೩. ಭೇಸಜ್ಜಾದಿಕರಣವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ

೧೫. ಏವಂ ಪರಿಕ್ಖಾರವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಪರಿತ್ತಪಟಿಸನ್ಥಾರಾನಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತುಂ ‘‘ಭೇಸಜ್ಜಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಭಿಸಕ್ಕಸ್ಸ ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ. ಕಿಂ ತಂ? ತಿಕಿಚ್ಛನಂ. ಕರಿಯತೇ ಕರಣಂ, ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ ಕರಣಂ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಂ, ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಕರಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪರಿಸಮನ್ತತೋ ತಾಯತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಪರಿತ್ತಂ, ಆರಕ್ಖಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಸನ್ಥರಣಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ, ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಕರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಯೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಮಾತಿಕಾಯಂ ‘‘ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಮ್ಪಿ ಚ ಪರಿತ್ತಂ, ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ’’ತಿ (ವಿ. ಸಙ್ಗ. ಅಟ್ಠ. ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ) ಮಯಾ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಭಿನಿವಿಟ್ಠೇ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣವಿನಿಚ್ಛಯೇ. ಸಹಧಮ್ಮೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ, ತೇಸಂ, ಏಕಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಸಾಸನೇ ಸಹಸಿಕ್ಖಮಾನಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಸಹಧಮ್ಮೇ ನಿಯುತ್ತಾ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ, ತೇಸಂ, ಸಹಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸಿಕ್ಖಮಾನಭಾವೇನ ನಿಯುತ್ತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಾದಿಯುತ್ತಭಾವೇನ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಸೀಲಸದ್ಧಾಪಞ್ಞಾನಂ. ಏತೇನ ದುಸ್ಸೀಲಾನಂ ಭಿನ್ನಲದ್ಧಿಕಾನಞ್ಚ ಅಕಾತುಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ತೇಸಂ ವಾ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ. ನ ಕರಿಯಿತ್ಥಾತಿ ಅಕತಾ, ಅಯುತ್ತವಸೇನ ಅಕತಪುಬ್ಬಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೧೮೬) ಪನ ‘‘ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾತಿ ನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ. ಸಾ ಹಿ ಅನನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಕತಾಪಿ ಅಕತಾ ವಿಯಾತಿ ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ‘ವದೇಯ್ಯಾಥ ಭನ್ತೇ ಯೇನತ್ಥೋ’ತಿ ಏವಂ ಅಕತಟ್ಠಾನೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಲಿಖಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೧೮೫) ‘‘ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಕತಾಪಿ ಅಕತಾ ವಿಯಾತಿ ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ‘ವದ ಭನ್ತೇ ಪಚ್ಚಯೇನಾ’ತಿ ಏವಂ ಅಕತಪವಾರಣಟ್ಠಾನೇ ಚ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ.

೧೬. ಪಟಿಯಾದಿಯತೀತಿ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ. ಅಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಯುತ್ತತಾವಸೇನ ಪನೇತ್ಥ ಅಕರಣಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಆಪತ್ತಿವಸೇನಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಅನಾಮಸನ್ತೇನಾತಿ ಮಾತುಗಾಮಸರೀರಾದೀನಂ ಅನಾಮಾಸತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಯಾವ ಞಾತಕಾ ನ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಯಾವ ತಸ್ಸ ಞಾತಕಾ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ‘‘ತಿತ್ಥಿಯಭೂತಾನಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸಹತ್ಥಾ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೧೮೬) ವುತ್ತಂ.

