೧೪. ಪಥವೀಖಣನವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ

೭೨. ಏವಂ ದಾನವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹಲಾಭಪರಿಣಾಮನವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಥವೀವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತುಂ ‘‘ಪಥವೀ’’ತ್ಯಾದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪತ್ಥರತೀತಿ ಪಥವೀ, ಪ-ಪುಬ್ಬ ಥರ ಸನ್ಥರಣೇತಿ ಧಾತು, ರ-ಕಾರಸ್ಸ ವ-ಕಾರೋ, ಸಸಮ್ಭಾರಪಥವೀ. ತಪ್ಪಭೇದಮಾಹ ‘‘ದ್ವೇ ಪಥವೀ, ಜಾತಾ ಚ ಪಥವೀ ಅಜಾತಾ ಚ ಪಥವೀ’’ತಿ. ತಾಸಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಜಾತಾ ನಾಮ ಪಥವೀ’’ತ್ಯಾದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುದ್ಧಪಂಸುಕಾ…ಪೇ… ಯೇಭುಯ್ಯೇನಮತ್ತಿಕಾಪಥವೀ ಜಾತಾ ನಾಮ ಪಥವೀ ಹೋತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಸಾಯೇವ, ಅದಡ್ಢಾ ಪಥವೀಪಿ ‘‘ಜಾತಾ ಪಥವೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಇಮಾ ದ್ವೇಯೇವ, ಯೋಪಿ ಪಂಸುಪುಞ್ಜೋ ವಾ…ಪೇ… ಚಾತುಮಾಸಂ ಓವಟ್ಠೋ, ಸೋಪಿ ‘‘ಜಾತಾ ಪಥವೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇತರತ್ರಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತತ್ಥ ಸುದ್ಧಾ ಪಂಸುಕಾಯೇವ ಏತ್ಥ ಪಥವಿಯಾ ಅತ್ಥಿ, ನ ಪಾಸಾಣಾದಯೋತಿ ಸುದ್ಧಪಂಸುಕಾ. ತಥಾ ಸುದ್ಧಮತ್ತಿಕಾ. ಅಪ್ಪಾ ಪಾಸಾಣಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಪ್ಪಪಾಸಾಣಾ. ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಂಸುಕಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಪಂಸುಕಾ, ಅಲುತ್ತಸಮಾಸೋಯಂ, ತಥಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಮತ್ತಿಕಾ. ತತ್ಥ ಮುಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣತೋ ಉಪರಿ ಪಾಸಾಣಾ. ಮುಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಾ ಸಕ್ಖರಾ. ಕಥಲಾತಿ ಕಪಾಲಖಣ್ಡಾದಿ. ಮರುಮ್ಪಾತಿ ಕಟಸಕ್ಖರಾ. ವಾಲುಕಾ ವಾಲುಕಾಯೇವ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನಪಂಸುಕಾತಿ ಏತ್ಥ ತೀಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಪಂಸು, ಏಕೋ ಪಾಸಾಣಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಕೋಟ್ಠಾಸೋ. ಅದಡ್ಢಾಪೀತಿ ಉದ್ಧನಪತ್ತಪಚನಕುಮ್ಭಕಾರಾತಪಾದಿವಸೇನ ತಥಾ ತಥಾ ಅದಡ್ಢಾ, ಸಾ ಪನ ವಿಸುಂ ನತ್ಥಿ, ಸುದ್ಧಪಂಸುಆದೀಸು ಅಞ್ಞತರಾವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನಸಕ್ಖರಾತಿ ಬಹುತರಸಕ್ಖರಾ. ಹತ್ಥಿಕುಚ್ಛಿಯಂ ಕಿರ ಏಕಂ ಪಚ್ಛಿಪೂರಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ದೋಣಿಯಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಸಕ್ಖರಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣಿಂಸೂತಿ. ಯಾನಿ ಪನ ಮಜ್ಝೇ ‘‘ಅಪ್ಪಪಂಸುಅಪ್ಪಮತ್ತಿಕಾ’’ತಿ ದ್ವೇ ಪದಾನಿ, ತಾನಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಪಾಸಾಣಾದಿಪಞ್ಚಕಮೇವ ಪವಿಸನ್ತಿ. ತೇಸಞ್ಞೇವ ಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಭೇದವಚನಮೇತಂ, ಯದಿದಂ ಸುದ್ಧಪಾಸಾಣಾದಿಆದಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಪಂಸುಂ ಅಪ್ಪಪಂಸುಞ್ಚ ಪಥವಿಂ ವತ್ವಾ ಉಪಡ್ಢಪಂಸುಕಾಪಥವೀ ನ ವುತ್ತಾ, ತಥಾಪಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಾವಸೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾಪಿ ಸಮ್ಭವತೋ ಉಪಡ್ಢಪಂಸುಕಾಯಪಿ ಪಥವಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಾದೀಸು ಉಪಡ್ಢಚ್ಛನ್ನೇ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಕಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿವತ್ಥುಕಞ್ಚ ದುವಿಧಂ ಪಥವಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಾಯ ತತಿಯಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ದ್ವೇಯೇವ ಹಿ ಪಥವಿಯೋ ವುತ್ತಾ ‘‘ಜಾತಾ ಚ ಪಥವೀ ಅಜಾತಾ ಚ ಪಥವೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವೀಸು ಅಞ್ಞತರಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಗರುಕಲಹುಕೇಸು ಗರುಕೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಏತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತುಂ. ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಾದೀಸು ಪನ ಉಪಡ್ಢೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಯುತ್ತಂ ತತ್ಥ ತಾದಿಸಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನೋ ಸಮ್ಭವತೋ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಮ್ಪಿ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨.೮೬) ‘‘ಅಪ್ಪಪಂಸುಮತ್ತಿಕಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿವತ್ಥುಭಾವೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉಪಡ್ಢಪಂಸುಮತ್ತಿಕಾಯಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನ ಹೇತಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ಜಾತಾಜಾತವಿನಿಮುತ್ತಾಯ ತತಿಯಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಅಭಾವತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಖಣನ್ತಸ್ಸ ಖಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನಪಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಸಲಾಕಾಯಪಿ ಸಯಂ ವಾ ಖಣನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಖಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ. ‘‘ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣಾ’’ತಿ ವದತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ’’ತಿ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಇಮಂ ವಲ್ಲಿಂ ಖಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಪಥವಿಖಣನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪವತ್ತವೋಹಾರತ್ತಾ ಇಮಿನಾವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ನ ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ, ಉಭಯಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೇ ಪನ ದ್ವೇಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

೭೩. ಕುಟೇಹೀತಿ ಘಟೇಹಿ. ತನುಕಕದ್ದಮೋತಿ ಉದಕಮಿಸ್ಸಕಕದ್ದಮೋ, ಸೋ ಚ ಉದಕಗತಿಕತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ. ಉದಕಪಪ್ಪಟಕೋತಿ ಉದಕೇ ಅನ್ತೋಭೂಮಿಯಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ತಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ತನುಕಪಂಸು ವಾ ಮತ್ತಿಕಾ ವಾ ಪಟಲಂ ಹುತ್ವಾ ಪಲವಮಾನಾ ಉಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಉದಕೇ ಸುಕ್ಖೇಪಿ ತಂ ಪಟಲಂ ವಾತೇನ ಚಲಮಾನಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಂ ಉದಕಪಪ್ಪಟಕೋ ನಾಮ. ಓಮಕಚಾತುಮಾಸನ್ತಿ ಊನಚಾತುಮಾಸಂ. ಓವಟ್ಠನ್ತಿ ದೇವೇನ ಓವಟ್ಠಂ. ಅಕತಪಬ್ಭಾರೇತಿ ಅವಲಞ್ಜನಟ್ಠಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಾದಿಸೇ ಹಿ ವಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವೋತಿ. ಮೂಸಿಕುಕ್ಕುರಂ ನಾಮ ಮೂಸಿಕಾಹಿ ಖಣಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಕತಪಂಸುರಾಸಿ.

ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಓಮಕಚಾತುಮಾಸಂ ಓವಟ್ಠೋಯೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಓವಟ್ಠಚಾತುಮಾಸತೋ ಏಕದಿವಸಾತಿಕ್ಕನ್ತೋಪಿ ವಿಕೋಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಹೇಟ್ಠಭೂಮಿಸಮ್ಬನ್ಧೇಪಿ ಚ ಗೋಕಣ್ಟಕೇ ಭೂಮಿತೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗತತ್ತಾ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಂ ಮತ್ಥಕತೋ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಗಹೇತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಕಟ್ಠಾನೇ ಅತಿಟ್ಠಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ಪಾದೇಹಿ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಆಲೋಳಿತಕದ್ದಮಮ್ಪಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಅಚ್ಛದನನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉಜುಕಂ ಆಕಾಸತೋ ಪತಿತವಸ್ಸೋದಕೇನ ಓವಟ್ಠಮೇವ ಜಾತಪಥವೀ ಹೋತಿ, ನ ಛದನಾದೀಸು ಪತಿತ್ವಾ ತತೋ ಪವತ್ತಉದಕೇನ ತಿನ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತೋತಿ ಪುರಾಣಸೇನಾಸನತೋ. ಇಟ್ಠಕಂ ಗಣ್ಹಾಮೀತಿಆದಿ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಉದಕೇನಾತಿ ಉಜುಕಂ ಆಕಾಸತೋಯೇವ ಪತಿತಉದಕೇನ. ಸಚೇ ಪನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪತಿತೇನ ಉದಕೇನ ತೇಮಿತಂ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮಣ್ಡಪತ್ಥಮ್ಭನ್ತಿ ಸಾಖಾಮಣ್ಡಪತ್ಥಮ್ಭಂ.

೭೪. ಉಚ್ಚಾಲೇತ್ವಾತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ತೇನ ಅಪದೇಸೇನಾತಿ ತೇನ ಲೇಸೇನ. ಅವಿಸಯತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇಪಿ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ಪಠಮಂ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ದಿನ್ನತ್ತಾ ದಹತೂತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಮಹಾಮತ್ತಿಕನ್ತಿ ಭಿತ್ತಿಲೇಪನಂ.

ಇತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೇ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರೇ

ಪಥವೀಖಣನವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ

ಚುದ್ದಸಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ.