ಕಥಿನಭೇದಂ
ಕಥಿನಅತ್ಥತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೪೦೪. ಕಥಿನೇ ಅನಾಗತವಸೇನಾತಿ ಉದಕಾಹರಣಾದಿಪಯೋಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಚ್ಛಾ ಧೋವನಾದಿಪುಬ್ಬಕರಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ತಪ್ಪಯೋಗಸ್ಸ ಅನಾಗತವಸೇನೇವ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೋ. ಪಚ್ಚಯತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ಕಾರಿಯಭೂತಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಚ್ಚಯಾ ಪವತ್ತಾ, ನ ವಿನಾ ತೇನ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಸಭಾವತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಯೋಗಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಸತ್ತವಿಧಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬಕರಣಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಪುಬ್ಬಕರಣಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಪುಬ್ಬಕರಣಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದನತ್ಥಾಯ. ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೇತಿ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ವಿಸಯೇ. ಏಸಾತಿ ಪಯೋಗೋ. ಧೋವನಾದಿಧಮ್ಮೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಭೂತಂ ಧಮ್ಮಂ ನ ಲಭತಿ, ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪುರೇಜಾತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕರಣಸ್ಸ ಅಭಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲಭತೀತಿ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಂ ಪುಬ್ಬಕರಣಂ ಲಭತಿ, ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.
ಪಾಳಿಯಂ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬಕರಣಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಪಯೋಗಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ ಸಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ತೇಹಿ ಸಹ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ಏವಂ ಉಪರಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಮಾತಿಕಾ ಚ ಪಲಿಬೋಧಾ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸಾನಿ ಗಹಿತಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಮಾತಿಕಾನಞ್ಚ ಪಲಿಬೋಧಾನಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ತೇಹಿಪಿ ಅತ್ಥೋ ಅನನ್ತರಮೇವ ಮಾತಿಕಾದೀಹಿ ಸಹ ಜಾಯನ್ತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಆಸಾತಿ ಚೀವರಾಸಾ. ವತ್ಥೂತಿ ಆಸಾಯ ನಿಮಿತ್ತಭೂತಂ ಅನುಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ. ‘‘ದಸ್ಸಾಮ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಹಿ ದಾಯಕೇಹಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಚೀವರಾಸಾ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಾದಿಭಾವೇನ ವುತ್ತಾ. ಆಸಾನಞ್ಚ ಅನಾಸಾನಞ್ಚಾತಿ ಲಬ್ಭಮಾನಕಚೀವರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಚೀವರಾಸಾನಞ್ಚೇವ ಅಲಬ್ಭಮಾನೇ ಚೀವರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಅನಾಸಾನಞ್ಚ, ಆಸಾನಂ, ತಬ್ಬಿಗಮಾನಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖಣೇ ಖಣೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿಭೇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಆಸಾನ’’ನ್ತಿ ಬಹುವಚನಂ ಕತಂ, ಆಸಾಯ, ಅನಾಸಾಯ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಸಾ ಚ ಅನಾಸಾ ಚಾ’’ತಿ.
ಕಥಿನಅತ್ಥತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
ಪುಬ್ಬಕರಣನಿದಾನಾದಿವಿಭಾಗವಣ್ಣನಾ
೪೦೬-೭. ಛ ಚೀವರಾನೀತಿ ಖೋಮಾದೀಸು ಛಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಸೇನ ಪನ ‘‘ಚೀವರಾನೀ’’ತಿ ಬಹುವಚನಂ ಕತಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ಥು, ಆಸಾ ಚ ಅನಾಸಾ ಚಾತಿಆದೀಸು ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಆನಿಸಂಸವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ‘‘ವತ್ಥೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಥಿನಚೀವರಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯ-ಸದ್ದೇಹಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.
೪೦೮. ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೀತಿಆದಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರತ್ಥಾಯ ತಿಚೀವರತೋ ಅಞ್ಞಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾದಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತುಂ, ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅತ್ಥರಿತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ವಚೀಭೇದೇನಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಕೇವಲಂ ಕಾಯೇನ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ ನ ರುಹತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.
ಪುಬ್ಬಕರಣನಿದಾನಾದಿವಿಭಾಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
ಕಥಿನಾದಿಜಾನಿತಬ್ಬವಿಭಾಗವಣ್ಣನಾ
೪೧೨. ಯೇಸು ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ‘‘ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ಪಞ್ಚಹಿ ಅನೂನೋ ಸಙ್ಘೋ, ಚೀವರಮಾಸೋ, ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಯೇಸು ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮೇಸು. ಸತೀತಿ ಸನ್ತೇಸು. ಮಿಸ್ಸೀಭಾವೋತಿ ಸಂಸಗ್ಗತಾ ಸಮೂಹಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಪರಮತ್ಥತೋ ಏಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ.
೪೧೬. ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೇನ ಸಹ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾರಹಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಥಿನತ್ಥಾರತೋ ಹಿ ಪಭುತಿ ಸಬ್ಬೇ ಕಥಿನುದ್ಧಾರಾ ತಂ ತಂ ಕಾರಣನ್ತರಮಾಗಮ್ಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇ ಏಕುಪ್ಪಾದಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ತೇಸು ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರಸಹುಬ್ಭಾರಾ ದ್ವೇ ಏವ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಅನತ್ಥತಕಥಿನವಿಹಾರಸದಿಸಂ ಕರೋನ್ತಾ ಸಯಂ ಸಕಲೇನ ಕಥಿನತ್ಥಾರೇನ ಸಹ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ಉದ್ಧಾರಭಾವಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ಅವಸೇಸಾ ಪನ ತಂ ತಂ ಪಾಟಿಪುಗ್ಗಲಿಕಮೇವ ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಲಿಬೋಧಾನಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದನವಸೇನ ನಿರೋಧೇನ್ತಾ ಸಯಂ ಉದ್ಧಾರಭಾವಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ನ ಸಕಲಂ ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ. ಕಥಿನುದ್ಧಾರಾನಞ್ಚ ನಿರೋಧೋ ನಾಮ ತಂ ತಂ ಕಾರಣಮಾಗಮ್ಮ ಉದ್ಧಾರಭಾವಪ್ಪತ್ತಿ, ಏವಞ್ಚ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ನಾಮ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ ಏವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅತ್ಥಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇತಿ ‘‘ಏಕುಪ್ಪಾದಾ ಏಕನಿರೋಧಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಪಠಮಂ ವುತ್ತಾ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರಸಹುಬ್ಭಾರಾ ದ್ವೇ. ತೇಸೂತಿ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾದೀಸು. ಉದ್ಧಾರಭಾವಂ ಪತ್ತೇಸೂತಿ ಉದ್ಧಾರಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತನಿರೋಧಂ ಪತ್ತೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥಾರೋ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಕತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕನ್ತಾದಿಪುಗ್ಗಲಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತದವಸೇಸಾನಂ ಪಲಿಬೋಧಸಬ್ಭಾವತೋ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ ತಿಟ್ಠತಿ.
ಕಥಿನಾದಿಜಾನಿತಬ್ಬವಿಭಾಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
ಪಞ್ಞತ್ತಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.