೧೭. ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಸಙ್ಘಿಕಸೇನಾಸನೇಸುಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ

೮೨. ಏವಂ ಸಹಸೇಯ್ಯವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಙ್ಘಿಕೇ ವಿಹಾರೇ ಸೇಯ್ಯಾಸು ಕತ್ತಬ್ಬವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತುಂ ‘‘ವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘಿಕೇ ಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತ್ಯಾದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಮಗ್ಗಂ ಕಮ್ಮಂ ಸಮುಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಮೇವ ವಚನತ್ಥೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಘಸಾಧಾರಣೋ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನೋ ಸಙ್ಘಿಕೋ, ವಿಹರತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಿಹಾರೋ, ತಸ್ಮಿಂ. ಸಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇಯ್ಯಾ, ತಂ. ಅಸನ್ಥರೀತಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾನ. ಪಕ್ಕಮನಂ ಪಕ್ಕಮೋ, ಗಮನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘಿಕೇ ಸೇಯ್ಯಂ, ಸನ್ಥರಿತ್ವಾನ ಪಕ್ಕಮೋ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸಪಾಠಸ್ಸ ಸಙ್ಘಿಕೇ ವಿಹಾರೇ…ಪೇ… ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಕಮನೇ ಅಯಂ ಈದಿಸೋ ಮಯಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತಮೋ ಸೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಘಿಕೇ…ಪೇ… ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ ನಾಮ ಸೇನಾಸನತೋ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತಿಚ್ಚಾಹ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು…ಪೇ… ವಚನತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಿಕೋ ವಿಹಾರೋ ಪಾಕಟೋ, ಸೇಯ್ಯಾ ಅಪಾಕಟಾ, ಸಾ ಕತಿವಿಧಾಇಚ್ಚಾಹ ‘‘ಸೇಯ್ಯಾ ನಾಮ…ಪೇ… ದಸವಿಧಾ’’ತಿ. ತತ್ಥಾಪಿ ಕತಮಾ ಭಿಸಿ, ಕತಮಾ ಚಿಮಿಲಿಕಾದಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥ ಭಿಸೀತಿ…ಪೇ… ಏಸ ನಯೋ ಪಣ್ಣಸನ್ಥಾರೇ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಮಞ್ಚೇ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಾತಿ ಮಞ್ಚಕಭಿಸಿ, ಏವಂ ಇತರತ್ರ, ವಣ್ಣಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಕತಾತಿ ಪಟಖಣ್ಡಾದೀಹಿ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಕತಾ. ಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಾತಿ ಚಿಮಿಲಿಕಾಯ ಸತಿ ತಸ್ಸಾ ಉಪರಿ, ಅಸತಿ ಸುದ್ಧಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಾ. ಸೀಹಧಮ್ಮಾದೀನಂ ಪರಿಹರಣೇ ಏವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಇಮಿನಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀಸು ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪನಾದಿವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿಹರಣಮೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಭೂಮತ್ಥರಣಾದಿವಸೇನ ಪರಿಭೋಗೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಹರಣಂ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಖನ್ಧಕೇ ಹಿ ‘‘ಅನ್ತೋಪಿ ಮಞ್ಚೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಬಹಿಪಿ ಮಞ್ಚೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಮಞ್ಚಾದೀಸು ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಪರಿಹರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಚಮ್ಮಾನಿ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ ಸೀಹಚಮ್ಮಂ ಬ್ಯಗ್ಘಚಮ್ಮಂ ದೀಪಿಚಮ್ಮಂ, ಯೋ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೫೫) ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೧೧೨) ಪನ ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ‘ಪರಿಹರಣೇಯೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ’ತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಕತ್ವಾ ‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಪಾಸಾದಪರಿಭೋಗ’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೨೦) ವಚನತೋ ಪುಗ್ಗಲಿಕೇಪಿ ಸೇನಾಸನೇ ಸೇನಾಸನಪರಿಭೋಗವಸೇನ ನಿಯಮಿತಂ ಸುವಣ್ಣಘಟಾದಿಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟಮಾನಮ್ಪಿ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಮಿದಂ ಭೂಮತ್ಥರಣವಸೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟಮಾನಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪರಿಹರಣೇಯೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣತ್ಥಾಯೇವ ಠಪಿತಾ ಉಗ್ಗತಲೋಮಾ ಅತ್ಥರಣವಿಸೇಸಾ. ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೬) ವುತ್ತಂ. ‘‘ಇದಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ತಥಾವುತ್ತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಂ ಮಞ್ಚಪೀಠೇಸು ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥರಣಮೇವಾ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಪನ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ನಾಮ ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋ’’ತಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ ಇಮಿನಾ ನ ಸಮೇತಿ, ‘‘ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೧೧೬) ವುತ್ತಂ. ವೀಮಂಸಿತೇ ಪನ ಏವಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ – ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನ ‘‘ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋ’’ತಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ನಿಯಮನೇ ಸತಿಪಿ ಯಥಾ ‘‘ಲದ್ಧಾತಪತ್ತೋ ರಾಜಕುಮಾರೋ’’ತಿ ಆತಪತ್ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಭಾವೇಯೇವ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತೇಪಿ ನಿದಸ್ಸನನಯವಸೇನ ರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಸಾಮಞ್ಞೇನ ಸಮಾನಾ ವಾಲಬೀಜನಾದಯೋಪಿ ವುತ್ತಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ‘‘ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋ’’ತಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತೇಪಿ ನಿದಸ್ಸನನಯವಸೇನ ತೇಹಿ ಮಞ್ಚಪೀಠೇಸು ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಸಮಾನಾ ಅಞ್ಞೇ ಅತ್ಥರಣಾಪಿ ವುತ್ತಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತವಚನಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಸ್ಸ ಪಟಿಲೋಮಂ ನ ಹೋತಿ, ಅನುಲೋಮಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ‘‘ಯೇನ ವಿಹಾರೋ ಕಾರಿತೋ, ಸೋ ವಿಹಾರಸ್ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ ಪಾಠಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏಕಚ್ಚೇ ವಿನಯಧರಾ ‘‘ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಿಕವಿಹಾರಸ್ಸ ವಾ ವಿಹಾರದಾಯಕೋಯೇವ ಸಾಮಿಕೋ, ಸೋಯೇವ ಇಸ್ಸರೋ, ತಸ್ಸ ರುಚಿಯಾ ಏವ ವಸಿತುಂ ಲಭತಿ, ನ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಾನಂ ರುಚಿಯಾ’’ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಸೋ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬೋ, ಕಥಂ ಅಯಂ ಪಾಠೋ ಕಿಮತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ ಇಸ್ಸರತ್ಥಂ ವಾ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ಥಂ ವಾತಿ? ಏವಂ ವೀಮಂಸಿತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖು ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ಥಮೇವ ಸಾಧೇತಿ, ನ ಇಸ್ಸರತ್ಥನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ.

ಅಥ ಸಿಯಾ ‘‘ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ಥೇ ಸಿದ್ಧೇ ಇಸ್ಸರತ್ಥೋ ಸಿದ್ಧೋಯೇವ ಹೋತಿ. ಇಸ್ಸರಭಾವತೋಯೇವ ಹಿ ಸೋ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ತತ್ಥೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಆಪುಚ್ಛನ್ತೇನ ಚ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖು ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಸಾಮಣೇರೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಆರಾಮಿಕೋ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಮತೇನ ಭಿಕ್ಖುಪಿ ಸಾಮಣೇರೋಪಿ ಆರಾಮಿಕೋಪಿ ವಿಹಾರಕಾರಕೋಪಿ ತಸ್ಸ ಕುಲೇ ಯೋ ಕೋಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ವಾ ಸಾಮಣೇರೇ ವಾ ಆರಾಮಿಕೇ ವಾ ಸತಿ ತೇಯೇವ ಇಸ್ಸರಾ, ನ ವಿಹಾರಕಾರಕೋ. ತೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಸತಿಯೇವ ವಿಹಾರಕಾರಕೋ ಇಸ್ಸರೋ ಸಿಯಾತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಧಿಕಾರೇ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಸೇನಾಸನಂ ರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂಯೇವ ವದತಿ, ನ ಇಸ್ಸರಭಾವತೋ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೬) ‘‘ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖು ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿ.

ಅಥಾಪಿ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ನ ಸಕಲಸ್ಸ ವಾಕ್ಯಪಾಠಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ‘ವಿಹಾರಸ್ಸಾಮಿಕೋ’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಪದತ್ಥಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಕಥಂ? ಸಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಾಮಿಕೋ, ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸಾಮಿಕೋ ವಿಹಾರಸ್ಸಾಮಿಕೋ. ‘ಕೋ ವಿಹಾರಸ್ಸಾಮಿಕೋ ನಾಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ಯೇನ ವಿಹಾರೋ ಕಾರಿತೋ, ಸೋ ವಿಹಾರಸ್ಸಾಮಿಕೋ ನಾಮಾ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ವಿಹಾರಕಾರಕೋ ದಾಯಕೋ ವಿಹಾರಸ್ಸಾಮಿಕೋ ನಾಮಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನೇ ಸತಿ ಸಾಮಿಕೋ ನಾಮ ಸಸ್ಸ ಧನಸ್ಸ ಇಸ್ಸರೋ, ತಸ್ಸ ರುಚಿಯಾ ಏವ ಅಞ್ಞೇ ಲಭನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಹಾರಸ್ಸಾಮಿಕಭೂತಸ್ಸ ದಾಯಕಸ್ಸ ರುಚಿಯಾ ಏವ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸಿತುಂ ಲಭನ್ತಿ, ನ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಾನಂ ರುಚಿಯಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತೇ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬಾ – ಮಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂ ಅವಚುತ್ಥ, ಯಥಾ ನಾಮ ‘‘ಘಟಿಕಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಇದಾನಿ ಘಟಂ ನ ಕರೋತಿ, ಪುರಿಮತ್ತಭಾವೇ ಪನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಘಟಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ‘‘ಘಟಿಕಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಲಭತಿ. ಇತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಲದ್ಧನಾಮತ್ತಾ ಪುಬ್ಬವೋಹಾರವಸೇನ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋಪಿ ‘‘ಘಟಿಕಾರೋ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಸೋ ವಿಹಾರಕಾರಕೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಹಾರಸ್ಸಾಮಿಕೋ ನ ಹೋತಿ ವತ್ಥುಪರಿಚ್ಚಾಗಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ದಾನಸ್ಸ, ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತಕಾಲೇ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಕಾರಕತ್ತಾ ವಿಹಾರಸ್ಸಾಮಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸೋ ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಲದ್ಧನಾಮತ್ತಾ ಪುಬ್ಬವೋಹಾರವಸೇನ ‘‘ವಿಹಾರಸ್ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ, ಪರಿಚ್ಚತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಭಾವತೋ. ತೇನೇವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ‘‘ವಿಹಾರದಾಯಕಾನಂ ರುಚಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸನ್ತೂ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೨೯೫) ‘‘ತೇಸಂ ಗೇಹಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಾಸತ್ಥಾಯ ಕತಮ್ಪಿ ಯಾವ ನ ದೇನ್ತಿ, ತಾವ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕಂಯೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ, ತೇನ ದಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕಾನಿ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಕಥಾ ಪಾಠಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತತ್ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಥಿತಾ. ವಿಹಾರವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪನ ಚತುಪಚ್ಚಯಭಾಜನವಿನಿಚ್ಛಯೇ (ವಿ. ಸಙ್ಗ. ಅಟ್ಠ. ೧೯೪ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯೋ ಕೋಚೀತಿ ಞಾತಕೋ ವಾ ಅಞ್ಞಾತಕೋ ವಾ ಯೋ ಕೋಚಿ. ಯೇನ ಮಞ್ಚಂ ಪೀಠಂ ವಾ ವಿನನ್ತಿ, ತಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಕವಾನಂ.

೮೩. ಸಿಲುಚ್ಚಯಲೇಣನ್ತಿ ಸಿಲುಚ್ಚಯೇ ಲೇಣಂ, ಪಬ್ಬತಗುಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸೇನಾಸನಂ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ಖಾಯಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ವತ್ಥುಅನುರೂಪವಸೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಉಪಚಿಕಾಸಙ್ಕಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ. ೩೬೦ ಆದಯೋ) ಗಮಿಕವತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತೇನ ‘‘ಸೇನಾಸನಂ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕೇವಲಂ ಇತಿಕತ್ತಬ್ಬತಾಮತ್ತದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಆಪುಚ್ಛನಂ ಪನ ವತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ತೇನೇವ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸೇನಾಸನಂ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಾ ಪಾಸಾಣತ್ಥಮ್ಭೇಸು ವಾ ಕತಸೇನಾಸನಂ ಯತ್ಥ ಉಪಚಿಕಾ ನಾರೋಹನ್ತಿ, ತಂ ಅನಾಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ತಾದಿಸೇ ಸೇನಾಸನೇ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನತ್ಥಿ, ಗಮಿಕವತ್ತೇ ಸೇನಾಸನಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವತ್ತಭೇದೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಆಭೋಗೇನ ಮುತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ಏಕಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗಮನಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಟ್ಠಾನತೋ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದುತಿಯಪಾದುದ್ಧಾರೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಮಣ್ಡಪೇ ವಾತಿ ಸಾಖಾಮಣ್ಡಪೇ ವಾ ಪದರಮಣ್ಡಪೇ ವಾ. ರುಕ್ಖಮೂಲೇತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ. ಪಲುಜ್ಜತೀತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ.

೮೪. ಮಜ್ಝೇ ಸಂಖಿತ್ತಂ ಪಣವಸಣ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಬದ್ಧನ್ತಿ ಏರಕಪತ್ತಾದೀಹಿ ವೇಣಿಂ ಕತ್ವಾ ತಾಯ ವೇಣಿಯಾ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ವಿತ್ಥತಟ್ಠಾನೇ ಬಹುಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನಂ, ತಾವ ಅನ್ತೋಆಕಡ್ಢನವಸೇನ ವೇಠೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಸಂಖಿಪಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕತಂ. ಯತ್ಥ ಕಾಕಾ ವಾ ಕುಲಲಾ ವಾ ನ ಊಹದನ್ತೀತಿ ಯತ್ಥ ಧುವನಿವಾಸೇನ ಕುಲಾವಕೇ ಕತ್ವಾ ವಸಮಾನಾ ಏತೇ ಕಾಕಕುಲಲಾ, ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಸಕುಣಾ ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ನ ಊಹದನ್ತಿ, ತಾದಿಸೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೮೫. ನವವಾಯಿಮೋತಿ ಅಧುನಾ ಸುತ್ತೇನ ವೀತಕಚ್ಛೇನ ಪಲಿವೇಠಿತಮಞ್ಚೋ. ಓನದ್ಧೋತಿ ಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮೇನ ಓನದ್ಧೋ, ಸೋವ ಓನದ್ಧಕೋ ಸಕತ್ಥೇ ಕ-ಪಚ್ಚಯವಸೇನ. ತೇನ ಹಿ ವಸ್ಸೇನ ಸೀಘಂ ನ ನಸ್ಸತಿ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೋತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಸುಖಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸಾಪಿ ಪನ ಚೀವರಕುಟಿ ವಟ್ಟತೇವ. ಕಾಯಾನುಗತಿಕತ್ತಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತತ್ಥೇವ ನಿಸಿನ್ನಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ, ತೇನ ಚ ವಸ್ಸಭಯೇನ ಸಯಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಾನಂ ಅತೇಮನತ್ಥಾಯ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಾಯಕೇಹಿ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಮೇವ. ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನ ದಾಯಕೇಹಿ ದಾನಕಾಲೇಯೇವ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಮ್ಪಿ ಕಮ್ಬಲಂ ‘ಪಾದಪುಞ್ಛನಿಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’ತಿ ದಿನ್ನಂ ತಥೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇದಮ್ಪಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಸೇನಾಸನಂ ‘ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇಪಿ ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’ತಿ ದಾಯಕೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಚೇ, ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕಾಲೇ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೧೦೮-೧೧೦) ವುತ್ತಂ. ಪೇಸೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಸತಿ, ತಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪೇಸೇತಬ್ಬಂ.

ವಲಾಹಕಾನಂ ಅನುಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಗಿಮ್ಹಾನೇಪಿ ಮೇಘೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ತತ್ರ ತತ್ರಾತಿ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದಿಕೇ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ. ಮಜ್ಝತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಾತಿ ಯತ್ಥ ಸಮನ್ತತೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಣಮಜ್ಝೇ ಸಬ್ಬದಾ ಕಚವರಸ್ಸ ಸಙ್ಕಡ್ಢನೇನ ಮಜ್ಝೇ ವಾಲಿಕಾ ಸಞ್ಚಿತಾ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಉಚ್ಚವತ್ಥುಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಂ, ಭಿತ್ತಿಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಂ ವಾ ವಾಲಿಕಾ ಹರಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ಕೋಣೇಸು ವಾಲಿಕಾ ಸಞ್ಚಿತಾ, ತತ್ಥ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪರದಿಸಾಭಿಮುಖಾ ಹರಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಮ್ಮಟ್ಠಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪದವಲಞ್ಜೇನ ಅವಿಕೋಪನತ್ಥಾಯ ಸಯಂ ಅಸಮ್ಮಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾದಾಭಿಮುಖಂ ವಾಲಿಕಾ ಹರಿತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಮಜ್ಝತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಪಯೋಜನಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ಪನ ‘‘ಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಾತಿ ನಿಸೀದನ್ತಾನಂ ಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖನ್ತಿ ಕೇಚಿ, ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖನ್ತಿ ಅಪರೇ, ಬಹಿವಾಲಿಕಾಯ ಅಗಮನನಿಮಿತ್ತಂ ಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಾ ಹರಿತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಚವರಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕಚವರಂ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾಲಿಕಾ ನ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಾತಿ ದೀಪೇತಿ.

೮೬. ಕಪ್ಪಂ ಲಭಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನೇನ ಕಪ್ಪಂ ಲಭಿತ್ವಾ. ಥೇರಸ್ಸ ಹಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ.

ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛತಿ. ಲೇಡ್ಡುಪಾತುಪಚಾರತೋ ಬಹಿ ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ಪಾದುದ್ಧಾರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಪಾದುದ್ಧಾರೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯಪಾದುದ್ಧಾರೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಕತಿಕಂ ಅಕತ್ವಾತಿ ಅಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ. ಅನ್ತರಸನ್ನಿಪಾತೇತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಸನ್ನಿಪಾತೇ.

೮೭. ಆವಾಸಿಕಾನಂಯೇವ ಪಲಿಬೋಧೋತಿ ಏತ್ಥ ಆಗನ್ತುಕೇಸು ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೇಸುಪಿ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಆವಾಸಿಕಾಯೇವ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಗತೇಸುಪಿ ಆವಾಸಿಕಾನಮೇವ ಪಲಿಬೋಧೋ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿವಾದೇ ಪನ ‘‘ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾಪಿ ಅವತ್ವಾಪಿ ನಿಸಿನ್ನಾನಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೇ ‘‘ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ಸನ್ಥರಾಪನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಾಣತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ಉಸ್ಸಾರಕೋತಿ ಸರಭಾಣಕೋ. ಸೋ ಹಿ ಉದ್ಧಂಉದ್ಧಂ ಪಾಳಿಪಾಠಂ ಸಾರೇತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ‘‘ಉಸ್ಸಾರಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಇದಂ ಉಸ್ಸಾರಕಸ್ಸ, ಇದಂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಿಸುಂ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಅನಾಣತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇ ತಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ವದನ್ತಿ ‘‘ಅನಾಣತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇಪಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯತ್ತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ಪನ ಪಚ್ಛಾ ಆಗತೇಹಿ ವುಡ್ಢತರೇಹಿ ಉಟ್ಠಾಪನೀಯತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

೮೮. ಪಾದಪುಞ್ಛನೀ ನಾಮ ರಜ್ಜುಕೇಹಿ ವಾ ಪಿಲೋತಿಕಾಯ ವಾ ಪಾದಪುಞ್ಛನತ್ಥಂ ಕತಾ. ಫಲಕಪೀಠಂ ನಾಮ ಫಲಕಮಯಂ ಪೀಠಂ. ಅಥ ವಾ ಫಲಕಞ್ಚೇವ ದಾರುಮಯಪೀಠಞ್ಚ. ದಾರುಮಯಪೀಠನ್ತಿ ಚ ಫಲಕಮಯಮೇವ ಪೀಠಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಾದಕಠಲಿಕನ್ತಿ ಅಧೋತಪಾದಟ್ಠಾಪನಕಂ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ರಜನಂ ಪಚಿತ್ವಾ …ಪೇ… ಪಟಿಸಾಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಥೇವೇ ಅಸತಿ ರಜನಕಮ್ಮೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಪಟಿಸಾಮೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಸಾಮಣೇರೋ ವಾ ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ ಲಜ್ಜೀ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಲಜ್ಜಿಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಓತಾಪೇನ್ತೋ…ಪೇ… ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘ಏತ್ತಕಂ ದೂರಂ ಗನ್ತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನಾತಿದೂರಂ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಇತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೇ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರೇ

ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಸಙ್ಘಿಕಸೇನಾಸನೇಸುಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ-

ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ

ಸತ್ತರಸಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ.