೧೨. ಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕಂ

ದಸವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೪೬. ಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಮಣಿಸುವಣ್ಣಾತಿ ರೂಪಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮಣಿಸುವಣ್ಣಾ. ತತ್ಥ ಮಣಿಗ್ಗಹಣೇನ ಸಬ್ಬಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥು, ಸುವಣ್ಣಗ್ಗಹಣೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥು ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ. ಭಿಕ್ಖಗ್ಗೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಗಣನಾಯ.

೪೪೭. ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾತಿ ವಿರೋಚಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಭಾವಕರಣೇನ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ. ಮಹಿಕಾತಿ ಹಿಮಂ. ಧೂಮೋ ಚ ರಜೋ ಚ ಧೂಮರಜೋ. ಏತ್ಥ ಪುರಿಮಾ ತಯೋ ಅಸಮ್ಪತ್ತಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ, ರಾಹು ಪನ ಸಮ್ಪತ್ತಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಕಥಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನ ತಪನ್ತಿ ನ ಭಾಸನ್ತಿ ನ ವಿರೋಚನ್ತೀತಿ ಗುಣಪತಾಪೇನ ನ ತಪನ್ತಿ ಗುಣೋಭಾಸೇನ ನ ಭಾಸನ್ತಿ ಗುಣವಿರೋಚನೇನ ನ ವಿರೋಚನ್ತಿ. ಸುರಾಮೇರಯಪಾನಾ ಅಪ್ಪಟಿವಿರತಾತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಾಯ ಸುರಾಯ ಚತುಬ್ಬಿಧಸ್ಸ ಚ ಮೇರಯಸ್ಸ ಪಾನತೋ ಅವಿರತಾ.

ಅವಿಜ್ಜಾನಿವುಟಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನಿವಾರಿತಾ ಪಿಹಿತಾ. ಪಿಯರೂಪಾಭಿನನ್ದಿನೋತಿ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ಅಭಿನನ್ದಮಾನಾ ತುಸ್ಸಮಾನಾ. ಸಾದಿಯನ್ತೀತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಅವಿದ್ದಸೂತಿ ಅನ್ಧಬಾಲಾ. ಸರಜಾತಿ ಸಕಿಲೇಸರಜಾ. ಮಗಾತಿ ಮಿಗಸದಿಸಾ. ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಸಯೇ ಭವೇ ವಾ ನೇತೀತಿ ನೇತ್ತಿ, ತಣ್ಹಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಾಯ ಸಹ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ಸನೇತ್ತಿಕಾ.

೪೪೮. ತಂ ಪರಿಸಂ ಏತದವೋಚಾತಿ (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೪.೩೬೨) ತಸ್ಸ ಕಿರ ಏವಂ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಕುಲಪುತ್ತಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಾ ಪುತ್ತದಾರಞ್ಚೇವ ಜಾತರೂಪರಜತಞ್ಚ ಪಹಾಯೇವ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಯಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ತಂ ಏತೇಹಿ ಗಾಹೇತು’’ನ್ತಿ ನಯಗ್ಗಾಹೇ ಠತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ಮಾ ಅಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ಏಕಂಸೇನೇತನ್ತಿ ಏತಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಕಪ್ಪನಂ ‘‘ಅಸ್ಸಮಣಧಮ್ಮೋ ಅಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಏಕಂಸೇನ ಧಾರೇಯ್ಯಾಸಿ.

ತಿಣನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಚ್ಛದನತಿಣಂ. ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತಿಣಚ್ಛದನೇ ವಾ ಇಟ್ಠಕಚ್ಛದನೇ ವಾ ಗೇಹೇ ಪಲುಜ್ಜನ್ತೇ ಯೇಹಿ ತಂ ಕಾರಿತಂ, ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಾರಿತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಓವಸ್ಸತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತತ್ಥ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಮನುಸ್ಸಾ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ವಡ್ಢಕೀ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾರಾಪೇಥ, ಮಯಂ ತೇ ಸಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಕ್ಖನ್ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಮನುಸ್ಸಾ ವಡ್ಢಕೀನಂ ದಾತಬ್ಬಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ. ಸಚೇ ಆವಾಸಸಾಮಿಕಾ ನತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತೇನ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಕಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಇಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ದಾರೂತಿ ಸೇನಾಸನೇ ಗೋಪಾನಸಿಆದೀಸು ಪಲುಜ್ಜಮಾನೇಸು ತದತ್ಥಾಯ ದಾರು ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ. ಸಕಟನ್ತಿ ಗಿಹಿವಿಕಟಂ ವಾ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಸಕಟಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಸಕಟಮೇವ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವಾಸಿಫರಸುಕುದಾಲಾದಿಉಪಕರಣಂ ಏವಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪುರಿಸೋತಿ ಹತ್ಥಕಮ್ಮವಸೇನ ಪುರಿಸೋ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ. ಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಹಿ ಪುರಿಸಂ ‘‘ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಆವುಸೋ ದಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ದಸ್ಸಾಮಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ಕಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನ ತ್ವೇವಾಹಂ ಗಾಮಣಿ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಪನಾಹಂ ಕೇನಚಿಪಿ ಕಾರಣೇನ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ವದಾಮಿ.

೪೪೯. ಪಾಪಕಂ ಕತನ್ತಿ ಅಸುನ್ದರಂ ಕತಂ.

೪೫೦. ಅಹೋಗಙ್ಗೋತಿ ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ನಾಮಂ.

೪೫೧. ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯತ್ಥ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಪಠಮಮೇವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ. ಸಮ್ಭಾವೇಸುನ್ತಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು.

೪೫೨. ಅಲೋಣಕಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಲೋಣಕಂ ಭತ್ತಂ ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಆಸುತಾತಿ ಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಸಜ್ಜಿತಾ. ‘‘ಅಸುತ್ತಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ.

೪೫೩. ಉಜ್ಜವಿಂಸೂತಿ ನಾವಂ ಆರುಯ್ಹ ಪಟಿಸೋತೇನ ಗಚ್ಛಿಂಸು. ಪಾಚೀನಕಾತಿ ಪಾಚೀನದೇಸವಾಸಿನೋ.

೪೫೪. ನನು ತ್ವಂ ಆವುಸೋ ವುಡ್ಢೋ ವೀಸತಿವಸ್ಸೋಸೀತಿ ನನು ತ್ವಂ ಆವುಸೋ ವೀಸತಿವಸ್ಸೋ, ನ ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಬದ್ಧೋ, ಕಸ್ಮಾ ತಂ ಥೇರೋ ಪಣಾಮೇತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ. ಗರುನಿಸ್ಸಯಂ ಗಣ್ಹಾಮಾತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮಯಂ ಮಹಲ್ಲಕಾ, ಏತಂ ಪನ ಥೇರಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೫೫. ಮೇತ್ತಾಯ ರೂಪಾವಚರಸಮಾಧಿಮತ್ತಭಾವತೋ ‘‘ಕುಲ್ಲಕವಿಹಾರೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಖುದ್ದಕೇನ ವಿಹಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಖುದ್ದಕತಾ ಚಸ್ಸ ಅಗಮ್ಭೀರಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತಾನವಿಹಾರೇನಾ’’ತಿ. ಸುಞ್ಞತಾವಿಹಾರೇನಾತಿ ಸುಞ್ಞತಾಮುಖೇನ ಅಧಿಗತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೪೫೭. ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಪದಭಾಜನೀಯೇ. ತೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತಲೋಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ. ನ ಹಿ ಏತ್ಥ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ‘‘ಕಪ್ಪತಿ ಸಿಙ್ಗಿಲೋಣಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಸಿಙ್ಗಿಲೋಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ಪುರೇ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗೇನ ಪರಿಹಟಂ ನ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ. ಯಾವಕಾಲಿಕಮೇವ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಸಿಙ್ಗಿಲೋಣೇನ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಅಲೋಣಾಮಿಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಉಪೋಸಥಸಂಯುತ್ತೇತಿ ಉಪೋಸಥಪಟಿಸಂಯುತ್ತೇ, ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅತಿಸರಣಂ ಅತಿಸಾರೋ, ಅತಿಕ್ಕಮೋ. ವಿನಯಸ್ಸ ಅತಿಸಾರೋ ವಿನಯಾತಿಸಾರೋ. ತಂ ಪಮಾಣಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ದಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸೀದನೇ ಯಂ ಪಮಾಣಂ ವುತ್ತಂ, ದಸಾಯ ವಿನಾ ತಂ ಪಮಾಣಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದ್ವಿವಗ್ಗಸಙ್ಗಹಾತಿ ಚೂಳವಗ್ಗಮಹಾವಗ್ಗಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ವಗ್ಗೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ದ್ವಾವೀಸತಿಪಭೇದನಾತಿ ಮಹಾವಗ್ಗೇ ದಸ, ಚೂಳವಗ್ಗೇ ದ್ವಾದಸಾತಿ ಏವಂ ದ್ವಾವೀಸತಿಪ್ಪಭೇದಾ. ಸಾಸನೇತಿ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ. ಯೇ ಖನ್ಧಕಾ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ

ಚೂಳವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ಪರಿವಾರ-ಟೀಕಾ

ಸೋಳಸಮಹಾವಾರೋ

ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ

ವಿಸುದ್ಧಪರಿವಾರಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿಸುದ್ಧಖೀಣಾಸವಪರಿವಾರಸ್ಸ. ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸರೀರಸ್ಸಾತಿ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸರೀರಸ್ಸ ಸಾಸನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಪರಿವಾರೋ’’ತಿ ಯೋ ಸಙ್ಗಹಂ ಆರುಳ್ಹೋ, ತಸ್ಸ. ಪುಬ್ಬಾಗತಂ ನಯನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಆಗತಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ.

೧. ಪಕತತ್ಥಪಟಿನಿದ್ದೇಸೋ ತ-ಸದ್ದೋತಿ ತಸ್ಸ ‘‘ಭಗವತಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಭಾವೇನ ವುತ್ತತ್ಥಸ್ಸ ಯಾಯ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಭಗವಾ ಪಕತೋ ಅಧಿಕತೋ ಸುಪಾಕಟೋ ಚ, ತಂ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಸದ್ಧಿಂ ಯಾಚನಾಯ ಅತ್ಥಭಾವೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಸೋ…ಪೇ… ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಪೇಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿನ್ತಿ ವಿನಯಭೂತಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ.

‘‘ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಪದಾನಂ ವಿನಯಸ್ಸ ಅಧಿಕತತ್ತಾ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನ ತಾವ ಅತ್ಥಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸುತ್ತನ್ತನಯೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸತಿಪಿ ಞಾಣದಸ್ಸನ-ಸದ್ದಾನಂ ಪಞ್ಞಾವೇವಚನಭಾವೇ ತೇನ ತೇನ ವಿಸೇಸೇನ ತೇಸಂ ವಿಸಯವಿಸೇಸಪವತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವಿಜ್ಜತ್ತಯವಸೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾನಾವರಣಞಾಣವಸೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಮಂಸಚಕ್ಖುವಸೇನ ಪಟಿವೇಧದೇಸನಾಞಾಣವಸೇನ ಚ ಅತ್ಥಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾದೀಹೀತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾಸವಕ್ಖಯಞಾಣೇಹಿ. ಪಟಿವೇಧಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ. ದೇಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಾತಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಂ ಬೋಧನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲಾನಞ್ಚ ಆಸಯಾನುಸಯಚರಿತಾಧಿಮುತ್ತಿಆದಿಭೇದಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಯಾಥಾವತೋ ಪಸ್ಸತಾ. ಅರಹತಾತಿ ಅರೀನಂ, ಅರಾನಞ್ಚ ಹತತ್ತಾ, ಪಚ್ಚಯಾದೀನಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಾ ಅರಹತಾ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸಾಮಞ್ಚ ಸಚ್ಚಾನಂ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ. ಅಥ ವಾ ಅನ್ತರಾಯಿಕಧಮ್ಮೇ ಜಾನತಾ, ನಿಯ್ಯಾನಿಕಧಮ್ಮೇ ಪಸ್ಸತಾ, ಕಿಲೇಸಾರೀನಂ ಹತತ್ತಾ ಅರಹತಾ, ಸಮ್ಮಾ ಸಾಮಂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನಾತಿ ಏವಂ ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜವಸೇನಪೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಪಿಚ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಾದಿವಿಭಾಗಂ ಜಾನತಾ, ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಾ, ಸವಾಸನಆಸವಾನಂ ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಅರಹತಾ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾದಿಭೇದೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾದಿತೋ ಅವಿಪರೀತಾವಬೋಧತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ. ಅಥ ವಾ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣತಾಯ ಜಾನತಾ, ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತಿತೋ ಸಮ್ಮಾ ಕಾರಿತಾಯ ಪಸ್ಸತಾ, ದವಾದೀನಂ ಅಭಾವಸಾಧಿಕಾಯ ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾಯ ಅರಹತಾ, ಛನ್ದಾದೀನಂ ಅಹಾನಿಹೇತುಭೂತಾಯ ಅಕ್ಖಯಪಟಿಭಾನಸಾಧಿಕಾಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಯ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನಾತಿ ಏವಂ ದಸಬಲಅಟ್ಠಾರಸಾವೇಣಿಕಬುದ್ಧಧಮ್ಮವಸೇನಪಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

೨. ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ. ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇಯೇವ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದೇಸೇ ಯಥಾವುತ್ತವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ. ವಿನೀತಕಥಾತಿ ವಿನೀತವತ್ಥುಕಥಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ.

ಕಾಯೇನ ಪನ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಸೇವನಚಿತ್ತಂ ಅಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯದ್ವಾರಸಙ್ಖಾತವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಜನಯಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸಙ್ಖಾತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅಧಿಪ್ಪೇತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸಾಧಿತತ್ತಾ ‘‘ಕಾಯದ್ವಾರೇನ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಆಪನ್ನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವಾಪಾದನಸ್ಸ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಸಙ್ಖಾತಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ, ನ ಭಣ್ಡನಾದಿವೂಪಸಮಂ.

೩. ಪೋರಾಣಕೇಹಿ ಮಹಾಥೇರೇಹೀತಿ ಸೀಹಳದೀಪವಾಸೀಹಿ ಮಹಾಥೇರೇಹಿ. ಠಪಿತಾತಿ ಪೋತ್ಥಕಸಙ್ಗಹಾರೋಹನಕಾಲೇ ಠಪಿತಾ. ಚತುತ್ಥಸಙ್ಗೀತಿಸದಿಸಾ ಹಿ ಪೋತ್ಥಕಾರೋಹಸಙ್ಗೀತಿ. ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ವಾರಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸವಣ್ಣನಾ

೨೫೭. ಸಮುಟ್ಠಾನಕಥಾಯ ಪನ ಕರುಣಾಸೀತಲಭಾವೇನ ಚನ್ದಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ಬುದ್ಧಚನ್ದೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕಿಲೇಸತಿಮಿರಪಹಾನತೋ ‘‘ಬುದ್ಧಾದಿಚ್ಚೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಿಟಕೇ ತೀಣಿ ದೇಸಯೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇ ದೇಸಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಙ್ಗಿರಸೋಪಿ ಪಿಟಕಾನಿ ತೀಣಿ ದೇಸಯಿ. ತಾನಿ ಕತಮಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸುತ್ತನ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಮಹಾಗುಣನ್ತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಂ. ಏವಂ ನೀಯತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ, ವಿನಯೋ ಯದಿ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಯದಿ ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿ ಅನನ್ತರಹಿತಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಪವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಪಟಿವೇಧಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನೀಯತಿ ಪವತ್ತತಿ. ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿ ಪನ ಕಥಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಭತೋಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಪರಿವಾರೇನ ಗನ್ಥಿತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸೇವ ಪರಿವಾರಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪರಿವಾರೇ.

ನಿಯತಕತನ್ತಿ ಕತನಿಯತಂ, ನಿಯಮಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ. ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಸಮುಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಅಸಙ್ಕರಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ.

ತಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖೇತಿ ಯಸ್ಮಾ ವಿನಯೇ ಸತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ವಿನಯೋ ಚ ಪರಿವಾರೇನ ಗನ್ಥಿತೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪರಿವಾರೇ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ಪರಿವಾರಂ, ಉಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಆದಿಮ್ಹಿ ತಾವ ಪುರಿಮನಯೇತಿ ‘‘ಛನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ಕತಿಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಏಕೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಕಾಯತೋ ಚ ಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪರಿ. ೧೮೭) ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರೇ ಸಕಿಂ ಆಗತನಯಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

೨೫೮. ನಾನುಬನ್ಧೇ ಪವತ್ತಿನಿನ್ತಿ ‘‘ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವುಟ್ಠಾಪಿತಂ ಪವತ್ತಿನಿಂ ದ್ವೇ ವಸ್ಸಾನಿ ನಾನುಬನ್ಧೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೧೧೧) ವುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ.

೨೭೦. ಅಕತನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸೀಕತಂ, ನಿಯತಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅನ್ತರಪೇಯ್ಯಾಲಂ

ಕತಿಪುಚ್ಛಾವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೭೧. ವೇರಂ ಮಣತೀತಿ ರಾಗಾದಿವೇರಂ ಮಣತಿ ವಿನಾಸೇತಿ. ಏತಾಯಾತಿ ವಿರತಿಯಾ. ನಿಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಂ. ಕಾಯಪಾಗಬ್ಬಿಯನ್ತಿ ಕಾಯಪಾಗಬ್ಬಿಯವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ.

೨೭೪. ಸಾರಣೀಯಾತಿ ಸರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಾ ಅನುಸ್ಸರಣಾರಹಾ ಅದ್ಧಾನೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇಪಿ ನ ಸಮ್ಮುಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ. ಮಿಜ್ಜತಿ ಸಿನಿಯ್ಹತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಮೇತ್ತಾ, ಮಿತ್ತಭಾವೋ. ಮೇತ್ತಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಕತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ಆವೀತಿ ಪಕಾಸಂ. ಪಕಾಸಭಾವೋ ಚೇತ್ಥ ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಕರೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ’’ತಿ. ರಹೋತಿ ಅಪಕಾಸಂ. ಅಪಕಾಸತಾ ಚ ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಮ್ಮುಖಾ’’ತಿ. ಉಭಯೇಹೀತಿ ನವಕೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ ಚ. ಪಿಯಂ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬಂ ಕರೋತೀತಿ ಪಿಯಕರಣೋ. ಗರುಂ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಗರುಕರಣೋ. ಸಙ್ಗಹಾಯಾತಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥುವಿಸೇಸಭಾವತೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ. ಅವಿವಾದಾಯಾತಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥುಭಾವತೋ ಏವ ನ ವಿವಾದಾಯ. ಸತಿ ಚ ಅವಿವಾದಹೇತುಭೂತಸಙ್ಗಹಕತ್ತೇ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಸಮಗ್ಗಭಾವೋ ಭೇದಾಭಾವೋ ಸಿದ್ಧೋಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಗ್ಗಭಾವಾಯಾ’’ತಿಆದಿ.

ಪಗ್ಗಯ್ಹ ವಚನನ್ತಿ ಕೇವಲಂ ‘‘ದೇವೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ದೇವತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ಗುಣೇಹಿ ಥಿರಭಾವಜೋತನಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ವಚನಂ. ಮಮತ್ತಬೋಧನವಚನಂ ಮಮಾಯನವಚನಂ. ಏಕನ್ತತಿರೋಕ್ಖಸ್ಸ ಮನೋಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖತಾ ನಾಮ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪನವಸೇನೇವ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಲೋಕೇ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪಾಕಟಂ ಪಞ್ಞಾತಂ ಹತ್ಥವಿಕಾರಾದಿಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾಯೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನಯನಾನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಮೇತ್ತಾಸಿನೇಹಸಿನಿದ್ಧಾನಂ ನಯನಾನಂ ಉಮ್ಮೀಲನಾ ಪಸನ್ನೇನ ಮುಖೇನ ಓಲೋಕನಞ್ಚ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಮೇವ, ಯಸ್ಸ ಪನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ನಯನಾನಂ ಮೇತ್ತಾಸಿನೇಹಸಿನಿದ್ಧತಾ ಮುಖಸ್ಸ ಚ ಪಸನ್ನತಾ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾ’’ತಿ.

ಇಮಾನಿ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೪೧; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೪೯೨; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೬.೧೧) ಚ ಮೇತ್ತಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಪಾಳಿಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಸೇನ ಆಗತಾನಿ ಗಿಹೀಸುಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿಯೇವ. ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಹಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಾದಿಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಧಮ್ಮಪೂರಣಂ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಅನವಜ್ಜಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಕಮ್ಮನ್ತೋಗಧಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಗಿಹೀನಂ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಬೋಧಿವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಸಙ್ಘನಿಮನ್ತನತ್ಥಾಯ ಗಮನಂ, ಗಾಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ, ಪತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ, ಆಸನಪಞ್ಞಾಪನಂ, ಅನುಗಮನನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಆಚಾರಪಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಕಥನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಪರಿಪುಚ್ಛನ ಅಟ್ಠಕಥಾಕಥನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಮಾನಂ ತೇಪಿಟಕಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಗಿಹೀನಂ ‘‘ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಾಮ, ಬೋಧಿವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಾಮ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ದೀಪಮಾಲಾಪುಪ್ಫಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸಾಮ, ಸಲಾಕಭತ್ತಾದೀನಿ ದಸ್ಸಾಮ, ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಅಜ್ಜ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ದಸ್ಸಾಮ, ಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಖಾದನೀಯಾದೀನಿ ಸಂವಿದಹಥ, ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇಥ, ಪಾನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಥ, ಸಙ್ಘಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಆನೇಥ, ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇಥ, ಛನ್ದಜಾತಾ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತಾ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿಆದಿಕಥನಕಾಲೇ ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಾದೀನಿ ಚ ಕತ್ವಾ ವಿವಿತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಖೀ ಹೋನ್ತು ಅವೇರಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತನಂ ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಗಿಹೀನಂ ‘‘ಅಯ್ಯಾ ಸುಖೀ ಹೋನ್ತು ಅವೇರಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತನಂ ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ.

ಲಾಭಾತಿ ಚೀವರಾದಯೋ ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಾ. ಧಮ್ಮಿಕಾತಿ ಕುಹನಾದಿಭೇದಂ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯವತ್ತೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಅನ್ತಮಸೋ ಪತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ ಪತ್ತೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಗತಂ ದ್ವತ್ತಿಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಾಮತ್ತಮ್ಪಿ. ದೇಯ್ಯಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗೀ. ಏತ್ಥ ಹಿ ದ್ವೇ ಪಟಿವಿಭತ್ತಾನಿ ನಾಮ ಆಮಿಸಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ಪುಗ್ಗಲಪಟಿವಿಭತ್ತಞ್ಚ. ತತ್ಥ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಏತ್ತಕಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಭಜನಂ ಆಮಿಸಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ನಾಮ. ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಅಸುಕಸ್ಸ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಭಜನಂ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ನಾಮ. ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಯೋ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗೀ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ‘‘ನೇವ ಆಮಿಸಂ ಪಟಿವಿಭಜಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿ. ಅದಾತುಮ್ಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ದಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದಾನಞ್ಹಿ ನಾಮ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ನಿವಾರಿತಂ, ತೇನ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸಪಿ ಅತ್ಥಿಕಸ್ಸ ಸತಿ ಸಮ್ಭವೇ ದಾತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಕರುಣಾಯನವಸೇನ, ನ ವತ್ತಪೂರಣವಸೇನ. ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗಿತಾಯ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ದಾತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗಿಲಾನಾದೀನಂ ಪನ ಓದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭಾಗಪಕ್ಖಿಕಂ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಬ್ಯತಿರೇಕಪ್ಪಧಾನೋ ಹಿ ಪಟಿವಿಭಾಗೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಗಿಲಾನಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕ…ಪೇ… ವಿಚೇಯ್ಯ ದಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ.

ಸಾಧಾರಣಭೋಗೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಧಾರಣಭೋಗಿನೋ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ – ಯಂ ಯಂ ಪಣೀತಂ ಲಭತಿ, ತಂ ತಂ ನೇವ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನಮುಖೇನ ಗಿಹೀನಂ ದೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಜೀವಸುದ್ಧಿಂ ರಕ್ಖಮಾನೋ, ನ ಅತ್ತನಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಸಾಧಾರಣಭೋಗಿತಾ ಮಾ ಹೋತೂ’’ತಿ. ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಘಣ್ಟಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕಂ ವಿಯ ಪಸ್ಸತಿ. ಇಮಿನಾ ಚ ತಸ್ಸ ಲಾಭಸ್ಸ ತೀಸುಪಿ ಕಾಲೇಸು ಸಾಧಾರಣತೋ ಠಪನಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ‘‘ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಕಾಲೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ‘‘ಗಹೇತ್ವಾ…ಪೇ… ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಾಲೋ. ತದುಭಯಂ ಪನ ತಾದಿಸೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ವಿನಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧೋ ಪುರಿಮಕಾಲೋ. ತಯಿದಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪುಬ್ಬೇವಸ್ಸ ಹೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂತಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಹೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ತಿಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಲದ್ಧಲಾಭಂ ಓಸಾನಲಕ್ಖಣಂ ಅವಿಕೋಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಸಾಧಾರಣಭೋಗೀ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗೀ ಚ ಹೋತಿ.

ಇಮಂ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೪೧; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೪೯೨; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೬.೧೧) ಪನ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಂ ಕೋ ಪೂರೇತಿ, ಕೋ ನ ಪೂರೇತಿ? ದುಸ್ಸೀಲೋ ತಾವ ನ ಪೂರೇತಿ. ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಸೀಲವನ್ತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಪನ ವತ್ತಂ ಅಖಣ್ಡೇನ್ತೋ ಪೂರೇತಿ. ತತ್ರಿದಂ ವತ್ತಂ – ಯೋ ಓದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಮಾತು ವಾ ಪಿತು ವಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ವಾ ದೇತಿ, ಸೋ ದಾತಬ್ಬಂ ದೇತು, ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಪನಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ, ಪಲಿಬೋಧಜಗ್ಗನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಮುತ್ತಪಲಿಬೋಧಸ್ಸೇವ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನ ಪನ ಓದಿಸ್ಸಕಂ ದೇನ್ತೇನ ಗಿಲಾನಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಆಗನ್ತುಕಗಮಿಕಾನಞ್ಚೇವ ನವಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ. ಏತೇಸಂ ದತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಥೇರಾಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಅದತ್ವಾ ಯೋ ಯತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ತಕಂ ದಾತಬ್ಬಂ. ಅವಸಿಟ್ಠೇ ಅಸತಿ ಪುನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಥೇರಾಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಂ ಯಂ ಪಣೀತಂ, ತಂ ತಂ ದತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

ಅಯಂ ಪನ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಣವಿಧಿಮ್ಹಿ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಸುಪೂರೋ ಹೋತಿ. ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾಯ ಹಿ ಪರಿಸಾಯ ಯೋ ಅಞ್ಞತೋ ಲಭತಿ, ಸೋ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಞ್ಞತೋ ಅಲಭನ್ತೋಪಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಅತಿರೇಕಂ. ಅಯಞ್ಚ ಪನ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಂ ದೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ದ್ವಾದಸಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಪೂರತಿ, ನ ತತೋ ಓರಂ. ಸಚೇ ಹಿ ದ್ವಾದಸಮೇಪಿ ವಸ್ಸೇ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪೂರಂ ಪತ್ತಂ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಹಾಯಿತುಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಚ ‘‘ಕಸ್ಸೇಸೋ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಹರಥ ನ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾವ ರಿತ್ತಪತ್ತಂ ಠಪೇತಿ. ಅಥ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ರಿತ್ತಪತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಪುನ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಪೂರೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸಸದಿಸೋ ಹೇಸ, ಸಕಿಂ ಖಣ್ಡೇ ಜಾತೇ ಪುನ ಪೂರೇತಬ್ಬೋವ. ಯೋ ಪನ ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ, ಸುಲದ್ಧಂ ವತ ಮೇ, ಯಸ್ಸ ಮೇ ಪತ್ತಗತಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾವ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಜನೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪುಣ್ಣೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಏವಂ ಪೂರಿತಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪನ ನೇವ ಇಸ್ಸಾ, ನ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಹೋತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಸುಲಭಪಚ್ಚಯೋ, ಪತ್ತಗತಮಸ್ಸ ದಿಯ್ಯಮಾನಮ್ಪಿ ನ ಖೀಯತಿ, ಭಾಜನೀಯಭಣ್ಡಟ್ಠಾನೇ ಅಗ್ಗಭಣ್ಡಂ ಲಭತಿ, ಭಯೇ ವಾ ಛಾತಕೇ ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ದೇವತಾ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ.

ತತ್ರಿಮಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ – ಲೇಣಗಿರಿವಾಸೀ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಮಹಾಖೀರಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ. ಪಞ್ಞಾಸಮತ್ತಾ ಥೇರಾ ನಾಗದೀಪಂ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಖೀರಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲದ್ಧಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಥೇರೋ ಪವಿಸನ್ತೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಲದ್ಧಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ವಿಚರಿಮ್ಹ, ಆವುಸೋತಿ. ಸೋ ಅಲದ್ಧಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯಾವಾಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಇಧೇವ ಹೋಥಾ’’ತಿ. ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ಪಞ್ಞಾಸ ಜನಾ ಪತ್ತತೇಮನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾತಿ. ಭನ್ತೇ, ನೇವಾಸಿಕಾ ನಾಮ ಪಟಿಬಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಲಭನ್ತಾಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗಸಭಾಗಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ. ಥೇರಾ ಆಗಮಿಂಸು. ಥೇರೋ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ. ಧುರಗೇಹೇಯೇವ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ಖೀರಭತ್ತಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಠಿತಾ ಥೇರಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸೇವ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ಥೇರಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಂ ಆಹ. ಥೇರೋ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏತ್ತಕೇಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲದ್ಧಂ, ಅಯಂ ಸೀಘಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಸೇಸಾನಂ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಥೇರೋ ಓಲೋಕನಾಕಾರೇನೇವ ಞತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಲದ್ಧೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ, ನಿಕ್ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಯಾವದತ್ಥಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನಾಪಿ ಯಾವದತ್ಥಂ ಭುಞ್ಜಿ. ಅಥ ನಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಥೇರಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಕದಾ, ಆವುಸೋ, ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀ’’ತಿ? ನತ್ಥಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋತಿ. ಝಾನಲಾಭೀಸಿ ಆವುಸೋತಿ? ಏತಮ್ಪಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ನತ್ಥೀತಿ. ನನು, ಆವುಸೋ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ? ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಪೂರಿತೋ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಪೂರಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಚೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ ಹೋತಿ, ಪತ್ತಗತಂ ನ ಖೀಯತೀತಿ. ಸಾಧು ಸಾಧು ಸಪ್ಪುರಿಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಮಿದಂ ತುಯ್ಹನ್ತಿ. ಇದಂ ತಾವ ಪತ್ತಗತಂ ನ ಖೀಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥು.

ಅಯಮೇವ ಪನ ಥೇರೋ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತೇ ಗಿರಿಭಣ್ಡಮಹಾಪೂಜಾಯ ದಾನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ದಾನೇ ಕಿಂ ವರಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ದ್ವೇ ಸಾಟಕಾ, ಭನ್ತೇತಿ. ಏತೇ ಮಯ್ಹಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೋ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ ‘‘ಏಕೋ ದಹರೋ ಏವಂ ವದತೀ’’ತಿ. ‘‘ದಹರಸ್ಸ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ, ಮಹಾಥೇರಾನಂ ಪನ ಸುಖುಮಾ ಸಾಟಕಾ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಥೇರಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಠಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಿತೇ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಠಪಿತಾಪಿ ತೇ ಸಾಟಕಾ ಹತ್ಥಂ ನಾರೋಹನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇವ ಆರೋಹನ್ತಿ. ದಹರಸ್ಸ ದಾನಕಾಲೇ ಪನ ಹತ್ಥಂ ಆರುಳ್ಹಾ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದಹರಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಹರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಕದಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಪರಿಯಾಯೇನಪಿ ಅಸನ್ತಂ ಅವದನ್ತೋ ‘‘ನತ್ಥಿ ಮಯ್ಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಆಹ. ನನು, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬೇವ ಅವಚುತ್ಥಾತಿ. ಆಮ ಮಹಾರಾಜ, ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕೋ ಅಹಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪೂರಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಾಜನೀಯಟ್ಠಾನೇ ಅಗ್ಗಭಣ್ಡಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು ಭನ್ತೇ, ಅನುಚ್ಛವಿಕಮಿದಂ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಇದಂ ಭಾಜನೀಯಟ್ಠಾನೇ ಅಗ್ಗಭಣ್ಡಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥು.

ಚಣ್ಡಾಲತಿಸ್ಸಭಯೇನ ಪನ ಭಾತರಗಾಮವಾಸಿನೋ ನಾಗತ್ಥೇರಿಯಾ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾವ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಥೇರೀ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ‘‘ಅತಿ ವಿಯ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸೋ ಗಾಮೋ, ಉಪಧಾರೇಥ ತಾವಾ’’ತಿ ದಹರಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಹ. ತಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಥೇರಿಯಾ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸಾ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ತೇಸಂ ಗತಭಾವಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಅತ್ತನೋ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇಸುಯೇವ ಯೋಗಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅತ್ತದ್ವಾದಸಮಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ದ್ವಾದಸನ್ನಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಮಾ ಗಚ್ಛಥ, ನಿಚ್ಚಂ ಇಧೇವ ಏಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರಿಯಾ ಪನ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ನಾಗತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ‘‘ಮಹನ್ತಂ ಭಯಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಯಾಪೇತುಂ, ಪರತೀರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತದ್ವಾದಸಮೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಥೇರಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಾತರಗಾಮಂ ಆಗತೋ. ಥೇರೀ ‘‘ಥೇರಾ ಆಗತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಏಕದಿವಸಂ ವಿಹಾರೇ ವಸಿತ್ವಾ ಸ್ವೇವ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರಾ ವಿಹಾರಂ ಆಗಮಂಸು.

ಥೇರೀ ಪುನದಿವಸೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ‘‘ವಟ್ಟಿಸ್ಸತಿ ಥೇರೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಧಮ್ಮಿಕೋ ತಾತ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ, ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾತಿ. ವಟ್ಟಿಸ್ಸತಿ ಥೇರೀತಿ. ಸಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಖಿಪಿ. ಪತ್ತೋ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಸತ್ತತಾಲಮತ್ತೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಭತ್ತಮೇವ ಥೇರೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಭಯಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ನ ಹೋತಿ, ಭಯೇ ವೂಪಸನ್ತೇ ಅರಿಯವಂಸಂ ಕಥಯಮಾನೋ ‘ಭೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕ ಭಿಕ್ಖುನೀಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವೀತಿನಾಮಯಿತ್ಥಾ’ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುವದಿಯಮಾನೋ ಸನ್ಥಮ್ಭಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥ ಥೇರಿಯೋ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಆರುಹಿ. ರುಕ್ಖದೇವತಾಪಿ ‘‘ಸಚೇ ಥೇರೋ ಥೇರಿಯಾ ಹತ್ಥತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ನ ನಂ ನಿವತ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸಚೇ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ನಿವತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯಮಾನಾ ಠತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಗಮನಂ ದಿಸ್ವಾ ರುಕ್ಖಾ ಓರುಯ್ಹ ‘‘ಪತ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ದೇಥಾ’’ತಿ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂಯೇವ ಆನೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ದ್ವಾದಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ದ್ವಾದಸ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಉಪಟ್ಠಹಿ. ಇದಂ ದೇವತಾ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥು. ತತ್ರ ಹಿ ಥೇರೀ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ.

ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ಖಣ್ಡನ್ತಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ, ತಂ ಪನ ನೇಸಂ ಖಣ್ಡಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾನಂ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಆದಿಅನ್ತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸತ್ತಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾನಂ ಪನ ಸಮಾದಾನಕ್ಕಮೇನಪಿ ಆದಿಅನ್ತಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಪರಿಯನ್ತೇ ಛಿನ್ನಸಾಟಕೋ ವಿಯಾತಿ ವತ್ಥನ್ತೇ ದಸನ್ತೇ ವಾ ಛಿನ್ನವತ್ಥಂ ವಿಯ. ವಿಸದಿಸುದಾಹರಣಞ್ಚೇತಂ ‘‘ಅಖಣ್ಡಾನೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಧಿಕತತ್ತಾ. ಏವಂ ಸೇಸಾನಿಪಿ ಉದಾಹರಣಾನಿ. ಖಣ್ಡನ್ತಿ ಖಣ್ಡವನ್ತಂ, ಖಣ್ಡಿತಂ ವಾ. ಛಿದ್ದನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇನ ಗಾವೀ ವಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇನ ಉಪಡ್ಢಂ ತತಿಯಭಾಗಂ ವಾ ಸಮ್ಭಿನ್ನವಣ್ಣಂ ಸಬಲಂ, ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇಹೇವ ಪನ ಬಿನ್ದೂಹಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವಿಮಿಸ್ಸಂ ಕಮ್ಮಾಸಂ. ಅಯಂ ಇಮೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ.

ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣತೋತಿ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣತೋ. ಸೀಲಸ್ಸ ಚ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಮೋಚನಂ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಭಾವಾಪಾದನಂ, ತೇನಸ್ಸ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯತಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ‘‘ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣತೋ’’ತಿ ಚ ಇಮಿನಾ ಭುಜಿಸ್ಸಕರಾನಿ ಭುಜಿಸ್ಸಾನೀತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನಾಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ತಂಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ ಸೇರೀ ಸಯಂವಸೀ ಭುಜಿಸ್ಸೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಭುಜಿಸ್ಸಾನಿ. ಸುಪರಿಸುದ್ಧಭಾವೇನ ಪಾಸಂಸತ್ತಾ ವಿಞ್ಞುಪಸತ್ಥಾನಿ. ಅವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಸಂಸಾಯ ಅಪ್ಪಮಾಣಭಾವತೋ ವಿಞ್ಞೂಗಹಣಂ ಕತಂ. ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಅಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾತಿ ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾ’’ತಿ ತಣ್ಹಾಪರಾಮಾಸೇನ ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ದೇವೋ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಚ್ಚೋ ಧುವೋ ಸಸ್ಸತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೇನ ಚ ಅಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಸೀಲೇಸು ದಾಸೋ’’ತಿ ಚತೂಸು ವಿಪತ್ತೀಸು ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ವಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ನಾಮ ತ್ವಂ ಆಪನ್ನಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ಪರಾಮಟ್ಠುಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಅಪರಾಮಟ್ಠಾನೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸೀಲಂ ನಾಮ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಿಪಾರಮ್ಪರಿಯೇನ ಯಾವದೇವ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪಾದನತ್ಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನೀ’’ತಿ. ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಪ್ಪಯೋಜನಾನಿ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನಿ.

ಸಮಾನಭಾವೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ, ಪರಿಪುಣ್ಣಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಭಾವೇನ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ವಿಯ ಭೇದಾಭಾವತೋ ಸೀಲೇನ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಂ, ತಂ ಗತೋ ಉಪಗತೋತಿ ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಗತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಾನಭಾವೂಪಗತಸೀಲೋ’’ತಿ, ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮಾನಭಾವಂ ಉಪಗತಸೀಲೋ ಸಭಾಗವುತ್ತಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಞ್ಹಿ ಸೀಲಂ ಸಮುದ್ದನ್ತರೇಪಿ ದೇವಲೋಕೇಪಿ ವಸನ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಂ ಸೀಲೇನ ಸಮಾನಮೇವ ಹೋತಿ, ನತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಸೀಲೇ ನಾನತ್ತಂ. ಕಾಮಞ್ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಮ್ಪಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ನಾನತ್ತಂ ನ ಸಿಯಾ, ತಂ ಪನ ನ ಏಕನ್ತಿಕನ್ತಿ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಮಗ್ಗಸೀಲಂ ಪನ ಏಕನ್ತಿಕಂ ನಿಯತಭಾವತೋತಿ ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯಾನಿ ತಾನಿ ಸೀಲಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಯಾಯನ್ತಿ ಯಾ ಅಯಂ ಮಯ್ಹಞ್ಚೇವ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತಾ. ದಿಟ್ಠೀತಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ನಿದ್ದೋಸಾತಿ ನಿದ್ಧುತದೋಸಾ, ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನರಾಗಾದಿಪಾಪಧಮ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ನಿಸ್ಸರತಿ ನಿಗಚ್ಛತಿ. ಸಯಂ ನಿಯನ್ತೀಯೇವ ಹಿ ತಂಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ನಿಯ್ಯಾಪೇತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಾ ಸತ್ಥು ಅನುಸಿಟ್ಠಿ, ತಂ ಕರೋತೀತಿ ತಕ್ಕರೋ, ತಸ್ಸ, ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನಕಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿಟ್ಠಿಸಾಮಞ್ಞಗತೋತಿ ಸಚ್ಚಸಮ್ಪಟಿವೇಧೇನ ಸಮಾನದಿಟ್ಠಿಭಾವಂ ಉಪಗತೋ.

ಕತಿಪುಚ್ಛಾವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಛಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೭೬. ಪಠಮೇನ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನೇನಾತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಉದ್ದೇಸನಿದ್ದೇಸಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಪಾಳಿಂ ಅನುಸಾರೇನೇವ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ.

ಸಮಥಭೇದಂ

ಅಧಿಕರಣಪರಿಯಾಯವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೯೩. ಲೋಭೋ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋತಿಆದೀಸು ಪನ ಲೋಭಹೇತು ವಿವದನತೋ ‘‘ಲೋಭೋ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಠಾನಾನೀತಿ ಕಾರಣಾನಿ. ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಠಾನಂ. ಕೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ? ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಾದಯೋ. ವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವತ್ಥು. ಭವನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಭೂಮಿ. ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿನೋ ವಿವದನತೋ ‘‘ನವ ಹೇತೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದ್ವಾದಸ ಮೂಲಾನೀತಿ ‘‘ಕೋಧನೋ ಹೋತಿ ಉಪನಾಹೀ’’ತಿಆದೀನಿ ದ್ವಾದಸ ಮೂಲಾನಿ.

೨೯೪-೨೯೫. ಇಮಾನೇವ ದ್ವಾದಸ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಚುದ್ದಸ ಮೂಲಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಸತ್ತ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಠಾನಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ತಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬೇ ಆಪನ್ನಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಠಾನಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣೇ ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತವಸೇನ ಛ ಹೇತೂ ವುತ್ತಾ. ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಪನ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತಿ, ನ ಹೇತು.

೨೯೬. ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಠಾನಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏವಂ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇತಿಕತ್ತಬ್ಬತಾದಸ್ಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಪಾಳಿ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ, ಯಥಾಠಿತಪಾಳಿವಸೇನ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಕಿರಿಯಾ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಂ ನಾಮ. ಞತ್ತಿಞತ್ತಿದುತಿಯಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮಾನಿ ಞತ್ತಿತೋ ಜಾಯನ್ತಿ, ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಅಪಲೋಕನತೋವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಞತ್ತಿತೋ ವಾ ಅಪಲೋಕನತೋ ವಾ’’ತಿ. ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಂ ಏಕೇನ ಸಮಥೇನ ಸಮ್ಮತಿ, ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇಹಿ ಸಮೇತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತಬ್ಭಾಗಿಯವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೯೮. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ತಬ್ಭಾಗಿಯಾತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ವೂಪಸಮತೋ ತಪ್ಪಕ್ಖಿಕಾ.

ಸಮಥಾ ಸಮಥಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೯೯. ಏಕಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಸಬ್ಬೇ ಸಮಥಾ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಸಮಥಾ ಸಮಥಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಾ, ಸಮಥಾ ಸಮಥಸ್ಸ ಅಸಾಧಾರಣಾ’’ತಿ ಆಹ. ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಯ ಸಮನಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಂ ವಿನಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಾ’’ತಿ. ಸತಿವಿನಯಾದೀಹಿ ಸಮನಸ್ಸ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಯ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸತಿವಿನಯಸ್ಸ…ಪೇ… ಅಸಾಧಾರಣಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತಬ್ಭಾಗಿಯವಾರೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ವಿನಯವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೦೨. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸಮಥಾನಂ ವಿನಯಪರಿಯಾಯೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ‘‘ವಿನಯೋ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿನಯವಾರೋ ಉದ್ಧಟೋ. ಸಿಯಾ ನ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸತಿವಿನಯಾದಯೋ ಸೇಸಸಮಥಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ.

ಕುಸಲವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೦೩. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತೇ ತಂ ಪಟಿಜಾನನಂ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ಪಟಿಜಾನನಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಕುಸಲೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ನತ್ಥಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಅಕುಸಲೋತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾಹಿ ತಿವಙ್ಗಿಕೋ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಏತೇಹಿ ವಿನಾ ನತ್ಥಿ. ತತ್ಥ ಕುಸಲಚಿತ್ತೇಹಿ ಕರಣಕಾಲೇ ಕುಸಲೋ, ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಕರಣಕಾಲೇ ಅಬ್ಯಾಕತೋ. ಏತೇಸಂ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾದೀನಂ ಅಕುಸಲಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಅಕುಸಲೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ಅಧಮ್ಮವಾದೀಹಿ ವೂಪಸಮನಕಾಲೇ, ಧಮ್ಮವಾದೀನಮ್ಪಿ ಅಧಮ್ಮವಾದಿಮ್ಹಿ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಾಪಕೇ ಜಾತೇ ಅಕುಸಲಾ. ಸತಿವಿನಯೋ ಅನರಹತೋ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಸತಿವಿನಯದಾನೇ ಅಕುಸಲೋ. ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯೋ ಅನುಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ದಾನೇ, ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಂ ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಅಜಾನತೋ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕರಣೇ, ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾ ಸುದ್ಧಸ್ಸ ಕರಣೇ, ತಿಣವತ್ಥಾರಕಂ ಮಹಾಕಲಹೇ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಕರಣೇ ಚ ಅಕುಸಲಂ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅರಹತೋ ವಸೇನೇವ ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ.

ಸಮಥವಾರವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೦೪-೩೦೫. ಯತ್ಥ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ಲಬ್ಭತಿ, ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಲಬ್ಭತೀತಿಆದಿ ಪುಚ್ಛಾ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚಾತಿಆದಿ ತಸ್ಸಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಯ ಚ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯತ್ಥ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ಲಬ್ಭತಿ, ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯತ್ಥ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಂ ಲಬ್ಭತಿ, ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಬಹೂ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಇಮಂ ನಾಮ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಸತಿ ‘‘ಆಮಾ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನನೇ ದ್ವೇಪಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ಚೇ, ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ. ತತ್ಥೇವ ದೇಸಿತಂ ಚೇ, ಧಮ್ಮವಿನಯಸಮ್ಮುಖತಾಯೋಪಿ ಲದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥ ವಿವದನ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ ಚೇ, ಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾ. ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ದೇಸಿತಂ ಚೇ, ಧಮ್ಮವಿನಯಸಮ್ಮುಖತಾಯೋಪಿ ಲದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏಕಸ್ಸೇವ ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಪತ್ತಿದೇಸನಕಾಲೇ ‘‘ಪಸ್ಸಸಿ, ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮವಿನಯಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾಸಞ್ಞಿತೋ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಞ್ಚ ಲದ್ಧಂ ಹೋತಿ.

ಸಂಸಟ್ಠವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೦೬. ಅಧಿಕರಣಾನಂ ವೂಪಸಮೋವ ಸಮಥೋ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಅಧಿಕರಣೇನ ವಿನಾ ಸಮಥಾ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಾ ಹೇವನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ…ಪೇ… ವಿನಿಬ್ಭುಜಿತ್ವಾ ನಾನಾಕರಣಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತು’’ನ್ತಿ.

ಸಮಥಾಧಿಕರಣವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೦೯-೩೧೦. ಸಮಥಾ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತೀತಿಆದಿ ಪುಚ್ಛಾ. ಸಿಯಾ ಸಮಥಾ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತೀತಿಆದಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ತತ್ಥ ಸಮಥಾ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಮನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಧಿಕರಣಾ ವಾ ಪನ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ವೂಪಸಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಸಮ್ಮತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಸತಿವಿನಯಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತೇಸಂ ತಸ್ಸಾ ಅನುಪಕಾರತ್ತಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೩೧೧. ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣೇನ ಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ನ ಕೇನಚಿ ಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ ಹಿ ಅವಸಾನೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಸಯಂ ಸಮಥೇನ ವಾ ಅಧಿಕರಣೇನ ವಾ ಸಮೇತಬ್ಬೋ ನ ಹೋತಿ.

೩೧೩. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ…ಪೇ… ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇನ ಸಮ್ಮತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ ಭನ್ತೇ …ಪೇ… ಪಠಮಂ ಸಲಾಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇನ ಸಮ್ಮತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಸಮುಟ್ಠಾಪನವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೧೪. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ನ ಕತಮಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ‘‘ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಮತ್ತೇನೇವ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಧಿಕರಣಂ ನ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಭಜತಿವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೧೮-೯. ಕತಮಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಪರಿಯಾಪನ್ನನ್ತಿ ಕತಮಾಧಿಕರಣಪರಿಯಾಪನ್ನಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಭಜತೀತಿ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನವಿವಾದಂ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಭಜತಿ. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ದ್ವೇ ಸಮಥೇ ಭಜತೀತಿ ‘‘ಮಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ವದನ್ತಂ ವಿಯ ಭಜತಿ. ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ತಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತೇಹಿ ವಿಯ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ.

ಖನ್ಧಕಪುಚ್ಛಾವಾರೋ

ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಣ್ಣನಾ

೩೨೦. ನಿದಾನೇನ ಚ ನಿದ್ದೇಸೇನ ಚ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಿದಾನೇನಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿದೇಸಸಙ್ಖಾತೇನ ನಿದಾನೇನ. ನಿದ್ದೇಸೇನಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಾದಿನಿದ್ದೇಸೇನ. ಉಭಯೇನಪಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವತ್ಥು ದಸ್ಸಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ವತ್ಥುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಖನ್ಧಕಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಸಮ್ಪದಕ್ಖನ್ಧಕೇ. ಉತ್ತಮಾನಿ ಪದಾನಿ ವುತ್ತಾನೀತಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೯೯, ೧೨೪) ನಯೇನ ಉತ್ತಮಪದಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಚಮ್ಮಸಂಯುತ್ತೇತಿ ಚಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕೇ.

ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ

ಏಕಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೧. ಮೂಲವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಅನ್ತರಾಪತ್ತೀತಿ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಆಪನ್ನಾ. ‘‘ಅಗ್ಘವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಅನ್ತರಾಪತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಾಸು ಸಬ್ಬಚಿರಪಟಿಚ್ಛನ್ನವಸೇನ ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಸನ್ತೇನ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಸಉಸ್ಸಾಹೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ‘‘ಪುನಪಿ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಉಸ್ಸಾಹೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ. ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾಯ ವಸೇನ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅಟ್ಠಮೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸವಸ್ಸ ಅಸಚ್ಚಾಪನೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಧಮ್ಮಿಕಪಟಿಸ್ಸವಸ್ಸ ವಿಸಂವಾದೇ ದುಕ್ಕಟಂ ನ ಹೋತಿ. ‘‘ತುಮ್ಹೇ ವಿಬ್ಭಮಥಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಸಚೇ ನ ವಿಬ್ಭಮತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಪಞ್ಚದಸಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ‘‘ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮಿ, ನೋ ಅಕಾಲೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಪಞ್ಚದಸಧಮ್ಮೇಸು. ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ಭಬ್ಬತಾಯ ಭಬ್ಬಾಪತ್ತಿಕಾ.

ಏಕಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದುಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೨. ದುಕೇಸು ನಿದಹನೇತಿ ಆತಪೇ ಅತಿಚಿರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿದಹನೇ. ವತ್ಥುಸಭಾಗಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಆಪನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಂ ನ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ನ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ರೋಮಜನಪದೇ ಜಾತಂ ರೋಮಕಂ. ಪಕ್ಕಾಲಕನ್ತಿ ಯವಕ್ಖಾರಂ. ಅನುಞ್ಞಾತಲೋಣತ್ತಾ ಲೋಣಾನಿಪಿ ದುಕೇಸು ವುತ್ತಾನಿ.

ದುಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತಿಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೩. ತಿಕೇಸು ವಚೀಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಕಾಯಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾತಿ ಕಾಯೇನ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕತ್ವಾ. ಮುಖಾಲಮ್ಬರಕರಣಾದಿಭೇದೋತಿ ಮುಖಭೇರಿವಾದನಾದಿಪ್ಪಭೇದೋ. ಯಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಕಾಯಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ, ತಂ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ಉಪಘಾತೇತೀತಿ ವಿನಾಸೇತಿ. ನ ಆದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಾ ವಿಹಾರಾ ಪರಮ್ಪಿ ಮಾ ನಿಕ್ಖಮ, ವಿನಯಧರಾನಂ ವಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಾತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಕುಸಲಾನಿ ಚೇವ ಮೂಲಾನಿ ಚಾತಿ ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತಟ್ಠೇನ ಏಕನ್ತಾಕುಸಲಭಾವತೋ ಅಕುಸಲಾನಿ, ಅತ್ತನಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಸಾಧನತೋ ಮೂಲಾನಿ, ನ ಅಕುಸಲಭಾವಸಾಧನತೋ. ನ ಹಿ ಮೂಲತೋ ಅಕುಸಲಾನಂ ಅಕುಸಲಭಾವೋ, ಕುಸಲಾದೀನಂ ವಾ ಕುಸಲಾದಿಭಾವೋ. ತಥಾ ಚ ಸತಿ ಮೋಮೂಹಚಿತ್ತದ್ವಯಮೋಹಸ್ಸ ಅಕುಸಲಭಾವೋ ನ ಸಿಯಾ.

ದುಟ್ಠು ಚರಿತಾನೀತಿ ಪಚ್ಚಯತೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮತೋ ಪವತ್ತಿಆಕಾರತೋ ಚ ನ ಸುಟ್ಠು ಅಸಮ್ಮಾಪವತ್ತಿತಾನಿ. ವಿರೂಪಾನೀತಿ ಬೀಭಚ್ಛಾನಿ ಸಮ್ಪತಿ ಆಯತಿಞ್ಚ ಅನಿಟ್ಠರೂಪತ್ತಾ. ಸುಟ್ಠು ಚರಿತಾನೀತಿಆದೀಸು ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದ್ವೇಪಿ ಚೇತೇ ತಿಕಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ವಾ ಕಮ್ಮಪಥೇಹಿ ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾ. ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ತಾವ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ. ವಚೀದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಚೀಸುಚರಿತಂ. ಉಭಯತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ತಯಿದಂ ದ್ವಾರದ್ವಯೇ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋವ ಮನೋಸುಚರಿತಂ. ಅಯಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿಕಥಾ.

ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಯೋ ಪನ ತಿಸ್ಸೋ ಚೇತನಾ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ವಚೀದ್ವಾರೇಪಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ದ್ವಾರನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸಪಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸನಾಮಾಪರಿಚ್ಚಾಗತೋ ಯೇಭುಯ್ಯವುತ್ತಿಯಾ ತಬ್ಬಹುಲವುತ್ತಿಯಾ ಚ. ತೇನಾಹು ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ –

‘‘ದ್ವಾರೇ ಚರನ್ತಿ ಕಮ್ಮಾನಿ, ನ ದ್ವಾರಾ ದ್ವಾರಚಾರಿನೋ;

ತಸ್ಮಾ ದ್ವಾರೇಹಿ ಕಮ್ಮಾನಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವವತ್ಥಿತಾ’’ತಿ. (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲ ದ್ವಾರಕಥಾ, ಕಾಯಕಮ್ಮದ್ವಾರ);

ತಥಾ ಚತಸ್ಸೋ ಮುಸಾವಾದಾದಿಚೇತನಾ ಕಾಯದ್ವಾರೇಪಿ ವಚೀದ್ವಾರೇಪಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಅಭಿಜ್ಝಾ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀತಿ ತಯೋ ಮನೋಕಮ್ಮಭೂತಾಯ ಚೇತನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ, ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮಭೂತಾಯ ಪನ ಚೇತನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ತಂತಂಪಕ್ಖಿಕಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಾ ವಾ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ತಿಸ್ಸೋ ಚೇತನಾಪಿ ವಿರತಿಯೋಪಿ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ ಕಾಯಿಕಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ ಅಕರಣವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ. ಕಾಯೇನ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಸಮಾದಿಯಮಾನೇ ಸೀಲಸ್ಸ ಕಾಯಸುಚರಿತಭಾವೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಮುಸಾವಾದಾದೀಹಿ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ಚತಸ್ಸೋ ಚೇತನಾಪಿ ವಿರತಿಯೋಪಿ ವಚೀಸುಚರಿತಂ ವಾಚಸಿಕಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ ಅಕರಣವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ. ಅನಭಿಜ್ಝಾ ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ತಯೋ ಚೇತನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ಮನೋಸುಚರಿತನ್ತಿ ಅಯಂ ಕಮ್ಮಪಥಕಥಾ.

ತಿಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚತುಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೪. ಚತುಕ್ಕೇಸು ಅನರಿಯವೋಹಾರಾತಿ ಅನರಿಯಾನಂ ಲಾಮಕಾನಂ ವೋಹಾರಾ ಸಂವೋಹಾರಾ ಅಭಿಲಾಪವಾಚಾ. ಅರಿಯವೋಹಾರಾತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ವೋಹಾರಾ. ದಿಟ್ಠವಾದಿತಾತಿ ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಏವಂವಾದಿತಾ. ಏತ್ಥ ಚ ತಂತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕೇಸು ಪಠಮಂ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನವಸೇನಾ’’ತಿ. ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಂ ಪಜಹತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನತ್ಥೇನ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭಾವತೋ ಪುರಿಮಸಙ್ಖಾತಂ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಂ ಜಹತಿ. ಸತಂ ತಿಂಸಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ ತಿಂಸಾಧಿಕಾನಿ ಸತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ.

ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚ ಚತೂಸು ಪಾರಾಜಿಕೇಸೂತಿ ಸಾಧಾರಣೇಸುಯೇವ ಚತೂಸು ಪಾರಾಜಿಕೇಸು. ಪಠಮೋ ಪಞ್ಹೋತಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ವತ್ಥುನಾನತ್ತತಾ, ನೋ ಆಪತ್ತಿನಾನತ್ತತಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಿಸಭಾಗತಾ, ನೋ ವತ್ಥುಸಭಾಗತಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಇಧ ದುತಿಯೋ ನಾಮ.

ಅನಾಪತ್ತಿವಸ್ಸಚ್ಛೇದಸ್ಸಾತಿ ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೇ ಆಪತ್ತೀತಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ, ತಸ್ಸ, ಅನಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮನ್ತಾಭಾಸಾತಿ ಮತಿಯಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭಾಸನತೋ ಅಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪವಾಚಾ ಇಧ ‘‘ಮನ್ತಾಭಾಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ.

ನವಮಭಿಕ್ಖುನಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪಜ್ಝಾಯಾಪಿ ಅಭಿವಾದನಾರಹಾ ನೋ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಾರಹಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭತ್ತಗ್ಗೇ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ಅವಸೇಸಾನಂ ಯಥಾಗತಿಕ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಭತ್ತಗ್ಗೇ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠನ್ನಂಯೇವ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ಅವಸೇಸಾನಂ ಆಗತಪಟಿಪಾಟಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ನವಮಭಿಕ್ಖುನಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪಚ್ಛಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ನ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಾರಹಾ, ಯಥಾನಿಸಿನ್ನಾಹಿಯೇವ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಭಿವಾದನಾರಹಾ. ಆದಿತೋ ನಿಸಿನ್ನಾಸು ಪನ ಅಟ್ಠಸು ಯಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮಾ ಅಞ್ಞಾ ವುಡ್ಢತರಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಸಾ ಅತ್ತನೋ ನವಕತರಂ ವುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ಲಭತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಾ ತಾಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಾರಹಾ. ಯಾ ಪನ ಅಟ್ಠಹಿಪಿ ನವಕತರಾ, ಸಾ ಸಚೇಪಿ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಾ ಹೋತಿ, ಆಗತಪಟಿಪಾಟಿಯಾವ ನಿಸೀದಿತುಂ ಲಭತಿ.

ಇಧ ನ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ವದನ್ತೋತಿ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಜನಪದೇಸು ಠತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ನ ಕಪ್ಪನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ವಿನಯಾತಿಸಾರದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಹಿ ‘‘ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತಿ ನಾಮ. ಇಧ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಚತುಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಞ್ಚಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೫. ಪಞ್ಚಕೇಸು ‘‘ನಿಮನ್ತಿತೋ ಸಭತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೯೪-೨೯೭) ವಚನತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನಂ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಅನಾಮನ್ತಚಾರೋ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಸ್ಸ ಕಪ್ಪನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗಣಭೋಜನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಭೋಜನನ್ತಿ ‘‘ಗಿಲಾನಸಮಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಭೋಜನಂ. ಅವಿಕಪ್ಪನಾತಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭತ್ತಪಚ್ಚಾಸಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅವಿಕಪ್ಪನಾ.

ಅಯಸತೋ ವಾ ಗರಹತೋ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಅಗುಣವಚನಂ ಅಯಸೋ. ಸಮ್ಮುಖಾ ಗರಹಾ. ವಿಯಸತೀತಿ ಬ್ಯಸನಂ, ಹಿತಸುಖಂ ಖಿಪತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಞಾತೀನಂ ಬ್ಯಸನಂ ಞಾತಿಬ್ಯಸನಂ, ಚೋರರೋಗಭಯಾದೀಹಿ ಞಾತಿವಿನಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭೋಗಾನಂ ಬ್ಯಸನಂ ಭೋಗಬ್ಯಸನಂ, ರಾಜಚೋರಾದಿವಸೇನ ಭೋಗವಿನಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ರೋಗೋ ಏವ ಬ್ಯಸನಂ ರೋಗಬ್ಯಸನಂ. ರೋಗೋ ಹಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಬ್ಯಸತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಬ್ಯಸನಂ. ಸೀಲಸ್ಸ ಬ್ಯಸನಂ ಸೀಲಬ್ಯಸನಂ, ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ವಿನಾಸಯಮಾನಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಬ್ಯಸನಂ ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನಂ. ಞಾತಿಸಮ್ಪದಾತಿ ಞಾತೀನಂ ಸಮ್ಪದಾ ಪಾರಿಪೂರಿ ಬಹುಭಾವೋ. ಭೋಗಸಮ್ಪದಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಆರೋಗ್ಯಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಾ ಆರೋಗ್ಯಸಮ್ಪದಾ. ಪಾರಿಪೂರಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅರೋಗತಾ. ಸೀಲದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ವತ್ತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಕಾತಬ್ಬವತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಅಟ್ಠ ಕಪ್ಪೇ ಅನುಸ್ಸರೀತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಞತ್ತಿಯಾ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಞತ್ತಿಯಾ ಠಪಿತಾಯ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮನ್ದತ್ತಾ ಮೋಮೂಹತ್ತಾತಿ ನೇವ ಸಮಾದಾನಂ ಜಾನಾತಿ, ನ ಆನಿಸಂಸಂ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಮನ್ದತ್ತಾ ಮೋಮೂಹತ್ತಾ ಅಞ್ಞಾಣೇನೇವ ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಹೋತಿ. ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋತಿ ‘‘ಅರಞ್ಞೇ ಮೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ‘ಅಯಂ ಆರಞ್ಞಿಕೋ’ತಿ ಚತುಪ್ಪಚ್ಚಯಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಲಜ್ಜೀ ಪವಿವಿತ್ತೋ’ತಿಆದೀಹಿ ಚ ಗುಣೇಹಿ ಸಮ್ಭಾವೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಾಪಿಕಾಯ ಇಚ್ಛಾಯ ಠತ್ವಾ ತಾಯ ಏವ ಇಚ್ಛಾಯ ಅಭಿಭೂತೋ ಹುತ್ವಾ ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅರಞ್ಞವಾಸೇನ ಪಚ್ಚಯಲಾಭಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ’’ತಿ. ಉಮ್ಮಾದವಸೇನ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಮ್ಮಾದಾ ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪಾ ಆರಞ್ಞಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ವಣ್ಣಿತನ್ತಿ ಇದಂ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ ನಾಮ ಬುದ್ಧೇಹಿ ಬುದ್ಧಸಾವಕೇಹಿ ಚ ವಣ್ಣಿತಂ ಪಸತ್ಥನ್ತಿ ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಹೋತಿ.

ಪಞ್ಚಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಛಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೬. ಛಕ್ಕೇಸು ಛಬ್ಬಸ್ಸಪರಮತಾ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪದಭಾಜನಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಛಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸತ್ತಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೭. ಸತ್ತಕೇಸು ಛಕ್ಕೇ ವುತ್ತಾನಿಯೇವ ಸತ್ತಕವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಛಕ್ಕೇ ವುತ್ತಚುದ್ದಸಪರಮಾನಿ ದ್ವಿಧಾ ಕತ್ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸತ್ತಕಾನಂ ವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಆಪತ್ತಿಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಆಪತ್ತಿಂಯೇವ ‘‘ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೬೬) ಅಭಿಚೇತೋತಿ ಪಾಕತಿಕಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತೇಹಿ ಸುನ್ದರತಾಯ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಚ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅಭಿಚೇತಸಿ ಜಾತಾನಿ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಿ, ಅಭಿಚೇತೋಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾನೀತಿ ವಾ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಸುಖವಿಹಾರಾನಂ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ಸುಖವಿಹಾರಭೂತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಾನಿ ಹಿ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಝಾಯಿನೋ ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖಂ ವಿನ್ದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ನಿಕಾಮಲಾಭೀತಿ ನಿಕಾಮೇನ ಲಾಭೀ, ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಾವಸೇನ ಲಾಭೀ, ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀತಿ ಸುಖೇನೇವ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಕಸಿರಲಾಭೀತಿ ಅಕಸಿರಾನಂ ಲಾಭೀ ವಿಪುಲಾನಂ, ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನೇವ ವುಟ್ಠಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಲಾಭೀಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ. ಏಕಚ್ಚೋ ಸಕ್ಕೋತಿ ತಥಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ, ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೇ ಪನ ಕಿಚ್ಛೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತಿ. ಏಕಚ್ಚೋ ತಥಾ ಚ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೇ ಚ ಅಕಿಚ್ಛೇನೇವ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತಿ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಕಾಲಮಾನನಾಳಿಕಯನ್ತಂ ವಿಯ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇಯೇವ ವುಟ್ಠಾತುಂ.

ಆಸವಾನಂ ಖಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಖಯಾ. ಅನಾಸವನ್ತಿ ಆಸವವಿರಹಿತಂ. ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚೇತೋ-ವಚನೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ, ಪಞ್ಞಾ-ವಚನೇನ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ಪಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಚ ಸಮಾಧಿ ರಾಗತೋ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಯೋ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಾಧಿ, ತದಸ್ಸ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೫೨೦). ಯಾ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಞಾ, ತದಸ್ಸ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೫೧೬). ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಗವಿರಾಗಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೨.೩೨). ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಸಮಥಫಲಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಫಲಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ. ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ, ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೇನ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುತಮಯಞಾಣಾದಿನಾ ವಿಯ ಪರಪ್ಪಚ್ಚಯತಂ ನಯಗ್ಗಾಹಞ್ಚ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪರತೋಘೋಸಾನುಗತಭಾವನಾಧಿಗಮಭೂತಾಯ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ, ನ ಸಯಮ್ಭೂಞಾಣಭೂತಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀತಿ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವಿಹರತಿ.

ಸತ್ತಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಟ್ಠಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೮. ಅಟ್ಠಕೇಸು ಅಟ್ಠಾನಿಸಂಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನಾತಿ –

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ ‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಆಗತಾಗಮೋ ಧಮ್ಮಧರೋ ವಿನಯಧರೋ ಮಾತಿಕಾಧರೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಮೇಧಾವೀ ಲಜ್ಜೀ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕೋ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ, ಸಚೇ ಮಯಂ ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಉಕ್ಖಿಪಿಸ್ಸಾಮ, ನ ಮಯಂ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ವಿನಾ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ತತೋನಿದಾನಂ ಭಣ್ಡನಂ ಕಲಹೋ ವಿಗ್ಗಹೋ ವಿವಾದೋ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಸಙ್ಘರಾಜಿ ಸಙ್ಘವವತ್ಥಾನಂ ಸಙ್ಘನಾನಾಕರಣ’ನ್ತಿ, ಭೇದಗರುಕೇಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೪೫೩) –

ಆದಿನಾ ವುತ್ತಅಟ್ಠಾನಿಸಂಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನ. ತೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಾದಿಅಕರಣಂ ಆದೀನವೋ ಭೇದಾಯ ಸಂವತ್ತನತೋ, ಕರಣಂ ಆನಿಸಂಸೋ ಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಸಂವತ್ತನತೋ. ತಸ್ಮಾ ಏತೇ ಅಟ್ಠಾನಿಸಂಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನ ನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದುತಿಯಅಟ್ಠಕೇಪಿ ಅಟ್ಠಾನಿಸಂಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನಾತಿ –

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ಸೋ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ ‘ಇಮೇ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಆಗತಾಗಮಾ ಧಮ್ಮಧರಾ ವಿನಯಧರಾ ಮಾತಿಕಾಧರಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಬ್ಯತ್ತಾ ಮೇಧಾವಿನೋ ಲಜ್ಜಿನೋ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಾ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾ, ನಾಲಂ ಮಮಂ ವಾ ಕಾರಣಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಾ ಕಾರಣಾ ಛನ್ದಾ ದೋಸಾ ಮೋಹಾ ಭಯಾ ಅಗತಿಂ ಗನ್ತುಂ, ಸಚೇ ಮಂ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಉಕ್ಖಿಪಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವಿನಾ ಮಯಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ತತೋನಿದಾನಂ ಭಣ್ಡನಂ ಕಲಹೋ ವಿಗ್ಗಹೋ ವಿವಾದೋ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಸಙ್ಘರಾಜಿ ಸಙ್ಘವವತ್ಥಾನಂ ಸಙ್ಘನಾನಾಕರಣ’ನ್ತಿ, ಭೇದಗರುಕೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಸದ್ಧಾಯ ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೪೫೩) –

ಆದಿನಾ ವುತ್ತಅಟ್ಠಾನಿಸಂಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತೇಹಿ ಸತ್ತಹೀತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವಸ್ಸ ಹೋತಿ ‘ಮುಸಾ ಭಣಿಸ್ಸ’ನ್ತಿ, ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ ‘ಮುಸಾ ಭಣಾಮೀ’ತಿ, ಭಣಿತಸ್ಸ ಹೋತಿ ‘ಮುಸಾ ಮಯಾ ಭಣಿತ’ನ್ತಿ ವಿನಿಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಖನ್ತಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ರುಚಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಭಾವ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೨೦) ಏವಮಾಗತೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ.

ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾತಿ ಅಸೇಟ್ಠಚರಿಯತೋ. ರತ್ತಿಂ ನ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ವಿಕಾಲಭೋಜನನ್ತಿ ಉಪೋಸಥಂ ಉಪವುತ್ಥೋ ರತ್ತಿಭೋಜನಞ್ಚ ದಿವಾವಿಕಾಲಭೋಜನಞ್ಚ ನ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ. ಮಞ್ಚೇ ಛಮಾಯಂವ ಸಯೇಥ ಸನ್ಥತೇತಿ ಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚೇ ವಾ ಸುಧಾದಿಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ತಿಣಪಣ್ಣಪಲಾಲಾದೀನಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಕತೇ ಸನ್ಥತೇ ವಾ ಸಯೇಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತಞ್ಹಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗೀಕಮಾಹುಪೋಸಥನ್ತಿ ಏತಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಅಸಮಾಚರನ್ತೇನ ಉಪವುತ್ಥಉಪೋಸಥಂ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ‘‘ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಕತಂ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕ’’ನ್ತಿಆದಯೋ ಅಟ್ಠ ಅನತಿರಿತ್ತಾ ನಾಮ. ಸಪ್ಪಿಆದಿ ಅಟ್ಠಮೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ಅಟ್ಠಕವಸೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಪುರಿಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಏಕಂ ಅಟ್ಠಕಂ, ತತೋ ಏಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಕೇಕಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಅಟ್ಠಕಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಟ್ಠಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನವಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೯. ನವಕೇಸು ಆಘಾತವತ್ಥೂನೀತಿ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೩೪೦; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೯.೨೯) ಆಘಾತಕಾರಣಾನಿ. ಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಾನೀತಿ ಆಘಾತಸ್ಸ ಪಟಿವಿನಯಕಾರಣಾನಿ. ತಂ ಕುತೇತ್ಥ ಲಬ್ಭಾತಿ ‘‘ತಂ ಅನತ್ಥಚರಣಂ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಕುತೋ ಲಬ್ಭಾ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ. ‘‘ಪರೋ ನಾಮ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತರುಚಿಯಾ ಅನತ್ಥಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಘಾತಂ ಪಟಿವಿನೋದೇತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಚಾಹಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಪಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ತಂ ಕೋಪಕರಣಂ ಏತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೇ ಕುತೋ ಲಬ್ಭಾ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ನಿರತ್ಥಕಭಾವತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಮ್ಮಸ್ಸಕಾ ಹಿ ಸತ್ತಾ, ತೇ ಕಸ್ಸ ರುಚಿಯಾ ದುಕ್ಖಿತಾ ಸುಖಿತಾ ವಾ ಭವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕೇವಲಂ ತಸ್ಮಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಕುಜ್ಝನಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಥ ವಾ ತಂ ಕೋಪಕರಣಂ ಏತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೇ ಕುತೋ ಲಬ್ಭಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ಕುಜ್ಝಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಕುಜ್ಝನಕಸ್ಸ ಚ ಅಭಾವತೋ. ಸಙ್ಖಾರಮತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಯದಿದಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಯಂ ‘‘ಸತ್ತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇ ಚ ಸಙ್ಖಾರಾ ಇತ್ತರಕಾಲಾ ಖಣಿಕಾ, ಕಸ್ಸ ಕೋ ಕುಜ್ಝತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಕುತೋ ಲಾಭಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸಚಾಹಂ ಏತ್ಥ ಕೋಪಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಕೋಪಕರಣೇ ಕುತೋ ಲಾಭಾ, ಲಾಭಾ ನಾಮ ಕೇ ಸಿಯುಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಅತ್ಥೇ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ.

ತಣ್ಹಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೦೩; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೯.೨೩) ದ್ವೇ ತಣ್ಹಾ ಏಸನತಣ್ಹಾ ಏಸಿತತಣ್ಹಾ ಚ. ಯಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಅಜಪಥಸಙ್ಕುಪಥಾದೀನಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭೋಗೇ ಏಸತಿ ಗವೇಸತಿ, ಅಯಂ ಏಸನತಣ್ಹಾ ನಾಮ. ಯಾ ತೇಸು ಏಸಿತೇಸು ಗವೇಸಿತೇಸು ಪಟಿಲದ್ಧೇಸು ತಣ್ಹಾ, ಅಯಂ ಏಸಿತತಣ್ಹಾ ನಾಮ. ಇಧ ಏಸಿತತಣ್ಹಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಪರಿಯೇಸನಾತಿ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಪರಿಯೇಸನಾ. ಸಾ ಹಿ ಏಸನತಣ್ಹಾಯ ಸತಿ ಹೋತಿ. ಲಾಭೋತಿ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಪ್ಪಟಿಲಾಭೋ. ಸೋ ಹಿ ಪರಿಯೇಸನಾಯ ಸತಿ ಹೋತಿ. ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪನ ಞಾಣತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಿತಕ್ಕವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ. ತತ್ಥ ‘‘ಸುಖವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಜಞ್ಞಾ, ಸುಖವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಞತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖಮನುಯುಞ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೨೩) ಅಯಂ ಞಾಣವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ದ್ವೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚಾ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೧೦೨) ಏವಂ ಆಗತಾನಿ ಅಟ್ಠಸತತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ‘‘ಛನ್ದೋ ಖೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ವಿತಕ್ಕನಿದಾನೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೫೮) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಇಧ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ವುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋಯೇವ ಆಗತೋ. ಲಾಭಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಹಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಂ ಸುನ್ದರಾಸುನ್ದರಞ್ಚ ವಿತಕ್ಕೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿನಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಮೇ ರೂಪಾರಮ್ಮಣತ್ಥಾಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣತ್ಥಾಯ, ಏತ್ತಕಂ ಮಯ್ಹಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಪರಸ್ಸ, ಏತ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏತ್ತಕಂ ನಿದಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಲಾಭಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ.

ಛನ್ದರಾಗೋತಿ ಏವಂ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕೇನ ವಿತಕ್ಕಿತೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ದುಬ್ಬಲರಾಗೋ ಚ ಬಲವರಾಗೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಜ್ಝೋಸಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಹಂ, ಮಮ’’ನ್ತಿ ಬಲವಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ. ಪರಿಗ್ಗಹೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಕರಣಂ. ಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ಪರೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಭಾವಸ್ಸ ಅಸಹನತಾ. ತೇನೇವಸ್ಸ ಪೋರಾಣಾ ಏವಂ ವಚನತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಇದಂ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಮಯ್ಹೇವ ಹೋತು, ಮಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಹೋತೂತಿ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಆರಕ್ಖೋತಿ ದ್ವಾರಪಿದಹನಮಞ್ಜೂಸಾಗೋಪನಾದಿವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖಣಂ. ಅಧಿ ಕರೋತೀತಿ ಅಧಿಕರಣಂ, ಕಾರಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಆರಕ್ಖಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕಂ, ಆರಕ್ಖಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಣ್ಡಾದಾನಾದೀಸು ಪರನಿಸೇಧನತ್ಥಂ ದಣ್ಡಸ್ಸ ಆದಾನಂ ದಣ್ಡಾದಾನಂ. ಏಕತೋಧಾರಾದಿನೋ ಸತ್ಥಸ್ಸ ಆದಾನಂ ಸತ್ಥಾದಾನಂ. ಕಲಹೋತಿ ಕಾಯಕಲಹೋಪಿ ವಾಚಾಕಲಹೋಪಿ. ಪುರಿಮೋ ಪುರಿಮೋ ವಿರೋಧೋ ವಿಗ್ಗಹೋ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ಪಚ್ಛಿಮೋ ವಿವಾದೋ. ತುವಂ ತುವನ್ತಿ ಅಗಾರವವಸೇನ ‘‘ತುವಂ ತುವ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ.

ಅಧಿಟ್ಠಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಾ

ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ, ವಿಜಹಿತಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಪಚ್ಛಾವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ. ಅವಿಜಹಿತಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪನ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ದುಕ್ಕಟವಸೇನ ವುತ್ತಾನೀತಿ ‘‘ವಗ್ಗಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಂ ವಗ್ಗಸಞ್ಞೀ ಓವದತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೧೫೦) ನಯೇನ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ದ್ವೇ ನವಕಾನಿ ದುಕ್ಕಟವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ.

ನವಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದಸಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೩೦. ದಸಕೇಸು ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿಆದಿವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ನತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ, ನತ್ಥಿ ಹುತಂ, ನತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ನತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ, ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ನತ್ಥಿ ಮಾತಾ, ನತ್ಥಿ ಪಿತಾ, ನತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ, ನತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೯೪, ೨೨೫; ೩.೯೧, ೧೧೬; ಸಂ. ನಿ. ೩.೨೧೦) ಏವಮಾಗತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿಆದಿವಸೇನಾತಿ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೬೯) ಏವಮಾಗತಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಪರಿಯೋಸಾನಾತಿ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮೋ ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿ ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಂ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೯೭೦) ಏವಮಾಗತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತತ್ಥ ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣನ್ತಿ ಪಾಪಕಿರಿಯಾಸು ಉಪಾಯಚಿನ್ತಾವಸೇನ ಪಾಪಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸುಕತಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಕಾರೇನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮೋಹೋ. ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅವಿಮುತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ವಿಮುತ್ತಿಸಞ್ಞಿತಾ. ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ‘‘ಓರಮತ್ತಕಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಗತಿಗತಂ, ನ ಚ ಸರಿತಸಾರಿತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ. ೨೦೪) ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ. ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾದಯೋ ದಸ ಇತ್ಥಿಯೋ. ಧನಕ್ಕೀತಾದಯೋ ದಸ ಭರಿಯಾಯೋ.

ದಸಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಏಕಾದಸಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೩೧. ಏಕಾದಸಕೇಸು ನ ವೋದಾಯನ್ತೀತಿ ನ ಪಕಾಸನ್ತಿ. ಸುಯುತ್ತಯಾನಸದಿಸಾಯ ಕತಾಯಾತಿ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕಾಲೇ ಸುಖೇನ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಯುತ್ತಯಾನಂ ವಿಯ ಕತಾಯ. ಯಥಾ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಯಥಾ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ. ಅನು ಅನು ಪವತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಭಾವನಾಬಹುಲೀಕಾರೇಹಿ ಅನು ಅನು ಪವತ್ತಿತಾಯ.