೧೭. ಪಿತು ಭಗಿನೀ ಪಿತುಚ್ಛಾ. ಮಾತು ಭಾತಾ ಮಾತುಲೋ. ನಪ್ಪಹೋನ್ತೀತಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ ಟೀಕಾಸು ವುತ್ತಂ. ‘‘ತೇಸಂಯೇವ ಸನ್ತಕಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಪನ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ ಯಾಚನ್ತಿ ಚ, ದೇಥ ನೋ ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಟಿದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ತೇಸಂ ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೋನಕತ್ತಾ ಭೇಸಜ್ಜಮೇವ ಯಾಚನ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬೋ. ನ ಯಾಚನ್ತೀತಿ ಲಜ್ಜಾಯ ನ ಯಾಚನ್ತಿ, ಗಾರವೇನ ವಾ. ‘‘ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಥಾ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೧೮) ಪನ ‘‘ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕರಣದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಆಭೋಗಂ ಪನ ಅಕತ್ವಾಪಿ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ತೀಸು ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಲಿಖಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪೋರಾಣಟೀಕಾಯಮ್ಪಿ ತದೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಲಿಖಿತಂ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೧೮೫) ಪನ ತಂ ವಚನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಆಭೋಗಂ ಅಕತ್ವಾಪಿ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಸ್ಸ, ಪಾಳಿಯಂ ‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’ತಿ ಏವಂ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನವಸೇನ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸುತ್ತೇನೇವ ಆಪತ್ತಿಸಿದ್ಧಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ತೇನೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘ತೇಸಞ್ಞೇವ ಸನ್ತಕ’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಏತೇ ದಸ ಞಾತಕೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ತೇಸಂ ಪುತ್ತನತ್ತಾದಯೋಪಿ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧತ್ತಾ ಞಾತಕಾ ಏವಾತಿ ತೇಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತೇನ ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಾತಕಾನಂ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಏತೇಸಂ ಪುತ್ತಪರಮ್ಪರಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾತಿ ಕುಲಾನಂ ಪಟಿಪಾಟಿ, ಕುಲಪರಮ್ಪರಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ತಾವಕಾಲಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಅಕತ್ವಾ ದೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಪನ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿದುಕ್ಕಟಂ ವಿನಾ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವನಂ ವಾ ಕುಲದೂಸನಂ ವಾ ನ ಹೋತಿಯೇವ. ತೇನಾಹ ‘‘ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕುಲದೂಸಕಾಪತ್ತಿ ವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಞಾತಕಾನಞ್ಹಿ ಸನ್ತಕಂ ಯಾಚಿತ್ವಾಪಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಕುಲದೂಸನಾದಿ ನ ಸಿಯಾ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಮ್ಪಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೧೮೫) ‘‘ಮಯ್ಹಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಟ್ಠಾನತಾಯ ಞಾತಕೇಸು ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕುಲದೂಸಕಾಪತ್ತಿ ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೧೮೬) ಪನ ‘‘ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕುಲದೂಸಕಾಪತ್ತಿ ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ವಚನತೋ ಯಾವ ಸತ್ತಮೋ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟೋ, ತಾವ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಪದೇಸು ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಚೂಳಮಾತುಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಚೂಳಮಾತುಯಾ ಸಾಮಿಕೋತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಆಹರಾಮಾತಿ ಇದಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಮಮ ಞಾತಕಾನಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಆಹರಥಾತಿ ಆಣತ್ತೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಚ ಸಾಮಣೇರಾದೀನಂ ಅಪಚ್ಚಾಸಾಯಪಿ ಪರಜನಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಞಾತಿಸಾಮಣೇರೇಹಿ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ. ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನಾತಿ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೧೮೫) ಆಗನ್ತುಕಚೋರಾದೀನಂ ಕರೋನ್ತೇನಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ನಾಮ ಉಪಕಾರಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ತೇಹಿ ಲಾಭಂ ಅಪತ್ಥಯನ್ತೇನ, ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪನ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಕುಲದೂಸನಾದಿನಾ ದೋಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏವಞ್ಹಿ ಉಪಕಾರೇ ಕತೇ ಸಾಸನಸ್ಸ ಗುಣಂ ಞತ್ವಾ ಪಸೀದನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಉಪಕಾರಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಕರಣೇ ಪನ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನ ಆಗನ್ತುಕಾದೀನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಪುಗ್ಗಲಾನಮ್ಪಿ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನವಿಭಾಗಸ್ಸ ನಿರತ್ಥಕತ್ತಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ದಾತುಂ ಕಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮತ್ತಸ್ಸೇವ ವತ್ತಬ್ಬತೋ. ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನಞ್ಚ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಕುಲದೂಸನಾದಿದೋಸನಿಸೇಧನತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತಂ ನ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಸಙ್ಖಾತಾಯ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಯಾ ಮುಚ್ಚನತ್ಥಂ ಆಗನ್ತುಕಚೋರಾದೀನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಂ ದಾನೇನೇವ ತಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಮುಚ್ಚನತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೧೮. ತೇನೇವ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನಪಿ ಅಕಾತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸದ್ಧಂ ಕುಲ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಭೇಸಜ್ಜಂ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪನ ಕಥಾ ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪರಿಯಾಯತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ನೇವತ್ಥಿ ದೋಸೋತಿ ಆಚರಿಯಾ. ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠರೋಗೀನಂ ಪರಿಯಾಯೇನಪಿ ವತ್ವಾ ವಿಚರಣಂ ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುಚ್ಛಿತಸ್ಸಪಿ ಪನ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯಕಥಾಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಮುಲ್ಲಪೇಸೀತಿ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೋ ಏವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಆಚರಿಯಭಾಗೋತಿ ವಿನಯಾಚಾರಂ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಾಚಿಕ್ಖಣೇನ ವೇಜ್ಜಾಚರಿಯಭಾಗೋ ಅಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೧೮೫) ವುತ್ತಂ.

ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೧೮೫) ಪನ ‘‘ವಿನಯಲಕ್ಖಣಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಚರಿಯಸ್ಸ ತದನುರೂಪವೋಹಾರಾಸಮ್ಭವತೋ ಈದಿಸಸ್ಸ ಲಾಭಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ‘ಆಚರಿಯಭಾಗೋ ನಾಮ ಅಯ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿನಯೇ ಪಕತಞ್ಞುನಾ ಆಚರಿಯೇನ ಲಭಿತಬ್ಬಭಾಗೋ ಅಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪುಪ್ಫಪೂಜನತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೇಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ವಿಧಾನಸ್ಸ ಅಯುತ್ತತ್ತಾ ‘ಕಪ್ಪಿಯವಸೇನಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘ಪುಪ್ಫಂ ಆಹರಥಾ’ತಿಆದಿನಾ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೧೮೫) ವುತ್ತಂ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೧೮೫) ಪನ ‘‘ಪುಪ್ಫಪೂಜನತ್ಥಾಯಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಯಮಾನಂ ರೂಪಿಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತ್ತಭಜನೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘ಕಪ್ಪಿಯವಸೇನ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ’ತಿ. ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರೂಪಿಯಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪುಪ್ಫಪೂಜನತ್ಥಂ ಪುಪ್ಫಂ ವಟ್ಟತೀ’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೧೮೬) ಪನ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯವಸೇನಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುಪ್ಫಂ ಆನೇಥಾತಿಆದಿನಾ. ‘ಪೂಜಂ ಅಕಾಸೀ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಯಂ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ.

೧೯. ಏವಂ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪರಿತ್ತಕರಣವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತುಮಾಹ ‘‘ಪರಿತ್ತೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯದಿ ‘‘ಪರಿತ್ತಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕರೋನ್ತಿ, ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಂ ವಿಯ ಗಿಹಿಕಮ್ಮಂ ವಿಯ ಚ ಹೋತೀತಿ ‘‘ನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪರಿತ್ತಂ ಭಣಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಧಮ್ಮಜ್ಝೇಸನತ್ತಾ ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೇನಪಿ ಭಣಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ, ಪಗೇವ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೇನಾತಿ ‘‘ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಚಾಲೇತ್ವಾ ಸುತ್ತಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಪರಿತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಕಾತಬ್ಬವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚಾಲೇತ್ವಾ ಸುತ್ತಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ವಾ ‘‘ಪರಿತ್ತಾಣಂ ಏತ್ಥ ಪವೇಸೇಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಏವಂ ಕತೇ ಪರಿತ್ತಾಣಾ ಏತ್ಥ ಪವೇಸಿತಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಹಾರತೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಇದಂ ಅಞ್ಞಾತಕೇ ಗಹಟ್ಠೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಾದೇಸು ಉದಕಂ ಆಕಿರಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ತಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಚಾರಿತ್ತವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಪಾಳಿಯಾ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇಸು ರೋಗವೂಪಸಮನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪರಿತ್ತಂ ಕಾತುಂ ಸುತ್ತಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪರಿತ್ತಂ ಭಣಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಕರಿಯಮಾನೇ ಯದಿ ಪಾದೇ ಅಪನೇನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ‘‘ಅವಮಙ್ಗಲ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ ‘‘ರೋಗೋ ನ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಪಾದಾ ಅಪನೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ಮತಸರೀರದಸ್ಸನೇ ವಿಯ ಕೇವಲೇ ಸುಸಾನದಸ್ಸನೇಪಿ ಇದಂ ಜಾತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ವಯಗಮನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಮರಣಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀವಥಿಕದಸ್ಸನೇ…ಪೇ… ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಲೇಸಕಪ್ಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ‘‘ಪರಿವಾರತ್ಥಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೧೮೫) ವುತ್ತಂ. ಏತೇನ ಅಸುಭದಸ್ಸನನ್ತಿ ವಚನಮತ್ತೇನ ಲೇಸಕಪ್ಪಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ಗತೇ ಮತಸ್ಸ ಞಾತಕಾ ಪಸೀದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದಾನಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಯಂ ಲಾಭಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ, ಉಪಟ್ಠಾಕಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನ ಪನ ‘‘ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಪಕ್ಕೋಸಿತೇಪಿ ಅಪಕ್ಕೋಸಿತೇಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ತಾಲಪಣ್ಣಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಲೇಖನಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಪರಿತ್ತಸುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಕರಣಸಞ್ಞಾಣತ್ತಾ ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಅಮನುಸ್ಸಾ ಪರಿತ್ತಸಞ್ಞಾಯ ಅಪಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಾಲಪಣ್ಣಂ ಪನ ಪರಿತ್ತಸುತ್ತಂ ವಾ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪಾದೇ ವಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ‘‘ಆಟಾನಾಟಿಯಪರಿತ್ತಂ (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೭೫ ಆದಯೋ) ವಾ ಭಣಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕೋಯೇವ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಭತೋ ಪಾಳಿಮುತ್ತಪರಿತ್ತಕರಣವಿನಿಚ್ಛಯೋ, ನ ಪನ ತತೋ ಪರಂ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಇಧ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಕೋ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ನತ್ಥಿ, ತೀಸು ಟೀಕಾಸುಪಿ ತಂಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ಸೋ ಸುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತೋವಾತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಧ ಪನ ಆಟಾನಾಟಿಯಸುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇಧಾತಿ ‘‘ಆಟಾನಾಟಿಯಪರಿತ್ತಂ ವಾ ಭಣಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನೇ. ಪನಾತಿ ವಿಸೇಸತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ದೀಘನಿಕಾಯೇ ಪಾಥಿಕವಗ್ಗೇ ಆಗತಸ್ಸ ಆಟಾನಾಟಿಯಪರಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಯದಿ ಪಠಮಮೇವ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಥ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮೇತ್ತಸುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಲದ್ಧಾಸೇವನಂ ಹುತ್ವಾ ಅತಿಓಜವನ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಪಿಟ್ಠಂ ವಾ ಮಂಸಂ ವಾತಿ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅನಿಯಮತ್ಥೋ, ತೇನ ಮಚ್ಛಖಣ್ಡಪೂವಖಜ್ಜಕಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಓತಾರಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಪಿಯಾಯಿತಖಾದನೀಯನಿಬದ್ಧವಸನಟ್ಠಾನಲಾಭತಾಯ ಅವತಾರಣಂ ಲಭನ್ತಿ. ಹರಿತೂಪಲಿತ್ತನ್ತಿ ಅಲ್ಲಗೋಮಯಲಿತ್ತಂ. ಇದಞ್ಹಿ ಪೋರಾಣಕಚಾರಿತ್ತಂ ಭೂಮಿವಿಸುದ್ಧಕರಣಂ. ಪರಿಸುದ್ಧಂ…ಪೇ… ನಿಸೀದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿತ್ತಕಾರಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಮೇತ್ತಾಕರುಣಾವಸೇನ ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನಉಭಯತೋ ರಕ್ಖಾಸಂವಿಧಾನೇನ ಸಮೇತಿ. ಟೀಕಾಯಂ (ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೩.೨೮೨) ಪನ ‘‘ಸರೀರಸುದ್ಧಿಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತದೇತಂ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ‘‘ಕಾಯಸುದ್ಧಿಮತ್ತೇನ ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಮೇತ್ತಾವಸೇನೇವ ಪನ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಮೇತ್ತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ…ಪೇ… ಏಕಾದಸಾನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ. ಕತಮೇ ಏಕಾದಸ? ಸುಖಂ ಸುಪತಿ, ಸುಖಂ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ, ನ ಪಾಪಕಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ (ಅ. ನಿ. ೧೧.೧೫; ಪರಿ. ೩೩೧; ಮಿ. ಪ. ೪.೪.೬).

ಪರಿತ್ತಕಾರಕೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಪರಿವಾರಿತೇನಾತಿ ಇದಂ ಪರಿತ್ತಕರಣೋ ಬಾಹಿರತೋ ಆರಕ್ಖಾಸಂವಿಧಾನಂ, ‘‘ಮೇತ್ತ…ಪೇ… ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರತೋ ಆರಕ್ಖಾಸಂವಿಧಾನಂ, ಏವಂ ಉಭಯತೋ ರಕ್ಖಾಸಂವಿಧಾನಂ ಹೋತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಅಮನುಸ್ಸಾ ಪರಿತ್ತಕಾರಕಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ ನ ವಿಸಹನ್ತಿ. ಮಙ್ಗಲಕಥಾ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ತೋಸನತ್ಥಾಯ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಮಙ್ಗಲಕಥಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನೇನ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರತ್ಥಾಯ ಮಹಾಮಙ್ಗಲಕಥಾ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ಸಮೇತಿ. ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಪುಬ್ಬುಪಚಾರವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಸನ್ನಿಪಾತೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಘೋಸೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಅನಾಗನ್ತುಂನಾಮ ನ ಲಭತೀತಿ ಅಮನುಸ್ಸೋ ಬುದ್ಧಾಣಾಭಯೇನ ರಾಜಾಣಾಭಯೇನ ಅನಾಗನ್ತುಂ ನ ಲಭತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜೂನಂ ಆಣಾಟ್ಠಾನಿಯತ್ತಾ. ಗಹಿತಕಾಪದೇಸೇನ ಅಮನುಸ್ಸೋವ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಮನುಸ್ಸಗಹಿತಕೋ ‘ತ್ವಂ ಕೋ ನಾಮೋ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀಸೂತಿ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದಿಪೂಜಾಸು. ಆಸನಪೂಜಾಯಾತಿ ಚೇತಿಯೇ ಬುದ್ಧಾಸನಪೂಜಾಯ. ಪಿಣ್ಡಪಾತೇತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತದಾನೇ. ಏವಂ ವತ್ಥುಪ್ಪದೇಸೇನ ಚೇತನಾ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಪತ್ತಿದಾನಂ ಸಮ್ಭವತಿ.

ದೇವತಾನನ್ತಿ ಯಕ್ಖಸೇನಾಪತೀನಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಆಟಾನಾಟಿಯಸುತ್ತೇ (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೮೩, ೨೯೩) ‘‘ಇಮೇಸಂ ಯಕ್ಖಾನಂ ಮಹಾಯಕ್ಖಾನಂ ಸೇನಾಪತೀನಂ ಮಹಾಸೇನಾಪತೀನಂ ಉಜ್ಝಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಆಟಾತಿ ದಬ್ಬಿಮುಖಸಕುಣಾ. ತೇ ಆಟಾ ನದನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆಟಾನಾದಂ, ದೇವನಗರಂ, ಆಟಾನಾದೇ ಕತಂ ಆಟಾನಾದಿಯಂ, ಸುತ್ತಂ. ಟೀಕಾಯಂ (ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೩.೨೮೨) ‘‘ಪರಿತ್ತಂ ಭಣಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ’ತಿ ಚ ‘ಮಙ್ಗಲಕಥಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ’ತಿ ಚ ‘ವಿಹಾರಸ್ಸ ಉಪವನೇ’ತಿ ಚ ಏವಮಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಗಿಹೀನಂ ಪರಿತ್ತಕರಣೇ ವುತ್ತಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಸತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೨೮೨) ‘‘ಏತಂ ತಾವ ಗಿಹೀನಂ ಪರಿಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತಕೇನ ಪನ-ಸದ್ದೇನ ಸಹ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ‘‘ಇದಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪರಿಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಅವಿಸೇಸೇ ಹಿ ಸತಿ ಭೇದೋ ಕಾತಬ್ಬೋ ನ ಸಿಯಾ. ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಯಥಾವುತ್ತಾವ ಬಾಹಿರಾರಕ್ಖಾ ದುಕ್ಕರಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗಿಹೀನಂ ಪರಿತ್ತಕರಣೇ ವುತ್ತಪರಿಕಮ್ಮೇ ಅಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ನೋ ಮತಿ.

ಇದಂ ಪನ ಇಧ ಆಗತಂ ಆಟಾನಾಟಿಯಸುತ್ತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಮನಾಪಂ, ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಮನುಸ್ಸಾ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಪೋರಾಣಾ ಚತೂಹಿ ಮಹಾರಾಜೇಹಿ ಆರೋಚಿತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಂ ಮೂಲಭೂತಂ ದೀಘನಿಕಾಯೇ ಆಗತಂ ಆಟಾನಾಟಿಯಸುತ್ತಂ (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೭೫ ಆದಯೋ) ಪಹಾಯ ಮೂಲಸುತ್ತತೋ ಗಾಥಾಛಕ್ಕಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಸುತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಗಾಥಾಯೋ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಆಟಾನಾಟಿಯಪರಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಠಪೇಸುಂ, ತಮ್ಪಿ ಪರಿತ್ತಂ ಅಮೂಲಭೂತತ್ತಾ ಏಕೇನಾಕಾರೇನ ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಕೇಚಿ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಾರೇನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ವಿತ್ಥಾರೇನ, ಕೇಚಿ ಏಕಚ್ಚಾ ಗಾಥಾಯೋ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಭಿಕ್ಖೂ ತಂಮಿಸ್ಸಕಪರಿತ್ತಮ್ಪಿ ಮಙ್ಗಲಕರಣಕಾಲಾದೀಸು ವತ್ತುಮವಿಸಹನ್ತಾ ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸುತ್ತಾನಿಯೇವ ಭಣನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಇಮಂ ಆಟಾನಾಟಿಯಂ ರಕ್ಖಂ ಸಂವಿದಹಮಾನಾ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಸಾದಾಯ, ಚತಸ್ಸನ್ನಂ ಪರಿಸಾನಂ ಅವಿಹೇಠನಾಯ ಏವ ಸಂವಿದಹಿಂಸು, ನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ತತ್ಥ ಸನ್ತಿ ಉಳಾರಾ ಯಕ್ಖಾನಿವಾಸಿನೋ, ಯೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭಗವತೋ ಪಾವಚನೇ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ, ತೇಸಂ ಪಸಾದಾಯ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ ಆಟಾನಾಟಿಯಂ ರಕ್ಖಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ ಗುತ್ತಿಯಾ ರಕ್ಖಾಯ ಅವಿಹಿಂಸಾಯ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೭೬).

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನಪಿ ಇಮಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ನಿಗಮನೇ ‘‘ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಥ ಭಿಕ್ಖವೇ ಆಟಾನಾಟಿಯಂ ರಕ್ಖಂ, ಪರಿಯಾಪುಣಾಥ ಭಿಕ್ಖವೇ ಆಟಾನಾಟಿಯಂ ರಕ್ಖಂ, ಧಾರೇಥ ಭಿಕ್ಖವೇ ಆಟಾನಾಟಿಯಂ ರಕ್ಖಂ, ಅತ್ಥಸಂಹಿತಾ ಭಿಕ್ಖವೇ ಆಟಾನಾಟಿಯಾ ರಕ್ಖಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ ಗುತ್ತಿಯಾ ರಕ್ಖಾಯ ಅವಿಹಿಂಸಾಯ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೯೫) ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಾರಣಂ ಉಯ್ಯೋಜಿತಂ ಆನಿಸಂಸಞ್ಚ ಪಕಾಸಿತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ಚ ‘‘ಬುದ್ಧಭಾಸಿತೇ ಏಕಕ್ಖರಮ್ಪಿ ಏಕಪದಮ್ಪಿ ಅಪನೇತಬ್ಬಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಚತೂಹಿ ಮಹಾರಾಜೇಹಿ ಸಂವಿದಹಿತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಆಹಚ್ಚಭಾಸಿತಂ ತಿಸ್ಸೋ ಸಙ್ಗೀತಿಯೋ ಆರುಳ್ಹಂ ಪಕತಿಆಟಾನಾಟಿಯಸುತ್ತಮೇವ ಧಾರೇತುಂ ಸಜ್ಝಾಯಿತುಞ್ಚ ಯುತ್ತಂ, ನ ಭಗವತಾ ಅಭಾಸಿತಂ ತಿಸ್ಸೋ ಸಙ್ಗೀತಿಯೋ ಅನಾರುಳ್ಹಂ ಮಿಸ್ಸಕಸುತ್ತನ್ತಿ. ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೨೮೨) ಆಗತಂ ಇದಂ ಆಟಾನಾಟಿಯಪರಿತ್ತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಪನ ಪಕತಿಸಜ್ಝಾಯನವಾಚನಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ನ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಗಹಟ್ಠಂ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಗಹಿತಕಾಲೇ ಮೋಚಾಪನತ್ಥಾಯ ಲೋಕಿಯೇಹಿ ಮನ್ತಂ ವಿಯ ಭಣನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಅಮನುಸ್ಸಗಹಿತಕೋ ತ್ವಂ ಕೋ ನಾಮೋಸೀತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೨೮೨).

ಆಟಾನಾಟಿಯಾ ರಕ್ಖಾ ಚ ನಾಮ ನ ಸಕಲಸುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಚ ನಮತ್ಥೂ’’ತಿ ಪದಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜೂನಂ ವಸೇನ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಗತಂ ‘‘ಜಿನಂ ವನ್ದಾಮ ಗೋತಮ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಸುತ್ತೇಕದೇಸೋಯೇವ. ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಅಥ ಖೋ ವೇಸ್ಸವಣೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಭಗವತೋ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಆಟಾನಾಟಿಯಂ ರಕ್ಖಂ ಅಭಾಸೀ’’ತಿ ಆರಭಿತ್ವಾ ಯಥಾವುತ್ತಸುತ್ತೇಕದೇಸಸ್ಸ ಅವಸಾನೇ ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮಾರಿಸಾ ಆಟಾನಾಟಿಯಾ ರಕ್ಖಾ’’ತಿ ನಿಯ್ಯಾತಿತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಬ್ಯಗ್ಘಾದಯೋ ಅತ್ತನೋ ಭಕ್ಖಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಾನಂ ಬಲವದುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಭವನ್ತಿ, ಏವಂ ಅತ್ತನಾ ಗಹಿತಮನುಸ್ಸಂ ಮೋಚಾಪೇನ್ತಾನಂ ಅಮನುಸ್ಸಾ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ತಥಾ ಮೋಚಾಪೇತುಂ ಆರದ್ಧಕಾಲೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಆಟಾನಾಟಿಯಪರಿತ್ತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಪರಿತ್ತಕರಣವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ.

೨೦. ಅನಾಮಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೧೮೫) ಏತ್ಥ ಅಮಸಿಯಿತ್ಥಾತಿ ಆಮಟ್ಠೋ, ನ ಆಮಟ್ಠೋ ಅನಾಮಟ್ಠೋ. ಪಿಣ್ಡಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಹುತ್ವಾ ಪತತೀತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ. ಅನಾಮಟ್ಠೋ ಚ ಸೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಚಾತಿ ತಥಾ, ಅಗ್ಗಹಿತಅಗ್ಗೋ, ಅಪರಿಭುತ್ತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇಪಿ ಕಹಾಪಣಗ್ಘನಕೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ದಾಯಕೇಹಿ ಬಹುಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದಿನ್ನಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ, ಏವಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸದ್ಧಾಯ ದಿನ್ನಂ ಮಹಗ್ಘಭೋಜನಮ್ಪಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ದತ್ವಾ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ಅಪ್ಪಗ್ಘಭೋಜನೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮಾತಾದಿಪಞ್ಚಕಂಯೇವ ವತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣೇ ವಿಯ ಅಪರೇಸಮ್ಪಿ ದಸನ್ನಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಞಾತಕಾನಮ್ಪಿ ಪೇಸೇತ್ವಾ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ‘‘ವಿಹಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ವಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ವಿಹಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಞಾತಕಾನಮ್ಪಿ ಆಗನ್ತುಕಸಾಮಞ್ಞೇನ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚ. ಥಾಲಕೇತಿ ಸಙ್ಘಿಕೇ ಕಂಸಾದಿಮಯೇ ಥಾಲಕೇ. ಪತ್ತೋಪಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ. ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದಾಮರಿಕಚೋರಸ್ಸಾತಿ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಕಟಚೋರಸ್ಸ. ಅದೀಯಮಾನೇಪಿ ‘‘ನ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಆಮಿಸಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಅಲಾಭೇನ ಅತ್ತನೋ ಪರಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಸಮ್ಭವನ್ತಸ್ಸ ಛಿದ್ದಸ್ಸ ವಿವರಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಥರಣಂ ಪಿದಹನಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ. ಸೋ ಪನ ಧಮ್ಮಾಮಿಸವಸೇನ ದುವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಆಮಿಸಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಕಸ್ಸ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಕಸ್ಸ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ವಾ…ಪೇ… ಕಾತಬ್ಬೋಯೇವಾತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಂ ತಾವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಖೀಣಪರಿಬ್ಬಯನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಗತಿಭಾವಂ ಕರುಣಾಟ್ಠಾನತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ಚ ತಬ್ಬಿಧುರಾನಂ ಸಮಿದ್ಧಾನಂ ಆಗನ್ತುಕತ್ತೇಪಿ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅನನುಞ್ಞಾತಾನಂ ಪನ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನಪಿ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತತ್ತಾ, ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಪನ ಸತಿ ಕುಲದೂಸನಮ್ಪಿ ಹೋತಿ. ಉಬ್ಬಾಸೇತ್ವಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ತಿಯೋಜನಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ. ವರಪೋತ್ಥಕಚಿತ್ತತ್ಥರಣನ್ತಿ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಉತ್ತಮರೂಪವಿಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥರಣಂ. ಅಯಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ.

ಇತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೇ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರೇ

ಭೇಸಜ್ಜಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ

ತತಿಯೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ.