೨೪. ಸೀಮಾವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ

೧೫೬. ಏವಂ ನಿಸ್ಸಯವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸೀಮಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತುಂ ‘‘ಸೀಮಾತಿ ಏತ್ಥ’’ತ್ಯಾದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೀಮಾತಿ ಸಿನೀಯತೇ ಸಮಗ್ಗೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಬನ್ಧೀಯತೇತಿ ಸೀಮಾ. ಸಿ ಬನ್ಧನೇತಿ ಧಾತು, ಮ-ಪಚ್ಚಯೋ, ಕಿಯಾದಿಗಣೋಯಂ. ವಿಭಾಗವನ್ತಾನಂ ಸಭಾವವಿಭಾವನಂ ವಿಭಾಗೇನ ವಿನಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಮಾ ನಾಮೇಸಾ…ಪೇ… ಹೋತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ತಾವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಏಕಾದಸ’’ತ್ಯಾದಿಮಾಹ.

ವೀಸತಿವಗ್ಗಕರಣೀಯಪರಮತ್ತಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತತೋ ಯತ್ಥ ಕಮ್ಮಾರಹೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತತ್ತಕೇ ಪದೇಸೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ತತೋ ಓರನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅತಿಖುದ್ದಕಾ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯಾತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ತಸ್ಸಂ ಪನ ದಿಸಾಯಂ ನಿಮಿತ್ತೇ ಅಸತಿ ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಠಮಂ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ, ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮನ್ತಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಟ್ಠಾನೇಸು ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ಅನುದಿಸಾಯಾ’’ತಿ ಪಠಮಕಿತ್ತಿತಂ ಪಟಿಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ತೀಹಿ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಸಣ್ಠಾನಾಯಪಿ ಸೀಮಾಯ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬತೋ. ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಮಮಣ್ಡಲಂ ಸಮ್ಬನ್ಧನ್ತೇನಾತಿ ವಿನಯಧರೇನ ಸಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನವಚನೇನೇವ ಸೀಮಮಣ್ಡಲಂ ಸಮನ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಬನ್ಧನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂತಂನಿಮಿತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಅಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಹಿ ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತಿಯೋಜನಪರಮಾಯಪಿ ಸೀಮಾಯ ಸಮನ್ತತೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅನುಪರಿಗಮನಸ್ಸ ಏಕದಿವಸೇನ ದುಕ್ಕರತ್ತಾ ವಿನಯಧರೇನ ಸಯಂ ಅದಿಟ್ಠಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯಥಾವವತ್ಥಿತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ‘‘ಪಾಸಾಣೋ ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಕೇನಚಿ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸೋ ಪಾಸಾಣೋ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಕಿತ್ತೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಏವ.

ಸಂಸಟ್ಠವಿಟಪಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಆಸನ್ನತಂ ದೀಪೇತಿ. ಬದ್ಧಾ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಾಗೇ ಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಏಕರತನಮತ್ತಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತರಾ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ ಹತ್ಥಮತ್ತಾ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ಠಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಏಕಙ್ಗುಲಿಮತ್ತಾಪಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ತತ್ತಕೇನಪಿ ಹಿ ಸೀಮಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾವ ಹೋತಿ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೀಮಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸೀಮತೋ ಬಾಹಿರತ್ತಾ ಸೀಮಸಮ್ಭೇದೋ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೀಮಸಙ್ಕರಂ ಕರೋತೀತಿ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸೀಮಪ್ಪದೇಸಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೀಮಾನಂ ಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ನ, ಪನ ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ನ ಹಿ ಸೀಮಾ ತತ್ತಕೇನ ಅಸೀಮಾ ಹೋತಿ, ದ್ವೇ ಪನ ಸೀಮಾ ಪಚ್ಛಾ ವಡ್ಢಿತರುಕ್ಖೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟತ್ತಾ ಏಕಾಬದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಇತರಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸಾ ಪದೇಸನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸಂ ಪದೇಸಂ, ಯತ್ಥ ಪನ ಠಿತೇಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸಂ ಪದೇಸಂ ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾ ಬನ್ಧನ್ತಾ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಂಭಿನ್ದನ್ತಿ ನಾಮ. ನ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ವಗ್ಗಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ನ ಭಿನ್ದನ್ತಿ, ಕಮ್ಮಂ ನ ಕೋಪೇನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೫೮. ಸುದ್ಧಪಂಸುಪಬ್ಬತೋತಿ ನ ಕೇನಚಿ ಕತೋ ಸಯಂಜಾತೋವ ವುತ್ತೋ. ತಥಾ ಸೇಸಾಪಿ. ಇತರೋಪೀತಿ ಸುದ್ಧಪಂಸುಪಬ್ಬತಾದಿಕೋ ಪಬ್ಬತೋಪಿ. ಹತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಏತ್ಥ ಭೂಮಿತೋ ಉಗ್ಗತಪದೇಸೇನ ಹತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೩೮) ಪನ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಞ್ಚ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೧೩೮) ‘‘ಹತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯಾ ಅಡ್ಢಟ್ಠಮರತನುಬ್ಬೇಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚತೂಹಿ ವಾ ತೀಹಿ ವಾತಿ ಸೀಮಭೂಮಿಯಂ ಚತೂಸು, ತೀಸು ವಾ ದಿಸಾಸು ಠಿತೇಹಿ, ಏಕಿಸ್ಸಾ ಏವ ಪನ ದಿಸಾಯ ಠಿತೇಹಿ ತತೋ ಬಹೂಹಿಪಿ ಸಮ್ಮನ್ನಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ದ್ವೀಹಿ ಪನ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಠಿತೇಹಿಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಕೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ. ತಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಕತ್ವಾತಿ ಕಿತ್ತಿತನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅಸೀಮತ್ತಾ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯ ಕರಣಂ ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇ’’ತಿಆದಿ.

ದ್ವತ್ತಿಂಸಪಲಗುಳಪಿಣ್ಡಪ್ಪಮಾಣತಾ ಸಣ್ಠಾನತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ನ ತುಲಗಣನಾವಸೇನ, ಭಾರತೋ ಪಲಪರಿಮಾಣಞ್ಚ ಮಗಧತುಲಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಸಾ ಚ ಲೋಕಿಯತುಲಾಯ ದ್ವಿಗುಣಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೩೮) ಪನ ‘‘ದ್ವತ್ತಿಂಸಪಲಗುಳಪಿಣ್ಡಪ್ಪಮಾಣತಾ ತುಲತಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ನ ತುಲಗಣನಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತಿಮಹನ್ತೋಪೀತಿ ಭೂಮಿತೋ ಹತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾಭೂಮಿಯಂ ಓತಿಣ್ಣಘನತೋ ಅನೇಕಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೋಪಿ. ಸಚೇ ಹಿ ತತೋ ಹತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಕೂಟಂ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಪಬ್ಬತಸಙ್ಖಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೧೩೮) – ಸಚೇ ಏಕಾಬದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಚತುನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಕೂಟಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣಸದಿಸೇ ಪಾಸಾಣೇ ಠಿತತ್ತಾ ಏಕಾಬದ್ಧಭಾವೇ ಸತಿಪಿ ಪಥವಿತೋ ಉದ್ಧಂ ತೇಸಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಅಸತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಥವೀಗತಸಮ್ಬನ್ಧಮತ್ತೇ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೋ ಅತಿಮಹನ್ತೋಪಿ ಪಾಸಾಣಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಥವಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಭಾವೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಪಬ್ಬತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಚಿನಿತ್ವಾ ಕತಪಂಸುಪುಞ್ಜೇ ತಿಣಗುಮ್ಬರುಕ್ಖಾ ಚೇ ಜಾಯನ್ತಿ, ಪಬ್ಬತೋ ಹೋತೀತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ, ನೇವಾತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಾಸಾಣೋತಿ ಸುಧಾಮಯಪಾಸಾಣೋಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ ಇಟ್ಠಕಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ. ಸೋಪೀತಿ ಖಾಣುಕೋ ವಿಯ ಉಟ್ಠಿತಪಾಸಾಣೋಪಿ. ಚತುಪಞ್ಚರುಕ್ಖನಿಮಿತ್ತಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಏಕಚ್ಚೇಸು ನಿಮಿತ್ತಸದ್ದೋ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅನ್ತೋಸಾರಾನನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತರುಣತಾಯ ಸಾರೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಪರಿಣಾಮೇನ ಭವಿಸ್ಸಮಾನಸಾರೇಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಾದಿಸಾನಞ್ಹಿ ಸೂಚಿದಣ್ಡಕಪ್ಪಮಾಣಪರಿಣಾಹಾನಂ ಚತುಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಮ್ಪಿ ವನಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅನ್ತೋಸಾರಮಿಸ್ಸಕಾನನ್ತಿ ಅನ್ತೋಸಾರೇಹಿ ರುಕ್ಖೇಹಿ ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಾನಂ. ಏತೇನ ತಚಸಾರರುಕ್ಖಮಿಸ್ಸಕಾನಮ್ಪಿ ವನಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚತುಪಞ್ಚರುಕ್ಖಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಸಾರರುಕ್ಖೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೧೩೮) ಪನ ‘‘ಏತ್ಥ ತಯೋ ಚೇ ಸಾರರುಕ್ಖಾ ಹೋನ್ತಿ, ದ್ವೇ ಅಸಾರಾ, ಸಾರರುಕ್ಖಾನಂ ಬಹುತ್ತಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಸುಸಾನಮ್ಪಿ ಇಧ ವನಮೇವಾತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಸಯಂಜಾತತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘ಚತೂಸು ದ್ವೇ ಅನ್ತೋಸಾರಾ ಚೇ, ವಟ್ಟತಿ, ಅನ್ತೋಸಾರಾ ಅಧಿಕಾ, ಸಮಾ ವಾ, ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ಬಹೂಸುಪಿ ದ್ವೇ ಚೇ ಅನ್ತೋಸಾರಾ ಅತ್ಥಿ, ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವನಮಜ್ಝೇ ವಿಹಾರಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ರುಕ್ಖಘಟಾಯ ಅನ್ತರೇ ರುಕ್ಖೇ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವತಿಆದೀಹಿ ವಿಹಾರಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾವ ಅನ್ತೋರುಕ್ಖನ್ತರೇಸು ಏವ ಪರಿವೇಣಪಣ್ಣಸಾಲಾದೀನಂ ಕರಣವಸೇನ ಯಥಾ ಅನ್ತೋವಿಹಾರಮ್ಪಿ ವನಮೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ವಿಹಾರಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯದಿ ಹಿ ಸಬ್ಬಂ ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ವಿಹಾರಸ್ಸ ಅವನತ್ತಾ ತಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತವನಂ ಏಕತ್ಥ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ಇಧ ಪನ ಅನ್ತೋಪಿ ವನತ್ತಾ ‘‘ವನಂ ನ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಹಿ ತಂ ಕಿತ್ತೇನ್ತಿ, ‘‘ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ವಿಹಾರೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅನನ್ತರೇ ವುತ್ತದೋಸೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಏಕದೇಸನ್ತಿ ವನೇಕದೇಸಂ, ರುಕ್ಖವಿರಹಿತಟ್ಠಾನೇ ಕತವಿಹಾರಸ್ಸ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಠಿತವನಸ್ಸ ಏಕದೇಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೂಚಿದಣ್ಡಕಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ವಂಸದಣ್ಡಪ್ಪಮಾಣೋ. ‘‘ಲೇಖನಿದಣ್ಡಪ್ಪಮಾಣೋ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದುಬ್ಬಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಪನ ಅವೇಭಙ್ಗಿಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ‘‘ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಸೂಚಿದಣ್ಡಮತ್ತೋಪಿ ವೇಳು…ಪೇ… ಗರುಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತನುತರೋ ವೇಳುದಣ್ಡೋತಿ ಚ ಸೂಚಿದಣ್ಡೋತಿ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ವಂಸನಳಕಸರಾವಾದೀಸೂತಿ ವೇಳುಪಬ್ಬೇ ವಾ ನಳಪಬ್ಬೇ ವಾ ಕಪಲ್ಲಕಾದಿಮತ್ತಿಕಭಾಜನೇಸು ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಙ್ಖಣಮ್ಪೀತಿ ತರುಣಪೋತಕೇ ಅಮಿಲಾಯಿತ್ವಾ ವಿರುಹನಜಾತಿಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯೇ ಪನ ಪರಿಣತಾ ಸಮೂಲಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ರೋಪಿತಾಪಿ ಛಿನ್ನಸಾಖಾ ವಿಯ ಮಿಲಾಯಿತ್ವಾ ಚಿರೇನ ನವಮೂಲಙ್ಕುರುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಜೀವನ್ತಿ, ಮಿಯನ್ತಿಯೇವ ವಾ, ತಾದಿಸೇ ಕಿತ್ತೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಏತನ್ತಿ ನವಮೂಲಸಾಖಾನಿಗ್ಗಮನಂ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೩೮) ಪನ ‘‘ಸೂಚಿದಣ್ಡಕಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಲೇಖನಿದಣ್ಡಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ವದನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಕನಿಟ್ಠಙ್ಗುಲಿಪರಿಮಾಣೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಮಜ್ಝೇತಿ ಸೀಮಾಯ ಮಹಾದಿಸಾನಂ ಅನ್ತೋ. ಕೋಣನ್ತಿ ಸೀಮಾಯ ಚತೂಸು ಕೋಣೇಸು ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಟ್ಠಾನಂ. ಪರಭಾಗೇ ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಕೋಣಾನಂ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಠಿತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಏಕಿಸ್ಸಾ ದಿಸಾಯ ಏಕಂ, ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ದಿಸಾಯ ಚಾಪರನ್ತಿ ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಾ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏವಂ ಪನ ಕಿತ್ತಿತಮತ್ತೇನ ಕಥಂ ಏಕಾಬದ್ಧತಾ ವಿಗಚ್ಛತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಪರತೋ ಗತಟ್ಠಾನೇಪಿ ಏತೇ ಏವ ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಕಾರಣಂ ವಿಚಿನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೩೮) ವುತ್ತಂ. ವಿಚಿನನ್ತೋ ಪನ ಏವಂ ಕಾರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ – ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯೇಪಿ ‘‘ವಿಹಾರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ’’ತಿ, ಪರವಾಕ್ಯೇಪಿ ‘‘ವಿಹಾರಮಜ್ಝೇನ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತಮಗ್ಗೋಪೀ’’ತಿ ವಿಹಾರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಧಾಪಿ ‘‘ಕೋಣಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತಂ ಪನಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೮) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏತೇ ಮಗ್ಗಾ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಕೋಣಮೇವ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝಿಂಸು, ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮಿಸ್ಸಿಂಸು, ತಸ್ಮಾ ಏಕಾಬದ್ಧಭಾವಾಭಾವಾ ಚತುನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ಪನ ‘‘ಪರಭಾಗೇ ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಠಿತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಏಕಿಸ್ಸಾ ದಿಸಾಯ ಏಕಂ, ಅಪರಾಯ ಏಕನ್ತಿ ಏವಂ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೧೩೮) ಪನ ‘‘ಪರಭಾಗೇತಿ ಏತ್ಥ ಏತೇಹಿ ಬದ್ಧಟ್ಠಾನತೋ ಗತತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾ ದೀಘಮಗ್ಗೇಪಿ ಗಹಿತಟ್ಠಾನತೋ ಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಞ್ಞತ್ತಾತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಮ್ಪಿ ಏಕಾಬದ್ಧನಿಮಿತ್ತತ್ತಾ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ.

ಉತ್ತರನ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾತಿ ಇದಞ್ಚ ಪಾಳಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ನದೀಪಾರಗಮನೇ ನದೀಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಆಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನ್ತರವಾಸಕತೇಮನಮತ್ತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಮ್ಪಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೩೮) ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಏವ ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ ಭಿಕ್ಖುನೀವಸೇನ ನದೀಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತತ್ತಾ ತೇನೇವ ನಯೇನ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕತಂ. ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ನದೀ ಸಮುದ್ದಂ ವಾ ಪವಿಸತು ತಳಾಕಂ ವಾ, ಪಭವತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೧೩೮) ಪನ ‘‘ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ತೇಮಿಯತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತತ್ತಕಪ್ಪಮಾಣಉದಕೇಯೇವ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕೇಚಿ. ‘ತೇಮಿಯತೀ’ತಿ ಇಮಿನಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯಾ ನದೀಲಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತಂ, ಏವರೂಪಾಯ ನದಿಯಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ಉದಕಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಪ್ಪೋದಕೇಪಿ ಠತ್ವಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ನದೀಚತುಕ್ಕೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕತ್ಥ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪರತೋ ಗತಟ್ಠಾನೇಪಿ ಕಿತ್ತೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನೇವ ಚ ‘‘ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಾ ನದಿಯೋ ಪನ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ. ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಆವರಣಂ ಪವತ್ತತಿಯೇವಾತಿ ಆವರಣಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸನ್ದತಿಯೇವ. ಅಪವತ್ತಮಾನಾತಿ ಅಸನ್ದಮಾನುದಕಾ. ಆವರಣಞ್ಹಿ ಪತ್ವಾ ನದಿಯಾ ಯತ್ತಕೇ ಪದೇಸೇ ಉದಕಂ ಅಸನ್ದಮಾನಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ತತ್ಥ ನದೀನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಉಪರಿ ಸನ್ದಮಾನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಅಸನ್ದಮಾನಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಉದಕನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಠಿತಮೇವ ಹಿ ಉದಕಂ ಉದಕನಿಮಿತ್ತೇ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಸನ್ದಮಾನಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನೇ ನದೀನಿಮಿತ್ತಂ, ಅಪವತ್ತನಟ್ಠಾನೇ ಉದಕನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ‘‘ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನೇ ನದೀನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸೇತುತೋ ಪರತೋ ತತ್ತಕಂ ಉದಕಂ ಯದಿ ಪವತ್ತತಿ, ನದೀ ಏವಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಜಾತಸ್ಸರಾದೀಸು ಠಿತೋದಕಂ ಜಾತಸ್ಸರಾದಿಪದೇಸೇನ ಅನ್ತರಿಕಮ್ಪಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ ನದೀಪಾರಸೀಮಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಯ. ಸಚೇ ಸೋ ಪದೇಸೋ ಕಾಲನ್ತರೇನ ಗಾಮಖೇತ್ತಭಾವಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಂ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೧೩೮) ವುತ್ತಂ. ಮೂಲೇತಿ ಆದಿಕಾಲೇ. ನದಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಉದಕಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಕಸ್ಸಕೇಹಿ ಮಹೋಘೇ ನಿವಟ್ಟೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ಕೂಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ. ನದಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ವಾ ಮಾತಿಕಾಮುಖದ್ವಾರೇನ ನದೀಕೂಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ.

ಉಕ್ಖೇಪಿಮನ್ತಿ ದೀಘರಜ್ಜುನಾ ಕೂಟೇಹಿ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚನೀಯಂ. ಉಕ್ಖೇಪಿಮನ್ತಿ ವಾ ಕೂಪತೋ ವಿಯ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಉಕ್ಖೇಪಿಮನ್ತಿ ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಕಂ.

ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸೇಹೀತಿ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಠಿತಪಬ್ಬತೇಹಿ ಏವ ವಾ ಪಾಸಾಣಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರೇಹಿ ವಾ ನಿಮಿತ್ತನ್ತರಾಬ್ಯವಹಿತೇಹಿ. ಸಮ್ಮಿಸ್ಸೇಹೀತಿ ಏಕತ್ಥ ಪಬ್ಬತೋ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪಾಸಾಣೋತಿ ಏವಂ ಠಿತೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ. ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಸತೇನಾಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಿಸ್ಸಾಯೇವ ದಿಸಾಯ ಬಹೂನಿಪಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತಂ, ಪಬ್ಬತೋ, ಭನ್ತೇ. ಪುನ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತಂ, ಪಾಸಾಣೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೮) ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಿಙ್ಘಾಟಕಸಣ್ಠಾನಾತಿ ತಿಕೋಣಾ. ಸಿಙ್ಘಾಟಕಸಣ್ಠಾನಾತಿ ವಾ ತಿಕೋಣರಚ್ಛಾಸಣ್ಠಾನಾ. ಚತುರಸ್ಸಾತಿ ಸಮಚತುರಸ್ಸಾ. ಮುದಿಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಾ ಪನ ಆಯತಚತುರಸ್ಸಾ, ಏಕಕೋಟಿಯಂ ಸಙ್ಕೋಚಿತಾ, ತದಞ್ಞಾಯ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾ ವಾ ಹೋತಿ. ಮುದಿಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಾತಿ ವಾ ಮುದಿಙ್ಗಭೇರೀ ವಿಯ ಮಜ್ಝೇ ವಿತ್ಥತಾ ಉಭೋಸು ಕೋಟೀಸು ಸಙ್ಕೋಚಿತಾ ಹೋತಿ.

೧೫೯. ಏವಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ನಿಮಿತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನಾತಿ ಸಬ್ಬಹೇಟ್ಠಿಮೇನ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೇನ, ಅಪ್ಪತರೋ ಚೇ ಗಣೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಚತುವಗ್ಗಕರಣೀಯತ್ತಾ ‘‘ಚತೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸನ್ನಿಪತಿತಾತಿ ಸಮಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ. ಇಮಿನಾ ‘‘ಚತುವಗ್ಗಕರಣೀಯೇ ಕಮ್ಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕತತ್ತಾ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾ, ತೇ ಆಗತಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಪಠಮಸಮ್ಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಾವತಿಕಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಏಕಸ್ಸ ಗಾಮಭೋಜಕಸ್ಸ ಆಯುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತೇ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಬದ್ಧಸೀಮಂ ವಾ ನದೀಸಮುದ್ದಜಾತಸ್ಸರೇ ವಾ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಏತೇನ ಏತಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾದಯೋ ಗಾಮಸೀಮತೋ ಸೀಮನ್ತರಭೂತಾ, ನ ತಾಸು ಠಿತಾ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ವಗ್ಗಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ತೇಸಂ ಛನ್ದೋ ಆಹರಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ವಾ ಕತ್ವಾತಿ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಪರಿಹರಣತ್ಥಂ ಸನ್ನಿಪತಿತುಂ ಸಮತ್ಥೇ ತೇ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಟ್ಠೇ ಸಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛನ್ದಂ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾನಂ ಛನ್ದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ. ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಯದಿಪಿ ಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖೂ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸು ಚತ್ತಾರೋಯೇವ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾ, ಅವಸೇಸಾ ಛನ್ದಾರಹಾ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಗತಾನಂ ಛನ್ದೋ ಆಹರಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ಇಮಿನಾ ‘‘ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದೋ ಆಹಟೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ದುತಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣಮಾಹ. ‘‘ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ ನ ಪಟಿಕ್ಕೋಸನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ತತಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಪನ ಇಮೇಸಂ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೧೬೦. ಏವಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಮ್ಮವಾಚಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ’’ತಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪಸಮ್ಪದಕಮ್ಮವಾಚಾವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತೋವ. ಏವಂ ವುತ್ತಾಯಾತಿ ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೧೩೮-೧೩೯) ಭಗವತಾ ವುತ್ತಾಯ. ಪರಿಸುದ್ಧಾಯಾತಿ ಞತ್ತಿದೋಸಅನಉಸ್ಸಾವನದೋಸೇಹಿ ಪರಿಸಮನ್ತತೋ ಸುದ್ಧಾಯ. ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯಾತಿ ಏಕಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ ಏಕಾಯ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಯ ಕರಿಯಮಾನತ್ತಾ ಞತ್ತಿ ಏವ ದುತಿಯಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯಾತಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾ, ತಾಯ. ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋ ಸೀಮಾ ಹೋತಿ, ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಸೀಮತೋ ಬಹಿ ಹೋನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಥವೀಸನ್ಧಾರಉದಕಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಮಾಯ ಗತತ್ತಾ.

೧೬೧. ಏವಂ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತತೇಚೀವರಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರೇ ಸುಖಪರಿಭೋಗತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮವಾಚಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏವಂ ಬದ್ಧಾಯ ಚ’’ತ್ಯಾದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತಿಚೀವರೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಸಮ್ಮನ್ನೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತತೇಚೀವರಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಂ ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸನ್ತೋಪಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೋಯೇವ ಹೋತಿ, ದುತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ (ಪಾರಾ. ೪೭೧ ಆದಯೋ) ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಂ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಂ ತಿಚೀವರೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಸಮ್ಮನ್ನೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚಾತಿ ಯದಿ ತಿಸ್ಸಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ಗಾಮೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ವಿನಿಮುತ್ತಂ ತಂ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಂ ತಿಚೀವರೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಸಮ್ಮನ್ನೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೀಮಸಙ್ಖ್ಯಂಯೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಸಙ್ಖ್ಯಂಯೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ಏಕಮ್ಪಿ ಕುಲಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ವಾತಿ ಅಭಿನವಕತಗೇಹೇಸು ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಏಕಮ್ಪಿ ಕುಲಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಅತ್ಥಿ. ಅಗತಂ ವಾತಿ ಪೋರಾಣಕಗಾಮೇ ಅಞ್ಞೇಸು ಕುಲೇಸು ಗೇಹಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗತೇಸುಪಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಕುಲಂ ಅಗತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೬೨. ಏವಂ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ವಿತ್ಥಾರೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ಅಯಂ ಪನ ವಿತ್ಥಾರೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸೀಮಾಯ ಉಪಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಆಯತಿಂ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾಯ ಸೀಮಾಯ ನೇಸಂ ವಿಹಾರಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಬಹಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕಪ್ಪಹೋನಕಂ ಉಪಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ. ಬದ್ಧಾ ಸೀಮಾಯೇಸು ವಿಹಾರೇಸು, ತೇ ಬದ್ಧಸೀಮಾ. ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ. ಬದ್ಧಸೀಮಾಸದಿಸಾನೀತಿ ಯಥಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾಸು ಠಿತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಛನ್ದಾದಿಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಲಭನ್ತಿ, ಏವಂ ಗಾಮಸೀಮಾಸು ಠಿತಾಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನ್ತೋನಿಮಿತ್ತಗತೇಹಿ ಪನಾತಿ ಏಕಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢಂ ಅನ್ತೋಕತ್ತುಕಾಮತಾಯ ಸತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಆಗಮನೇ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಆಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚ ಸಾಮೀಚಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನಾಯಂ ನಿಯಮೋ ‘‘ಆಗನ್ತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಆಗಮನಮ್ಪಿ ಅನಾಗಮನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಅಬದ್ಧಾಯ ಹಿ ಸೀಮಾಯ ನಾನಾಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾನಂ ನಾನಾಸೀಮಸಭಾವತ್ತಾ ತೇಸಂ ಅನಾಗಮನೇಪಿ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಗಮನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಬದ್ಧಾಯ ಪನ ಸೀಮಾಯ ಏಕಸೀಮಭಾವತೋ ಪುನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಅನ್ತೋಸೀಮಗತೇಹಿ ಆಗನ್ತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ…ಪೇ… ಆಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನಕಾಲೇ ಅಸೋಧಿತಾಯಪಿ ಸೀಮಾಯ ನೇವತ್ಥಿ ದೋಸೋ ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನಸ್ಸ ಅಪಲೋಕನಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಾಭಾವತೋ.

ಭೇರಿಸಞ್ಞಂ ವಾತಿ ಸಮ್ಮನ್ನನಪರಿಯೋಸಾನಂ ಕರೋಮಾತಿ ವತ್ವಾತಿ ಲಿಖಿತಂ. ತೇನ ತಾದಿಸೇ ಕಾಲೇ ತಂ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ಭೇರಿಸಞ್ಞಂ ವಾ ಸಙ್ಖಸಞ್ಞಂ ವಾತಿ ಪನ ತೇಸಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಙ್ಘೋ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ಞತ್ವಾ ಆಗನ್ತುಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಂ ಅಪ್ಪವೇಸನತ್ಥಂ, ಆರಾಮಿಕಾದೀನಞ್ಚ ತೇಸಂ ನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾರದ್ಧಕಾಲೇಯೇವ ಸಞ್ಞಾ ಕರೀಯತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ತಂ ಕರಣಂ ಸಪ್ಪಯೋಜನಂ ಹೋತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಭೇರಿಸಙ್ಖಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಭೇರಿಸಙ್ಖಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ. ‘‘ಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಚ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸೀಮಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಅಪರಕಾಲಕಿರಿಯಂ ವದತಿ, ಪರಿಯೋಸಾನಕಾಲೇ ಪನ ಸಬ್ಬತೂರಿಯಾತಾಲಿಕಸಙ್ಘುಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಮೋದನಂ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೬೩. ಭಣ್ಡುಕಮ್ಮಾಪುಚ್ಛನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಗ್ಗಹಣಂ. ಸುಖಕರಣತ್ಥನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸನ್ನಿಪಾತನಪರಿಸ್ಸಮಂ ಪಹಾಯ ಅಪ್ಪತರೇಹಿ ಸುಖಕರಣತ್ಥಂ. ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ವೀಸತಿವಗ್ಗಕರಣೀಯಪರಮತ್ತಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾರಹೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಇದಞ್ಚ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತತೋ ಹಿ ಯತ್ಥ ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತತ್ತಕೇ ಪದೇಸೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಇದಞ್ಚ ಕಮ್ಮಾರಹೇನ ಸಹ ಅಬ್ಭಾನಕಾರಕಾನಮ್ಪಿ ಪಹೋನಕತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ನಿಮಿತ್ತುಪಗಾ ಪಾಸಾಣಾ ಠಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಇದಂ ಯಥಾರುಚಿತಟ್ಠಾನೇ ರುಕ್ಖನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ದುಲ್ಲಭತಾಯ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ ಸಙ್ಕರಕರಣತೋ ಚ ಪಾಸಾಣನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಚ ತದಭಾವತೋ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಆನೇತ್ವಾ ಠಪೇತುಂ ಸುಕರತಾಯ ಚ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಸೀಮನ್ತರಿಕಪಾಸಾಣಾ ಠಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಾಪೀತಿ ಯಥಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಬಹಿ ನಿಮಿತ್ತಪಾಸಾಣಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಸಮನ್ತಾ ನಿಗಚ್ಛತಿ, ಅವಸೇಸಂ ಠಾನಂ ಅನ್ತೋಖಣ್ಡಸೀಮಾಯಂ ಹೋತಿಯೇವ, ಏವಂ ತೇಸು ಠಪಿತೇಸು ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಾ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಸೀಮನ್ತರಿಕಪಾಸಾಣಾತಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ಠಪಿತನಿಮಿತ್ತಪಾಸಾಣಾ. ತೇ ಪನ ಕಿತ್ತೇನ್ತೇನ ದಕ್ಖಿಣತೋ ಅನುಪರಿಯಾಯನ್ತೇನೇವ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾ. ಕಥಂ? ಖಣ್ಡಸೀಮತೋ ಹಿ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಪುರತ್ಥಿಮಾಭಿಮುಖೇನ ಠತ್ವಾ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ, ತಥಾ ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ದಕ್ಖಿಣಾಭಿಮುಖೇನ ಠತ್ವಾ ‘‘ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ, ತಥಾ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಾಭಿಮುಖೇನ ಠತ್ವಾ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ, ತಥಾ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖೇನ ಠತ್ವಾ ‘‘ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಪುರತ್ಥಿಮಾಭಿಮುಖೇನ ಠತ್ವಾ ಪುರಿಮಕಿತ್ತಿತಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಪುನ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಬಹೂನಮ್ಪಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾನಂ ಸೀಮನ್ತರಿಕಪಾಸಾಣಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾ. ತತೋತಿ ಪಚ್ಛಾ. ಅವಸೇಸನಿಮಿತ್ತಾನೀತಿ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಬಾಹಿರನ್ತರೇಸು ಅವಸೇಸನಿಮಿತ್ತಾನಿ. ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯ ಬದ್ಧಭಾವಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಮೇವ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾಯಮನ್ತಾ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಬದ್ಧಾಯ ಹಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯ ತಂ ಸಮೂಹನಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಂ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕತಾಯಪಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅಸಮೂಹತಾವ ಹೋತಿ ಸೀಮಾ. ಪಠಮಞ್ಹಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಸಮೂಹನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸೀಮಾ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ. ಖಣ್ಡಸೀಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬನ್ಧನಂ ಆಚಿಣ್ಣಂ, ಆಚಿಣ್ಣಕರಣೇನೇವ ಚ ಸಮ್ಮೋಹೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಖಣ್ಡಸೀಮತೋವ ಪಟ್ಠಾಯ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ನ ಕೋಪೇನ್ತೀತಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕೋಪೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಬದ್ಧಾಸು ಪನ…ಪೇ… ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ಹಿ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಂ ಭಜತೀತಿ ನ ಆವಾಸವಸೇನ ಸಾಮಗ್ಗಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಕಿನ್ತು ಸೀಮಾವಸೇನೇವಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

ಕುಟಿಗೇಹೇತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಕತತಿಣಕುಟಿಯಂ. ಉದುಕ್ಖಲನ್ತಿ ಉದುಕ್ಖಲಾವಾಟಸದಿಸಖುದ್ದಕಾವಾಟಂ. ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ರಾಜಿ ವಾ ಉದುಕ್ಖಲಂ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಇದಞ್ಚ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ನಿಮಿತ್ತೇಸು ಅನಾಗತತ್ತೇನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಮ್ಪಿ ‘‘ಅವಿನಸ್ಸಕಸಞ್ಞಾಣಮಿದ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಕೋಚಿ ಮೋಹೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ದೂರತೋ ವಿಪತ್ತಿಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ನಿಮಿತ್ತುಪಗಪಾಸಾಣೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಸಞ್ಚಾರಿಮನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಪನತಾಯ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಉಪರಿ ‘‘ಭಿತ್ತಿಂ ಅಕಿತ್ತೇತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ಸಿದ್ಧಮೇವತ್ಥಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥನೇ ಕಾರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೀಮಾವಿಪತ್ತಿ ಹಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಸಬ್ಬಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಮೂಲನ್ತಿ ತಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಪಿದಹನವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಂ ವತ್ವಾವ ಇಧ ಆಚರಿಯಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇಸುನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಭಿತ್ತಿನ್ತಿ ಇಟ್ಠಕದಾರುಮತ್ತಿಕಾಮಯಂ. ಸಿಲಾಮಯಾಯ ಪನ ಭಿತ್ತಿಯಾ ನಿಮಿತ್ತುಪಗಂ ಏಕಂ ಪಾಸಾಣಂ ತಂತಂದಿಸಾಯ ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅನೇಕಸಿಲಾಹಿ ಚಿನಿತಂ ಸಕಲಂ ಭಿತ್ತಿಂ ಕಿತ್ತೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ‘‘ಏಸೋ ಪಾಸಾಣೋ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏಕವಚನೇನ ವತ್ತಬ್ಬತೋ. ಅನ್ತೋಕುಟ್ಟಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತೋಕುಟ್ಟೇಪಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಠಿತೋಕಾಸತೋ ಅನ್ತೋ ಏವ ಸೀಮಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಮುಖೇ ನಿಮಿತ್ತಪಾಸಾಣೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಗಬ್ಭಾಭಿಮುಖೇಪಿ ಬಹಿಪಮುಖೇ ಗಬ್ಭವಿತ್ಥಾರಪ್ಪಮಾಣೇ ಠಾನೇ ಪಾಸಾಣೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ. ಏವಞ್ಹಿ ಗಬ್ಭಪಮುಖಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಠಿತಕುಟ್ಟಮ್ಪಿ ಉಪಾದಾಯ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಚತುರಸ್ಸಸಣ್ಠಾನಾವ ಸೀಮಾ ಹೋತಿ. ಬಹೀತಿ ಸಕಲಸ್ಸ ಕುಟಿಲೇಣಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಬಹಿ.

ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಸೀಮಾ ಹೋತೀತಿ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತಭಿತ್ತಿಯಾ ಸಹ ಚತುರಸ್ಸಸೀಮಾ ಹೋತಿ. ಉಪರಿಪಾಸಾದೇಯೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಚ ಪಮುಖಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರಾ ಠಿತಭಿತ್ತಿಯಾ ಏಕತ್ತಾ ತತ್ಥ ಚ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓಕಾಸಾಭಾವೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ನ ಓತರತಿ, ಉಪರಿಭಿತ್ತಿ ಪನ ಸೀಮಟ್ಠಾವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ನ ಓತರತೀತಿ ಭಿತ್ತಿತೋ ಓರಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಿತ್ತಿತತ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಕಾಸಪ್ಪದೇಸಂ ನ ಓತರತಿ, ಉಪರಿ ಕತೇ ಪಾಸಾದೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇ ಕುಟ್ಟೋತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಠಿತಕುಟ್ಟೋ. ಸಚೇ ಹಿ ದ್ವೀಸು, ತೀಸು ಏವ ವಾ ದಿಸಾಸು ಕುಟ್ಟೋ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಹೇಟ್ಠಾ ನ ಓತರತಿ. ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಓತರತೀತಿ ಸಚೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನ್ತೋಭಿತ್ತಿಯಂ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓಕಾಸೋ ಹೋತಿ, ಓತರತಿ. ಓತರಮಾನಾ ಚ ನ ಉಪರಿಸೀಮಪ್ಪಮಾಣೇನ ಓತರತಿ, ಸಮನ್ತಾ ಭಿತ್ತಿಪ್ಪಮಾಣೇನ ಓತರತಿ. ಚತುನ್ನಂ ಪನ ಭಿತ್ತೀನಂ ಬಾಹಿರನ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಹೇಟ್ಠಾಭೂಮಿಭಾಗೇ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಓತರತಿ, ನ ಪನ ಭಿತ್ತೀನಂ ಬಹಿ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಠಾನಂ. ಪಾಸಾದಭಿತ್ತಿತೋತಿ ಉಪರಿಮತಲೇ ಭಿತ್ತಿತೋ. ಓತರಣಾನೋತರಣಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಚೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓಕಾಸೋ ಹೋತಿ, ಓತರತಿ, ನೋ ಚೇ, ನ ಓತರತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೩೮) ವುತ್ತಂ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೩೮) ಪನ ‘‘ಉಪರಿಸೀಮಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಅನ್ತೋಗಧಾನಂ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಕುಟ್ಟಾನಂ ತುಲಾರುಕ್ಖೇಹಿ ಏಕಸಮ್ಬನ್ಧತಂ, ತದನ್ತೋ ಪಚ್ಛಿಮಸೀಮಪ್ಪಮಾಣತಾದಿಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪೇತ್ಥ ನಿಯ್ಯೂಹಕಾದಯೋ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಠಿತೋಕಾಸತಾಯ ಬಜ್ಝಮಾನಕ್ಖಣೇ ಸೀಮಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಬದ್ಧಾಯ ಪನ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಟ್ಠಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಪರಿಯನ್ತಥಮ್ಭಾನನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತಗತಪಾಸಾಣತ್ಥಮ್ಭೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಉಪರಿಮತಲೇನ ಸಮ್ಬದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಇದಂ ಕುಟ್ಟಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಸೀಮಟ್ಠಾನಂ ಥಮ್ಭಾನಂ ಅಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಹಿ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ಕುಟ್ಟೇ ಉಪರಿಮತಲೇನ ಅಸಮ್ಬನ್ಧೇಪಿ ಸೀಮಟ್ಠಥಮ್ಭಾನಂ ಉಪರಿ ಠಿತೋ ಪಾಸಾದೋ ಸೀಮಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಬಹೂನಂ ಥಮ್ಭಪನ್ತೀನಂ ಉಪರಿ ಕತಪಾಸಾದಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಪಥವಿಯಂ ಸಬ್ಬಬಾಹಿರಾಯ ಥಮ್ಭಪನ್ತಿಯಾ ಅನ್ತೋ ನಿಮಿತ್ತಪಾಸಾಣೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೀಮಾ ಬದ್ಧಾ ಹೋತಿ, ಏತ್ಥ ಕಥನ್ತಿ? ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಯಂ ತಾವ ಸೀಮಟ್ಠಥಮ್ಭೇಹೇವ ಧಾರಿಯಮಾನಾನಂ ತುಲಾನಂ ಉಪರಿಮತಲಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಸೀಮಟ್ಠಮೇವ, ಏತ್ಥ ವಿವಾದೋ ನತ್ಥಿ, ಯಂ ಪನ ಸೀಮಟ್ಠಥಮ್ಭಪನ್ತಿಯಾ, ಅಸೀಮಟ್ಠಾಯ ಬಾಹಿರಥಮ್ಭಪನ್ತಿಯಾ ಚ ಸಮಧುರಂ ಧಾರಯಮಾನಾನಂ ತುಲಾನಂ ಉಪರಿಮತಲಂ, ತತ್ಥ ಉಪಡ್ಢಂ ಸೀಮಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಸಕಲಮ್ಪಿ ಗಾಮಸೀಮಾ’’ತಿ ಅಪರೇ. ‘‘ಬದ್ಧಸೀಮಾ ಏವಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇ. ತಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಗರೂಹಿ ನಿರಾಸಙ್ಕಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಆಸಙ್ಕಟ್ಠಾನಂ ಸೋಧೇತ್ವಾವ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಕಾರಣಂ ವಾ ಗವೇಸಿತ್ವಾ ತದನುಗುಣಂ ಕಾತಬ್ಬಂ.

ತಾಲಮೂಲಕಪಬ್ಬತೇತಿ ತಾಲಕ್ಖನ್ಧಮೂಲಸದಿಸೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಥೂಲೋ ಹುತ್ವಾ ಕಮೇನ ಕಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ಉಗ್ಗತೋ ಹಿನ್ತಾಲಮೂಲಸದಿಸೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ವಿತಾನಸಣ್ಠಾನೋತಿ ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಸಣ್ಠಾನೋ. ಪಣವಸಣ್ಠಾನೋತಿ ಮಜ್ಝೇ ತನುಕೋ, ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಪರಿ ಚ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣೋ. ಹೇಟ್ಠಾ ವಾ ಮಜ್ಝೇ ವಾತಿ ಮುದಿಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ, ಪಣವಸಣ್ಠಾನಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ. ಸಪ್ಪಫಣಸದಿಸೋ ಪಬ್ಬತೋತಿ ಸಪ್ಪಫಣೋ ವಿಯ ಖುಜ್ಜೋ, ಮೂಲಟ್ಠಾನತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅವನತಸೀಸೋ. ಆಕಾಸಪಬ್ಭಾರನ್ತಿ ಭಿತ್ತಿಯಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಪಬ್ಭಾರಂ. ಸೀಮಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಅನ್ತೋ ಆಕಾಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಛಿಮಸೀಮಪ್ಪಮಾಣೋ. ಸೋ ಚ ಪಾಸಾಣೋ ಸೀಮಟ್ಠೋತಿ ಇಮಿನಾ ಈದಿಸೇಹಿ ಸುಸಿರಪಾಸಾಣಲೇಣಕುಟ್ಟಾದೀಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಏವ ಸೀಮಾ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ನ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ. ತೇ ಪನ ಸೀಮಟ್ಠತ್ತಾ ಸೀಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಸರೂಪೇನ ಸೀಮಟ್ಠಮಞ್ಚಾದಿ ವಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ಸುಸಿರಪಾಸಾಣೋ ಭೂಮಿಂ ಅನಾಹಚ್ಚ ಆಕಾಸಗತೋ ಓಲಮ್ಬತಿ, ಸೀಮಾ ನ ಓತರತಿ. ಸುಸಿರಪಾಸಾಣೋ ಪನ ಸಯಂ ಸೀಮಾಪಟಿಬದ್ಧತ್ತಾ ಸೀಮಾ ಹೋತಿ, ಕಥಂ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣರಹಿತೇಹಿ ಏತೇಹಿ ಸುಸಿರಪಾಸಾಣಾದೀಹಿ ಸೀಮಾ ನ ಓತರತೀತಿ ಇದಂ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ಅಟ್ಠಕಥಾಪಮಾಣತೋ.

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಸುಸಿರಪಾಸಾಣಭಿತ್ತಿಅನುಸಾರೇನ ಮೂಸಿಕಾದೀನಂ ವಿಯ ಸೀಮಾಯ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇ ಓತರಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಸೀಮಪ್ಪಮಾಣೇ ಆಕಾಸೇ ದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಬಹಲೇಹಿ ಪಾಸಾಣಭಿತ್ತಿಆದೀಹಿಪಿ ಉಪರಿಮತಲಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತೇಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಸತಿ ಉಪರಿ ಬಜ್ಝಮಾನಾ ಸೀಮಾ ತೇಹಿ ಪಾಸಾಣಾದೀಹಿ ಅನ್ತರಿತಾಯ ತಪ್ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಯ ಹೇಟ್ಠಾಭೂಮಿಯಾಪಿ ಉಪರಿಮತಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ನದೀಪಾರಸೀಮಾ ವಿಯ ನದೀಅನ್ತರಿತೇಸು ಉಭೋಸು ತೀರೇಸು ಲೇಣಾದೀಸು ಅಪನೀತೇಸುಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಓತಿಣ್ಣಸೀಮಾ ಯಾವ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನಾ ನ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ಪಠಮಂ ಪನ ಉಪರಿ ಸೀಮಾಯ ಬದ್ಧಾಯ ಪಚ್ಛಾ ಲೇಣಾದಿಕತೇಸುಪಿ ಹೇಟ್ಠಾಭೂಮಿಯಂ ಸೀಮಾ ಓತರತಿ ಏವ, ಕೇಚಿ ತಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವಂ ಉಭಯತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಸಾ ಸೀಮಾ ಏಕಾವ ಹೋತಿ ಗೋತ್ತಾದಿಜಾತಿ ವಿಯ ಬ್ಯತ್ತಿಭೇದೇಸೂತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಾ ಏವ ಹಿ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ಅಬದ್ಧಸೀಮಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿನಿಸ್ಸಯಕೇ ಗಾಮಾರಞ್ಞಾದಿಕೇ ಖೇತ್ತೇ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಾಕಲ್ಯೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಬ್ಯಾಪಿನೀ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ತೇ ತೇ ನಿಸ್ಸಯಭೂತೇ ಪರಮತ್ಥಧಮ್ಮೇ, ತಂ ತಂ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸಮ್ಪಿ ವಾ ಉಪಾದಾಯ ಲೋಕಿಯೇಹಿ ಸಾಸನಿಕೇಹಿ ಚ ಯಥಾರಹಂ ಏಕತ್ತೇನ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಸನಿಸ್ಸಯೇಕರೂಪಾ ಏವ. ತಥಾ ಹಿ ಏಕೋ ಗಾಮೋ ಅರಞ್ಞಂ ನದೀ ಜಾತಸ್ಸರೋ ಸಮುದ್ದೋತಿ ಏವಂ ಲೋಕೇ, ‘‘ಸಮ್ಮತಾ ಸಾ ಸೀಮಾ ಸಙ್ಘೇನ, ಅಗಾಮಕೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಞ್ಞೇ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ, ಅಯಂ ತತ್ಥ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಏಕೂಪೋಸಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಾಸನೇ ಚ ಏಕವೋಹಾರೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಪರಮತ್ಥತೋ. ಏಕಸ್ಸ ಅನೇಕಧಮ್ಮೇಸು ಬ್ಯಾಪನಮತ್ಥಿ ಕಸಿಣೇಕದೇಸಾದಿವಿಕಪ್ಪಾಸಮಾನತಾಯ ಏಕತ್ತಹಾನಿತೋತಿ ಅಯಂ ನೋ ಮತಿ.

ಅಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಸಪ್ಪಫಣಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಕಾಸಪಬ್ಭಾರೇ. ಲೇಣಸ್ಸಾತಿ ಲೇಣಂ ಚೇ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ಲೇಣಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಮೇವ ಪುನ ಲೇಣಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಓತರಣಾನೋತರಣವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ‘‘ಲೇಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಹೇಟ್ಠಾ ಲೇಣಞ್ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇತಿ ಆಹ ‘‘ಅನ್ತೋ’’ತಿ, ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ, ಪಬ್ಬತಮೂಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಮೇವ ಅನ್ತೋಸದ್ದಂ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವಿಸೇಸೇತುಂ ‘‘ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಪಾರತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಪನ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಓರತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇಪಿ ಸೀಮಾನಿಸ್ಸಯಂ ಪಬ್ಬತಗ್ಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಾರತೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ‘‘ಬಹಿ ಲೇಣ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬಹಿಸದ್ದಂ ವಿಸೇಸೇನ್ತೋ ‘‘ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಓರತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಬಹಿಸೀಮಾ ನ ಓತರತೀತಿ ಏತ್ಥ ಬಹೀತಿ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಲೇಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಲೇಣಸ್ಸ ಚ ಬಹಿಭೂತೇ ಉಪರಿಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇ ಸೀಮಾ ನ ಓತರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ತೋ ಸೀಮಾತಿ ಲೇಣಸ್ಸ ಚ ಪಬ್ಬತಪಾದಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಓತರಣಾರಹಟ್ಠಾನೇ ನ ಓತರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಬಹಿ ಸೀಮಾ ನ ಓತರತಿ, ಅನ್ತೋ ಸೀಮಾ ನ ಓತರತೀ’’ತಿ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಓತರಣಾರಹಟ್ಠಾನೇ ಲೇಣಾಭಾವೇನ ಸೀಮಾಯ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನೋತರಣಮೇವ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಅನೋತರನ್ತೀ ಉಪರಿ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೩೮) ಆಗತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೩೮) ಪನ ‘‘ಅನ್ತೋಲೇಣಂ ಹೋತೀತಿ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಲೇಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಆಗತೋ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೧೩೮) ನ ‘‘ಅನ್ತೋಲೇಣನ್ತಿ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಲೇಣಂ. ದ್ವಾರಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಪಾರತೋ ಓರತೋ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಸೀಮತೋ ಬಹಿಲೇಣೇನ ಓತರತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ಆಗತೋ. ಅಯಂ ಪನ ಅನ್ತೋಲೇಣಬಹಿಲೇಣವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ದುದ್ದಸೋ ದುರನುಬೋಧೋತಿ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೩೮) ಆಗತಂ ನಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸುಟ್ಠು ವಿನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ. ಬಹಿ ಪತಿತಂ ಅಸೀಮಾತಿಆದಿನಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದಾದೀಸು ಅಥಿರನಿಸ್ಸಯೇಸು ಠಿತಾ ಸೀಮಾಪಿ ತೇಸಂ ವಿನಾಸೇನ ವಿನಸ್ಸತೀತಿ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣನ್ತಿ, ಸೀಮಾಯೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಮಙ್ಗನದೀ ಸೀಮಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅನೂನಾ ಪಠಮಮೇವ ಪವತ್ತಾ ಹೋತಿ, ಸೀಮಾ ಚ ಪಚ್ಛಾ ಬದ್ಧಾ ನದಿತೋ ಉಪರಿ ಏವ ಹೋತಿ, ನದಿಂ ಆಹಚ್ಚ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಚ ಖತಾಯ ಸೀಮಾ ವಿನಸ್ಸತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಹೇಟ್ಠಾಪಥವೀತಲೇತಿ ಅನನ್ತರಾ ಭೂಮಿವಿವರೇ.

ಸೀಮಮಾಳಕೇತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಙ್ಗಣೇ. ವಟರುಕ್ಖೋತಿ ಇದಂ ಪಾರೋಹೋಪತ್ಥಮ್ಭೇನ ಅತಿದೂರಮ್ಪಿ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಸಾಖಾಸಮಙ್ಗಿತಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬರುಕ್ಖಲತಾದೀನಮ್ಪಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ತೇನೇವ ನಾವಾರಜ್ಜುಸೇತುಸಮ್ಬನ್ಧೋಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ತತೋತಿ ತತೋ ಸಾಖತೋ. ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಪಥವೀತಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಸನ್ನತರಮ್ಪಿ ಗಾಮಸೀಮಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಏವ ಗಹಿತತ್ತಾ ಗಾಮಸೀಮಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೇಪಿ ಸಮ್ಭೇದದೋಸೋ ನತ್ಥಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಿಸ್ಸಯನಿಸ್ಸಿತಭಾವೇನ ಪವತ್ತಿತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಹಿ ತಾಸಮ್ಪಿ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಥಂ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ ಭವೇಯ್ಯ? ಯಸ್ಸಾ ಹಿ ಸೀಮಾಯ ಯಾಯ ಸೀಮಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ದೋಸೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಾ ತತ್ಥ ಬನ್ಧಿತುಮೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ ಬದ್ಧಸೀಮಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಸು ಬದ್ಧಸೀಮಾ ವಿಯ, ಅತ್ತನೋ ಅನಿಸ್ಸಯಭೂತಗಾಮಸೀಮಾದೀಸು ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾ ವಿಯ ಚ, ತೇನೇವ ‘‘ಸಚೇ ಪನ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾಖಾ ವಾತತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಪಾರೋಹೋ ವಾ ಬಹಿನದೀತೀರೇ ವಿಹಾರಸೀಮಾಯ ವಾ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅನಿಸ್ಸಯಭೂತಗಾಮಸೀಮಾದೀಹಿ ಏವ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ನ ನದೀಸೀಮಾಯ, ಏವಮಿಧಾಪೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಯಞ್ಚತ್ಥೋ ಉಪರಿ ಪಾಕಟೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಆಹಚ್ಚಾತಿ ಫುಸಿತ್ವಾ.

ಮಹಾಸೀಮಂ ವಾ ಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ಮಹಾಸೀಮಗತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಹತ್ಥಪಾಸಾನಯನಛನ್ದಾಹರಣಾದಿವಸೇನ ಸಕಲಂ ಮಹಾಸೀಮಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ. ಏತೇನ ಸಬ್ಬವಿಪತ್ತಿಯೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಸುಟ್ಠು ಬದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ ಪಚ್ಛಾ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಈದಿಸೋ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕೋ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸೋ ಚ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಾ ಸಮ್ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮ್ಭೇದಜ್ಝೋತ್ಥರಣಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನನ್ತೇನ ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೮) ಉಭಿನ್ನಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ಅನುಜಾನನೇನ ಸಮ್ಭೇದಜ್ಝೋತ್ಥರಣೇ ವಿಯ ತಾಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನವಸೇನ ಬನ್ಧನಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಬದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ತಾಸಂ ಪಚ್ಛಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಏಕರುಕ್ಖಾದೀಹಿ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಾನಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಞ್ಞೂಹಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕೇಹಿ ನಿದ್ಧಾರಿತೋ ಬನ್ಧನಕಾಲೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸಸ್ಸ ಅನುಲೋಮೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನುಲೋಮತ್ತಾ. ಅಯಂ ಪನ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸುಟ್ಠು ಬದ್ಧಾನಂ ಪಚ್ಛಾ ಸಞ್ಜಾತತ್ತಾ ಬಜ್ಝಮಾನಕ್ಖಣೇ ವಿಯ ಅಸೀಮತ್ತಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಅಪನೀತಮತ್ತೇ ತಾ ಸೀಮಾ ಪಾಕತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚಾಯಂ ಪಚ್ಛಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಬಜ್ಝಮಾನಕ್ಖಣೇಪಿ ತಾಸಂ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸತಿ ತಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಕೇಚಿ ಪನ ಮಹಾಸೀಮಂ ವಾ ಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮಹಾಸೀಮಗತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಥಾ ತಂ ಸಾಖಂ ವಾ ಪಾರೋಹಂ ವಾ ಕಾಯಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇಹಿ ನ ಫುಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಸೋಧನಮೇವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ಸಕಲಸೀಮಾಸೋಧನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿರುಜ್ಝನತೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಪಥವೀತಲಂ ವಾ ತತ್ಥಜಾತಕರುಕ್ಖಾದೀನಿ ವಾ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಾಖಾಪಾರೋಹಾನಂ ಮಹಾಸೀಮಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಾನಮೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸೇ ಕಾರಣತ್ತೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ತತ್ಥ ಠಿತಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಾಖಾದೀನಂ ಫುಸನಂ. ಯದಿ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಾಖಾದಿಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಾನಮೇವ ಕಾರಣಂ ಸಿಯಾ, ‘‘ತಸ್ಸ ಸಾಖಂ ವಾ ತತೋ ನಿಗ್ಗತಪಾರೋಹಂ ವಾ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಪವಿಟ್ಠಂ ತತ್ರಟ್ಠೋ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಫುಸಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಫುಸನಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ಯಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಮಹಾಸೀಮಾಸೋಧನೇ ಕಾರಣಂ, ತದೇವ ತಸ್ಮಿಂ ವಾಕ್ಯೇ ಪಧಾನತೋ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಆಹಚ್ಚಟ್ಠಿತಮೇವ ಸಾಖಾದಿಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋಧೇತಬ್ಬೋ ಆಕಾಸಟ್ಠಸಾಖಾದಿಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಪಿ ಸೋಧೇತಬ್ಬತೋ, ಕಿಂ ನಿರತ್ಥಕೇನ ಆಹಚ್ಚಟ್ಠಾನವಚನೇನ, ಆಕಾಸಟ್ಠಸಾಖಾಸು ಚ ಭಿಕ್ಖುಫುಸನಮೇವ ಕಾರಣತ್ತೇನ ವುತ್ತಂ, ಸೋಧನಞ್ಚ ತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಾನಯನಾದಿವಸೇನ ಸೋಧನಂ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಪನ ‘‘ಮಹಾಸೀಮಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ’’ತಿ ಸಕಲಸೀಮಾಸಾಧಾರಣವಚನೇನ ಸೋಧನಂ ವುತ್ತಂ, ಅಪಿ ಚ ಸಾಖಾದಿಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತಭಿಕ್ಖುಮತ್ತಸೋಧನೇ ಅಭಿಮತೇ ‘‘ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಪಥವೀತಲ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸಸೀಮೋಪಾದಾನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಆಕಾಸೇಪಿ ಠತ್ವಾ ಸಾಖಾದಿಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಸೋಧೇತಬ್ಬತೋ.

ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಬಹಿಟ್ಠಕಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವವಿಯೋಜನವಚನತೋ ಚ ವಿಸಭಾಗಸೀಮಾನಂ ಫುಸನೇನೇವ ಸಕಲಸೀಮಾಸೋಧನಹೇತುಕೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಸಿದ್ಧೋಯಂ ಏಕೋ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸೋ ಅತ್ಥೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತೇನೇವ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಕಥಾಯಮ್ಪಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೪೭) ‘‘ವಿಹಾರಸೀಮಾಯ ವಾ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ನದೀತೀರೇ ಪನ ಖಾಣುಕಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಬದ್ಧನಾವಾಯ ವಾ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಸೇತು ವಾ ಸೇತುಪಾದಾ ವಾ ಬಹಿತೀರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚ ಏವಂ ವಿಸಭಾಗಾಸು ಗಾಮಸೀಮಾಸು ಸಾಖಾದೀನಂ ಫುಸನಮೇವ ಸಙ್ಕರದೋಸಕಾರಣತ್ತೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಭಿಕ್ಖುಫುಸನಂ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅನ್ತೋನದಿಯಂ ಜಾತರುಕ್ಖೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನದಿಯಂ ನಾವಾಬನ್ಧನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪನಿಸ್ಸಯತ್ತೇನ ನದೀಸೀಮಾಯ ಸಭಾಗತ್ತಾ. ಯದಿ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫುಸನಮೇವ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸೋ ವುತ್ತೋ ಸಿಯಾ, ನದಿಯಮ್ಪಿ ಬನ್ಧನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ. ತತ್ಥಾಪಿ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಫುಸನಂ ಕಮ್ಮಕೋಪಕಾರಣಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಭಾಗಸೀಮಾಸು ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಆದಿಂ ಫುಸಿತ್ವಾ, ಅಫುಸಿತ್ವಾ ವಾ ಸಾಖಾದಿಮ್ಹಿ ಠಿತೇ ತಂ ಸಾಖಾದಿಂ ಫುಸನ್ತೋವ ಭಿಕ್ಖು ಸೋಧೇತಬ್ಬೋ. ವಿಸಭಾಗಸೀಮಾಸು ಪನ ಸಾಖಾದಿಮ್ಹಿ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತೇ ತಂ ಸಾಖಾದಿಂ ಅಫುಸನ್ತಾಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾ, ಅಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತೇ ಪನ ತಂ ಸಾಖಾದಿಂ ಫುಸನ್ತಾವ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ.

ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಕೇಚಿ ‘‘ಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಯ ಬದ್ಧಸೀಮಗಾಮಸೀಮಾನಮ್ಪಿ ತದಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಾಸಂ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸತಿ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಏಕಸೀಮಂ ವಿಯ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಏಕತ್ಥೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಜ್ಜತಿ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗಭೇದೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ ಸಭಾಗಸೀಮಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸಾಭಾವಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಸೀಮಾನಮೇವ ತಬ್ಭಾವಸ್ಸ ಸುತ್ತಸುತ್ತಾನುಲೋಮಾದಿವಿನಯನಯೇಹಿ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೩೮) ಗಾಮಸೀಮಾಯಮೇವ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತಾಸಂ ನಿಸ್ಸಯನಿಸ್ಸಿತಭಾವೇನ ಸಭಾಗತಾ, ಸಮ್ಭೇದಜ್ಝೋತ್ಥರಣದೋಸಾಭಾವೋ ಚ ಸುತ್ತತೋವ ಸಿದ್ಧೋ. ಬನ್ಧನಕಾಲೇ ಪನ ಅನುಞ್ಞಾತಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಅನುಲೋಮತೋ ಪಚ್ಛಾ ಸಞ್ಜಾತರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೋಪಿ ತಾಸಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ‘‘ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ತಂ ವೋ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೦೫) ವುತ್ತತ್ತಾ ಏವಂ ತಾವ ಗಾಮಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಭಾಗತಾ, ಸಮ್ಭೇದಾದಿದೋಸಾಭಾವೋ ಚ ಸುತ್ತಸುತ್ತಾನುಲೋಮತೋ ಸಿದ್ಧೋ, ಇಮಿನಾ ಏವ ನಯೇನ ಅರಞ್ಞಸೀಮಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾನಂ ನದೀಆದಿಸೀಮಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾನಞ್ಚ ಸುತ್ತಸುತ್ತಾನುಲೋಮತೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಭಾಗತಾ, ಸಮ್ಭೇದಾದಿದೋಸಾಭಾವೋ ಚ ಸಿದ್ಧೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಪನ ಅಞ್ಞಾಯ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ನದೀಆದಿಸೀಮಾಸು ಚ ಬನ್ಧಿತುಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸಿದ್ಧಿತೋ ಚೇವ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾನಂ ನದೀಆದೀಸು ಏವ ಕಾತುಂ ನಿಯಮನಸುತ್ತಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ಬದ್ಧಸೀಮಗಾಮಸೀಮಾಸು ಕರಣಪಟಿಕ್ಖೇಪಸಿದ್ಧೋ ಚ ತಾಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಭಾಗತಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಛಾ ಚ ರುಕ್ಖಾದೀಹಿ ಸಮ್ಭೇದಾದಿದೋಸಸಮ್ಭವೋ ಚ ವುತ್ತನಯೇನ ಸುತ್ತಸುತ್ತಾನುಲೋಮತೋವ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ. ತೇನೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಿಸಭಾಗಸೀಮಾನಮೇವ ವಟರುಕ್ಖಾದಿವಚನೇಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಭಾಗಾನಂ ಬದ್ಧಸೀಮಗಾಮಸೀಮಾದೀನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸೋ ನ ದಸ್ಸಿತೋ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ನ ದಸ್ಸಿತೋ, ಅಥ ಖೋ ತಾಸಂ ಸಭಾಗಸೀಮಾನಂ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೇಪಿ ದೋಸಾಭಾವೋಪಿ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಞಾಪಿತೋ ಏವ. ತಥಾ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ (ಮಹಾವ. ೧೩೮) ‘‘ಪಬ್ಬತನಿಮಿತ್ತಂ ಪಾಸಾಣನಿಮಿತ್ತಂ ವನನಿಮಿತ್ತಂ ರುಕ್ಖನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಡ್ಢನಕನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಿ, ತೇನ ನೇಸಂ ರುಕ್ಖಾದಿನಿಮಿತ್ತಾನಂ ವಡ್ಢನೇ ಬದ್ಧಸೀಮಗಾಮಸೀಮಾನಂ ಸಙ್ಕರದೋಸಾಭಾವೋ ಞಾಪಿತೋವ ಹೋತಿ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪನ ಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ ಈದಿಸೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನ ವಟ್ಟತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ಏಕರುಕ್ಖೋಪಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೀಮಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಪನ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಸೀಮಸಙ್ಕರಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಯೋಜನಪರಮಂ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೦) ವಚನತೋಪಿ ಚಾಯಂ ಞಾಪಿತೋ. ತಿಯೋಜನಪರಮಾಯ ಹಿ ಸೀಮಾಯ ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಯನ್ತೇಸು ರುಕ್ಖಲತಾಗುಮ್ಬಾದೀಹಿ ಬದ್ಧಗಾಮಸೀಮಾನಂ ನಿಯಮೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ‘‘ಈದಿಸಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ವಿನಾಸೇತ್ವಾವ ಸೀಮಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ನ ವುತ್ತಂ.

ಯದಿ ಚೇತ್ಥ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಅವಸ್ಸಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ವಿಪತ್ತಿಪರಿಹಾರತ್ಥಞ್ಹಿ ಆಚರಿಯಾ ನಿರಾಸಙ್ಕಟ್ಠಾನೇಸುಪಿ ‘‘ಭಿತ್ತಿಂ ಅಕಿತ್ತೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಿದ್ಧಮೇವತ್ಥಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅವೋಚುಂ, ಇಧ ಪನ ‘‘ವನಮಜ್ಝೇ ವಿಹಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ, ವನಂ ನ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ರುಕ್ಖಲತಾದೀಹಿ ನಿರನ್ತರೇ ವನಮಜ್ಝೇಪಿ ಸೀಮಾಬನ್ಧನಮವೋಚುಂ. ತಥಾ ಥಮ್ಭಾನಂ ಉಪರಿ ಕತಪಾಸಾದಾದೀಸು ಹೇಟ್ಠಾ ಥಮ್ಭಾದೀಹಿ ಏಕಾಬದ್ಧೇಸು ಉಪರಿಮತಲಾದೀಸು ಸೀಮಾಬನ್ಧನಂ ಬಹುಧಾ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಬದ್ಧಸೀಮಗಾಮಸೀಮಾನಂ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ತೇಹಿ ಮುಖತೋವ ವಿಹಿತೋ, ಅಪಿಚ ಗಾಮಸೀಮಾನಮ್ಪಿ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾಸದಿಸತಾಯ ಏಕಾಯ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ದಬ್ಬತಿಣಮತ್ತೇನಪಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಾ ಗಾಮನ್ತರಪರಮ್ಪರಾ ಅರಞ್ಞನದೀಸಮುದ್ದಾ ಚ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾತಿ ಸಕಲಂ ದೀಪಂ ಸೋಧೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ಏವಂ ಪನ ಅಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಕತಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಕಮ್ಮಾನಂ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತೀನಞ್ಚ ವಿಪಜ್ಜನತೋ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸಙ್ಕಾಪಸಙ್ಗೋ ಚ ದುನ್ನಿವಾರೋ ಹೋತಿ, ನ ಚೇತಂ ಯುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿಸಭಾಗಸೀಮಾನಮೇವ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸೋ, ನ ಬದ್ಧಸೀಮಗಾಮಸೀಮಾದೀನಂ ಸಭಾಗಸೀಮಾನನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಮಹಾಸೀಮಾಸೋಧನಸ್ಸ ದುಕ್ಕರತಾಯ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯಮೇವ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಕರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಮಮಾಳಕೇ’’ತಿಆದಿ. ಮಹಾಸಙ್ಘಸನ್ನಿಪಾತೇಸು ಪನ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಅಪ್ಪಹೋನಕತಾಯ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಕಮ್ಮೇ ಕರಿಯಮಾನೇಪಿ ಅಯಂ ನಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋವ. ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಸೀಮಂ ಫುಸನ್ತೋಪಿ ಸೀಮಟ್ಠೋವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುರಿಮನಯೇಪೀತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮತೋ ಮಹಾಸೀಮಂ ಪವಿಟ್ಠಸಾಖಾನಯೇಪಿ. ಸೀಮಟ್ಠರುಕ್ಖಸಾಖಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸೀಮಟ್ಠೋವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘ಹತ್ಥಪಾಸಮೇವ ಆನೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ರುಕ್ಖಸಾಖಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಮ್ಬನ್ಧಾಸು ಏತಾಸು ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ತಯೋ ಭಿಕ್ಖೂ, ಮಹಾಸೀಮಾಯ ದ್ವೇತಿ ಏವಂ ದ್ವೀಸು ಸೀಮಾಸು ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ ಅಫುಸಿತ್ವಾ, ಹತ್ಥಪಾಸಞ್ಚ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ‘‘ನಾನಾಸೀಮಾಯಂ ಠಿತಚತುತ್ಥೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಅಕಮ್ಮಂ ನ ಚ ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಮಹಾವ. ೩೮೯). ತೇನೇವೇತ್ಥಾಪಿ ಮಹಾಸೀಮಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಮಾಳಕಸೀಮಾಯಮೇವ ಕಮ್ಮಕರಣಂ ವಿಹಿತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಭಿನ್ನಸೀಮಟ್ಠತಾಯ ತತ್ರಟ್ಠಸ್ಸ ಗಣಪೂರಕತ್ತಾಭಾವಾ ಕಮ್ಮಕೋಪೋವ ಹೋತೀತಿ.

ಯದಿ ಏವಂ ಕಥಂ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಆಹರಣವಸೇನ ಮಹಾಸೀಮಾಸೋಧನನ್ತಿ? ತಮ್ಪಿ ವಿನಯಞ್ಞೂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ಹತ್ಥಪಾಸಾನಯನಬಹಿಸೀಮಕರಣವಸೇನ ಪನೇತ್ಥ ಸೋಧನಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ದಿನ್ನಸ್ಸಪಿ ಛನ್ದಸ್ಸ ಅನಾಗಮನೇನ ಮಹಾಸೀಮಟ್ಠೋ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀತಿ. ಯದಿ ಚಸ್ಸ ಛನ್ದಾದಿ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ಕಥಂ ಸೋ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇಸ್ಸತೀತಿ? ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಸಭಾಗಸೀಮಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸತೋ, ಸೋ ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸೋ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ. ನ ಹಿ ವಿನಯೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯುತ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ಞಾತುಂ ಬುದ್ಧಗೋಚರತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಚೇ ದ್ವೇಪಿ ಸೀಮಾಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ನಿರನ್ತರಂ ಠಿತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ಏಕಾಯ ಏವ ಸೀಮಾಯ ಗಣೋ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ ಚ ಅನುಸ್ಸಾವಕೋ ಚ ಏಕತೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕಮ್ಮಂ ಸುಕತಮೇವ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಕಮ್ಮಾರಹೋ ವಾ ಅನುಸ್ಸಾವಕೋ ವಾ ಸೀಮನ್ತರಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ಬದ್ಧಸೀಮಗಾಮಸೀಮಾದಿಸಭಾಗಸೀಮಾಸು ಏವ ಯುಜ್ಜತಿ. ಯಾಸು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೇಸುಪಿ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಯಾಸು ಪನ ಅತ್ಥಿ, ನ ತಾಸು, ವಿಸಭಾಗಸೀಮಾಸು ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸತಿ ಏಕತ್ಥ ಠಿತೋ ಇತರಟ್ಠಾನಂ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತಿ ಏವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಸೋಧನಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೩೮) ‘‘ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ಠಿತತ್ತಾ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಹತ್ಥಪಾಸಮೇವ ಆನೇತಬ್ಬೋತಿ ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೧೩೮) ಪನ ‘‘ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಕಸ್ಮಾ? ಅನ್ತೋ ಠಿತತ್ತಾ. ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಥವೀಗತಂ ಮೂಲಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯೇವ ಹೋತಿ. ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ವಾತಿ ಅಪರೇ. ‘ಮಜ್ಝೇ ಪನ ಛಿನ್ನೇ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಠಿತಂ ಮೂಲಂ ಮಹಾಸೀಮಮೇವ ಭಜತಿ, ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಠಿತಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಮೇವ ಭಜತಿ ತದಾಯತ್ತಪಥವೀಆದೀಹಿ ಅನುಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ‘ಸೀಮಾಯ ಪಚ್ಛಾ ಉಟ್ಠಿತರುಕ್ಖೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಪಚ್ಛಾ ಸೀಮಾಯಂ ಕತಗೇಹೇ ವಿಯಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ‘ಬನ್ಧನಕಾಲೇ ಠಿತೇ ರುಕ್ಖೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಉಪರಿಸೀಮಾಯ ಅಗಮನತೋ’ತಿ ಕಾರಣಂ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಸತಿ ಬನ್ಧನಕಾಲೇ ಪುನ ಆರೋಹಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಬನ್ಧಿತಕಾಲೇ ಏವ ಆರೋಹತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ ಪಚ್ಛಾ ಉಟ್ಠಿತರುಕ್ಖೋ ಪನ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧತ್ತಾ ಸೀಮಾಸಙ್ಖಮೇವ ಗತೋ. ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಉಟ್ಠಿತರುಕ್ಖೋಪೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ತಿಣಾದಿಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ಮಹಾಥೇರಾಪಿ ತಿಣಂ ಸೋಧೇತ್ವಾವ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ನ ಓತರತೀತಿ ಪಣವಸಣ್ಠಾನಪಬ್ಬತಾದೀಸು ಹೇಟ್ಠಾ ಪಮಾಣರಹಿತಂ ಠಾನಂ ನ ಓತರತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪನೇತ್ಥ ಬಜ್ಝಮಾನಕ್ಖಣೇ ಉದ್ಧಮ್ಪಿ ಪಮಾಣರಹಿತಪಬ್ಬತಾದಿ ನಾರೋಹತಿ, ತಥಾಪಿ ತಂ ಪಚ್ಛಾ ಸೀಮಟ್ಠತಾಯ ಸೀಮಾ ಹೋತಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ಪಣವಸಣ್ಠಾನಾದಿ ಪನ ಉಪರಿ ಬದ್ಧಾಯಪಿ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಸಙ್ಖಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸೇವ ವಸೇನ ‘‘ನ ಓತರತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಇತರಥಾ ಓರೋಹಣಾರೋಹಣಾನಂ ಸಾಧಾರಣವಸೇನ ‘‘ನ ಓತರತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬತೋ. ಜಾತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ನಿಟ್ಠಿತಸೀಮಾಯ ಉಪರಿ ಜಾತಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಪುಬ್ಬೇ ಠಿತಂ ಪಚ್ಛಾ ಸಞ್ಜಾತಂ ಪವಿಟ್ಠಞ್ಚ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯ ಹಿ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧಾದಿಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇಸು ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಸೀಮಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ. ಬದ್ಧಾಯ ಸೀಮಾಯಾತಿ ಇದಞ್ಚ ಪಕರಣವಸೇನ ಉಪಲಕ್ಖಣತೋ ವುತ್ತಂ. ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಸುಪಿ ಸಬ್ಬಾಸು ಠಿತಂ ತಂ ಸೀಮಾಸಙ್ಖಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ಏಕಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಗತನ್ತಿ ರುಕ್ಖಲತಾದಿತತ್ರಜಾತಮೇವಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ‘‘ಇತೋ ಗತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ.

ಯಂ ಪನ ‘‘ಇತೋ ಗತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ತತೋ ಆಗತ’’ನ್ತಿ ವಾ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಉಭೋಸು ಬದ್ಧಸೀಮಗಾಮಸೀಮಾಸು ಉದಕುಕ್ಖೇಪನದೀಆದೀಸು ಚ ತಿರಿಯಂ ಪತಿತರಜ್ಜುದಣ್ಡಾದಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾಗೋ ಬದ್ಧಸೀಮಾ, ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾಗೋ ಗಾಮಸೀಮಾ ತದುಭಯಸೀಮಟ್ಠಪಬ್ಬತಾದಿ ವಿಯ, ಬದ್ಧಸೀಮತೋ ಉಟ್ಠಿತವಟರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಾರೋಹೇ, ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಗಾಮಸೀಮತೋ ಉಟ್ಠಿತವಟರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಾರೋಹೇ ಚ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಮೂಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ‘ಇತೋ ಗತಂ, ತತೋ ಆಗತ’ನ್ತಿ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತೋ ಸೋ ಭಾಗೋ ಯಥಾಪವಿಟ್ಠಸೀಮಟ್ಠಸಙ್ಖಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ತೇಸಂ ರುಕ್ಖಪಾರೋಹಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಪನ ಆಕಾಸಟ್ಠಸಾಖಾ ಭೂಮಿಯಂ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದಪ್ಪಮಾಣೇನ ತದುಭಯಸೀಮಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸಾ ಸಾಖಾಯ ಪಾರೋಹೋ ಪವಿಟ್ಠಸೀಮಾಯ ಪಥವಿಯಂ ಮೂಲೇಹಿ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾಪಿ ಯಾವ ಸಾಖಂ ವಿನಾ ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಾವ ಮೂಲಸೀಮಟ್ಠತಂ ನ ವಿಜಹತಿ. ಯದಾ ಪನ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತದಾಪಿ ಪಾರೋಹಮತ್ತಮೇವ ಪವಿಟ್ಠಸೀಮತಂ ಸಮುಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಆಕಾಸಟ್ಠಸಾಖಾಭಾಗೋ ಪುರಿಮಸೀಮಟ್ಠತಂ ನ ವಿಜಹತಿ ತತೋ ಆಗತಭಾಗಸ್ಸ ಅವಿಜಹಿತತ್ತಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ. ಉದಕುಕ್ಖೇಪನದೀಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ಚ ವಿಸಭಾಗಸೀಮಾಯ ಏವ ಪವಿಟ್ಠೇ ಸಕಲಸೀಮಾಸೋಧನಂ, ಸಭಾಗಾಯ ಪವಿಟ್ಠೇ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತಮತ್ತಭಿಕ್ಖುಸೋಧನಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೧೬೪. ಏತ್ಥ ಚ ನದೀಪಾರಸೀಮಾಕಥಾಯ ಪಾರಯತೀತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ. ನದಿಯಾ ಉಭೋಸು ತೀರೇಸು ಪತಿಟ್ಠಹಮಾನಾ ಸೀಮಾ ನದೀಅಜ್ಝೋತ್ಥರಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನದಿಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಮಾನ’’ನ್ತಿ. ಅನ್ತೋನದಿಯಞ್ಹಿ ಸೀಮಾ ನ ಓತರತಿ. ನದೀಲಕ್ಖಣೇ ಪನ ಅಸತಿ ಓತರತಿ. ಸಾ ಚ ತದಾ ನದೀಪಾರಸೀಮಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನದಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಂ ನದೀನಿಮಿತ್ತೇ ವುತ್ತನಯಮೇವಾ’’ತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಅವಸ್ಸಂ ಲಬ್ಭನೇಯ್ಯಾ ಪನ ಧುವನಾವಾವ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನ ನಾವಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ನಾವಂ ವಿನಾಪಿ ಸೀಮಾ ಬದ್ಧಾ ಸುಬದ್ಧಾ ಏವ ಹೋತಿ, ಆಪತ್ತಿಪರಿಹಾರತ್ಥಾ ನಾವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ರುಕ್ಖಸಙ್ಘಾಟಮಯೋತಿ ಅನೇಕರುಕ್ಖೇ ಏಕತೋ ಘಟೇತ್ವಾ ಕತಸೇತು. ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕತೋತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ‘‘ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋ ಠಿತಭಿಕ್ಖೂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಕತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಉಭಿನ್ನಂ ತೀರಾನಂ ಏಕಗಾಮಖೇತ್ತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪಬ್ಬತಸಣ್ಠಾನಾತಿ ಏಕತೋ ಉಗ್ಗತದೀಪಸಿಖರತ್ತಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ವುತ್ತಂ.

೧೬೫. ಸೀಮಾಸಮೂಹನಕಥಾಯಂ ಸೋತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋ. ದ್ವೇಪೀತಿ ದ್ವೇ ಸಮಾನಸಂವಾಸಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯೋ. ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾತಿ ಮಹಾಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತತ್ಥೇವ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಾತಿ. ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಅಜಾನನ್ತಾಪೀತಿ ಇದಂ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ವಿಜ್ಜಮಾನಾವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಂ, ತಸ್ಸಾ ಬಾಹಿರಪರಿಚ್ಛೇದಞ್ಚ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿಪಿ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯ ಠತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಕತಾಯ ಸಾ ಸೀಮಾ ಸಮೂಹತಾವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮೂಹನಿತುಞ್ಚೇವ ಬನ್ಧಿತುಞ್ಚ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ನಿರಾಸಙ್ಕಟ್ಠಾನೇತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾರಹಿತಟ್ಠಾನೇ. ಇದಞ್ಚ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಯಪಿ ಕಮ್ಮಕರಣಸುಖತ್ಥಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಾ ಇಚ್ಛಿತಾತಿ ತಂ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದಿಬಹುಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನೇ ನ ಬನ್ಧತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾಪಿ ಸಾ ಬದ್ಧಾ ಸುಬದ್ಧಾ ಏವ ಮಹಾಸೀಮಾ ವಿಯ. ಪಟಿಬನ್ಧಿತುಂ ಪನ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೇವಾತಿ ಇದಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಅಸಮೂಹತತ್ತಾ, ತಸ್ಸಾ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಸ್ಸ ಅಜಾನನತೋ ಚ ಮಹಾಸೀಮಾಬನ್ಧನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಖಣ್ಡಸೀಮಾ ಪನ ನಿರಾಸಙ್ಕಟ್ಠಾನೇ ಬನ್ಧಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೇವ. ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಂ ಕತ್ವಾತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ವಿಜ್ಜಮಾನಪಕ್ಖೇ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಣಸಮ್ಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಕ್ಖೇಪಿ ಸಮ್ಭೇದಸಙ್ಕಾಯ ಅನಿವತ್ತನೇನ ಸಮ್ಭೇದಸಙ್ಕಂ ಕತ್ವಾ. ಅವಿಹಾರಂ ಕರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಾರಹಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ. ಪುಬ್ಬೇ ಹಿ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದಿನಿರಾಸಙ್ಕಟ್ಠಾನೇ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಇದಾನಿ ತಮ್ಪಿ ವಿನಾಸಿತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ ನ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ. ಉಭೋಪಿ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಪದೇಸನಿಯಮಂ ವಾ ತಾಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ವಾ ಅಞ್ಞತರಾಯ ವಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತಂ ವಾ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಂ ವಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಙ್ಕಾ ಏವ ಹೋತಿ. ನೇವ ಸಮೂಹನಿತುಂ, ನ ಬನ್ಧಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಇದಂ ನಿರಾಸಙ್ಕಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾಪಿ ಮಹಾಸೀಮಂ ಪಟಿಬನ್ಧಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ…ಪೇ… ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಕಾತುನ್ತಿ ಇದಂ ಸೀಮಾಬನ್ಧನಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಈದಿಸೇಸುಪಿ ವಿಹಾರೇಸು ಛಪಞ್ಚಮತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಹಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಸಮನ್ತಾ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣೇ ಓಕಾಸೇ ನಿರನ್ತರಂ ಠತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಂ, ತತೋ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಞ್ಚ ಸಮೂಹನನವಸೇನ ಸೀಮಾಯ ಸಮುಗ್ಘಾತೇ ಕತೇ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ, ಮಹಾಸೀಮಾಯ ವಾ ಠಿತವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತೇ ಸತಿ ಅವಸ್ಸಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಚಟ್ಠಾನೇ ತಾಸಂ ಮಜ್ಝಗತಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಾ ಸಮೂಹನೇಯ್ಯುಂ, ತತೋ ಗಾಮಸೀಮಾ ಏವ ಅವಸಿಸ್ಸೇಯ್ಯ. ನ ಹೇತ್ಥ ಸೀಮಾಯ, ತಪ್ಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ವಾ ಜಾನನಂ ಅಙ್ಗಂ. ಸೀಮಾಯ ಪನ ಅನ್ತೋಠಾನಂ ‘ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಕರಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಅಙ್ಗಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಪನ ಜಾನನ್ತಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಅಜಾನನ್ತಾಪಿ ಸಮೂಹನಿತುಞ್ಚೇವ ಬನ್ಧಿತುಞ್ಚ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ ಏವಂ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಅಜಾನನೇಪಿ ಸಮೂಹನನಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಏವ ಚ ಅವಸಿಟ್ಠಾಯ ತತ್ಥ ಯಥಾರುಚಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಞ್ಚೇವ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೪) ಆಗತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೪೪) ಪನ ‘‘ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ನ ಸಮೂಹನ್ತಬ್ಬಾತಿ ಮಹಾಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ನಿರಾಸಙ್ಕಟ್ಠಾನೇಸು ಠತ್ವಾತಿ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದೀನಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಅನೋಕಾಸತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಖಣ್ಡಸೀಮಞ್ಹಿ ಬನ್ಧನ್ತಾ ತಾದಿಸಂ ಠಾನಂ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿವಿತ್ತೇ ಓಕಾಸೇ ಬನ್ಧನ್ತಿ. ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಂಯೇವ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ. ಪಟಿಬನ್ಧಿತುಂ ಪನ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೇವಾತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯಂ ಅಞ್ಞಾತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ನ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ ನ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೧೬೬. ಏವಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಬದ್ಧಸೀಮಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಬದ್ಧಸೀಮಾ ಪನಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಕತಿವಿಧಾತಿ ಆಹ ‘‘ಗಾಮಸೀಮಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾತಿ ತಿವಿಧಾ’’ತಿ. ಪಾಳಿಯಂ (ಮಹಾವ. ೧೪೭) ‘‘ಅಸಮ್ಮತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಮಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಗಾಮಸೀಮಾ ಏವ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಖೇತ್ತಂ ಅರಞ್ಞನದೀಆದಯೋ ವಿಯ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಉದಕುಕ್ಖೇಪಾದೀನಂ, ಸಾ ಚ ಗಾಮಸೀಮಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ರಹಿತಟ್ಠಾನೇ ಸಯಮೇವ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಯಾ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಗಾಮಸೀಮಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಗಾಮಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಅರಞ್ಞಪಬ್ಬತಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಗಾಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಅನ್ತರಘರಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಸಕಲಸ್ಸ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಾ ಗಾಮಸೀಮಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಯೋ ಹಿ ಸೋ ಅನ್ತರಘರಖೇತ್ತಾದೀಸು ಅನೇಕೇಸು ಭೂಮಿಭಾಗೇಸು ‘‘ಗಾಮೋ’’ತಿ ಏಕತ್ತೇನ ಲೋಕಜನೇಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತೋ ಗಾಮವೋಹಾರೋ, ಸೋವ ಇಧ ‘‘ಗಾಮಸೀಮಾ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಗಾಮೋ ಏವ ಹಿ ಗಾಮಸೀಮಾ. ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಉಪರಿ ಅರಞ್ಞಂ ನದೀ ಸಮುದ್ದೋ ಜಾತಸ್ಸರೋತಿ, ಏವಂ ತೇಸು ತೇಸು ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೇಸು ಏಕತ್ತೇನ ಲೋಕಜನಪಞ್ಞತ್ತಾನಮೇವ ಅರಞ್ಞಾದೀನಂ ಅರಞ್ಞಸೀಮಾದಿಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಲೋಕೇ ಪನ ಗಾಮಸೀಮಾದಿವೋಹಾರೋ ಗಾಮಾದೀನಂ ಮರಿಯಾದಾಯಮೇವ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾದೀಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಸಾಸನೇ ಪನ ತೇ ಗಾಮಾದಯೋ ಇತರನಿವತ್ತಿಅತ್ಥೇನ ಸಯಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಮರಿಯಾದಾತಿ ಕತ್ವಾ ಗಾಮೋ ಏವ ಗಾಮಸೀಮಾ, ಅರಞ್ಞಮೇವ ಅರಞ್ಞಸೀಮಾ, ಸಮುದ್ದೋ ಏವ ಸಮುದ್ದಸೀಮಾತಿ ಸೀಮಾವೋಹಾರೇನ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಾಳಿಯಂ ನಿಗಮಸ್ಸ ವಾತಿ ಇದಂ ಗಾಮಸೀಮಪ್ಪಭೇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಗರಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವಾ’’ತಿ.

ಬಲಿಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಯಂ ಗಾಮೋ ಏತ್ತಕೋ ಕರೀಸಭಾಗೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ರಾಜಪಣ್ಣೇಸು ಆರೋಪಿತೇಸು ಭೂಮಿಭಾಗೇಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ತಳಾಕಮಾತಿಕಾಸುಸಾನಪಬ್ಬತಾದಿಕೇ ಪದೇಸೇ ಬಲಿಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಸೋಪಿ ಗಾಮಸೀಮಾ ಏವ. ರಾಜಾದೀಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭೂಮಿಭಾಗೋ ಹಿ ಸಬ್ಬೋವ ಠಪೇತ್ವಾ ನದೀಲೋಣಿಜಾತಸ್ಸರೇ ಗಾಮಸೀಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ರಾಜಾ ಕಸ್ಸಚಿ ದೇತೀ’’ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ತತ್ಥ ರಾಜಾ ಕಞ್ಚಿ ಪದೇಸಂ ಗಾಮನ್ತರೇನ ಯೋಜೇತಿ, ಸೋ ಪವಿಟ್ಠಗಾಮಸೀಮತಂ ಏವ ಭಜತಿ. ನದೀಜಾತಸ್ಸರೇ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ತಳಾಕಾದಿಭಾವಂ ವಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ಖೇತ್ತಾದಿಭಾವಂ ವಾ ಪಾಪಿತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಯೇ ಪನ ಗಾಮಾ ರಾಜಚೋರಾದಿಭಯಪೀಳಿತೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಛಡ್ಡಿತಾ ಚಿರಮ್ಪಿ ನಿಮ್ಮನುಸ್ಸಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಸಮನ್ತಾ ಪನ ಗಾಮಾ ಸನ್ತಿ, ತೇಪಿ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ಗಾಮಸೀಮಾವ. ತೇಸು ಹಿ ರಾಜಾನೋ ಸಮನ್ತಗಾಮವಾಸೀಹಿ ಕಸಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಕಸಿತಟ್ಠಾನಂ ಲಿಖಿತ್ವಾ ವಾ ಬಲಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಗಾಮೇನ ಏಕೀಭಾವಂ ಉಪನೇನ್ತಿ, ಯೇ ಪನ ಗಾಮಾ ರಾಜೂಹಿಪಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾ ಗಾಮಖೇತ್ತಾನನ್ತರಿಕಾ ಮಹಾಅರಞ್ಞೇನ ಏಕೀಭೂತಾ, ತೇ ಅಗಾಮಕಾರಞ್ಞಸೀಮತಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಪುರಿಮಾ ಗಾಮಸೀಮಾ ವಿನಸ್ಸತಿ, ರಾಜಾನೋ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞಾದಿಪದೇಸೇ ಮಹನ್ತಂ ಗಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕುಲಾನಿ ವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಾಸೀನಂ ಭೋಗಗಾಮಾತಿ ಸಮನ್ತಾ ಭೂತಗಾಮೇ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಪುರಾಣನಾಮಂ ಪನ ಪರಿಚ್ಛೇದಞ್ಚ ನ ವಿನಾಸೇನ್ತಿ, ತೇಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಗಾಮಸೀಮಾ ಏವ, ಏತ್ತಾವತಾ ಪುರಿಮಗಾಮಸೀಮತಂ ನ ವಿಜಹನ್ತಿ. ಸಾ ಚ ಇತರಾ ಚಾತಿಆದಿ ‘‘ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಏಕೂಪೋಸಥಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಪದಸ್ಸ (ಮಹಾವ. ೧೪೩) ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿವರಣಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಸಾ ಚ ರಾಜಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಅಭಿನವಾ, ಇತರಾ ಚ ಅಪರಿವತ್ತಾ ಪಕತಿಗಾಮಸೀಮಾ ಯಥಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಮೇತಾಪಿ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಾರಹತಾಸದಿಸೇನ ಬದ್ಧಸೀಮಾಸದಿಸಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಏಕೂಪೋಸಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಾಮಞ್ಞತೋ ‘‘ಬದ್ಧಸೀಮಾಸದಿಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಿಚೀವರಾವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಂ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಏವ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ತಂಸದಿಸತಾನಿವತ್ತನಮುಖೇನ ಉಪರಿಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ತಂಸದಿಸತಾಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸನನಯಸ್ಸ ಇಧೇವ ಪಸಙ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕೇವಲ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ವಿಞ್ಝಾಟವಿಸದಿಸೇ ಅರಞ್ಞೇತಿ ಯತ್ಥ ‘‘ಅಸುಕಗಾಮಸ್ಸ ಇದಂ ಖೇತ್ತ’’ನ್ತಿ ಗಾಮವೋಹಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ಚ ನೇವ ಕಸನ್ತಿ ನ ವಪನ್ತಿ, ತಾದಿಸೇ ಅರಞ್ಞೇ. ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾನಂ ಅಗಮನಪಥಾ ನಿಮ್ಮನುಸ್ಸಾವಾಸಾ ಸಮುದ್ದನ್ತರದೀಪಕಾಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ. ಯಂ ಯಞ್ಹಿ ಅಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಭೂತಂ ನದೀಸಮುದ್ದಜಾತಸ್ಸರವಿರಹಿತಪದೇಸಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅರಞ್ಞಸೀಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಾ ಚ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಂ ವಿನಾ ಸಯಮೇವ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾಸದಿಸಾ, ನದೀಆದಿಸೀಮಾಸು ವಿಯ ಸಬ್ಬಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನದೀಸಮುದ್ದಜಾತಸ್ಸರಾನಂ ತಾವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನೇವ ಬದ್ಧಸೀಮಾಸದಿಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸೀಮತಾ ಸಿದ್ಧಾ. ಅರಞ್ಞಸ್ಸ ಪನ ಸೀಮತಾ ಕಥನ್ತಿ? ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾನುಜಾನನಸುತ್ತಾದಿಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ಬಹೂ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯೋ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ತಾಸಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅನ್ತರಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸಮ್ಭೇದತ್ಥಂ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ಏವಮಿಧ ಅರಞ್ಞೇಪಿ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾ. ತಾಸಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅನ್ತರಾಪಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವಿಧಾನಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಅರಞ್ಞಸ್ಸಪಿ ಸಭಾವೇನೇವ ನದೀಆದೀನಂ ವಿಯ ಸೀಮಭಾವೋ ತತ್ಥ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಪರಿಹಾರತ್ಥಮೇವ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾವ ಸಿದ್ಧೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಸೀಮಾಯಮೇವ ಹಿ ಠಿತಾ ಸೀಮಟ್ಠಾನಂ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ಅಸೀಮಾಯಂ ಆಕಾಸೇ ಠಿತಾ ವಿಯ ಆಕಾಸಟ್ಠಾನಂ. ಏವಮೇವ ಹಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನದೀ ಅಸೀಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೧೪೭) ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಬದ್ಧಸೀಮಾನಮ್ಪಿ ನದೀಸಮುದ್ದಜಾತಸ್ಸರಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನೇವ ಸೀಮಭಾವೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೪೭) ವುತ್ತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಅಥಸ್ಸ ಠಿತೋಕಾಸತೋತಿ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಠಿತೋಕಾಸತೋ. ಸಚೇಪಿ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಸ್ಸ ಠಿತೋಕಾಸಸ್ಸ ಬಾಹಿರನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ಸೀಮಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ತಾಯ ಸಹ ಸಯಮೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯತ್ಥ ಪನ ಖುದ್ದಕೇ ಅರಞ್ಞೇ ಮಹನ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣತಾಯ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಸಙ್ಕಾಭಾವೇನ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಪೇಕ್ಖಾ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಕೇವಲಾರಞ್ಞಸೀಮಾಯಮೇವ, ತತ್ಥ ಸಙ್ಘೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ನದೀಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಕ್ಖತಿ ಹಿ ‘‘ಸಚೇ ನದೀ ನಾತಿದೀಘಾ ಹೋತಿ, ಪಭವತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಮುಖದ್ವಾರಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಙ್ಘೋ ನಿಸೀದತಿ, ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿ (ವಿ. ಸಙ್ಗ. ಅಟ್ಠ. ೧೬೭), ಇಮಿನಾ ಏವ ಚ ವಚನೇನ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ಸೀಮಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಸತಿ ಏವ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನಾಸತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಮನ್ತಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಮಿನಿತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದಕರಣೇನೇವ ಸೀಮಾ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ನ ಸಯಮೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಹಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದಕರಣಪ್ಪಕಾರೇನ ಸೀಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಅಬದ್ಧಸೀಮಾವ ನ ಸಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಿರಿಯಾಪಕಾರಸಿದ್ಧಿತೋ. ಅಪಿಚ ವಡ್ಢಕಿಹತ್ಥಾನಂ ಪಕತಿಹತ್ಥಾನಞ್ಚ ಲೋಕೇ ಅನೇಕವಿಧತ್ತಾ, ವಿನಯೇ ‘‘ಈದಿಸಂ ಹತ್ಥಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ‘‘ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಮಿನಿತೇ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತೇನ ನು ಖೋ ಹತ್ಥೇನ ಮಿನಿತಂ, ನ ನು ಖೋ’’ತಿ ಸೀಮಾಯ ವಿಪತ್ತಿಸಙ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಮಿನನ್ತೇಹಿ ಚ ಅನುಮತ್ತಮ್ಪಿ ಊನಮಧಿಕಮಕತ್ವಾ ಮಿನಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ವಿಪತ್ತಿ ಏವ ಸಿಯಾ, ಪರಿಸವಸೇನ ಚಾಯಂ ವಡ್ಢಮಾನಾ ತೇಸಂ ಮಿನನೇನ ವಡ್ಢತಿ, ಹಾಯತಿ ವಾ. ಸಙ್ಘೇ ಚ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಗತೇ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಯೋಗೇನ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಸೀಮಾ ತೇಸಂ ಪಯೋಗೇನ ವಿಗಚ್ಛತಿ ನ ವಿಗಚ್ಛತಿ ಚ, ಕಥಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ವಿಯ ಯಾವ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನಾ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಠಿತಿಯಾ ಚ ಪುರಾಣವಿಹಾರೇಸು ವಿಯ ಸಕಲೇಪಿ ವಿಸುಂ ಅರಞ್ಞೇ ಕತಸೀಮಾ ಸಮ್ಭೇದಸಙ್ಕಾ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಸೀಮಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಏವ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಬ್ಬಿಗಮೇನ ವಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯಮ್ಪಿ ನದೀಆದೀಸುಪಿ.

ತತ್ಥಾಪಿ ಹಿ ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಥಾ ಸಬ್ಬಥಾಮೇನ ಖಿಪನಂ, ಉಭಯತ್ಥಪಿ ಚ ಯಸ್ಸಂ ದಿಸಾಯಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸ್ಸ, ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ವಾ ಓಕಾಸೋ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಕಥಂ ಮಿನನಂ, ಖಿಪನಂ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾದೀಸು ಪವಿಸನತೋ ಅಖೇತ್ತೇ ಸೀಮಾ ಪವಿಟ್ಠಾ ಕಿನ್ನಾಮ ಸೀಮಾ ನ ವಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಅಪೇಕ್ಖಾಯ ಸೀಮುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಪನ ಯತೋ ಪಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾ ಸಯಮೇವ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಜಾಯನ್ತಿ. ಯತೋ ಪನ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಖೇತ್ತಪ್ಪಮಾಣೇನೇವ ಜಾಯನ್ತಿ, ನ ಬಹಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಬ್ಭನ್ತರಮಿನನಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ವಾಲುಕಾದಿಖಿಪನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ದಸ್ಸನಂ, ತಂ ಸಯಂಜಾತಸೀಮಾನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ಕತಂ ಗಾಮೂಪಚಾರಘರೂಪಚಾರಜಾನನತ್ಥಂ ಲೇಡ್ಡುಸುಪ್ಪಾದಿಖಿಪನವಿಧಾನದಸ್ಸನಂ ವಿಯ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಸೀಮಂ ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನತಿ, ಉದಕುಕ್ಖೇಪಂ ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಕತೇಪಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಯಾಥಾವತೋ ಞಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತೇನ ಪುಥುಲತೋ ಞತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ತಿಟ್ಠನ್ತೇಹಿ ನಿರಾಸಙ್ಕಟ್ಠಾನೇ ಠಾತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಂ ಬಹಿ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಅತಿದೂರೇ ನಿರಾಸಙ್ಕಟ್ಠಾನೇ ಪೇಸೇತಬ್ಬಂ.

ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಸೀಮಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಮಗ್ಗಗಮನನಹಾನಾದಿಅತ್ಥೇಹಿ ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ನದೀಆದೀಸು ವಾ ಪವಿಟ್ಠೇ ತಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾ ಸಯಮೇವ ಪಭಾ ವಿಯ ಪದೀಪಸ್ಸ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾದೀಸು ತಸ್ಮಿಂ ಓತಿಣ್ಣಮತ್ತೇ ವಿಗಚ್ಛತಿ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಾನಂ ವಿಸುಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಸೀಮಾದ್ವಯಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಞ್ಚ ಠಪೇತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ಸೀಮಾಪರಿಯನ್ತೇ ಹಿ ಕೇನಚಿ ಕಮ್ಮೇನ ಪೇಸಿತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಮನ್ತಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಸೀಮಾ ಇತರೇಸಂ ಸೀಮಾಯ ಫುಸಿತ್ವಾ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಸೋ ಮಾ ಹೋತೂತಿ ವಾ, ಇತರಥಾ ಹತ್ಥಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಾಯಪೇತ್ಥ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ಅನುಜಾನಿತಬ್ಬತೋ. ಅಪಿಚ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ಠಿತಸ್ಸ ಉಭಯತ್ಥ ಕಮ್ಮಕೋಪವಚನತೋಪಿ ಚೇತಂ ಸಿಜ್ಝತಿ ತಮ್ಪಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಸಞ್ಜಾತಾಯ ಸೀಮಾಯ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸೀಮಾನಂ, ಏಕಾಯ ಏವ ವಾ ಸಙ್ಕರತೋ. ಇತರಥಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಕೋಪವಚನಂ ನ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘ಪರಿಚ್ಛೇದಬ್ಭನ್ತರೇ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋಪಿ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಬಹಿ ಅಞ್ಞಂ ತತ್ತಕಂಯೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀ’ತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಅಗಾಮಕಾರಞ್ಞೇ ಠಿತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಕರಣಿಚ್ಛಾವಿರಹಿತಸ್ಸಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತೋ, ಸೋ ಚ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಸೀಮಾ, ಏವಂ ಅಪೇಕ್ಖಂ ವಿನಾ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ‘ಅಯಂ ಸೀಮಾ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸಪರಿಹಾರಮ್ಪಿ ಲಭತೀ’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೪೭) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮಕರಣಿಚ್ಛಂ ವಿನಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಮುಪ್ಪತ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಪದೀಪಪಭಾ ವಿಯ ಸಬ್ಬಪುಗ್ಗಲಾನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸೀಮಾಸಮ್ಭವೇನ ಸಙ್ಘೇ, ಗಣೇ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇ ತತ್ಥ ಠಿತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮನ್ತಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಅನೇಕಸೀಮಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಙ್ಕರದೋಸಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಪರಿಸವಸೇನ ಚಸ್ಸಾ ವಡ್ಢಿ ಹಾನಿ ಚ ಸಮ್ಭವತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಾನಂ ಅಭಿನವಸೀಮನ್ತರುಪ್ಪತ್ತಿ ಏವ, ಗತಾನಂ ಸಮನ್ತಾ ಠಿತಸೀಮಾವಿನಾಸೋ ಚ ಭವೇಯ್ಯ.

ಪಾಳಿಯಂ (ಮಹಾವ. ೧೪೭) ಪನ ‘‘ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ, ಅಯಂ ತತ್ಥ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಏಕಾ ಏವ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಾ ಚ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ನ ಚೇಸಾ ಸೀಮಾ ಸಭಾವೇನ, ಕಾರಣಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ವಾ ಪಭಾ ವಿಯ ಪದೀಪಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕಿನ್ತು ಭಗವತೋ ಅನುಜಾನನೇನೇವ. ಭಗವಾ ಚ ಇಮಾ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಪರಿಹಾರೇನ ಕಮ್ಮಕರಣಸುಖತ್ಥಮೇವ ಅನುಞ್ಞಾಸೀತಿ ಕಥಂ ನಹಾನಾದಿಕಿಚ್ಚೇನ ಪವಿಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಸಮನ್ತಾ ತಾಸಂ ಸೀಮಾನಂ ಸಮುಪ್ಪತ್ತಿ ಪಯೋಜನಾಭಾವಾ, ಪಯೋಜನೇ ಚ ಏಕಂ ಏವ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಕಥಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಭಿಕ್ಖುಗಣನಾಯ ಅನೇಕಸೀಮಾಸಮುಪ್ಪತ್ತಿ. ‘‘ಏಕಸೀಮಾಯ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಾ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೀಮಾನಂ ಅನ್ತರಾ ತತ್ತಕಪರಿಚ್ಛೇದೇನೇವ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಠಪನವಚನಂ, ತತ್ಥ ಠಿತಾನಂ ಕಮ್ಮಕೋಪವಚನಞ್ಚ, ತಮ್ಪಿ ಇಮಾಸಂ ಸೀಮಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ದುಬ್ಬೋಧತಾಯ ಸೀಮಾಯ ಸಮ್ಭೇದಸಙ್ಕಂ ಕಮ್ಮಕೋಪಸಙ್ಕಞ್ಚ ದೂರತೋ ಪರಿಹರಿತುಂ ವುತ್ತಂ.

ಯೋ ಚ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ದಸ್ಸಿತೋ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಸೋ ಸೀಮಾ ಏವ ನ ಹೋತಿ, ಖೇತ್ತತಳಾಕಾದಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವಿಯ ಅಯಮೇತ್ಥ ಏಕೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋವ. ತತ್ಥ ಚ ಬಹೂಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಏಕತೋ ಠಿತೇಸು ತೇಸಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಅತ್ತನೋ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದಬ್ಭನ್ತರೇ ಏವ ಚೀವರಂ ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ನ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತತೋ. ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಪರಿಯೋಸಾನೇ ಠಪಿತಚೀವರಂ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತಸ್ಸ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರತೋ ಬಹಿ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಸಿಯಾ. ಸೀಮಾ ಪನ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತತೋವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸಪರಿಹಾರೋಪೇತ್ಥ ಅಜ್ಝೋಕಾಸಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ವುತ್ತೋ, ನ ಪನ ಯಾವ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾವೋಹಾರೋ ವಿಯ. ಮಹಾಸೀಮಾಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಗಾಮಗಾಮೂಪಚಾರೇಸು ಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ಇಧಾಪಿ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತಸ್ಸ ಸೀಮಾಪರಿಯನ್ತೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತಸೀಮಾಪೇಕ್ಖಾವಸೇನೇವ ತಾಸಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ತಬ್ಬಿಗಮೇನ ವಿನಾಸೋ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಪಕಾರೋ ಇತೋ ಯುತ್ತತರೋ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೋ.

ಇಧ ಪನ ‘‘ಅರಞ್ಞೇ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಾಳಿಯಂ (ಮಹಾವ. ೧೪೭), ‘‘ವಿಞ್ಝಾಟವಿಸದಿಸೇ ಅರಞ್ಞೇ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೪೭) ರುಕ್ಖಾದಿನಿರನ್ತರೇಪಿ ಅರಞ್ಞೇ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ವಿಹಿತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಾಯ ಅರಞ್ಞಸೀಮಾಯ ಸಹ ಏತಿಸ್ಸಾ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೇ ದೋಸಾಭಾವೋ, ಪಗೇವ ಅಗಾಮಕೇ ರುಕ್ಖೇತಿ ನಿಸ್ಸಿತೇಪಿ ಪದೇಸೇ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸಸ್ಸ ರುಕ್ಖಪರಿಹಾರಂ ವಿನಾವ ಅಜ್ಝೋಕಾಸಪರಿಹಾರೋ ಚ ಅನುಮತೋತಿ ಸಿದ್ಧೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಉಪಚಾರತ್ಥಾಯಾತಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕತ್ಥಾಯ. ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರತೋ ಅಧಿಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ಊನಕಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತಿ ಏವ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ದುಬ್ಬಿಜಾನತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಂ ವಿನಾ ಏಕೇನಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಬಹಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೇನ ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ದೂರೇ ಏವ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಇತರಥಾ ಕಮ್ಮಕೋಪಸಙ್ಕರತೋ. ಉದಕುಕ್ಖೇಪೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಊನಕಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ವಿ. ಸಙ್ಗ.ಅಟ್ಠ. ೧೬೭). ಇದಞ್ಚೇತ್ಥ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾವಿಧಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾನುಜಾನನಸುತ್ತಾನುಲೋಮತೋ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಭಗವತಾ ನಿದಾನವಸೇನ ಏಕಗಾಮನಿಸ್ಸಿತಾನಂ ಏಕಸಭಾಗಾನಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾನಮೇವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮ್ಭೇದಅಜ್ಝೋತ್ಥರಣದೋಸಪರಿಹಾರಾಯ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ತಥಾಪಿ ತದನುಲೋಮತೋ ಏಕಂ ಅರಞ್ಞಸೀಮಂ ನದೀಆದಿಸೀಮಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಿತಾನಂ ಏಕಸಭಾಗಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾನಮ್ಪಿ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾನಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮ್ಭೇದಜ್ಝೋತ್ಥರಣಂ, ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ ವಿನಾ ಅಬ್ಯವಧಾನೇನ ಠಾನಞ್ಚ ಭಗವತಾ ಅನಭಿಮತಮೇವಾತಿ ಞತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ಇಧಾಪಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾವಿಧಾನಮಕಂಸು. ವಿಸಭಾಗಸೀಮಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ಏಕಸೀಮಾನಿಸ್ಸಿತತ್ತಂ ಏಕಸಭಾಗತ್ತಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮೇ ಸತಿ ಏವ ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ ವಿನಾ ಠಾನಂ ಸಮ್ಭೇದಾಯ ಹೋತಿ, ನಾಸತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸೀಮನ್ತರಿಕವಿಧಾನಸಾಮತ್ಥಿಯೇನೇವ ಚೇತಾಸಂ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೋಪಿ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ವಿಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ನಯತೋ ದಸ್ಸಿತೋವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೧೬೭. ಸಭಾವೇನೇವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಗಾಮಸೀಮಾ ವಿಯ ಅಬದ್ಧಸೀಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಬ್ಬಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಏಕೂಪೋಸಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯೇನ ಕೇನಚೀತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸೂಕರಾದಿನಾ ಸತ್ತೇನ. ಮಹೋಘೇನ ಪನ ಉಣ್ಣತಟ್ಠಾನತೋ ನಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಪತನ್ತೇನ ಖತೋ ಖುದ್ದಕೋ ವಾ ಮಹನ್ತೋ ವಾ ಲಕ್ಖಣಯುತ್ತೋ ‘‘ಜಾತಸ್ಸರೋ’’ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ಏತ್ಥಪಿ ಖುದ್ದಕೇ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಸಮುದ್ದೇ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಸೋಧೇತುಂ ದುಕ್ಕರತ್ತಾ. ಪುನ ತತ್ಥಾತಿ ಲೋಕವೋಹಾರಸಿದ್ಧೀಸು ಏವ ತಾಸು ನದೀಆದೀಸು ತೀಸು ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಸು ಪುನ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ಸಾಸನವೋಹಾರಸಿದ್ಧಾಯ ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಾಳಿಯಂ (ಮಹಾವ. ೧೪೭) ‘‘ಯಂ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸು ಉದಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖಿಪೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಉದಕುಕ್ಖೇಪೋ, ಉದಕಸ್ಸ ಪತನೋಕಾಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಾ, ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧವಸೇನ ಅತ್ಥೋ – ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮನ್ತಾ ಯಾವ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಉದಕುಕ್ಖೇಪೋ ಉದಕಸ್ಸ ಪತನಟ್ಠಾನಂ, ತಾವ ಯಂ ತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ, ಅಯಂ ತತ್ಥ ನದೀಆದೀಸು ಅಪರಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾತಿ.

ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋತಿ ತಸ್ಸ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸ ಠಾನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತಸ್ಸೇವ ಅನ್ತೋ, ತತೋ ಬಹಿಪಿ, ‘‘ಏಕಸ್ಸ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಠಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ದುಬ್ಬಿಜಾನತೋ ಕಮ್ಮಕೋಪಸಙ್ಕಾ ಹೋತೀತಿ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಪರಿಚ್ಛೇದಬ್ಭನ್ತರೇ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋಪಿ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಬಹಿ ಅಞ್ಞಂ ತತ್ತಕಂಯೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತಿ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೪೭) ‘‘ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಬಹಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತೋ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕೋಪೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾವಚನಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಉಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿಆದಿ ಬಹು ಪಪಞ್ಚಿತಂ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ ಇಧ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾವಚನಸ್ಸ ನಯತೋ ಸಂಸನ್ದನತೋ ಸಙ್ಘಟನತೋ. ತಥಾ ಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಪಅಚ್ಛೇದಾನಮನ್ತರಾ ವಿದತ್ಥಿಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ ಅಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಉದಕುಕ್ಖೇಪೋ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ಠಪೇತಬ್ಬೋ, ‘‘ತತೋ ಅಧಿಕಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ, ಊನಕಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಇಧೇವ ವುತ್ತೇನ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ಸೀಮನ್ತರಿಕೋಪಚಾರೇ ಉದಕುಕ್ಖೇಪತೋ ಊನಕೇ ಠಪಿತೇ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದತೋ ಕಮ್ಮಕೋಪೋಪಿ ವುತ್ತೋ ಏವ. ಯದಗ್ಗೇನ ಚ ಏವಂ ವುತ್ತೋ, ತದಗ್ಗೇನ ಚ ತತ್ಥ ಏಕಭಿಕ್ಖುನೋ ಪವೇಸೇಪಿ ಸತಿ ತಸ್ಸ ಸೀಮಟ್ಠಭಾವತೋ ಕಮ್ಮಕೋಪೋ ವುತ್ತೋ ಏವ ಹೋತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಊನಕಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಕಥನಞ್ಚೇತಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ದುಬ್ಬಿಜಾನನ್ತೇನಪಿ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಸಙ್ಕಾಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾನಮನ್ತರಾ ತತ್ತಕಪರಿಚ್ಛೇದೇನೇವ ಸೀಮನ್ತರಿಕವಿಧಾನವಚನತೋಪಿ ಏತಾಸಂ ದುಬ್ಬಿಜಾನಪರಿಚ್ಛೇದತಾ, ತತ್ಥ ಚ ಠಿತಾನಂ ಕಮ್ಮಕೋಪಸಙ್ಕಾ ಸಿಜ್ಝತಿ. ಕಮ್ಮಕೋಪಸಙ್ಕಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಆಚರಿಯಾ ದೂರತೋ ಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ‘‘ಕಮ್ಮಕೋಪಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾವ ಠಪೇಸುನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೪೭) ಪನ – ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಯಾತಿ ಬದ್ಧಸೀಮಾವಸೇನ ಅಕತಪರಿಚ್ಛೇದಾಯ. ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಖಣಿತ್ವಾ ಅಕತೋತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನೇನಪಿ ಖಣಿತ್ವಾ ಅಕತೋ. ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಬಹಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತೋ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕೋಪೇತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಪರಿಚ್ಛೇದಬ್ಭನ್ತರೇ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋಪಿ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಬಹಿ ಅಞ್ಞಂ ತತ್ತಕಂಯೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತಿ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಂ ತತ್ತಕಂಯೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀತಿ ಇದಂ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಯದಿ ಚೇತಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಾನಂ ವಿಸುಂ ಉಪೋಸಥಾದಿಕಮ್ಮಕರಣಾಧಿಕಾರೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪತೋ ಬಹಿ ಅಞ್ಞಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಾದಿಕರಣತ್ಥಂ ಠಿತೋ ಸಙ್ಘೋ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಸಮ್ಭವತೋ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ಏವಮ್ಪಿ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಟೀ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ತತ್ತಕಂಯೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದನ್ತಿ ದುತಿಯಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೋಪಿ ಕೋಪೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅತ್ತನೋ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯ ಪರೇಸಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟತ್ತಾ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕೋಪೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಇದಂ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಚ ಇಮಿನಾವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಾಸುಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ. ತೇನೇವ ಹಿ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಚ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ಅಞ್ಞೋ ಉದಕುಕ್ಖೇಪೋ ಸೀಮನ್ತರಿಕತ್ಥಾಯ ಠಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞೇ ಪನೇತ್ಥ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಙ್ಘೋ ನಿಸೀದತೀತಿ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ. ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೋಪಿ ನದೀಪದೇಸೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಮನ್ತತೋ ನದಿಯಾ ಅಭಾವಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಪ್ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ. ಉದಕುಕ್ಖೇಪಪ್ಪಮಾಣಾ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತರಾ ಹೋತಿ, ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಸಙ್ಕಾ ಚ ನ ಸಿಯಾತಿ ಸಾಮೀಚಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಉದಕುಕ್ಖೇಪೋ ಸೀಮನ್ತರಿಕತ್ಥಾಯ ಠಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ತಕೇನ ಪನ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದೋ ನ ಹೋತಿ, ತತ್ತಕಂ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ತೇನೇವಾಹು ಪೋರಾಣಾ ‘‘ಯತ್ತಕೇನ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದೋ ನ ಹೋತಿ, ತತ್ತಕಮ್ಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಊನಕಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯ ಪರಿಸವಸೇನ ವಡ್ಢನತೋ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಸಙ್ಕಾ ಸಿಯಾತಿ ತನ್ನಿವಾರಣತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಮ್ಪಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೧೪೭) – ಯಂ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಾತಿ ಪನ ಏತಿಸ್ಸಾ ನದಿಯಾ ಚತುವಗ್ಗಾದೀನಂ ಸಙ್ಘಾನಂ ವಿಸುಂ ಚತುವಗ್ಗಕರಣೀಯಾದಿಕಮ್ಮಕರಣಕಾಲೇ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸಾವಿಪ್ಪವಾಸಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಮ್ಪಿ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನಂ ವಿಯಾತಿ ಆಚರಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವೇಪಿ ಅನ್ತೋನದಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ನಾವಾಗತೋ ಚೇ, ನಾವಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ, ಸತ್ಥಗತೋ ಚೇ, ಸತ್ಥೇ ವುತ್ತನಯೇನ. ಸೋ ಚೇ ಅತಿರೇಕಚಾತುಮಾಸನಿವುತ್ಥೋ ಚೇ, ಗಾಮೇ ವುತ್ತನಯೇನ ತಿಚೀವರಾವಿಪ್ಪವಾಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥಾಪಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ – ಸಚೇ ಸತ್ಥೋ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಹೋತಿ, ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಏಕೇ. ಸತ್ಥೋವ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ. ಸಚೇ ಪನೇತ್ಥ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಕೇಚಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪೋಸಥಂ, ಕೇಚಿ ಗಣುಪೋಸಥಂ, ಕೇಚಿ ಸಙ್ಘುಪೋಸಥನ್ತಿ ವತ್ತುಕಾಮತಾಯ ‘‘ಬಹೂ ಸಙ್ಘಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಊನಕಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಸಮ್ಭವತೋತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ. ಠಪೇನ್ತೇ ಹಿ ಊನಕಂ ನ ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ‘‘ಅಟ್ಠಪೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಏವಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತನ್ತಿ ಸೀಮಂ. ಸೀಘಮೇವ ಅತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಇಮಿನಾ ತಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಏವ ಪರಿವತ್ತಮಾನಾಯ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತದತ್ಥಮೇವ ಹಿ ವಾಲಿಕಾದೀಹಿ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನಂ, ಇತರಥಾ ಬಹಿ ಪರಿವತ್ತಾ ನು ಖೋ, ನೋ ವಾತಿ ಕಮ್ಮಕೋಪಸಙ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ. ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಅನುಸ್ಸಾವನಾತಿ ಕೇವಲಾಯ ನದೀಸೀಮಾಯ ಅನುಸ್ಸಾವನಾ. ಅನ್ತೋನದಿಯಂ ಜಾತರುಕ್ಖೇ ವಾತಿ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಬಹಿ ಠಿತೇ ರುಕ್ಖೇ ವಾ. ಬಹಿನದೀತೀರಮೇವ ಹಿ ವಿಸಭಾಗಸೀಮತ್ತಾ ಅಬನ್ಧಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ, ನ ಅನ್ತೋನದೀ ನಿಸ್ಸಯತ್ತೇನ ಸಭಾಗತ್ತಾ. ತೇನೇವ ‘‘ಬಹಿನದೀತೀರೇ ವಿಹಾರಸೀಮಾಯ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತೀರಮೇವ ಅಬನ್ಧಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನತ್ತೇನ ದಸ್ಸಿತಂ, ನ ಪನ ನದೀ. ಜಾತರುಕ್ಖೇಪಿ ಠಿತೇಹೀತಿ ಇದಂ ಅನ್ತೋಉದಕುಕ್ಖೇಪಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಬಹಿಉದಕುಕ್ಖೇಪೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ರುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಅನ್ತೋಉದಕುಕ್ಖೇಪಟ್ಠಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ. ಸೀಮಂ ವಾ ಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ವಿಹಾರೇ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಗಾಮಸೀಮಞ್ಚ ತತ್ಥ ಠಿತಭಿಕ್ಖೂನಂ ಹತ್ಥಪಾಸಾನಯನಬಹಿಸೀಮಕರಣವಸೇನೇವ ಸೋಧೇತ್ವಾ. ಯಥಾ ಚ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ, ಏವಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ವಾ ಗಾಮಸೀಮಾಯಂ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿಪಿ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಟ್ಠೇ ಸೋಧೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಏತೇನೇವ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಅರಞ್ಞಸೀಮಾಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯ, ಇಮಾಯ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ತಾಸಂ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸೋಪಿ ನಯತೋ ದಸ್ಸಿತೋವ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ಬದ್ಧಸೀಮಗಾಮಸೀಮಾಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ, ಏತಾಸಞ್ಚ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸೋ ಞಾತಬ್ಬೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನೇತಂ ಸಬ್ಬಂ ವುತ್ತನಯತೋವ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾಸನ್ನಾನಮೇವೇತ್ಥ ದಸ್ಸಿತಂ.

ತತ್ರಿದಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮತೋ ನಯಗ್ಗಹಣಮುಖಂ – ಯಥಾ ಹಿ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ಸಮ್ಮತಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ವಿಪತ್ತಿಸೀಮಾ ಹೋತೀತಿ ತಾಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ನದೀಆದೀಸು ಸಮ್ಮತಾಪಿ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ವಿಪತ್ತಿಸೀಮಾವ ಹೋತೀತಿ ತಾಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಸ್ಸಾ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ಗಾಮನದೀಆದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ, ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯ ಚ ಅರಞ್ಞಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸನವಟ್ಟನಕಭಾವೋ ಞಾತಬ್ಬೋ, ಏವಮೇತಾ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಬದ್ಧಸೀಮಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಞ್ಚೇವ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಯವಿರಹಿತಾಹಿ ಇತರೀತರಾಸಂ ನಿಸ್ಸಯಸೀಮಾಹಿ ಚ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸತಿ ಸಮ್ಭೇದದೋಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮನಯೋ ಞಾತಬ್ಬೋವ.

ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪನ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಗಾಮಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾದೀನಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಸ್ಸ ಸಮ್ಭೇದಜ್ಝೋತ್ಥರಣಸ್ಸ ಅನುಲೋಮನತೋ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೋಪಿ ಅನುಞ್ಞಾತೋವ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಏವಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಬದ್ಧಸೀಮಾದೀನಂ ಅನ್ತರಾ ಕಸ್ಮಾ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ನ ವಿಹಿತಾತಿ? ನಿಸ್ಸಯಭೇದಸಭಾವಭೇದೇಹಿ ಸಯಮೇವ ಭಿನ್ನತ್ತಾ. ಏಕನಿಸ್ಸಯಏಕಸಭಾವಾನಮೇವ ಹಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ವಿನಾಸಂ ಕರೋತೀತಿ ವುತ್ತೋವಾಯಮತ್ಥೋ. ಏತೇನೇವ ನದೀನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಬದ್ಧಾಯ ಸೀಮಾಯ ಸಙ್ಘೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇ ನದಿಯಮ್ಪಿ ಯಾವ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಾಯ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ಯಾ ಪನೇತಾ ಲೋಕವೋಹಾರಸಿದ್ಧಾ ಗಾಮಾರಞ್ಞನದೀಸಮುದ್ದಜಾತಸ್ಸರಸೀಮಾ ಪಞ್ಚ, ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೇಪಿ ಸಮ್ಭೇದದೋಸಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ ತಥಾ ಲೋಕವೋಹಾರಾಭಾವತೋ. ನ ಹಿ ಗಾಮಾದಯೋ ಗಾಮನ್ತರಾದೀಹಿ ನದೀಆದೀಹಿ ಚ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧಮತ್ತೇನ ಸಮ್ಭಿನ್ನಾತಿ ಲೋಕೇ ವೋಹರನ್ತಿ. ಲೋಕವೋಹಾರಸಿದ್ಧಾನಞ್ಚ ಲೋಕವೋಹಾರತೋವ ಸಮ್ಭೇದೋ ವಾ ಅಸಮ್ಭೇದೋ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ. ತೇನೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ತಾಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಸಮ್ಭೇದನಯೋ ನ ದಸ್ಸಿತೋ, ಸಾಸನವೋಹಾರಸಿದ್ಧೋ ಏವ ದಸ್ಸಿತೋತಿ.

ಏತ್ಥ ಪನ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ತಾವ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಪಥವೀಸನ್ಧಾರಕಂ ಉದಕಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಮಾ ಗತಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಧೋಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಸಬ್ಬಥಾ ದಸ್ಸಿತೋ, ಗಾಮಸೀಮಾದೀನಂ ಪನ ನ ದಸ್ಸಿತೋ. ಕಥಮಯಂ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ? ಕೇಚಿ ತಾವೇತ್ಥ ‘‘ಗಾಮಸೀಮಾದಯೋಪಿ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ವಿಯ ಪಥವೀಸನ್ಧಾರಕಂ ಉದಕಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಕೇಚಿ ಪನ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ನದೀಸಮುದ್ದಜಾತಸ್ಸರಸೀಮಾ, ತಾವ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾ ಚ ಪಥವಿಯಾ ಉಪರಿತಲೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉದಕೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಣಪ್ಪದೇಸೇ ಏವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ನ ತತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಉದಕಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಣಾಭಾವಾ. ಸಚೇ ಪನ ಉದಕೋಘಾದಿನಾ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪಿ ನಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ನದೀಸೀಮಾದಯೋವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ತತೋ ಹೇಟ್ಠಾ. ತಸ್ಮಾ ನದೀಆದೀನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಬಹಿತೀರಮುಖೇನ ಉಮಙ್ಗೇನ, ಇದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಪವಿಟ್ಠೋ ಭಿಕ್ಖು ನದಿಯಂ ಠಿತಾನಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕೋಪೇತಿ, ಸೋ ಪನ ಆಸನ್ನಗಾಮೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ಉಭಿನ್ನಂ ತೀರಗಾಮಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಉಭಯಗಾಮಟ್ಠಾನಂ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತಿ. ಸಚೇ ಪನ ತೀರಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ, ಅಗಾಮಕಾರಞ್ಞಮೇವ. ತತ್ಥ ಪನ ತೀರದ್ವಯೇಪಿ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಂ ವಿನಾ ಕೇವಲಾಯ ಖುದ್ದಕಾರಞ್ಞಸೀಮಾಯಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತಿ. ಸಚೇ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ಕರೋನ್ತಿ, ತದಾ ಯದಿ ತೇಸಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಏತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸಸ್ಸ ಪರತೋ ಏಕಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ನ ಕಮ್ಮಕೋಪೋ. ನೋ ಚೇ, ಕಮ್ಮಕೋಪೋ. ಗಾಮಸೀಮಾಯಂ ಪನ ಅನ್ತೋಉಮಙ್ಗೇ ವಾ ಬಿಲೇ ವಾ ಖಣಿತ್ವಾ ವಾ ಯತ್ಥ ಪವಿಸಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಯತ್ಥ ವಾ ಸುವಣ್ಣಮಣಿಆದಿಂ ಖಣಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ವಾ ಸಮ್ಭಾವನಾ ಹೋತಿ, ತತ್ತಕಂ ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಗಾಮಸೀಮಾ, ತತ್ಥ ಇದ್ಧಿಯಾ ಅನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತಿ. ಯತ್ಥ ಪನ ಪಕತಿಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪವೇಸಸಮ್ಭಾವನಾಪಿ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಯಾವ ಪಥವೀಸನ್ಧಾರಕಉದಕಾ ಅರಞ್ಞಸೀಮಾವ, ನ ಗಾಮಸೀಮಾ. ಅರಞ್ಞಸೀಮಾಯಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥಪಿ ಹಿ ಯತ್ತಕೇ ಪದೇಸೇ ಪವೇಸಸಮ್ಭಾವನಾ, ತತ್ತಕಮೇವ ಉಪರಿತಲೇ ಅರಞ್ಞಸೀಮಾ ಪವತ್ತತಿ. ತತೋ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ನ ಅರಞ್ಞಸೀಮಾ ತತ್ಥ ಉಪರಿತಲೇನ ಸಹ ಏಕಾರಞ್ಞವೋಹಾರಾಭಾವತೋ. ನ ಹಿ ತತ್ಥ ಪವಿಟ್ಠಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಟ್ಠೋತಿ ವೋಹರನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ರಟ್ಠೋ ಉಪರಿ ಅರಞ್ಞಟ್ಠಾನಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕೋಪೇತಿ ಉಮಙ್ಗನದಿಯಂ ಠಿತೋ ವಿಯ ಉಪರಿನದಿಯಂ ಠಿತಾನಂ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಚಕ್ಕವಾಳೇ ಗಾಮನದೀಸಮುದ್ದಜಾತಸ್ಸರೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ತದವಸೇಸಂ ಅಮನುಸ್ಸಾವಾಸಂ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಅರಞ್ಞಮೇವ. ‘ಗಾಮಾ ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ವಾ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಹಿ ನದೀಸಮುದ್ದಜಾತಸ್ಸರಾದಿಪಿ ಅರಞ್ಞಮೇವ. ಇಧ ಪನ ನದೀಆದೀನಂ ವಿಸುಂ ಸೀಮಾಭಾವೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ತದವಸೇಸಮೇವ ಅರಞ್ಞಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಚ ಯತ್ತಕೇ ಪದೇಸೇ ಏಕಂ ಅರಞ್ಞನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ, ಅಯಮೇಕಾ ಅರಞ್ಞಸೀಮಾ. ಇನ್ದಪುರಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಂ ಏಕಾರಞ್ಞಸೀಮಾ, ತಥಾ ಅಸುರಯಕ್ಖಪುರಾದಿ. ಆಕಾಸಟ್ಠದೇವಬ್ರಹ್ಮವಿಮಾನಾನಿ ಪನ ಸಮನ್ತಾ ಆಕಾಸಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಅರಞ್ಞಸೀಮಾ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ಪಬ್ಬತದೀಪಕಾ ವಿಯ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯಂ, ಅರಞ್ಞಸೀಮಾಯಮೇವ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಧಾಪಿ ಉಪರಿಅರಞ್ಞತಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಹೇಟ್ಠಾಪಥವಿಯಾ ಏಕಾರಞ್ಞವೋಹಾರಾಭಾವಾ ವಿಸುಂ ಅರಞ್ಞಸೀಮಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ಗಾಮನದೀಆದಿಸೀಮಾಕಥಾಯ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೮) ‘ಇದ್ಧಿಮಾ ಭಿಕ್ಖು ಹೇಟ್ಠಾಪಥವಿತಲೇ ಠಿತೋ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀ’ತಿ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ದಸ್ಸಿತನಯೋ ನ ದಸ್ಸಿತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಇದಞ್ಚೇತಾಸಂ ಗಾಮಸೀಮಾದೀನಂ ಹೇಟ್ಠಾಪಮಾಣದಸ್ಸನಂ ಸುತ್ತಾದಿವಿರೋಧಾಭಾವಾ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಗಹಣೇ ಚ ಗಾಮಸೀಮಾಯಂ ಸಮ್ಮತಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ಉಪರಿಗಾಮಸೀಮಂ, ಹೇಟ್ಠಾ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಅರಞ್ಞಸೀಮಞ್ಚ ಅವತ್ಥರತೀತಿ ತಸ್ಸಾ ಅರಞ್ಞಸೀಮಾಪಿ ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ. ಭಗವತಾ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನದೀ ಅಸೀಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೧೪೭) ನದೀಸಮುದ್ದಜಾತಸ್ಸರಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಅಖೇತ್ತಭಾವೇನ ವುತ್ತಾ, ನ ಪನ ಅರಞ್ಞಂ, ತಸ್ಮಾ ಅರಞ್ಞಮ್ಪಿ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಖೇತ್ತಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಸಾ ನ ಬಜ್ಝತೀತಿ? ಪಯೋಜನಾಭಾವಾ. ಸೀಮಾಪೇಕ್ಖಾನನ್ತರಮೇವ ಹಿ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ಸಮ್ಭವತೋ, ತಸ್ಸಾ ಚ ಉಪರಿ ಸಮ್ಮತಾಯ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಸಮ್ಭೇದಜ್ಝೋತ್ಥರಣಾನುಲೋಮತೋ ವಿಪತ್ತಿಸೀಮಾ ಏವ ಸಿಯಾ. ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಪನ ಠತ್ವಾ ಅಗಾಮಕಾರಞ್ಞೇಕದೇಸಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸುಸಮ್ಮತಾ ಅಗಾಮಕಾರಞ್ಞೇ ಭಗವತಾ ವಿಹಿತಾಯ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯಪಿ ಅನಿವತ್ತನತೋ, ತತ್ಥ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಪವಿಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ತತೋ ಬಹಿ ಕೇವಲಾರಞ್ಞೇ ಕರೋನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅನ್ತರಾ ತೀಣಿ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾನಿ ಠಪೇತಬ್ಬಾನಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ವಿಪತ್ತಿ ಏವ ಸಿಯಾತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ಅಗಾಮಕೇ ಅರಞ್ಞೇ ಬದ್ಧಸೀಮಾಕರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅನ್ತೋನದಿಯಂ ಪವಿಟ್ಠಸಾಖಾಯಾತಿ ನದಿಯಾ ಪಥವೀತಲಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಾಯ ಸಾಖಾಯಪಿ, ಪಗೇವ ಅನಾಹಚ್ಚ ಠಿತಾಯ. ಪಾರೋಹೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತೇನ ಸಭಾಗನದೀಸೀಮಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತೇನ ವಿಸಭಾಗಸೀಮಾಸಮ್ಬನ್ಧಸಾಖಾದಿನಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತೇನೇವ ಮಹಾಸೀಮಂ ಗಾಮಸೀಮಞ್ಚ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಸಾಖಾದಿನಾ ಮಾಳಕಸೀಮಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಞಾಪಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅನ್ತೋನದಿಯಂಯೇವಾತಿ ಸೇತುಪಾದಾನಂ ತೀರಟ್ಠಿತತ್ತಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ತೇನ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಬಹಿನದಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತೇಪಿ ಸಮ್ಭೇದಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಬಹಿತೀರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿಆದಿ. ಯದಿ ಹಿ ಉದಕುಕ್ಖೇಪತೋ ಬಹಿ ಅನ್ತೋನದಿಯಮ್ಪಿ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತೇ ಸಮ್ಭೇದೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ ಕಮ್ಮಕೋಪಸ್ಸ ಸಮಾನತ್ತಾ, ನ ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಯಸೀಮಾಯ ಸಮ್ಭೇದದೋಸೋ ನತ್ಥೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಆವರಣೇನ ವಾತಿ ದಾರುಆದೀನಿ ಖಣಿತ್ವಾ ಉದಕನಿವಾರಣೇನ. ಕೋಟ್ಟಕಬನ್ಧನೇನ ವಾತಿ ಮತ್ತಿಕಾದೀಹಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಕತಸೇತುಬನ್ಧನೇನ ವಾ, ಉಭಯೇನಾಪಿ ಆವರಣಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ನದಿಂ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾಳಿ ಬದ್ಧಾ’’ತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ನದಿಂ ಆವರಿತ್ವಾ ಪಾಳಿ ಬದ್ಧಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛಡ್ಡಿತೋದಕನ್ತಿ ಅತಿರಿತ್ತೋದಕಂ. ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಸನ್ದನಟ್ಠಾನತೋತಿ ಇಮಿನಾ ತಳಾಕನದೀನಂ ಅನ್ತರಾ ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನೇ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾತಿ ತೀರಾದಿಭಿನ್ದನವಸೇನ ವಿಪುಲಾ ಹುತ್ವಾ. ವಿಹಾರಸೀಮನ್ತಿ ಬದ್ಧಸೀಮಂ.

ಅಗಮನಪಥೇತಿ ತದಹೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೇ. ಅರಞ್ಞಸೀಮಾಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಲೋಕವೋಹಾರಸಿದ್ಧಂ ಅಗಾಮಕಾರಞ್ಞಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಪಕತಿಯಾ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾನಂ ಗಮನಪಥೇಸು ದೀಪಕೇಸು.

ತಂ ಠಾನನ್ತಿ ತೇಸಂ ಆವಾಟಾದೀನಂ ಕತಟ್ಠಾನಮೇವ, ನ ಅಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಣೀತಿ ಸಮುದ್ದೋದಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿವೇಗನಿನ್ನೋ ಮಾತಿಕಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತನಕೋ.

ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೪೭) ಪನ – ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಪನ ನಾವಾಯ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಮನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಮಾನಾಯ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೀಮಂ ವಾ ಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸೀಮಾಸೋಧನಂ ನಾಮ ಗಾಮಸೀಮಾದೀಸು ಠಿತಾನಂ ಹತ್ಥಪಾಸಾನಯನಾದಿ. ‘‘ನದಿಂ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ತಳಾಕಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾಳಿ ಬದ್ಧಾ’’ತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ನದಿಂ ಆವರಿತ್ವಾ ಪಾಳಿ ಬದ್ಧಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛಡ್ಡಿತೋದಕನ್ತಿ ತಳಾಕರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಏಕಮನ್ತೇನ ಛಡ್ಡಿತಮುದಕಂ. ದೇವೇ ಅವಸ್ಸನ್ತೇತಿ ದುಬ್ಬುಟ್ಠಿಕಾಲೇ ವಸ್ಸಾನೇಪಿ ದೇವೇ ಅವಸ್ಸನ್ತೇ. ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾತಿ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ. ಗಾಮನಿಗಮಸೀಮಂ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪವತ್ತತೀತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಾ ಪವತ್ತತಿ. ವಿಹಾರಸೀಮನ್ತಿ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ಅಗಮನಪಥೇತಿ ಯತ್ಥ ತದಹೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಾದಿಸೇ ಪದೇಸೇ. ಅರಞ್ಞಸೀಮಾಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತೇಸನ್ತಿ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾನಂ. ಗಮನಪರಿಯನ್ತಸ್ಸ ಓರತೋತಿ ಗಮನಪರಿಯನ್ತಸ್ಸ ಓರಿಮಭಾಗೇ ದೀಪಕಂ ಪಬ್ಬತಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಸಮುದ್ದಪ್ಪದೇಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತೀತಿ ಯತ್ಥ ಚತೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತತ್ಥ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯ ಕರೋನ್ತಾ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತಿ, ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಹೋನಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋಕರೋನ್ತಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಂಸಟ್ಠವಿಟಪಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಠಿತಮಹಾಸಾಖಮೂಲಾ, ಏತೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅತಿಆಸನ್ನತಂ ದೀಪೇತಿ. ಸಾಖಾಯ ಸಾಖಂ ಫುಸನ್ತಾಪಿ ಹಿ ದೂರಟ್ಠಾಪಿ ಸಿಯುಂ, ತತೋ ಏಕಂಸತೋ ಸಮ್ಭೇದಲಕ್ಖಣಂ ನ ದಸ್ಸಿತಂ ಸಿಯಾತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವಿಟಪಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿಸೀದಿತುಂ ಅಪ್ಪಹೋನಕಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋಸೀಮಟ್ಠಂ ಕರಿತ್ವಾ ಪುರಾಣವಿಹಾರಂ ಕರೋನ್ತಾ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತಿ ನಾಮ, ನ ತತೋ ಪರನ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಬದ್ಧಾ ಹೋತೀತಿ ಪೋರಾಣಕವಿಹಾರಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಅಮ್ಬನ್ತಿ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪುರಾಣವಿಹಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಾದೀನಂ ವಿನಟ್ಠತ್ತಾ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ತಂ ಪುರಾಣವಿಹಾರಸೀಮಾಯ ನಿಮಿತ್ತಭೂತಂ ಅಮ್ಬಂ. ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋಸೀಮಟ್ಠಂ ಕರಿತ್ವಾ ಪುರಾಣವಿಹಾರಸೀಮಟ್ಠಂ ಜಮ್ಬುಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬಜಮ್ಬೂನಂ ಅನ್ತರೇ ಯಂ ಠಾನಂ, ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಬದ್ಧಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಪುರಾಣಸೀಮಾಯ ನಿಮಿತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಗಾಮಟ್ಠಸ್ಸ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತೋಸೀಮಟ್ಠಾಯ ಜಮ್ಬುಯಾ ಸಹ ಸಂಸಟ್ಠವಿಟಪತ್ತೇಪಿ ಸೀಮಾಯ ಬನ್ಧನಕಾಲೇ ವಿಪತ್ತಿ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಸಹ ಸಮ್ಭೇದೋ ವಾ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿ ವಾ ನಾಹೋಸೀತಿ ಮುಖತೋವ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪದೇಸನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸೀದನಪ್ಪಹೋನಕಂ ಪದೇಸಂ. ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಭೇದಜ್ಝೋತ್ಥರಣಂ ಕತ್ವಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಬ್ಯವಧಾನೇನ ಬದ್ಧಸೀಮಾಪಿ ಅಸೀಮಾ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಾಪಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ಸಾ ಪನ ದುಬ್ಬೋಧಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಚತುರಙ್ಗುಲಾದಿಕಾ ವುತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೀಮಾನನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸೀಮತೋ ಬಾಹಿರತ್ತಾ ಬನ್ಧನಕಾಲೇ ತಾವ ಸಮ್ಭೇದದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ನಿಮಿತ್ತಕತೋ ಏವ ಸಙ್ಕರಂ ಕರೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ಠಿತೋ ಅಞ್ಞೋಪಿ ರುಕ್ಖೋ ಕರೋತಿ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಿಕಾಯ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ವಡ್ಢನಕರುಕ್ಖಾದಯೋ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ ಏವ. ಏತ್ಥ ಚ ಉಪರಿ ದಿಸ್ಸಮಾನಖನ್ಧಸಾಖಾದಿಪವೇಸೇಸು ಏವ ಸಙ್ಕರದೋಸಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಅದಿಸ್ಸಮಾನಾನಂ ಮೂಲಾನಂ ಪವೇಸೇಪಿ ಭೂಮಿಗತಿಕತ್ತಾ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಮೂಲಾನಿಪಿ ದಿಸ್ಸಮಾನಾನಿ ನೇವ ಪವಿಸನ್ತಿ, ಸಙ್ಕರೋವ, ಪಬ್ಬತಪಾಸಾಣಾ ಪನ ದಿಸ್ಸಮಾನಾಪಿ ಭೂಮಿಗತಿಕಾಯೇವ. ಯದಿ ಪನ ಬನ್ಧನಕಾಲೇ ಏವ ಏಕೋ ಥೂಲರುಕ್ಖೋ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಸೀಮಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಬದ್ಧಾ ಅಸೀಮಾ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಸೀಮಸಙ್ಕರನ್ತಿ ಸೀಮಸಮ್ಭೇದಂ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೪೮) ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೀಮಸಙ್ಕರಂ ಕರೋತೀತಿ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸೀಮಪ್ಪದೇಸಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೀಮಾನಂ ಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ದುಬ್ಬಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಗಾಮಸೀಮಾಯಪಿ ಸಹ ಸಙ್ಕರಂ ಕರೋತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ. ತತ್ಥಾಪಿ ಹಿ ನಿಮಿತ್ತೇ ವಡ್ಢಿತೇ ಗಾಮಸೀಮಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ ಗತಟ್ಠಾನಂ ದುಬ್ಬಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಪನ ಅವತ್ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾನಮೇವ ಸಙ್ಕರಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತಸಮ್ಬನ್ಧದೋಸೋವ ಸಙ್ಕರಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಾಳಿಯಂ (ಮಹಾವ. ೧೪೮) ಪನ ನಿದಾನವಸೇನ ‘‘ಯೇಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಮಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಮ್ಮತಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಮ್ಮತಾಯ ಅಸೀಮತ್ತೇ ವುತ್ತೇಪಿ ದ್ವೀಸು ಗಾಮಸೀಮಾಸು ಠತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿ ಸಙ್ಘೇಹಿ ಸಮ್ಭೇದಂ ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಣಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಾ ರುಕ್ಖಪಾರೋಹಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಅವಿಯೋಜೇತ್ವಾ ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಕಮ್ಮವಾಚಾನಿಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ಏಕತೋ ಸಮ್ಮತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸೀಮಾನಂ ಅಸೀಮತಾ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೪೮) ‘‘ಸಂಸಟ್ಠವಿಟಪಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಆಸನ್ನತಂ ದೀಪೇತಿ. ಬದ್ಧಾ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಾಗೇ ಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸಾ ಪದೇಸನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸಂ ಪದೇಸಂ. ಯತ್ಥ ಪನ ಠಿತೇಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸಂ ಪದೇಸಂ ಅನ್ತೋ ಕರಿತ್ವಾ ಬನ್ಧನ್ತಾ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತಿ ನಾಮ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೀಮಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸೀಮತೋ ಬಾಹಿರತ್ತಾ ಸೀಮಸಮ್ಭೇದೋ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೀಮಸಙ್ಕರಂ ಕರೋತೀತಿ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸೀಮಪ್ಪದೇಸಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೀಮಾನಂ ಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ನ ಚ ಪನ ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ನ ಹಿ ಸೀಮಾ ತತ್ತಕೇನ ಅಸೀಮಾ ಹೋತಿ, ದ್ವೇ ಪನ ಸೀಮಾ ಪಚ್ಛಾ ವಡ್ಢಿತೇನ ರುಕ್ಖೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಾ ಏಕಾಬದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಇತರಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಇತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೇ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರೇ

ಸೀಮಾವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ

ಚತುವೀಸತಿಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ.

ಸೀಮಾಬನ್ಧನವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ

ಏವಂ ಸೀಮಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ಸೀಮಕಥಾಯ ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕಾನನ್ತರಞ್ಚ ಪವಾರಣಕ್ಖನ್ಧಕಸ್ಸ ಆಗತತ್ತಾ ತದನುಕ್ಕಮೇನ ಸೀಮಾವಿನಿಚ್ಛಯತೋ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತುಮಾರದ್ಧೇಪಿ ಸಾಸನವುದ್ಧಿಕರಣತ್ಥಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿವಿನಯಕಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮಾನಂ ಲಜ್ಜಿಪೇಸಲಬಹುಸ್ಸುತಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಞ್ಞಾಸತಿವೀರಿಯಜನನತ್ಥಂ ಸೀಮಾಬನ್ಧನಕಥಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಆರಭೀಯತೇ. ತತ್ಥ ಅಪಲೋಕನಾದಿಚತುಬ್ಬಿಧಕಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನಭೂತಾ ಸೀಮಾ ನಾಮ ಬದ್ಧಅಬದ್ಧವಸೇನ ದುವಿಧಾ ಹೋತಿ. ತತ್ಥಾಪಿ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಾ, ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾ, ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾತಿ ತಿಬ್ಬಿಧಾ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಪಿ ಗಾಮಸೀಮಾ, ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾ, ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಆಚರಿಯಬುದ್ಧದತ್ತತ್ಥೇರೇನ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ –

‘‘ಖಣ್ಡಸಮಾನಸಂವಾಸಾ-ವಿಪ್ಪವಾಸಾತಿ ಭೇದತೋ;

ಇತಿ ಬದ್ಧಾ ತಿಧಾ ವುತ್ತಾ, ಅಬದ್ಧಾಪಿ ತಿಧಾ ಮತಾ.

‘‘ಗಾಮತೋ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಾ, ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರತೋಪಿ ಚ;

ತತ್ಥ ಗಾಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಗಾಮಸೀಮಾತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮೇನ ಅತಿಖುದ್ದಿಕಾ, ಅತಿಮಹತೀ, ಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಾ, ಛಾಯಾನಿಮಿತ್ತಾ, ಅನಿಮಿತ್ತಾ, ಬಹಿಸೀಮೇ ಠಿತಸಮ್ಮತಾ, ನದಿಯಾ ಸಮ್ಮತಾ, ಸಮುದ್ದೇ ಸಮ್ಮತಾ, ಜಾತಸ್ಸರೇ ಸಮ್ಮತಾ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾತಿ ವುತ್ತಾ ಇಮಾ ಏಕಾದಸ ವಿಪತ್ತಿಸೀಮಾಯೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಮಿತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಕಮ್ಮವಾಚಾಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಾಯ ತಿವಿಧಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಯುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಕಿತ್ತಿತನಿಮಿತ್ತೇನ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಕಿತ್ತಿತನಿಮಿತ್ತಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇನ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘‘ತತ್ಥ ಏಕಾದಸ ವಿಪತ್ತಿಸೀಮಾಯೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಿವಿಧಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ ಸೀಮಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ನಾಮಾ’’ತಿ. ಏತೇನ ಏತೇಸು ಏಕಾದಸಸು ವಿಪತ್ತೀಸು ಏಕಾಯಪಿ ಯುತ್ತಾಯ, ತಿವಿಧಸಮ್ಪತ್ತೀಸು ಏಕಾಯಪಿ ಅಯುತ್ತಾಯ, ನಿಮಿತ್ತೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾಯ ಚ ಸತಿ ಸೀಮಾ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಏವಂ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಬ್ಬಲಕ್ಖಣಪರಿಪೂರತ್ಥಂ ಮಹನ್ತೋ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಕರಣೀಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೀಮಾಬನ್ಧನಕಾಲೇ ತೀಸು ಸಮ್ಪತ್ತೀಸು ಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿಸಿದ್ಧಿಯಾ ಪಠಮಂ ತಾವ ಗಾಮಸೀಮಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ. ಏತ್ಥಾಹ ‘‘ನನು ಬದ್ಧಸೀಮಾ ವಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಗಾಮಸೀಮಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ? ಗಾಮಸೀಮಾಯಂ ಠತ್ವಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಅಸಮ್ಮತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಮಾಯ ಅಟ್ಠಪಿತಾಯ ಯಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ, ಯಾ ತಸ್ಸ ವಾ ಗಾಮಸ್ಸ ಗಾಮಸೀಮಾ, ನಿಗಮಸ್ಸ ವಾ ನಿಗಮಸೀಮಾ, ಅಯಂ ತತ್ಥ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಏಕೂಪೋಸಥಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೭). ಇಧ ಪಾಳಿಯಂ ಸರೂಪೇನ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೪೭) ‘‘ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ನಗರಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನಗರಸೀಮಾಪಿ ಗಹಿತಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಅಬದ್ಧಸೀಮವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಂ ಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಗಾಮಸೀಮಾ ನಾಮ. ಯಂ ನಿಗಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ನಿಗಮಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಿಗಮಸೀಮಾ ನಾಮ. ಯಂ ನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಗರಸೀಮಾ ನಾಮ. ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಗಾಮಸೀಮಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಏಕೂಪೋಸಥಬದ್ಧಸೀಮಾ ವಿಯ ಏಕತೋ ಉಪೋಸಥಾದಿಸಙ್ಘಕಮ್ಮಕರಣಾರಹಾ ಹೋನ್ತಿ, ಈದಿಸೇಯೇವ ಚ ಪದೇಸೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಮರಹತಿ, ನ ಉಪೋಸಥಾದಿಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನರಹೇ ಪದೇಸೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥ ‘‘ಯತ್ತಕೇ ಪದೇಸೇ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಗಾಮಭೋಜಕಾ ಬಲಿಂ ಲಭನ್ತಿ, ಸೋ ಪದೇಸೋ ಅಪ್ಪೋ ವಾ ಹೋತು ಮಹನ್ತೋ ವಾ, ಗಾಮಸೀಮಾತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಚನತೋ ಗಾಮಾದಿಭೋಜಕಾನಂ ಬಲಿಲಭನಟ್ಠಾನಂ ಗಾಮಸೀಮಾ ಹೋತಿ, ಇದಞ್ಚ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಬಲಿಂ ಅಲಭನ್ತೋಪಿ ರಾಜಪಣ್ಣೇ ಆರೋಪಿತಪದೇಸೇ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಗಾಮಸೀಮಾಯೇವ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೭) ‘‘ಬಲಿಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ‘ಅಯಂ ಗಾಮೋ ಏತ್ತಕೋ ಕರೀಸಭಾಗೋ’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ರಾಜಪಣ್ಣೇಸು ಆರೋಪಿತೇಸು ಭೂಮಿಭಾಗೇಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ತಳಾಕಮಾತಿಕಾಸುಸಾನಪಬ್ಬತಾದಿಕೇ ಪದೇಸೇ ಬಲಿಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಸೋಪಿ ಗಾಮಸೀಮಾ ಏವ. ರಾಜಾದೀಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭೂಮಿಭಾಗೋ ಹಿ ಸಬ್ಬೋವ ಠಪೇತ್ವಾ ನದೀಲೋಣಿಜಾತಸ್ಸರೇ ಗಾಮಸೀಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಅಯಂ ಪಕತಿಗಾಮಸೀಮಾ ನಾಮ. ‘‘ಯಮ್ಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಏಕಂ ಪದೇಸಂ, ‘ಅಯಂ ವಿಸುಂಗಾಮೋ ಹೋತೂ’ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ರಾಜಾ ಕಸ್ಸಚಿ ದೇತಿ, ಸೋಪಿ ವಿಸುಂಗಾಮಸೀಮಾ ಹೋತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೪೭) ವಚನತೋ ರಾಜಾ ‘‘ಪಕತಿಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇಯೇವ ಪಕತಿಗಾಮತೋ ವಿಸುಂ ಪಕತಿಗಾಮೇನ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸೋ ಗಾಮೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಯಂ ಪದೇಸಂ ದೇತಿ, ಸೋ ಪದೇಸೋ ವಿಸುಂಗಾಮಸೀಮಾ ನಾಮ. ಇತಿ ಪಕತಿಗಾಮಸೀಮಾ ಚ ರಾಜೂನಂ ಇಚ್ಛಾವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ವಿಸುಂಗಾಮಸೀಮಾ ಚ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ವಿಯ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಾರಹಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಭಿನವಬದ್ಧಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮೇಹಿ ಪಕತಿಗಾಮಸೀಮಂ ವಾ ವಿಸುಂಗಾಮಸೀಮಂ ವಾ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಚ ಇತರಾ ಚ ಪಕತಿಗಾಮನಗರನಿಗಮಸೀಮಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾಸದಿಸಾಯೇವ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಞ್ಚ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೭) ‘‘ತತ್ಥ ಹಿ ಸಾ ಚ ರಾಜಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಅಭಿನವಾ ಚ ಇತರಾ ಚ ಅಪರಿವತ್ತಾ ಪಕತಿಗಾಮಸೀಮಾ, ಯಥಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಮೇತಾಪಿ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಾರಹತಾಸದಿಸೇನ ಬದ್ಧಸೀಮಾಸದಿಸಾ, ಸಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಏಕೂಪೋಸಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಕೇಚಿ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ಮಯಂ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮಾ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ತಕೋ ಭೂಮಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವಿಸುಂ ಖೇತ್ತಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ರಾಜಾನಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇನ ಓಕಾಸೇ ಕತೇ ‘‘ಇದಂ ಠಾನಂ ವಿಸುಂಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ತತ್ರಟ್ಠೇಯೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಹತ್ಥಪಾಸಾನಯನಾದಿನಾ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸೀಮಾಸಮೂಹನಸೀಮಾಬನ್ಧನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ಕರಣಂ ‘‘ಅಯಂ ವಿಸುಂಗಾಮೋ ಹೋತೂತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ರಾಜಾ ಕಸ್ಸಚಿ ದೇತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ, ‘‘ಸಾ ಚ ರಾಜಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಅಭಿನವಾ ಚಾ’’ತಿ ಆಗತೇನ ವಿಮತಿವಿನೋದನೀಟೀಕಾವಚನೇನ ಚ ಸಮೇನ್ತಂ ವಿಯ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಕಥಂ? ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇ ತಾವ ‘‘ಅಯಂ ವಿಸುಂಗಾಮೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಕೇವಲಂ ಪುರಿಮಗಾಮೋಯೇವ ಗಾಮೋ ಹೋತು, ಅಥ ಖೋ ಇದಾನಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಪದೇಸೋಪಿ ವಿಸುಂಯೇವ ಗಾಮೋ ಹೋತೂತಿ ಏಕಂಯೇವ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಂ ದ್ವೇ ಗಾಮೇ ಕರೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ರಾಜಾ ಕಸ್ಸಚಿ ದೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಗಾಮಭೋಜಕಸ್ಸ ದಿನ್ನಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತಿ, ಇಧ ಪನ ನೇವ ದ್ವೇ ಗಾಮೇ ಕರೋತಿ, ನ ಚ ಗಾಮಭೋಜಕಸ್ಸ ದೇತಿ, ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಮತಿಯಾ ಯಾವಕಾಲಿಕವಸೇನೇವ ಓಕಾಸಂ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನಪಿ ಸಮೇನ್ತಂ ವಿಯ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ವಿಮತಿವಿನೋದನೀಟೀಕಾವಚನೇನಪಿ ‘‘ರಾಜಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಗಾಮಭೂತಂ ಖೇತ್ತಂ ರಾಜಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಗಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅಭಿನವಾ ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರಾಣಗಾಮಸೀಮಾ ಚ ಅಭಿನವಗಾಮಸೀಮಾ ಚಾತಿ ಪುರಿಮಗಾಮೇನ ಅಮಿಸ್ಸಂ ವಿಸುಂಗಾಮಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಧ ಪನ ರಾಜಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಖೇತ್ತಸ್ಸ ವಿಸುಂಗಾಮಭೂತಭಾವೋ ಚ ಅಭಿನವಭಾವೇನ ವಿಸುಂಗಾಮಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಟೀಕಾವಚನೇನಪಿ ಸಮೇನ್ತಂ ವಿಯ ನ ದಿಸ್ಸತಿ.

ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಟೀಕಾಯಞ್ಚ ‘‘ಗಾಮಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ‘ಇಮಸ್ಸ ಪದೇಸಸ್ಸ ಏತ್ತಕೋ ಕರೋ’ತಿ ಏವಂ ಕರೇನ ನಿಯಮಿತೋ ಗಾಮಪ್ಪದೇಸೋ’’ತಿ ಏವಂ ಆಯವಸೇನೇವ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಅನುಮತಿಕರಣಮತ್ತೇನ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸುಂಗಾಮಲಕ್ಖಣಂ ಅಪ್ಪತ್ತತಾಯ ಪಕತಿಗಾಮೇನ ಸಙ್ಕರೋ ಹೋತಿ, ನ ತತ್ಥ ಉಪೋಸಥಾದಿಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಮರಹತಿ, ಉಪೋಸಥಾದಿಸಙ್ಘಕಮ್ಮಕರಣಾರಹಪದೇಸೇಯೇವ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಸೀಮಾಬನ್ಧನಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಕರಣಾರಹಂ ಹೋತಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮತ್ತಾ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ತಂ ಕರಣಂ ಅಞ್ಞೇ ಆಚರಿಯಾ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಪ್ಪದೇಸಂ ‘ವಿಸುಂಗಾಮೋ ಹೋತೂ’ತಿ ರಾಜಾ ಕಸ್ಸಚಿ ದೇತಿ, ಗಾಮಭೋಜಕೋ ಚ ತತೋ ಬಲಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತದಾ ವಿಸುಂಗಾಮೋ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇಸಂ ತಂ ವಚನಂ ‘‘ಏವಂ ಕರೇನ ನಿಯಮಿತೋ ಪದೇಸೋ’’ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಟೀಕಾವಚನಞ್ಚ ‘‘ಗಾಮಾದೀನಂ ಕರಗ್ಗಾಹಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಸಮನ್ತತೋ ಪದೇಸೋ ಗಾಮಸೀಮಾ’’ತಿ ಸೀಮಾಲಙ್ಕಾರಗಣ್ಠಿವಚನಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ತೇಸು ಪನ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಪದೇಸಸ್ಸ ಏತ್ತಕೋ ಕರೋ’’ತಿ ಏವಂ ಕರಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಗಾಮಭೋಜಕಸ್ಸ ಬಲಿಗ್ಗಹಣಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ರಾಜಾ ಕಸ್ಸಚಿ ದೇತೀ’’ತಿ ದಾನಮೇವ ವದತಿ, ನ ‘‘ಗಾಮಭೋಜಕೋ ಚ ಬಲಿಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ, ತಸ್ಮಾ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಅಞ್ಞೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಥವಿಸ್ಸರೋ ರಾಜಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಏತ್ತಕಕರೀಸಮತ್ತೋ ಪದೇಸೋ ಪುರಿಮಗಾಮತೋ ವಿಸುಂಗಾಮೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದೇತಿ, ಏತ್ತಾವತಾ ಸೋ ಪದೇಸೋ ಬಲಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೋ ವಾ ಹೋತು ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೋ ವಾ, ವಿಸುಂಗಾಮೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಏವಂ ಪಕತಿಗಾಮಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ವಿಸುಂಗಾಮಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ತಥತೋ ಞತ್ವಾ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮೋ ಯದಿ ಪಕತಿಗಾಮಸೀಮಾ ನಾತಿವಿತ್ಥಾರಾ ಹೋತಿ ಸುಖರಕ್ಖಿತಾ, ತಮೇವ ಪಕತಿಗಾಮಸೀಮಂ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ. ಯದಿ ಪನ ಪಕತಿಗಾಮಸೀಮಾ ಅತಿವಿತ್ಥಾರಾ ಹೋತಿ, ನಿಗಮಸೀಮಾ, ನಗರಸೀಮಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ, ಬಹೂನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಸಞ್ಚರಣಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಸೋಧೇತುಂ ವಾ ರಕ್ಖಿತುಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಪಥವಿಸ್ಸರರಾಜೂಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಯ ವಿಸುಂಗಾಮಸೀಮಾಯ ಸುಟ್ಠು ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸುರಕ್ಖಿತಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ ಪನ ಸುಟ್ಠು ಸೋಧನಞ್ಚ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖಣಞ್ಚ ಕಾತಬ್ಬಂ? ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮೇನ ಹಿ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇಸು ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಬದ್ಧಸೀಮವಿಹಾರಾನಂ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ, ಅಬದ್ಧಸೀಮವಿಹಾರಾನಂ ಸೀಮಾಯ ಉಪಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿಸಾಚಾರಿಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿಸ್ಸಞ್ಚಾರಸಮಯೇ ಸಚೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮಾ, ಯೇ ತತ್ಥ ಬದ್ಧಸೀಮವಿಹಾರಾ, ತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂನಂ ‘‘ಮಯಂ ಅಜ್ಜ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿಸ್ಸಾಮ, ತುಮ್ಹೇ ಸಕಸಕಸೀಮಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಮಾ ನಿಕ್ಖಮಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇತಬ್ಬಂ. ಯೇ ಅಬದ್ಧಸೀಮವಿಹಾರಾ, ತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಜ್ಝಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇತಬ್ಬಾ, ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದೋ ಆಹರಾಪೇತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು ಪನ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದೇ ಆಹಟೇ ತೇಸು ತೇಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚ ನದೀತಿತ್ಥಗಾಮದ್ವಾರಾದೀಸು ಚ ಆಗನ್ತುಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ಹತ್ಥಪಾಸಾನಯನತ್ಥಞ್ಚ ಬಹಿಸೀಮಕರಣತ್ಥಞ್ಚ ಆರಾಮಿಕೇ ಚೇವ ಸಮಣುದ್ದೇಸೇ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಭೇರಿಸಞ್ಞಂ ವಾ ಸಙ್ಖಸಞ್ಞಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಸೀಮಾ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾತಿ.

ನನು ಚ ಇದಂ ಸೋಧನಂ ರಕ್ಖಣಞ್ಚ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕಾಲೇಯೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಇಧ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನೇ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಇಮಸ್ಸಪಿ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮತ್ತಾ ಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿಜನನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಇದಂ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಯದಿ ಪೋರಾಣಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ಅತ್ಥಿ, ತದಟ್ಠಕಸಙ್ಘೇ ಹತ್ಥಪಾಸಗತೇ ಅಞ್ಞೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಗಾಮಸೀಮಂ ಪವಿಟ್ಠೇಸುಪಿ ಕಮ್ಮಭೇದೋ ನತ್ಥಿ. ಯದಿ ಪೋರಾಣಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸತಿ ಕೇವಲಂ ಗಾಮಸೀಮಾಭೂತತ್ತಾ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮೇ ಅಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಸೋಧನಾ ವುತ್ತಾತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ತಥಾಪಿ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ ಪೋರಾಣಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ. ಸಚೇ ಹಿ ಮಹತಿಯಾ ಪೋರಾಣಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸೀಮಂ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಸಙ್ಘೇ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಸೀಮಾಯ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಪವಿಟ್ಠೇ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಪಿ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಹುಸ್ಸಾಹೇನ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಗಾಮಸೀಮಸೋಧನಂ ‘‘ಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಯುತ್ತಾ ನಾಮ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಚತೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಯಾವತಿಕಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ವಾ ನದೀಸಮುದ್ದಜಾತಸ್ಸರೇ ವಾ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ವಾ ಕತ್ವಾ ಛನ್ದಂ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ’’ತಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ಆಗತತ್ತಾ ಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ತತೋ ‘‘ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ವಿಪತ್ತಿದೋಸೇಹಿ ಮುಚ್ಚನತ್ಥಂ ಸೀಮಸಮೂಹನನಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ.

ಸೀಮಾಯ ಅಸಮೂಹತಾಯ ಸತಿ ಕಥಂ ವಿಪತ್ತಿದ್ವಯಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ, ತಥಾ ಸೋಧಿತಾಯಪಿ ಗಾಮಸೀಮಾಯ. ಯದಿ ಪೋರಾಣಬದ್ಧಸೀಮಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ನವಂ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯುಂ. ಪೋರಾಣಸೀಮಾಯ ಹಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಪೋರಾಣಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ಠಿತಂ ಅಞ್ಞಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ನವಂ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯುಂ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯ ಪರೇಸಂ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ. ಸಚೇ ಹಿ ಪೋರಾಣಕಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಅಮ್ಬೋ ಚೇವ ಜಮ್ಬೂ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ರುಕ್ಖಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸಟ್ಠವಿಟಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸು ಅಮ್ಬಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಾಗೇ ಜಮ್ಬೂ. ವಿಹಾರಸೀಮಾ ಚ ಜಮ್ಬುಂ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಅಮ್ಬಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಬದ್ಧಾ ಹೋತಿ, ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಯಂ ವಿಹಾರೇ ಕತೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಮ್ಬಂ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಜಮ್ಬುಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಾ ಸಮ್ಭಿನ್ನಾ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಪೋರಾಣಸೀಮಾಯ ಚ ಏಕದೇಸಂ ವಾ ಸಕಲಪೋರಾಣಸೀಮಂ ವಾ ಅನ್ತೋ ಕರಿತ್ವಾ ನವಂ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯುಂ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ ನಾಮ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯ ಪರೇಸಂ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ. ಸಚೇ ಹಿ ಪರೇಸಂ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಸಕಲಂ ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪದೇಸಂ ವಾ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನನ್ತಿ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತಾ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಯಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತತ್ಥ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪೋರಾಣಬದ್ಧಸೀಮಪ್ಪದೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ಕರೋನ್ತೋ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದತಿ ನಾಮ. ಚತುನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿಸೀದಿತುಂ ಪಹೋನಕಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪೋರಾಣಬದ್ಧಸೀಮಾಪದೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ಕರೋನ್ತೋ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ ನಾಮ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಾ ಲೀನತ್ಥಪಕಾಸನಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಭಿ. ಟೀ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘‘ತಸ್ಸಾ ಪದೇಸನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ಏಕದೇಸಂ, ಯತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸಂ ಏಕದೇಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯತ್ಥ ಪನ ಠಿತೇಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಾದಿಸಂ ಪದೇಸಂ ಅನ್ತೋ ಕರಿತ್ವಾ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತಿ ನಾಮ, ನ ತು ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಮ್ಪಿ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೮) ‘‘ಯತ್ಥ ಚತೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತತ್ತಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯ ಕರೋನ್ತಾ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತಿ, ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಹೋನಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋ ಕರೋನ್ತಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಏವಂ ಹೋತು, ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಸೀಮಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪೋರಾಣಕಸೀಮಾಯ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ವಿಪತ್ತಿದ್ವಯಮೋಚನತ್ಥಂ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮಂ ಸಾತ್ಥಕಂ, ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ಕಥಂ ಸಾತ್ಥಕಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಸಙ್ಕಾನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಭಿನವಸೀಮಾಯ ಬಜ್ಝಮಾನಾಯ ಸಙ್ಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಭಗವತೋ ಧರಮಾನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಜ್ಜತನಾ ಗಣನಪಥಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಕಮ್ಮಕರಣತ್ಥಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತಿ. ಸಾ ಸೀಮಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥಿ, ಏತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೀಮಾಬನ್ಧನಟ್ಠಾನೇ ಪೋರಾಣಕಸೀಮಾ ಭವೇಯ್ಯ ನು ಖೋ’’ತಿ ಸಙ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸತಿ ಸಾ ಅಭಿನವಸೀಮಾ ಚ ಆಸಙ್ಕನೀಯಾ ಹೋತೀತಿ ಸೀಮಾಯಂ ಕತಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಆಸಙ್ಕನೀಯಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಕಾನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಅಭಿನವಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮೇಹಿ ಯತಿಪುಙ್ಗವೇಹಿ ಅವಸ್ಸಂ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಸಮೂಹನನ್ತೇಹಿ ಪನ ‘‘ಸೀಮಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮೂಹನನ್ತೇನ ಪಠಮಂ ತಿಚೀವರೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಸಮೂಹನ್ತಬ್ಬೋ, ಪಚ್ಛಾ ಸೀಮಾ ಸಮೂಹನ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೪) ವಚನತೋ ಪಠಮಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ, ತತೋ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮೂಹನನಕಾಲೇ ಚ ‘‘ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯಂ ಠತ್ವಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ನ ಸಮೂಹನ್ತಬ್ಬಾ, ತಥಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯ ಠತ್ವಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಪಿ. ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಪನ ಠಿತೇನ ಖಣ್ಡಸೀಮಾವ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ, ತಥಾ ಇತರಾಯ ಠಿತೇನ ಇತರಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೪೪) ವಚನತೋ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯಂ ಠತ್ವಾವ ಖಣ್ಡಸೀಮಾ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ, ಮಹಾಸೀಮಾಯಮೇವ ಠತ್ವಾ ಮಹಾಸೀಮಾ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ, ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಸೀಮಾಯ ಠತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾ ಸೀಮಾ ನ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾತಿ ಮಹಾಸೀಮಂ ವದತಿ ತತ್ಥೇವ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸನತೋ.

‘‘ತತ್ಥ ಸಚೇ ಖಣ್ಡಸೀಮಞ್ಚ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಞ್ಚ ಜಾನನ್ತಿ, ಸಮೂಹನಿತುಞ್ಚೇವ ಬನ್ಧಿತುಞ್ಚ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಪನ ಜಾನನ್ತಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಅಜಾನನ್ತಾಪಿ ಸಮೂಹನಿತುಞ್ಚೇವ ಬನ್ಧಿತುಞ್ಚ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಪನ ಅಜಾನನ್ತಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂಯೇವ ಜಾನನ್ತಾ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಬೋಧಿಯಙ್ಗಣಉಪೋಸಥಾಗಾರಾದೀಸು ನಿರಾಸಙ್ಕಟ್ಠಾನೇಸು ಠತ್ವಾ ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಟಿಬನ್ಧಿತುಂ ಪನ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೇವ. ಸಚೇ ಬನ್ಧೇಯ್ಯುಂ, ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಅವಿಹಾರಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ. ಯೇ ಪನ ಉಭೋಪಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇನೇವ ಸಮೂಹನಿತುಂ ನ ಬನ್ಧಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಸೀಮಾ ನಾಮ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ವಾ ಅಸೀಮಾ ಹೋತಿ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನೇನ ವಾ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಸೀಮಂ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಕಾತುಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ, ಸಾಧುಕಂ ಪನ ಞತ್ವಾಯೇವ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ ಚ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ ಚಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೪೪) ವಚನತೋ ‘‘ಇದಾನಿ ಸೀಮಂ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಯ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ಖಣ್ಡಸೀಮಮಹಾಸೀಮಾನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ ನತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ ತಾಸಂ ಸೀಮಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಞ್ಚ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಏವಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಾ ಪೋರಾಣಸೀಮಾಯೋ ಸಮೂಹನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯುಂ, ಪೋರಾಣಸೀಮಂ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಚ ಕಥಂ ಅಭಿನವಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪರಮ್ಪರೇಹಿ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಸಮ್ಮಾ ವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ಅನುಲೋಮನಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹನ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಂ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹಿತನಯೇನ ಪೋರಾಣಸೀಮಂ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ.

ಕಥಂ? ತಸ್ಮಿಂ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಾಲೇ ಯದಿ ಪಕತಿಗಾಮಸೀಮಾಯಂ ಆರದ್ಧಂ, ತಂ ಪಕತಿಗಾಮಪರಿಚ್ಛೇದಂ, ಯದಿ ವಿಸುಂಗಾಮಸೀಮಾಯಂ ಆರದ್ಧಂ, ತಂ ವಿಸುಂಗಾಮಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಪ್ಪವಿಸನತ್ಥಾಯ ಸಮನ್ತತೋ ಸುಸಂವಿಹಿತಾರಕ್ಖಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ ಬ್ಯತ್ತಿಬಲಸಮ್ಪನ್ನೇನ ವಿನಯಧರೇನ ಸಹ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕೇ ಲಜ್ಜಿಪೇಸಲೇ ಇಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಚತುವಗ್ಗಕರಣೀಯತ್ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಕತತ್ತಭಾವಸ್ಸ ದುಬ್ಬಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ವಾ ತತೋ ಅಧಿಕಪ್ಪಮಾಣೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾಯ ಸೀಮಾಯ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ವಿಹಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತೋ ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಬಹಿ ಚ ಸಮನ್ತಾ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಮತ್ತೇ ಪದೇಸೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣೇ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣೇ ಠಾನೇ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಾ, ನಿಸೀದನ್ತಾ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮವಾಚಂ, ತತೋ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಸೀಮಾಯ ಸಮುಗ್ಘಾತೇ ಕತೇ ಪೋರಾಣಸೀಮಾಸು ವಿಜ್ಜಮಾನಾಸುಪಿ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತೇನ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿಸೀದನಾರಹತ್ತಾ ಸೀಮಾಯ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣೇ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣೇ ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅವಸ್ಸಂ ತಾಸು ಸೀಮಾಸು ತಿಟ್ಠನ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಮಾ ಸೀಮಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮವಾಚಂ ವತ್ವಾ ತಾ ಸೀಮಾ ಸಮೂಹನೇಯ್ಯುಂ. ತತೋ ಪೋರಾಣಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ ಸಮೂಹತತ್ತಾ ಗಾಮಸೀಮಾಯೇವ ಅವಸಿಟ್ಠಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೪) ‘‘ಕೇಚಿ ಪನ ಈದಿಸೇಸು ವಿಹಾರೇಸು ಛಪಞ್ಚಮತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಹಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಸಮನ್ತಾ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣೇ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣೇ ಓಕಾಸೇ ನಿರನ್ತರಂ ಠತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಂ, ತತೋ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಞ್ಚ ಸಮೂಹನನವಸೇನ ಸೀಮಾಯ ಸಮುಗ್ಘಾತೇ ಕತೇ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಚ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತೇ ಸತಿಪಿ ಅವಸ್ಸಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಚಟ್ಠಾನೇ ತಾಸಂ ಮಜ್ಝಗತಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಾ ಸಮೂಹನೇಯ್ಯುಂ, ತತೋ ಗಾಮಸೀಮಾ ಏವ ಅವಸಿಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧುಕಂ ಪನ ಞತ್ವಾಯೇವ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ ಚೇವ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ ಚಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೪೪) ವಚನತೋ ಸೀಮಂ ಜಾನನ್ತಾಯೇವ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಥಂ ಅಜಾನನ್ತಾತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಾಧಿಕಾರೇ ಸೀಮಂ ವಾ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ವಾ ಜಾನನಭಾವೋ ಅಙ್ಗಂ ನ ಹೋತಿ, ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಂ ಠಿತಭಾವೋ, ‘‘ಸೀಮಂ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಕರಣನ್ತಿ ಇದಮೇವ ದ್ವಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಅಙ್ಗದ್ವಯೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೇ ಸತಿ ಇಮಂ ಅಜಾನನ್ತಾಪಿ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ. ಇಮಿನಾ ಅಙ್ಗದ್ವಯೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೇ ಸತಿ ಸೀಮಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವೋ ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋತಿ? ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಪನ ಜಾನನ್ತಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಅಜಾನನ್ತಾಪಿ ಸಮೂಹನಿತುಞ್ಚೇವ ಬನ್ಧಿತುಞ್ಚ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅಜಾನನಟ್ಠಾನೇಪಿ ಸಮೂಹನನಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಮ್ಪಿ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೪) ‘‘ನ ಹೇತ್ಥ ಸೀಮಾಯ, ತಪ್ಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ವಾ ಜಾನನಂ ಅಙ್ಗಂ, ಸೀಮಾಯ ಪನ ಅನ್ತೋಠಾನಂ, ‘ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಕರಣಞ್ಚ ಅಙ್ಗಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೪೪) ‘ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಪನ ಜಾನನ್ತಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಅಜಾನನ್ತಾಪಿ ಸಮೂಹನಿತುಞ್ಚೇವ ಬನ್ಧಿತುಞ್ಚ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ ಏವಂ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಅಜಾನನೇಪಿ ಸಮೂಹನನಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತೋ ಪೋರಾಣಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ ಸಮೂಹತತ್ತಾ ಗಾಮಸೀಮಾಯೇವ ಅವಸಿಟ್ಠಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅವಸಿಟ್ಠಾಯ ತತೋ ಪರಂ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ. ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಅವಸಿಟ್ಠಾಯ ಸತಿ ತಂ ಗಾಮಸೀಮಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಸೋಧನಂ ರಕ್ಖಣಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ತಿಸ್ಸಂ ಗಾಮಸೀಮಾಯಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಮಹಾಸೀಮಞ್ಚ ಯಥಾರುಚಿ ಬನ್ಧಿತುಂ ಲಭತಿ, ಸೀಮಂ ಅಬನ್ಧಿತ್ವಾವ ಕೇವಲಾಯ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಸಙ್ಘಕಮ್ಮಞ್ಚ ಕಾತುಮ್ಪಿ ಲಭತಿ.

ವುತ್ತಞ್ಹಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೪) – ‘‘ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಏವ ಚ ಅವಸಿಟ್ಠಾಯ ತತ್ಥ ಯಥಾರುಚಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಞ್ಚೇವ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯದಿ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಾಯಾಮಂ ಚತ್ತಾಲೀಸಹತ್ಥವಿತ್ಥಾರಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಮೇವ ಕತ್ತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏತ್ತಕೇ ಪದೇಸೇ ಮಞ್ಚಟ್ಠಾನಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪಮಾಣಯುತ್ತಕೋ ಮಞ್ಚೋತಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತೋ ಮಞ್ಚೋ. ಸೋ ಹಿ ಪಕತಿವಿದತ್ಥಿಯಾ ನವವಿದತ್ಥಿಕೋ, ಅಟ್ಠವಿದತ್ಥಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ. ತತೋ ಖುದ್ದಕೋ ಮಞ್ಚೋ ಸೀಸುಪಧಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾದಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ನಪ್ಪಹೋತೀತಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಮಞ್ಚಸ್ಸ ಆಯಾಮಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ತತೋ ಅಧಿಕಾಯಾಮೋಪಿ ಹೋತಿಯೇವ. ಮಞ್ಚಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಆಯಾಮಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣಟ್ಠಾನಂ ಆಯಾಮತೋ ಪಞ್ಚಹತ್ಥಂ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪಞ್ಚವಿದತ್ಥಿಕನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನ ಪಮಾಣೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಾಯಾಮಂ ಸೀಮಟ್ಠಾನಂ ಚತುವೀಸತಿಮಞ್ಚಕಂ ಹೋತಿ, ಚತ್ತಾಲೀಸಹತ್ಥವಿತ್ಥಾರಂ ಅಟ್ಠಮಞ್ಚಕಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ದಕ್ಖಿಣುತ್ತರಾಯಾಮೋ ಮಞ್ಚೋ ಹೋತಿ, ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಾಯಾಮಂ ಸೀಮಟ್ಠಾನಂ ದ್ವಾದಸಮಞ್ಚಕಂ ಹೋತಿ, ಚತ್ತಾಲೀಸಹತ್ಥವಿತ್ಥಾರಂ ಸೋಳಸಮಞ್ಚಕಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪಾಚೀನಪಚ್ಛಿಮಾಯಾಮೋ ಮಞ್ಚೋ ಹೋತಿ. ದುವಿಧೇಪಿ ಆಯಾಮಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಗುಣಿತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಕಲಂ ಅನ್ತೋಸೀಮಟ್ಠಾನಂ ದ್ವಾನಹುತ್ತರಸತಮಞ್ಚಕಂ ಹೋತಿ, ಬಹಿಸೀಮಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಸಮನ್ತತೋ ಏಕಮಞ್ಚಕಂ ವಾ ದ್ವಿತಿಮಞ್ಚಕಂ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತೇನ ಸಹ ಗಣನಂ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬಂ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೪) ಪನ ‘‘ಸಮನ್ತಾ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ಮಹಾಸೀಮಾಬನ್ಧನಕಾಲೇ ವಿಹಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಬಹಿಉಪಚಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ. ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯಪಿ ದೂರತೋ ಸಮೂಹನನೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ದುಕ್ಕರತ್ತಾ ಪನ ಕಾರಕಾನಂ ಪಮಾಣಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ಕಲ್ಯಾಣಿಯಂ ನಾಮ ಸೀಮಾಯಂ ಪನ ಆಯಾಮತೋ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚ ಪಞ್ಚಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ಠಾನಂ ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಸಮೂಹನತಿ. ತಮ್ಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅಧಿಕಮೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ಕತಂ. ಇದಾನಿ ಅಮ್ಹೇತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಪನ ಪಕರಣನಯೇನ ಸಂಸನ್ದನತ್ತಾ ಯುತ್ತತರನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಸಮೂಹನನಾಕಾರೋ ಪನ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಇದಾನಿ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾಯ ಸೀಮಾಯ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಸೀಮಟ್ಠಾನಂ ಆದಾಸತಲಂ ವಿಯ ಸಮಂ ಸುದ್ಧಂ ವಿಮಲಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾವುತ್ತಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣಂ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣಂ ಠಾನಂ ಅಟ್ಠಪದಕಲೇಖಂ ವಿಯ ರಜ್ಜುನಾ ವಾ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ಲೇಖಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಲೇಖಾನುಸಾರೇನ ತಮ್ಬಮತ್ತಿಕಚುಣ್ಣೇನ ವಾ ಸೇತಮತ್ತಿಕಚುಣ್ಣೇನ ವಾ ವಣ್ಣವಿಸೇಸಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪನ್ತಿ ಪನ್ತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಆರಕ್ಖಂ ಸೋಧನಞ್ಚ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಸೀಮಂ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ತದುತ್ತರಿ ವಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಠಮಪನ್ತಿಯಂ ಪಠಮಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಮಞ್ಚಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮವಾಚಂ, ತತೋ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಯೇವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಸಮೂಹನಿತ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಠಮಪನ್ತಿಯಂಯೇವ ದುತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಠತ್ವಾ ತಥೇವ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಪಠಮಪನ್ತಿಯಂಯೇವ ಅನುಲೋಮನಯೇನ ಯಾವ ಅನ್ತಿಮಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ತಥೇವ ಕತ್ವಾ ಪಠಮಪನ್ತಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾಯ ದುತಿಯಪನ್ತಿಯಾ ಅನ್ತಿಮಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಠತ್ವಾ ತಥೇವ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದುತಿಯಪನ್ತಿಯಂಯೇವ ಪಟಿಲೋಮನಯೇನ ಯಾವ ಆದಿಕೋಟ್ಠಾಸಾ ತಥೇವ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ತತಿಯಪನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಕದಾ ಅನುಲೋಮತೋ ಏಕದಾ ಪಟಿಲೋಮತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಸು ಪನ್ತೀಸು ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಪರಿಕ್ಖೀಣೇ ಇದಂ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ತದುತ್ತರಿ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಚತುವಗ್ಗಕರಣೀಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೪) ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಕತತ್ತಭಾವಸ್ಸ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ಲಜ್ಜೀಪೇಸಲಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ದುಲ್ಲಭತ್ತಾ ‘‘ಛಪಞ್ಚಮತ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಕಲ್ಯಾಣೀಸೀಮಾಯಂ ಪನ ಸೀಹಳದೀಪತೋ ಅಭಿನವಸಿಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತನ್ತೇಹಿ ಗರಹವಿವಾದಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಲಭನ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಚೇತಿಯರಞ್ಞಾ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಗಹಿತೇಹಿ ಚುದ್ದಸಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತನ್ತಿ ಪಾಸಾಣಲೇಖಾಯಂ ಆಗತಂ. ರತನಪೂರನಗರೇ ಪನ ಸಿರೀಸುಧಮ್ಮರಾಜಾಧಿಪತಿನಾಮಕಸ್ಸ ಚೂಳಅಗ್ಗರಾಜಿನೋ ಕಾಲೇ ಮಹಾಸೀಹಳಪ್ಪತ್ತೋತಿ ವಿಸ್ಸುತೋ ಸಿರೀಸದ್ಧಮ್ಮಕಿತ್ತಿನಾಮಕೋ ಮಹಾಥೇರವರೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಿತಕೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಅಭಿರುಚಿತೇ ಲಜ್ಜಿಪೇಸಲಬಹುಸ್ಸುತಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಭೂತೇ ಅಞ್ಞೇ ಮಹಾಥೇರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತಚತುತ್ಥೋವ ಹುತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ತಂ ಇಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಚತುವಗ್ಗಕರಣೀಯತ್ತಾ ತೇಸಞ್ಚ ಥೇರಾನಂ ಪಕತತ್ತಭಾವೇ ನಿರಾಸಙ್ಕತ್ತಾ ಕತಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಕತತ್ತಭಾವಸ್ಸ ದುಬ್ಬಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ಚತುವಗ್ಗಕರಣೀಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅತಿರೇಕಚತುವಗ್ಗೇನ ಕರಣೇ ದೋಸಾಭಾವತೋ ಅತಿರೇಕಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತಭಾವೋ ಪಸತ್ಥತರೋ ಹೋತಿ. ತೇನೇವ ಚ ಕಾರಣೇನ ವಿಮತಿವಿನೋದನೀನಾಮಿಕಾಯಂ ವಿನಯಟೀಕಾಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೪) ‘‘ಛಪಞ್ಚಮತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕಲ್ಯಾಣೀಸೀಮಾಯಞ್ಚ ಚುದ್ದಸಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ನಿಟ್ಠಿತೇಪಿ ಪನ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮೇ ನಾನಾವಾದಾನಂ ನಾನಾಚರಿಯಾನಂ ನಾನಾನಿಕಾಯಾನಂ ನಾನಾದೇಸವಾಸಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚಿತ್ತಾರಾಧನತ್ಥಂ ಗರಹವಿವಾದಮೋಚನತ್ಥಞ್ಚ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತೇಹಿಪಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ತಥೇವ ಕಾರಾಪೇತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೪೮೨-೪೮೩; ವಿ. ಸಙ್ಗ. ಅಟ್ಠ. ೨೫೧) ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪನ ಕಾತಬ್ಬಂ. ತಞ್ಹಿ ಕುಪ್ಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಕುಪ್ಪಸ್ಸ ಥಿರಕಮ್ಮಭಾವಾಯ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತೇನೇವ ಚ ಕಾರಣೇನ ಹಂಸಾವತೀನಗರೇ ಅನೇಕಪಣ್ಡರಹತ್ಥಿಸಾಮಿಮಹಾಧಮ್ಮರಾಜಾ ಸಹಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಭೂತತೋ ಮಹಾಚೇತಿಯತೋ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಾಲೇ ರಾಮಞ್ಞದೇಸವಾಸೀಹಿ ಮಹಾಥೇರೇಹಿ ಚ ಮರಮ್ಮದೇಸವಾಸೀಹಿ ಮಹಾಥೇರೇಹಿ ಚ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಕಾರಾಪೇಸೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಯದಿ ಪನ ಮಹಾಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಉಸಭಮತ್ತಂ ವಾ ದ್ವಿಉಸಭಮತ್ತಂ ವಾ ತದುತ್ತರಿ ವಾ ಪದೇಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ವಿಹಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಬಹಿ ಚ ಸಮನ್ತಾ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಟ್ಠಾನೇ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣೇ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣೇ ಓಕಾಸೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಪನ್ತಿಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿರನ್ತರಂ ಠತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ತತೋ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾ ಚ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ಸೀಮಾಯ ಸಮುಗ್ಘಾತೇ ಕತೇ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಚ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತೇ ಸತಿ ಅವಸ್ಸಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಚಟ್ಠಾನೇ ತಾಸಂ ಮಜ್ಝಗತಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಾ ಸಮೂಹನೇಯ್ಯುಂ, ತತೋ ಗಾಮಸೀಮಾ ಏವ ಅವಸಿಸ್ಸೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸಂ ಗಾಮಸೀಮಾಯಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಮಹಾಸೀಮಾವಸೇನ ದುವಿಧಾ ಸೀಮಾ ಯಥಾರುಚಿ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ. ಬನ್ಧನಾಕಾರಂ ಪನ ಉಪರಿ ವಕ್ಖಾಮ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಬಹಿಪಿ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಂ ಕತಂ, ನನು ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋಯೇವ ಅಭಿನವಸೀಮಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ತತ್ಥೇವ ಸಮ್ಭೇದಜ್ಝೋತ್ಥರಣವಿಮೋಚನತ್ಥಂ ಪೋರಾಣಕಸೀಮಾಯ ಸಮೂಹನನಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ಪನ ಏವಂ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಹಿ ಪೋರಾಣಕಸೀಮಾಯ ವಿಜ್ಜಮಾನಾವಿಜ್ಜಮಾನಭಾವೋ, ತಸ್ಮಾ ಯದಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋಯೇವ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಂ ಕರೇಯ್ಯ, ತತೋ ಬಹಿ ಪೋರಾಣಕಸೀಮಾ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ತತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ತಂ ಠಾನಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಪಾಠಕೇನ ಸಹ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಾರಕಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಹನಪ್ಪಹೋನಕಂ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಾ ಪೋರಾಣಕಸೀಮಾ ಅಸಮೂಹತಾವ ಭವೇಯ್ಯ. ತಂ ಸಮೂಹತಸಞ್ಞಾಯ ಸೀಮಾಸಮ್ಮನ್ನನಕಾಲೇ ಅನ್ತೋನಿಮಿತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮನ್ನೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ಅಸಮೂಹತಪೋರಾಣಸೀಮಾಕೋಟಿಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭೇದದೋಸೋ, ಯದಿ ಪನ ತಂ ಠಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ನಿಸಿನ್ನಪ್ಪಹೋನಕಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಣದೋಸೋ, ಯದಿಪಿ ಅನ್ತೋ ನ ಪವಿಸತಿ, ನಿರನ್ತರಂ ಫುಟ್ಠಮತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸೀಮಾಸಙ್ಕರದೋಸೋತಿ ಇಮಸ್ಮಾ ದೋಸತ್ತಯಾ ವಿಮೋಚನತ್ಥಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಬಹಿಪಿ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಂ ಕತಂ. ತೇನೇವ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೪) ‘‘ಬಹಿ ಚ ಸಮನ್ತಾ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಕೇಚಿ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ಸಮನ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋ ರಜ್ಜುಪಸಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಠತ್ವಾ ರಜ್ಜುಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾದೇ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ರಜ್ಜುತೋ ಬಹಿ ಕಿಞ್ಚಿಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತದೇತಂ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ. ಪಾದಗ್ಗಟ್ಠಪನಮತ್ತೇನ ಪೋರಾಣಸೀಮಾಸಮುಗ್ಘಾತೋ ನ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಕಮ್ಮವಾಚಾಪಾಠಕೇನ ಸಹ ಕಮ್ಮಪತ್ತಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪಾಠನೇನ ಚ ಸಮುಗ್ಘಾತೋ ಹೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಪ್ಪಕರಣೇ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೪) ‘‘ಸೀಮಾಯ ಪನ ಅನ್ತೋಠಾನಂ, ‘ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಕರಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಅಙ್ಗ’’ನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕದೇಸೇನ ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠಾಯ ಚ ಏಕಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಠಿತಾಯ ಪೋರಾಣಕಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಸಮುಗ್ಘಾತೇ ಅಕತೇ ವುತ್ತನಯೇನ ದೋಸತ್ತಯತೋ ನ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ನಿಮಿತ್ತತೋ ಬಹಿಪಿ ಠತ್ವಾ ಸಮೂಹನನಕರಣಭಾವೋವ ಪಾಸಂಸತರೋ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞೇ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ಕಮ್ಮಕಾರಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪದವಲಞ್ಜಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಸಮೂಹನನ್ತಿ, ತಂ ಗರುಕರಣವಸೇನ ಕತನ್ತಿ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಪನ ಥೇರಾ ‘‘ಕಾರಕಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಸೀಮಾ ಸಮೂಹತಾ, ನ ಅನಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನೇತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಪಠಮತರಂ ಸಾಲಂ ಕರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸೀಮಾಯ ಸಮೂಹತಾಯ ಥಮ್ಭಟ್ಠಾನೇ ಅಕ್ಕಮಿತುಂ ನ ಲಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಮೂಹತಾ ಸೀಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸಿರೀಖೇತ್ತನಗರೇ ಮಹಾಸತ್ತಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಕಾಲೇ ತೇನ ರಞ್ಞಾ ಕತಸ್ಸ ನನ್ದನವಿಹಾರಸ್ಸ ಪುರತೋ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಸೀಮಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾಯ ಪಠಮಂ ಜೇತವನಸಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸೀಮಂ ಸಮೂಹನಿಂಸು, ತದಾ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಮಹಾರುಕ್ಖಮೂಲಿಕೋ ನಾಮ ಏಕೋ ಗಣಪಾಮೋಕ್ಖತ್ಥೇರೋ ‘‘ಸಚೇ ಥಮ್ಭಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಠಪೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಹಂ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಾಗಚ್ಛತಿ. ಸಬ್ಬೇ ಥೇರಾ ‘‘ನ ಥಮ್ಭಮತ್ತೇನ ಪೋರಾಣಸೀಮಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಥಮ್ಭಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಠತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಕತಾಯ ಸೀಮಾ ಸಮೂಹತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮೂಹನಿಂಸು ಚೇವ ಬನ್ಧಿಂಸು ಚ. ಹಂಸಾವತೀನಗರೇ ಧಮ್ಮಚೇತಿಯರಞ್ಞೋ ಕಲ್ಯಾಣಿಯಸೀಮಾಬನ್ಧನಕಾಲೇಪಿ ಪಠಮಂ ಸಾಲಂ ಕರಿತ್ವಾವ ಪಚ್ಛಾ ಸಮೂಹನಿಂಸು, ನ ಚ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾದೀಸು ‘‘ಪದವಲಞ್ಜಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಮಾ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ, ‘‘ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣೇ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣೇ ಠಾನೇ’’ತಿ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೪) ಪನ ಅತ್ಥಿ. ಪೋರಾಣಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ಠತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಕತಾಯ ಸಕಲಾಪಿ ಸೀಮಾ ಸಮೂಹತಾವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪದವಲಞ್ಜಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ. ಈದಿಸಂ ಪನ ವಚನಂ ಗರುಕರಣವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ಸಿಸ್ಸಾನುಸಿಸ್ಸಾನಂ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಆಪಜ್ಜನಕಾರಣಂ ಹೋತಿ. ತೇ ಹಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಾ ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ಏವಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕತೇ ಸೀಮಾ ಸಮೂಹತಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಕರಣಾಗತನಯವಸೇನೇವ ಕರಣಂ ವರಂ ಪಸತ್ಥಂ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಅಪರಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಾಧಿಕಾರೇ ಧಮ್ಮಗಾರವೇಹಿ ವಿನಯಧರೇಹಿ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ದುದ್ದಸಂ ಠಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಕತಮನ್ತಿ ಚೇ? ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಯೋಜನಪರಮಂ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೦) ವಚನತೋ ನಾನಾಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾನಿ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ ತಿಯೋಜನಿಕಾದಿಕಾಯೋ ಮಹಾಸೀಮಾಯೋ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಅತ್ಥಿ, ಅಥ ಏಕಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಸೀಮಾಯ ಸಮೂಹತಾಯ ಯದಿ ತತೋ ಅಞ್ಞೇಸು ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ತಿ, ನ ಗಾಮಸೀಮಾ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮೇ ವಗ್ಗಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ಏವಂ ಸತಿ ಸೀಮಾ ಸಮೂಹತಾ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ತಾಯ ಅಸಮೂಹತಾಯ ಸತಿ ಅಭಿನವಸೀಮಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಇತಿ ಇದಂ ಠಾನಂ ದುಜ್ಜಾನಂ ದುದ್ದಸಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಸಾಣಚ್ಛತ್ತಂ ವಿಯ ಭಗವತೋ ಆಣಂ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಲಜ್ಜಿಪೇಸಲಬಹುಸ್ಸುತಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಭೂತೇಹಿ ವಿನಯವಿದೂಹಿ ಸುಟ್ಠು ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕಾರೇ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಗವೇಸನ್ತೋ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಇದಂ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ಸತಿ – ತಿಯೋಜನಿಕಾದಿಮಹಾಸೀಮಾಯೋ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧರಮಾನಕಾಲೇ ಸನ್ನಿಪತಿತುಂ ವಾ ವಿಸೋಧೇತುಂ ವಾ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಭಾವತೋ ತಮಾರಬ್ಭ ಭಗವತಾ ಅನುಜಾನಿತಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಾದಿಸಂ ಮಹಾಸೀಮಂ ಸೋಧೇತುಂ ವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತುಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ, ನ ಚ ಭಗವಾ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯಂ ಕಾರಣಂ ವದೇಯ್ಯ. ಭಗವತೋ ಧರಮಾನಕಾಲೇ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮಹಾವಿಹಾರಾ ಏಕಸೀಮಾವ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೇನ ಸಮ್ಮತಾತಿ. ಸೀಹಳದೀಪೇ ಮಹಾವಿಹಾರಸೀಮಾ ಅನುರಾಧಪುರಂ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಾ ಮಹಾಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಸಮ್ಮತಾತಿ ಚ ಪಕರಣೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ತಥಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ದೇಸೇ ದ್ವಿಯೋಜನಿಕಾ ವಾ ತಿಯೋಜನಿಕಾ ವಾ ಸೀಮಾ ಅಸುಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಮ್ಮತಾತಿ ದಿಸ್ಸತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಮರಮ್ಮದೇಸೇ ತಾದಿಸಾನಂ ಸೀಮಾನಂ ನತ್ಥಿಭಾವೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ. ತಥಾ ಹಿ ಅನೇಕಸತಅನೇಕಸಹಸ್ಸವಸ್ಸಕಾಲತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ಪಾಸಾಣಥಮ್ಭನಿಮಿತ್ತೇನ ಸಹ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅರಿಮದ್ದನಪುರೇ ಚ ಅನುರುದ್ಧಮಹಾರಾಜೇನ ಸಮ್ಮನ್ನಾಪಿತಾ ದ್ವಾಸಟ್ಠಯಾಧಿಕಸತಹತ್ಥಾಯಾಮಾ ಸತ್ತಚತ್ತಾಲೀಸಾಧಿಕಸತಹತ್ಥವಿತ್ಥಾರಾ ಮಹಾಸೀಮಾ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಸಹ ದಿಸ್ಸತಿ. ರತನಪೂರನಗರೇ ಚ ನರಪತಿಜೇಯ್ಯಸೂರಮಹಾರಾಜಕಾಲೇ ಅಟ್ಠಸತ್ತತಾಧಿಕಚತುಸತಕಲಿಯುಗೇ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಾ ಸೀಮಾ ಪಾಸಾಣಲೇಖಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ದಿಸ್ಸತಿ. ಯದಿ ತಿಯೋಜನಪರಮಾದಿಮಹಾಸೀಮಾಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಪೋರಾಣಾಚರಿಯಾ ನವಂ ನವಂ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ನ ಬನ್ಧೇಯ್ಯುಂ, ಅಥ ಚ ಪನ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ತಾಸು ಚ ನವಸೀಮಾಸು ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತತೋ ಏವ ಚ ಗಣನಪಥಮತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪರಮ್ಪರತೋ ವಡ್ಢೇನ್ತಾ ಯಾವಜ್ಜತನಾ ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ತಿಯೋಜನಾ ಸೀಮಾಯೋ ನತ್ಥೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ.

ಅಥ ವಾ ‘‘ವಿಹಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಸಮನ್ತಾ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ’’ತಿ ವಿಹಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಚ ವಿಹಾರೂಪಚಾರಭೂತೇ ಬಹಿ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಚ ಠಾನೇಯೇವ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಸ್ಸ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೪೪) ವುತ್ತತ್ತಾಪಿ ತಾದಿಸಾ ಮಹಾಸೀಮಾಯೋ ನತ್ಥೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಯದಿ ಅತ್ಥಿ, ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಂ ಪಕರಣಾಚರಿಯಾ ನ ಕಥೇಯ್ಯುಂ. ಕಥೇನ್ತಾಪಿ ಸಮನ್ತಾ ತಿಯೋಜನಂ ಠಾನಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ತಥಾ ಪನ ಅಕಥೇತ್ವಾ ವಿಹಾರವಿಹಾರೂಪಚಾರೇಸುಯೇವ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಸ್ಸ ಕಥಿತತ್ತಾ ತಿಯೋಜನಿಕಾದಯೋ ಮಹಾಸೀಮಾಯೋ ನತ್ಥೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ.

ಅಥ ವಾ ‘‘ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಪನ ಜಾನನ್ತಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಅಜಾನನ್ತಾಪಿ ಸಮೂಹನಿತುಞ್ಚೇವ ಬನ್ಧಿತುಞ್ಚ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೪೪) ವಚನತೋಪಿ ತೇಸು ತೇಸು ಜನಪದೇಸು ತಿಯೋಜನಿಕಾದಿಕಾಯೋ ಮಹಾಸೀಮಾಯೋ ನತ್ಥೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಕಥಂ? ಯದಿ ತಾದಿಸಾ ಸೀಮಾಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಸಕಲಮ್ಪಿ ತಂ ಸೀಮಂ ಅಸೋಧೇತ್ವಾ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ನ ಕಥೇಯ್ಯುಂ, ಅಥ ಚ ಪನ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಜಾನನ್ತಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಅಜಾನನ್ತಾಪಿ ಸೀಮಂ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಬನ್ಧಿತುಞ್ಚ ಸಮತ್ಥಭಾವಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ಸಾ ಕಥಾ ಖನ್ಧಸೀಮಾಯ ಸೀಮನ್ತರಿಕನ್ತರಿತಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ಕಥೀಯತಿ, ನ ನಾನಾಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾನಿ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾಯ ತಿಯೋಜನಿಕಾದಿಭೇದಾಯ ಸೀಮಾಯ ಅಞ್ಞೇಸು ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇಸು ಅಞ್ಞೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಸನ್ತೇಸುಪಿ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವೇನ, ತೇನ ಞಾಯತಿ ‘‘ನ ಸಬ್ಬೇಸು ಠಾನೇಸು ತಿಯೋಜನಿಕಾದಿಭೇದಾಯೋ ಮಹಾಸೀಮಾಯೋ ನ ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಈದಿಸಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ ಭಗವತೋ ಆಣಂ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ವಿನಯತ್ಥವಿದೂಹಿ ವಿನಯಧರೇಹಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬಾನಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ, ಇತೋ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಕಾರಣಾನಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾನೀತಿ.

ಇತೋ ಪರಮ್ಪಿ ‘‘ಸಚೇ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾನಿ ಅನ್ತೋಕಾತುಕಾಮಾ, ತೇಸು ಗಾಮೇಸು ಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸನ್ತಿ, ತೇಹಿಪಿ ಆಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೮) ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಸೀಮಂ ನ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾನಿ ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾಪಿ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾಯ ಸೀಮಾಯ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಂ ಪಕತಿಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಂ ವಾ ವಿಸುಂಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಂ ವಾ ಸೋಧಿತನ್ತಿ ಮನಸಿ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಕಙ್ಖಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮವಾಚಾಭಣನಸಮಯೇ ತೇನ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೇಸು ಅಞ್ಞೇಸು ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇಸು ವಸನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತತೋ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತತೋ ಬಹಿ ದೂರೇ ವಾಸಾಪೇತಬ್ಬಾ. ಏವಞ್ಹಿ ಕರೋನ್ತೇ ಅಞ್ಞಾನಿ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾನಿ ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾ ಪೋರಾಣಸೀಮಾಯ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಯಪಿ ತೇ ವಗ್ಗಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ತತೋ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಮ್ಮವಾಚಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವರೂಪೋ ಸುಖುಮೋ ನಿಪುಣೋ ಅತ್ಥೋ ವಿನಯಧರೇಹಿ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನವಿಧಾನೇನ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾತಿ ವುತ್ತೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ವಿಪತ್ತಿದೋಸೇಹಿ ಮುತ್ತಾ ಹೋತಿ.

ತತೋ ‘‘ಅತಿಖುದ್ದಿಕಾ ಅತಿಮಹನ್ತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೮೬) ವುತ್ತೇಹಿ ವಿಪತ್ತಿದೋಸೇಹಿ ವಿಮುಚ್ಚನತ್ಥಂ ಸೀಮಾಯ ಪಮಾಣಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ? ಸೀಮಾ ನಾಮ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿಸೀದಿತುಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಸತಿ ಅತಿಖುದ್ದಿಕಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಮತಾಪಿ ಸೀಮಾ ನ ಹೋತಿ. ತಿಯೋಜನತೋ ಪರಂ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಠಾನಂ ಅನ್ತೋ ಕರೋನ್ತೇ ಸತಿ ಅತಿಮಹತೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಮತಾಪಿ ಸೀಮಾ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿಸೀದನಪ್ಪಹೋನಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಿಯೋಜನಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಯಂ ಪಮಾಣಂ ಸಙ್ಘೋ ಇಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ತಂ ಪಮಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಮಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ. ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ತತ್ಥ ಅತಿಖುದ್ದಿಕಾ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಅತಿಮಹನ್ತೀ ನಾಮ ಅನ್ತಮಸೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತೇನಪಿ ತಿಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ’’ತಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ವಚನತೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಏವಂ ಸೀಮಾಯ ಪಮಾಣಗ್ಗಹಣೇನ ‘‘ಅತಿಖುದ್ದಿಕಾ ಅತಿಮಹನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ದೋಸೇಹಿ ಮುತ್ತಾ ಹೋತಿ.

ತತೋ ‘‘ಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಾ ಛಾಯಾನಿಮಿತ್ತಾ ಅನಿಮಿತ್ತಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೮೬) ವುತ್ತೇಹಿ ತೀಹಿ ವಿಪತ್ತಿದೋಸೇಹಿ ವಿಮುಚ್ಚನತ್ಥಂ ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತತ್ಥ ಅಸಮ್ಬನ್ಧಕಿತ್ತನೇನ ನಿಮಿತ್ತಾ ಸೀಮಾ ಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ. ಕಥಂ? ಸೀಮಾಯ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಠಪಿತನಿಮಿತ್ತೇಸು ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ದಕ್ಖಿಣಪಚ್ಛಿಮಉತ್ತರದಿಸಾಸು ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಕತೇ ಅಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯದಿ ಪನ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ದಕ್ಖಿಣಪಚ್ಛಿಮಉತ್ತರದಿಸಾಸು ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಠಪೇತಿ, ಪುನ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಕಿತ್ತೇತಿ, ಏವಂ ಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಪರಾಪಿ ಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ ಯಾ ಅನಿಮಿತ್ತುಪಗಪಾಸಾಣಂ ವಾ ಬಹಿಸಾರರುಕ್ಖಂ ವಾ ಖಾಣುಕಂ ವಾ ಪಂಸುಪುಞ್ಜಂ ವಾ ಅನ್ತರಾ ಏಕಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ. ಪಬ್ಬತಚ್ಛಾಯಾದೀಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಛಾಯಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ ಛಾಯಾನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ. ಸಬ್ಬಸೋ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ ಅನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ. ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ದೋಸೇಹಿ ವಿಮುಚ್ಚನತ್ಥಾಯ ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ.

ಕಥಂ? ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪೋರಾಣಸೀಮಾಸಮೂಹನನಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಕೇವಲಾಯ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಸಙ್ಘೇನ ಯಥಾಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಹಿತಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಸೀಮಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಚತೂಸು ವಾ ದಿಸಾಸು ಅಟ್ಠಸು ವಾ ದಿಸಾಸು ನಿಮಿತ್ತುಪಗೇ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ದ್ವತ್ತಿಂಸಪಲಗುಳಪಿಣ್ಡಪ್ಪಮಾಣೇ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಹತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣತೋ ಊನಪ್ಪಮಾಣೇ ಪಾಸಾಣೇ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋ ಠಿತೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಾಪಾಠಕೇನ ವಿನಯಧರೇನ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞೇನ ‘‘ಪಾಸಾಣೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಪುನ ವಿನಯಧರೇನ ‘‘ಏಸೋ ಪಾಸಾಣೋ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೀಮಮಣ್ಡಲಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತೇನ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ, ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ, ದಕ್ಖಿಣಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ, ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ, ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ, ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ, ಉತ್ತರಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತಂ? ಪಾಸಾಣೋ, ಭನ್ತೇ. ಏಸೋ ಪಾಸಾಣೋ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತಂ? ಪಾಸಾಣೋ, ಭನ್ತೇ. ಏಸೋ ಪಾಸಾಣೋ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ ಅಘಟಿತನಿಮಿತ್ತಾ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿಆದಿ. ಏವಂ ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನೇನ ‘‘ಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಾ ಛಾಯಾನಿಮಿತ್ತಾ ಅನಿಮಿತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಹಿ ತೀಹಿ ವಿಪತ್ತಿದೋಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಾ ಹೋತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ‘‘ಬಹಿಸೀಮೇ ಠಿತಸಮ್ಮತಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೮೬) ವುತ್ತವಿಪತ್ತಿದೋಸತೋ ವಿಮುಚ್ಚನತ್ಥಂ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮವಾಚಾಪಾಠಕಾಲೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ? ಯದಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘೋ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಬಹಿ ಠತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನತಿ, ಬಹಿಸೀಮೇ ಠಿತಸಮ್ಮತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸೀಮಾ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘೇನ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋ ಠತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸೀಮಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ ‘‘ಬಹಿಸೀಮೇ ಠಿತಸಮ್ಮತಾ ನಾಮ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಬಹಿ ಠಿತೇನ ಸಮ್ಮತಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಸೀಮಾಸಮ್ಮನ್ನನಟ್ಠಾನನಿಯಮೇನ ‘‘ಬಹಿಸೀಮೇ ಠಿತಸಮ್ಮತಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೮೬) ವುತ್ತವಿಪತ್ತಿದೋಸತೋ ಮುತ್ತಾ ಹೋತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ‘‘ನದಿಯಂ ಸಮ್ಮತಾ, ಸಮುದ್ದೇ ಸಮ್ಮತಾ, ಜಾತಸ್ಸರೇ ಸಮ್ಮತಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೮೬) ವುತ್ತೇಹಿ ತೀಹಿ ವಿಪತ್ತಿದೋಸೇಹಿ ಚ ವಿಮುಚ್ಚನತ್ಥಂ ಏವಂ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬಂ – ‘‘ಸಬ್ಬಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನದೀ ಅಸೀಮಾ, ಸಬ್ಬೋ ಸಮುದ್ದೋ ಅಸೀಮೋ, ಸಬ್ಬೋ ಜಾತಸ್ಸರೋ ಅಸೀಮೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೭) ಭಗವತಾ ವಚನತೋ ನದೀಸಮುದ್ದಜಾತಸ್ಸರೇಸು ಸಮ್ಮತಾ ಸೀಮಾ ನ ಹೋತಿ, ಪೋರಾಣಸೀಮವಿಗತಾಯ ಸುದ್ಧಾಯ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಸಮ್ಮತಾ ಏವ ಸೀಮಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗಾಮಸೀಮಾಯಮೇವ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ, ನ ನದೀಆದೀಸೂತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘‘ನದಿಯಾ ಸಮುದ್ದೇ ಜಾತಸ್ಸರೇ ಸಮ್ಮತಾ ನಾಮ ಏತೇಸು ನದೀಆದೀಸು ಸಮ್ಮತಾ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಅಯಂ ಸೀಮಾ ಅತಿಖುದ್ದಿಕಾ, ಅತಿಮಹನ್ತೀ, ಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಾ, ಛಾಯಾನಿಮಿತ್ತಾ, ಅನಿಮಿತ್ತಾ, ಬಹಿಸೀಮೇ ಠಿತಸಮ್ಮತಾ, ನದಿಯಂ ಸಮ್ಮತಾ, ಸಮುದ್ದೇ ಸಮ್ಮತಾ, ಜಾತಸ್ಸರೇ ಸಮ್ಮತಾ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೮೬) ವುತ್ತೇಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ದೋಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಬ್ಭಾ ಮಹಿಕಾ ಧೂಮೋ ರಜೋ ರಾಹೂ’’ತಿ ವುತ್ತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮುತ್ತಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ವಿಯ, ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ ವಿಯ ಚ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಾ ಹೋತಿ.

ತಿವಿಧಸಮ್ಪತ್ತಿ ನಾಮ ನಿಮಿತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿಕಮ್ಮವಾಚಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ. ತಾಸು ‘‘ಪಬ್ಬತನಿಮಿತ್ತಂ ಪಾಸಾಣನಿಮಿತ್ತಂ ವನನಿಮಿತ್ತಂ ರುಕ್ಖನಿಮಿತ್ತಂ ಮಗ್ಗನಿಮಿತ್ತಂ ವಮ್ಮಿಕನಿಮಿತ್ತಂ ನದೀನಿಮಿತ್ತಂ ಉದಕನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೩೮) ವುತ್ತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ನಿಮಿತ್ತೇಸು ತಸ್ಸಂ ತಸ್ಸಂ ದಿಸಾಯಂ ಯಥಾಲದ್ಧಾನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂನಿಮಿತ್ತಂ? ಪಾಸಾಣೋ, ಭನ್ತೇ. ಏಸೋ ಪಾಸಾಣೋ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ’’ತಿ. ತೇಸು ಚ ಅಟ್ಠಸು ನಿಮಿತ್ತೇಸು ರುಕ್ಖನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ಯಥಾಜ್ಝಾಸಯಟ್ಠಾನೇಸು ದುಲ್ಲಭಭಾವತೋ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾನಂ ಸಙ್ಕರಕರಣತೋ ಚ ಪಾಸಾಣನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ತಥಾ ಸಙ್ಕರಕರಣಾಭಾವತೋ ಯಥಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಠಪೇತುಂ ಸುಕರಭಾವತೋ ಚ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸೀಮಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತೂಪಗಾ ಪಾಸಾಣಾ ಠಪೇತಬ್ಬಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಮಹಾವಗ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೮) ‘‘ತಂ ಬನ್ಧನ್ತೇಹಿ ಸಮನ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತೂಪಗಾ ಪಾಸಾಣಾ ಠಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಞ್ಚ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೩೮) ‘‘ನಿಮಿತ್ತೂಪಗಾ ಪಾಸಾಣಾ ಠಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಇದಂ ಯಥಾರುಚಿತಟ್ಠಾನೇ ರುಕ್ಖನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ದುಲ್ಲಭತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಮಿತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಪಠಮಙ್ಗಂ ಸೂಪಪನ್ನಂ ಹೋತಿ.

ತತೋ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕರಣತ್ಥಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಯಾವತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ವಾ ನದೀಸಮುದ್ದಜಾತಸ್ಸರೇ ವಾ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ವಾ ಕತ್ವಾ ಛನ್ದಂ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಯಾ ಸೀಮಾ ಸಮ್ಮತಾ, ಸಾ ಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಾ ನಾಮ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಚತೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಥ ತಂ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇಸು ವಸನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಯೇ ಬದ್ಧಸೀಮವಿಹಾರಾ, ತೇಸಂ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ, ಯೇ ಅಬದ್ಧಸೀಮವಿಹಾರಾ, ತೇಸಂ ಸೀಮಾಯ ಉಪಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿಸಾಚಾರಿಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿಸ್ಸಞ್ಚಾರಸಮಯೇ ಯದಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಬದ್ಧಸೀಮವಿಹಾರಾ, ತೇಸಂ ಪೇಸೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯಂ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿಸ್ಸಾಮ, ತುಮ್ಹೇ ಸಕಸಕಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಮಾ ನಿಕ್ಖಮಥಾ’’ತಿ. ಯೇ ಅಬದ್ಧಸೀಮವಿಹಾರಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಏಕಜ್ಝಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತಬ್ಬಾ, ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದೋ ಆಹರಿತಬ್ಬೋ.

ಯದಿ ಅಞ್ಞಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋಕತ್ತುಕಾಮಾ, ತತ್ಥ ನಿವಾಸಿನೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾಸಮ್ಮನ್ನನಕಾಲೇ ಆಗನ್ತುಮ್ಪಿ ಅನಾಗನ್ತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮ್ಮನ್ನನಕಾಲೇ ಪನ ಅನ್ತೋನಿಮಿತ್ತಗತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಆಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಛನ್ದೋ ಆಹರಿತಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೮) ‘‘ತಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮೇಹಿ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇಸು ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿ. ಏವಂ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದೇ ಆಹಟೇ ತೇಸು ತೇಸು ಮಗ್ಗೇಸು ನದೀತಿತ್ಥಗಾಮದ್ವಾರಾದೀಸು ಚ ಆಗನ್ತುಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ಹತ್ಥಪಾಸಾನಯನತ್ಥಞ್ಚ ಬಹಿಸೀಮಕರಣತ್ಥಞ್ಚ ಆರಾಮಿಕಸಾಮಣೇರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಭೇರಿಸಞ್ಞಂ ವಾ ಸಙ್ಖಸಞ್ಞಂ ವಾ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನಾನನ್ತರಂ ವುತ್ತಾಯ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದಿಕಾಯ (ಮಹಾವ. ೧೩೯) ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸೀಮಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೮) ‘‘ಏವಂ ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು ಪನ ಭಿಕ್ಖೂಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ದುತಿಯಙ್ಗಂ ಸೂಪಪನ್ನಂ ಹೋತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಪಾಠಸಮಯೇ ‘‘ಸೀಮಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮನ್ನನ್ತೇನ ಪಠಮಂ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ, ಪಚ್ಛಾ ತಿಚೀವರೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೪) ವಚನತೋ ಪಠಮಂ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ, ಪಚ್ಛಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ, ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇಯೇವ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋಪಮಾಣೇನೇವ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾ ಚತುನಹುತಾಧಿಕದ್ವಿಲಕ್ಖಯೋಜನಪುಥುಲಂ ಮಹಾಪಥವಿಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಥವೀಸನ್ಧಾರಕಉದಕಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಗತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇಯೇವ…ಪೇ… ಗತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅವಿಪ್ಪವಾಸಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ಯದಿ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯ ಗಾಮೋ ಅತ್ಥಿ, ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾಯ ಗತಪರಿಚ್ಛೇದೇನೇವ ಗತಾ. ಇತಿ ತಿಚೀವರೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ನ ಅವತ್ಥರತಿ, ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾವ ಅವತ್ಥರತಿ, ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಗಚ್ಛತಿ. ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ಪನ ಯತ್ಥ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾ, ತತ್ಥೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ಇತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ…ಪೇ… ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ –

‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಯಾವತಾ ಸಮನ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತಾ ಕಿತ್ತಿತಾ. ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಏತೇಹಿ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನೇಯ್ಯ ಸಮಾನಸಂವಾಸಂ ಏಕೂಪೋಸಥಂ, ಏಸಾ ಞತ್ತಿ.

‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಯಾವತಾ ಸಮನ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತಾ ಕಿತ್ತಿತಾ, ಸಙ್ಘೋ ಏತೇಹಿ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಸಮಾನಸಂವಾಸಂ ಏಕೂಪೋಸಥಂ. ಯಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಖಮತಿ ಏತೇಹಿ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ಸೀಮಾಯ ಸಮ್ಮುತಿ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾಯ ಏಕೂಪೋಸಥಾಯ, ಸೋ ತುಣ್ಹಸ್ಸ. ಯಸ್ಸ ನಕ್ಖಮತಿ, ಸೋ ಭಾಸೇಯ್ಯ. ಸಮ್ಮತಾ ಸಾ ಸೀಮಾ ಸಙ್ಘೇನ ಏತೇಹಿ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಏಕೂಪೋಸಥಾ, ಖಮತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ತುಣ್ಹೀ. ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೩೯).

ಏಸಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಕಮ್ಮವಾಚಾ,

‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಯಾ ಸಾ ಸಙ್ಘೇನ ಸೀಮಾ ಸಮ್ಮತಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಏಕೂಪೋಸಥಾ. ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ತಂ ಸೀಮಂ ತಿಚೀವರೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಸಮ್ಮನ್ನೇಯ್ಯ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ, ಏಸಾ ಞತ್ತಿ.

‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಯಾ ಸಾ ಸಙ್ಘೇನ ಸೀಮಾ ಸಮ್ಮತಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಏಕೂಪೋಸಥಾ. ಸಙ್ಘೋ ತಂ ಸೀಮಂ ತಿಚೀವರೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ. ಯಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಖಮತಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಸೀಮಾಯ ತಿಚೀವರೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ, ಸೋ ತುಣ್ಹಸ್ಸ. ಯಸ್ಸ ನಕ್ಖಮತಿ, ಸೋ ಭಾಸೇಯ್ಯ. ಸಮ್ಮತಾ ಸಾ ಸೀಮಾ ಸಙ್ಘೇನ ತಿಚೀವರೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ, ಖಮತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ತುಣ್ಹೀ. ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೪).

ಏಸಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಕಮ್ಮವಾಚಾ ಞತ್ತಿದೋಸಅನುಸ್ಸಾವನಾದೋಸೇ ಅನುಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ಭಣಿತಬ್ಬಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಸಮ್ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ತತಿಯಙ್ಗಂ ಸೂಪಪನ್ನಂ ಹೋತಿ.

ಏವಮಯಂ ಸೀಮಾ ಅನ್ತೋ ಮಣಿವಿಮಾನಂ ಬಹಿ ರಜತಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಿಮಾನಸಾಮಿಕದೇವಪುತ್ತೋತಿ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ವಿಯ, ಅನ್ತೋ ಕನಕವಿಮಾನಂ ಬಹಿ ಫಲಿಕಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಿಮಾನಸಾಮಿಕದೇವಪುತ್ತೋತಿ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ ವಿಯ ಚ ನಿಮಿತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿಕಮ್ಮವಾಚಾಸಮ್ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ತೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ಸೋಭತಿ ವಿರೋಚತಿ, ಜಿನಸಾಸನಸ್ಸ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾರಣಭೂತಾ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸೀಮಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮನ್ನನ್ತೇನ ಪಠಮಂ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿ.

‘‘ನಿಮಿತ್ತೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಾನುದಿಸಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕಿತ್ತಿತಂ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ಪುನ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಸಮ್ಮತಾ ಅಯಂ ಸೀಮಾ ಏಕಾದಸಹಿ ವಿಪತ್ತೀಹಿ ಮುತ್ತಾ, ತೀಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣಕಾಲಂ ಅಪರಿಮಾಣಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಪಲೋಕನಾದಿಚತುಬ್ಬಿಧಕಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನಭೂತಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಯದಿ ಪನ ಸಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಮಹಾಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮಾ, ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಸುಟ್ಠು ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸಮೂಹನಿತಪೋರಾಣಸೀಮಾಯ ಕೇವಲಾಯ ಪಕತಿಗಾಮಸೀಮಾಯ ವಾ ವಿಸುಂಗಾಮಸೀಮಾಯ ವಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ, ತಾಸು ಚ ದ್ವೀಸು ಸೀಮಾಸುಪಬ್ಬಜ್ಜುಪಸಮ್ಪದಾದೀನಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಂ ಸುಖಕರಣತ್ಥಂ ಸೀಮಾ ಪಠಮಂ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ, ತಂ ಪನ ಬನ್ಧನ್ತೇಹಿ ವತ್ತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಹಿ ಬೋಧಿಚೇತಿಯಭತ್ತಸಾಲಾದೀನಿ ಸಬ್ಬವತ್ಥೂನಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕತವಿಹಾರೇ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ವಿಹಾರಮಜ್ಝೇ ಬಹೂನಂ ಸಮೋಸರಣಟ್ಠಾನೇ ಅಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ವಿವಿತ್ತೋಕಾಸೇ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ. ಅಕತವಿಹಾರೇ ಬನ್ಧನ್ತೇಹಿ ಬೋಧಿಚೇತಿಯಾದೀನಂ ಸಬ್ಬವತ್ಥೂನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೇಸು ವತ್ಥೂಸು ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ವಿವಿತ್ತೋಕಾಸೇ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೮) ‘‘ಇಮಂ ಪನ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನನ್ತೇಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ಕಿತ್ತಕಪ್ಪಮಾಣಾ ಪನ ಖಣ್ಡಸೀಮಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾತಿ? ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಸಚೇ ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ವಟ್ಟತಿ, ತತೋ ಓರಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಪರಂ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ೧೩೮) ‘‘ಸಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಚ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಇದಞ್ಚ ಅಬ್ಭಾನಕರಣಕಾಲೇ ಕಮ್ಮಾರಹಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ವೀಸತಿಗಣಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸೀದನಪ್ಪಹೋನಕತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೩೮) ‘‘ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿ. ತಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸೀಮಮಾಳಕಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತೂಪಗಾ ಪಾಸಾಣಾ ಠಪೇತಬ್ಬಾ. ಅನ್ತೋಖಣ್ಡಸೀಮಾಯಮೇವ ಠತ್ವಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಏಸೋ ಪಾಸಾಣೋ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸೀಮಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಸಾಯೇವ ಸೀಮಾಯ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮತ್ಥಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಕಮ್ಮವಾಚಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೮) ‘‘ತಂ ಬನ್ಧನ್ತೇಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಏವಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕಪಾಸಾಣಾ ಠಪೇತಬ್ಬಾ. ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ ಏಕರತನಪ್ಪಮಾಣಾ ವಟ್ಟತಿ, ವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇ ಪನ ವಿಹಾರೋ ಮಹಾ ಹೋತಿ, ದ್ವೇಪಿ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ತತುತ್ತರಿಪಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯೋ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ.

ಏವಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ ಮಹಾಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕಾಲೇ ಖಣ್ಡಸೀಮತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಠತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಅನುಪರಿಯಾಯನ್ತೇಹಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕಪಾಸಾಣಾ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾ, ತತೋ ಅವಸೇಸನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹನ್ತೇಹಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮತ್ಥಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಕಮ್ಮವಾಚಾಪಿ ಕಾತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೮) ‘‘ಏವಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ.

‘‘ಸಮನ್ತಾ ಅನುಪರಿಯಾಯನ್ತೇಹಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕಪಾಸಾಣಾ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಥಂ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾತಿ? ದಕ್ಖಿಣತೋ ಅನುಪರಿಯಾಯನ್ತೇನೇವ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಹಿ ಖಣ್ಡಸೀಮತೋ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೇನ ಠತ್ವಾ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ತಥಾ ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ದಕ್ಖಿಣಾಭಿಮುಖೇನ ಠತ್ವಾ ‘‘ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ತಥಾ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಾಭಿಮುಖೇನ ಠತ್ವಾ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ತಥಾ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖೇನ ಠತ್ವಾ ‘‘ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೇನ ಠತ್ವಾ ಪುರಿಮಂ ಕಿತ್ತಿತಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪುನ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಬಹೂನಮ್ಪಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾನಂ ಸೀಮನ್ತರಿಕಪಾಸಾಣಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾ, ತತೋ ಪಚ್ಛಾ ಅವಸೇಸನಿಮಿತ್ತಾನೀತಿ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಬಾಹಿರಬನ್ಧನೇಸು ನಿಮಿತ್ತಾನಿ. ಏವಂ ಸೀಮನ್ತರಿಕಪಾಸಾಣಾ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೀಮಾನಂ ಸಙ್ಕರದೋಸಾಪಗಮನತ್ಥಂ ಸೀಮನ್ತರಿಕಪಾಸಾಣಾನಂ ಠಪೇತಬ್ಬತ್ತಾ. ಏವಂ ಸಮನ್ತಾ ಅನುಪರಿಯಾಯನ್ತೇನ ಸೀಮನ್ತರಿಕಪಾಸಾಣಾ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾ. ತಥಾಹಿ ವುತ್ತಂ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೩೮) ‘‘ಸೀಮನ್ತರಿಕಪಾಸಾಣಾತಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ಠಪಿತನಿಮಿತ್ತಪಾಸಾಣಾ, ತೇ ಪನ ಕಿತ್ತೇನ್ತೇನ ಪದಕ್ಖಿಣತೋ ಅನುಪರಿಯಾಯನ್ತೇನೇವ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿ.

ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನೇವ ಸೀಮಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾತಿ? ಸಚೇ ಪನ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ತತೋ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇನ್ತಿ, ಏವಂ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಯಂ ಸೀಮಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತಂ ಪಠಮಂ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಖಣ್ಡಸೀಮತೋವ ಪಟ್ಠಾಯ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೮) ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ನಿಮಿತ್ತಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ಏವಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಮಹಾಸೀಮಬನ್ಧನೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕೋ ಗುಣೋತಿ ಚೇ? ಏವಂ ಬದ್ಧಾಸು ಪನ ಸೀಮಾಸು ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾಸೀಮಾಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕೋಪೇನ್ತಿ, ಮಹಾಸೀಮಾಯ ವಾ ಠಿತಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ, ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ಪನ ಠಿತಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ನ ಕೋಪೇನ್ತಿ. ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಪನ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ಠಿತಾ ಕೋಪೇನ್ತಿ. ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ಹಿ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಂ ಭಜತಿ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏವಂ ಬದ್ಧಾಸು ಪನ ಸೀಮಾಸೂ’’ತಿಆದಿ, ಏವಂ ಬದ್ಧಸೀಮವಿಹಾರೇಸು ವಸನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇಹಿ ತಿಚೀವರೇಹಿ ವಿನಾ ಯಥಾರುಚಿ ವಸಿತುಂ ಲಭನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಗಾಮೋ ಅತ್ಥಿ, ಗಾಮಗಾಮೂಪಚಾರೇಸು ನ ಲಭತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಇತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೇ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರೇ

ಸೀಮಾಬನ್ಧನವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ.