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಪಾವಾಯ ಕುಸಿನಾರನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨೩೧) ಪಾವಾನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕುಸಿನಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ. ಮನ್ದಾರವಪುಪ್ಫಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಮಹಾಚಾಟಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಪುಪ್ಫಂ ಆಗನ್ತುಕದಣ್ಡಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಛತ್ತಂ ವಿಯ ಗಹೇತ್ವಾ. ಅದ್ದಸಂ ಖೋತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದೂರತೋವ ಅದ್ದಸಂ. ದಿಸ್ವಾ ಚ ಪನ ‘‘ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ನಂ ಭಗವತೋ ಪವತ್ತಿ’’ನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ ಕತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಅಪಕ್ಕಮ್ಮ ಛದ್ದನ್ತೋ ನಾಗರಾಜಾ ಮಣಿಚಮ್ಮಂ ವಿಯ ದಸಬಲದತ್ತಿಯಂ ಮೇಘವಣ್ಣಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ದಸನಖಸಮೋಧಾನಸಮುಜ್ಜಲಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ಕತೇನ ಗಾರವೇನ ಆಜೀವಕಸ್ಸ ಅಭಿಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಪಾವುಸೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕಿಂ ಪನ ಸತ್ಥು ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಜಾನನ್ತೋ ಪುಚ್ಛಿ ಅಜಾನನ್ತೋತಿ? ಆವಜ್ಜನಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಜಾನನಂ. ಅನಾವಜ್ಜಿತತ್ತಾ ಪನೇಸ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪುಚ್ಛೀತಿ ಏಕೇ. ಥೇರೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಬಹುಲೋ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಲೇಣಮಣ್ಡಪಾದೀಸು ನಿಚ್ಚಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಫಲೇನೇವ ಯಾಪೇತಿ. ಕುಲಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತೋವ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಥೇರೋ ಕಿರ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೇ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಮಹಾಜನಾನುಗ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯೇ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ವಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಬಹುಲತಾಯ ನ ಜಾನಿ. ಇತಿ ಅಜಾನನ್ತೋವ ಪುಚ್ಛೀತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನ ಹೇತ್ಥ ಅಜಾನನಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ. ಅಭಿಲಕ್ಖಿತಂ ಸತ್ಥು ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಹೋಸಿ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಕಮ್ಪನಾದೀಹಿ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಸಾಯ ಕೇಹಿಚಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಗವಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಕೇಹಿಚಿ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಯೇಹಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ತೇಪಿ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾವ. ಯೇಹಿಪಿ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ತೇಪಿ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾವ. ತತ್ಥ ಯೇಹಿ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ತೇ ಅಭಿದಸ್ಸನಕಾಮತಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ಭಗವಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಚೀವರಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಏಕವತ್ಥಾ ವಾ ದುನ್ನಿವತ್ಥಾ ವಾ ಉರಾನಿ ಪಟಿಪಿಸನ್ತಾ ಪರೋದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಮಹಾಕಸ್ಸಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತಪಂಸುಕೂಲಿಕಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ವಿಯ ಪರೋದನ್ತಿ, ತೇ ಕಿಂ ಅಮ್ಹೇ ಸಮಸ್ಸಾಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ. ಇದಂ ಪನ ಸುಞ್ಞಂ ಮಹಾರಞ್ಞಂ, ಇಧ ಯಥಾ ತಥಾ ರೋದನ್ತೇಸು ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ. ಪುರಿಮತರಂ ಸುತ್ವಾ ನಾಮ ಸೋಕೋಪಿ ತನುಕೋ ಹೋತೀತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತುಪ್ಪಾದಲಾಭತ್ಥಂ ಜಾನನ್ತೋವ ಪುಚ್ಛಿ.

ಅಜ್ಜ ಸತ್ತಾಹಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಅಜ್ಜ ದಿವಸತೋ ಪಟಿಲೋಮತೋ ಸತ್ತಮೇ ಅಹನಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ತತೋ ಮೇ ಇದನ್ತಿ ತತೋ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಟ್ಠಾನತೋ. ಅವೀತರಾಗಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಚೇವ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಚ. ತೇಸಞ್ಹಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಅಪ್ಪಹೀನಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇಪಿ ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಕನ್ದನ್ತಿ, ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಸೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ರೋದನ್ತಿ. ಛಿನ್ನಪಾತಂ ಪಪತನ್ತೀತಿ ಛಿನ್ನಾನಂ ಪಾತೋ ವಿಯ ಛಿನ್ನಪಾತೋ, ತಂ ಛಿನ್ನಪಾತಂ, ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋಯಂ, ಮಜ್ಝೇ ಛಿನ್ನಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಯತೋ ವಾ ತತೋ ವಾ ಪತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಅಭಿಮುಖಭಾವೇನ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ಯತ್ಥ ಪತಿತಾ, ತತೋ ಕತಿಪಯರತನಟ್ಠಾನಂ ವಟ್ಟನವಸೇನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಯಥಾಪತಿತಮೇವ ಠಾನಂ ವಟ್ಟನವಸೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ವಿವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಯತ್ಥ ಪತಿತಾ, ತತೋ ನಿವಟ್ಟನ್ತಿ, ಪತಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪರಭಾಗಂ ವಟ್ಟಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿಚ ಪುರತೋ ವಟ್ಟನಂ ಆವಟ್ಟನಂ, ಪಸ್ಸತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ವಟ್ಟನಂ ವಿವಟ್ಟನಂ. ತಸ್ಮಾ ದ್ವೇ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಸಕಿಂ ಪುರತೋ ಸಕಿಂ ಪಚ್ಛತೋ ಸಕಿಂ ವಾಮತೋ ಸಕಿಂ ದಕ್ಖಿಣತೋ ಸಮ್ಪರಿವಟ್ಟಮಾನಾಪಿ ಆವಟ್ಟನ್ತಿ ವಿವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ವೀತರಾಗಾತಿ ಪಹೀನದೋಮನಸ್ಸಾ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ನಿಬ್ಬಿಕಾರತಾಯ ಸಿಲಾಥಮ್ಭಸದಿಸಾ ಅನಾಗಾಮಿಖೀಣಾಸವಾ. ಕಾಮಞ್ಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇ ಅಸತಿಪಿ ಏಕಚ್ಚೋ ರಾಗೋ ಹೋತಿಯೇವ, ರಾಗೇ ಪನ ಅಸತಿ ದೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವೋಯೇವ. ತದೇಕಟ್ಠಭಾವತೋ ಹಿ ರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಪಹೀನದೋಮನಸ್ಸಾ ವುತ್ತಾ, ನ ಖೀಣಾಸವಾ ಏವ.

ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಪಿಯೇಹೀತಿಆದೀಸು ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬತೋ ಪಿಯೇಹಿ ಮನವಡ್ಢನತೋ ಮನಾಪೇಹಿ ಮಾತಾಪಿತಾಭಾತಾಭಗಿನೀಆದಿಕೇಹಿ. ನಾನಾಭಾವೋತಿ ಜಾತಿಯಾ ನಾನಾಭಾವೋ, ಜಾತಿಅನುರೂಪಗಮನೇನ ವಿಸುಂ ಭಾವೋ, ಅಸಮ್ಬದ್ಧಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿನಾಭಾವೋತಿ ಮರಣೇನ ವಿನಾಭಾವೋ, ಚುತಿಯಾ ತೇನತ್ತಭಾವೇನ ಅಪುನಪವತ್ತನತೋ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋತಿ ಭವೇನ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ, ಭವನ್ತರಗ್ಗಹಣೇನ ‘‘ಕಾಮಾವಚರಸತ್ತೋ ರೂಪಾವಚರೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಮನುಸ್ಸೋ ದೇವೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಪುರಿಮಾಕಾರತೋ ಅಞ್ಞಾಕಾರತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತನ್ತಿ ತಸ್ಮಾ. ಕುತೇತ್ಥ ಲಬ್ಭಾತಿ ಕುತೋ ಕುಹಿಂ ಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಠಾನೇ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಪ್ಪವತ್ತೇ ಯಂ ತಂ ಜಾತಂ…ಪೇ… ಮಾ ಪಲುಜ್ಜೀತಿ ಲದ್ಧುಂ ಸಕ್ಕಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಏವ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಕಾರಣಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಪಿಯೇಹಿ ಮನಾಪೇಹಿ ನಾನಾಭಾವೋ, ತಸ್ಮಾ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾಪಿ ಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾಪಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾಪಿ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾಪಿ ದೇವೋರೋಹಣಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಯಂ ತಂ ಜಾತಂ ಭೂತಂ ಸಙ್ಖತಂ ಪಲೋಕಧಮ್ಮಂ, ತಞ್ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸಪಿ ಸರೀರಂ ಮಾ ಪಲುಜ್ಜೀತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ, ರೋದನ್ತೇನಪಿ ಕನ್ದನ್ತೇನಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಲದ್ಧುನ್ತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನಾವುಸೋ, ಸಮಯೇನ ಸುಭದ್ದೋ ನಾಮ ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತೋತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ನಿದಾನವಣ್ಣನಾಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೧.ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾ) ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಸಙ್ಗೀತಿನಿದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಸಿಕ್ಖಾಪದಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೪೧. ಸಮೂಹನೇಯ್ಯಾತಿ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಸಮೂಹನತು, ಯದಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಸಮೂಹನೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಸಮೂಹನಥಾ’’ತಿ ಏಕಂಸೇನೇವ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಸಮೂಹನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವಿಕಪ್ಪವಚನೇನೇವ ಭಗವಾ ಠಪೇಸೀತಿ? ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಞಾಣಬಲಸ್ಸ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ. ಪಸ್ಸತಿ ಹಿ ಭಗವಾ ‘‘ಸಮೂಹನಥಾತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇ ಕಸ್ಸಪೋ ನ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಕಪ್ಪೇನೇವ ಠಪೇಸಿ. ಯದಿ ಅಸಮೂಹನನಂ ದಿಟ್ಠಂ, ತದೇವ ಚ ಇಚ್ಛಿತಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಸಮೂಹನತೂ’’ತಿ ಅವೋಚಾತಿ? ತಥಾರೂಪಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ. ಸನ್ತಿ ಹಿ ಕೇಚಿ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿತುಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಾ, ತೇಸಂ ತಥಾ ಅವುಚ್ಚಮಾನೇ ಭಗವತಿ ವಿಘಾತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಂ ತೇಸಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ. ತಥಾ ಪನ ವುತ್ತೇ ತೇಸಂ ವಿಘಾತೋ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಅಮ್ಹಾಕಮೇವಾಯಂ ದೋಸೋ, ಯತೋ ಅಮ್ಹೇಸುಯೇವ ಕೇಚಿ ಸಮೂಹನನಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ. ಕೇಚಿ ‘‘ಸಕಲಸ್ಸ ಪನ ಸಾಸನಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾಯತ್ತಭಾವಕರಣತ್ಥಂ ತಥಾ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಂ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಂ ವಿಯ ರಕ್ಖನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ‘‘ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಸಙ್ಘೋ ಸಮೂಹನತೂ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ನ ಸಮೂಹನಿಂಸು. ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಪುರತೋ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇಪಿ ರಕ್ಖಿಂಸುಯೇವಾತಿ ಸತ್ಥು ಸಾಸನಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಮಹನ್ತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಮ್ಪಿ ತಥಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಅಞ್ಞೇಪಿ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕತಮಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಖುದ್ದಕಂ, ಕತಮಂ ಅನುಖುದ್ದಕ’’ನ್ತಿ ನ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ಸಮೂಹನಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ, ತೇನೇವ ಏಕಸಿಕ್ಖಾಪದಮ್ಪಿ ಅಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾನಿ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹಂಸು. ಏವಞ್ಹಿ ವದನ್ತೇಹಿ ‘‘ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾ ಇಮೇ ನಾಮಾ’’ತಿ ಅವಿನಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ.

೪೪೨. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಸಙ್ಘಂ ಞಾಪೇಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಮಂ ಖುದ್ದಕಂ, ಕತಮಂ ಅನುಖುದ್ದಕನ್ತಿ ಮಿಲಿನ್ದರಞ್ಞಾ ಪುಚ್ಛಿತೇ ‘ದುಕ್ಕಟಂ ಮಹಾರಾಜ, ಖುದ್ದಕಂ, ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಅನುಖುದ್ದಕ’ನ್ತಿ (ಮಿ. ಪ. ೪.೨.೧) ವುತ್ತತ್ತಾ ನಾಗಸೇನತ್ಥೇರೋ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಂ ಜಾನಿ, ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ಪನ ತಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘ಸುಣಾತು ಮೇ ಆವುಸೋ’ತಿಆದಿನಾ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇಸೀ’’ತಿ, ನ ತಂ ಏವಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನಾಗಸೇನತ್ಥೇರೋ ಹಿ ಪರೇಸಂ ವಾದಪಥೋಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕಮಹಾಥೇರೇಹಿ ಗಹಿತಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಅನ್ತಿಮಕೋಟ್ಠಾಸಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಿಲಿನ್ದರಾಜಾನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸಿ, ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ಪನ ಏಕಸಿಕ್ಖಾಪದಮ್ಪಿ ಅಸಮೂಹನಿತುಕಾಮತಾಯ ತಥಾ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಗಿಹಿಗತಾನೀತಿ ಗಿಹಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಗಿಹೀಸು ಗತಾನಿ, ತೇಹಿ ಞಾತಾನಿ ಗಿಹಿಗತಾನೀತಿ ಏವಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಧೂಮಕಾಲೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಧೂಮಕಾಲಿಕಂ ಚಿತಕಧೂಮವೂಪಸಮತೋ ಪರಂ ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋ. ಅಪ್ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೩೬; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೭.೨೩) ನವಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಕತಿಕವತ್ತಂ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವಾ ಬನ್ಧನ್ತಾ ಅಪ್ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ ನಾಮ ಪುರಾಣಸನ್ಥತವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಯ. ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಸಾಸನಂ ದೀಪೇನ್ತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ ನಾಮ ವಸ್ಸಸತಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ವೇಸಾಲಿಕಾ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ವಿಯ. ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾ ಪನ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಾ ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಮಾದಾಯ ನ ವತ್ತನ್ತಿ ನಾಮ ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕಾ ವಿಯ. ನವಂ ಪನ ಕತಿಕವತ್ತಂ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವಾ ಅಬನ್ಧನ್ತಾ, ಧಮ್ಮತೋ ವಿನಯತೋ ಸಾಸನಂ ದೀಪೇನ್ತಾ, ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಮ್ಪಿ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಸಮೂಹನನ್ತಾ ಅಪ್ಪಞ್ಞತ್ತಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಞತ್ತಂ ನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನ್ತಿ ನಾಮ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಸೇನೋ ವಿಯ ಆಯಸ್ಮಾ ಯಸೋ ಕಾಕಣ್ಡಕಪುತ್ತೋ ವಿಯ ಚ.

೪೪೩. ಭಗವತಾ ಓಳಾರಿಕೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ಕಯಿರಮಾನೇತಿ ವೇಸಾಲಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚಾಪಾಲೇ ಚೇತಿಯೇ ವಿಹರನ್ತೇನ ಭಗವತಾ –

‘‘ರಮಣೀಯಾ, ಆನನ್ದ, ವೇಸಾಲೀ, ರಮಣೀಯಂ ಉದೇನಚೇತಿಯಂ, ರಮಣೀಯಂ ಗೋತಮಕಚೇತಿಯಂ, ರಮಣೀಯಂ ಸತ್ತಮ್ಬಚೇತಿಯಂ, ರಮಣೀಯಂ ಬಹುಪುತ್ತಚೇತಿಯಂ, ರಮಣೀಯಂ ಸಾರನ್ದದಚೇತಿಯಂ, ರಮಣೀಯಂ ಚಾಪಾಲಚೇತಿಯಂ. ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಆನನ್ದ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಯಾನೀಕತಾ ವತ್ಥುಕತಾ ಅನುಟ್ಠಿತಾ ಪರಿಚಿತಾ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ, ಸೋ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಕಪ್ಪಂ ವಾ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ಕಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ವಾ. ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಆನನ್ದ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಯಾನೀಕತಾ ವತ್ಥುಕತಾ ಅನುಟ್ಠಿತಾ ಪರಿಚಿತಾ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ, ಸೋ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಕಪ್ಪಂ ವಾ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ಕಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ವಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೬೬) –

ಏವಂ ಓಳಾರಿಕೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ಕಯಿರಮಾನೇ.

ಮಾರೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋತಿ ಮಾರೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಚಿತ್ತೋ. ಮಾರೋ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ದ್ವಾದಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಚತ್ತಾರೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾ, ತೇನಸ್ಸ ಮಾರೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಪನ ಚಿತ್ತಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಿಂ ಕರೋತೀತಿ? ಭೇರವಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಸಾವೇತಿ, ತತೋ ಸತ್ತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ ಸತಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿವಟಮುಖಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಮುಖೇನ ಹತ್ಥಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಹದಯಂ ಮದ್ದತಿ, ತತೋ ವಿಸಞ್ಞಾವ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಪನೇಸ ಮುಖೇನ ಹತ್ಥಂ ಪವೇಸೇತುಂ ಕಿಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಭೇರವಾರಮ್ಮಣಂ ಪನ ದಸ್ಸೇಸಿ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರೋ ನಿಮಿತ್ತೋಭಾಸಂ ನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ.

ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಸಿಕ್ಖಾಪದಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೪೫. ಉಜ್ಜವನಿಕಾಯಾತಿ ಪಟಿಸೋತಗಾಮಿನಿಯಾ. ರಜೋಹರಣನ್ತಿ ರಜೋಪುಞ್ಛನೀ. ನ ಕುಲವಂ ಗಮೇನ್ತೀತಿ ನಿರತ್ಥಕವಿನಾಸನಂ ನ ಗಮೇನ್ತಿ. ಕುಚ್ಛಿತೋ ಲವೋ ಕುಲವೋ, ಅನಯವಿನಾಸೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಧಮ್ಮವಿನಯಸಙ್ಗೀತಿಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಸಙ್ಗೀತಿಯಾ ವಿನಯಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ ‘‘ವಿನಯಸಙ್ಗೀತಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿನಯಪ್ಪಧಾನಾ ಸಙ್ಗೀತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗೀತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ.

ಪಞ್ಚಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.