೧೨. ಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೋ

ದಸವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೪೬. ಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಭಿಕ್ಖಗ್ಗೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಗಣನಾಯ. ಮಹೀತಿ ಹಿಮಂ.

೪೪೭. ಅವಿಜ್ಜಾನಿವುತಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣೇನ ನಿವುತಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ. ಅವಿದ್ದಸೂತಿ ಅಞ್ಞಾಣಿನೋ. ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ವುತ್ತಾತಿ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏತೇ ಸುರಾಪಾನಾದಯೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾತಿ ವುತ್ತಾ. ನೇತ್ತಿಯಾ ತಣ್ಹಾಯ ಸಹಿತಾ ಸನೇತ್ತಿಕಾ.

೪೫೦-೧. ಅಹೋಗಙ್ಗೋತಿ ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯತ್ಥ ನಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮಿತುಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪತಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥಾಹಂ ಪಠಮಮೇವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ. ಸಮ್ಭಾವೇಸುನ್ತಿ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಂಸು.

೪೫೨. ಅಲೋಣಿಕನ್ತಿ ಲೋಣರಹಿತಂ ಭತ್ತಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಾ. ಆಸುತಾತಿ ಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಸಜ್ಜಿತಾ, ‘‘ಅಸುತ್ತಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ.

೪೫೩. ಉಜ್ಜವಿಂಸೂತಿ ನಾವಾಯ ಪಟಿಸೋತಂ ಗಚ್ಛಿಂಸು. ಪಾಚೀನಕಾತಿ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಯ ಜಾತತ್ತಾ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪಾವೇಯ್ಯಕಾತಿ ಪಾವೇಯ್ಯದೇಸವಾಸಿನೋ.

೪೫೪. ನನು ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ವುಡ್ಢೋತಿ ನನು ತ್ವಂ ಥೇರೋ ನಿಸ್ಸಯಮುತ್ತೋ, ಕಸ್ಮಾ ತಂ ಥೇರೋ ಪಣಾಮೇಸೀತಿ ಭೇದವಚನಂ ವದನ್ತಿ. ಗರುನಿಸ್ಸಯಂ ಗಣ್ಹಾಮಾತಿ ನಿಸ್ಸಯಮುತ್ತಾಪಿ ಮಯಂ ಏಕಂ ಸಮ್ಭಾವನೀಯಗರುಂ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೫೫. ಮೂಲಾದಾಯಕಾತಿ ಪಠಮಂ ದಸವತ್ಥೂನಂ ದಾಯಕಾ, ಆವಾಸಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಥಬ್ಯಾ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋತಿ ಲೋಕೇ ಸಬ್ಬಭಿಕ್ಖೂನಂ ತದಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ವುಡ್ಢೋ. ಸುಞ್ಞತಾವಿಹಾರೇನಾತಿ ಸುಞ್ಞತಾಮುಖೇನ ಅಧಿಗತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

೪೫೭. ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಪದಭಾಜನೀಯೇ. ಇದಞ್ಚ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೫೩) ಸುತ್ತೇ ಯಾವಕಾಲಿಕಸ್ಸೇವ ಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ ಸಿಙ್ಗೀಲೋಣಸ್ಸ ಯಾವಜೀವಿಕಸ್ಸ ಸನ್ನಿಧಿಕತಸ್ಸ ಆಮಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಭೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವಿಭಙ್ಗನಯೇನೇವ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತಭಾವಂ ಸಾಧೇತುಂ ‘‘ಕಥಂ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಲೋಣಮೇತ್ಥ ಸನ್ನಿಧಿಕತಂ, ನ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯನ್ತಿ ಲೋಣಮಿಸ್ಸಭೋಜನೇ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ಅನವಜ್ಜಸಞ್ಞಿನೋ ಅಹೇಸುಂ. ತಥಾಸಞ್ಞೀನಮ್ಪಿ ನೇಸಂ ಆಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸನ್ನಿಧಿಕಾರೇ ಅಸನ್ನಿಧಿಕಾರಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗಂ ಉದ್ಧಟನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತಲೋಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ. ದುಕ್ಕಟೇನೇತ್ಥ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾವಜೀವಿಕಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವಚನಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ಯಾವಕಾಲಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸಂ ಕಾಲೇಪಿ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ, ತತ್ಥ ದುಕ್ಕಟೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ದುಕ್ಕಟೇನಪಿ ನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯದಿ ಹಿ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಮಞ್ಞಥ, ಯಾವಜೀವಿಕಸ್ಸ ಲೋಣಸ್ಸ ಸನ್ನಿಧಿದೋಸಾಭಾವಾ ದುಕ್ಕಟೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಅಥ ಆಮಿಸೇನ ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಆಮಿಸಗತಿಕತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಮಾ ಮಞ್ಞಥ. ತದಾ ಚ ಹಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಆಮಿಸತ್ತುಪಗಮನತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ಹಿ ಏತ್ಥ ಯಾವಜೀವಿಕನ್ತಿಆದಿನಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಾಭಾವಂ ಸಮತ್ಥೇತಿ.

ಪಾಳಿಯಂ ರಾಜಗಹೇ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇತಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುತ್ತೇ ಚ ವಿಭಙ್ಗೇ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾದಿನೋ ಸುತ್ತೇಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ವಿನಯಸ್ಸ ಅತಿಸರಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮೋ ವಿನಯಾತಿಸಾರೋ. ‘‘ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಗತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಿಭಙ್ಗೇ ಚ ಆಗತದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಪಮಾಣಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ವಿದತ್ಥಿತ್ತಯಪ್ಪಮಾಣಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ದಸಾಯ ಪನ ವಿದತ್ಥಿದ್ವಯಪ್ಪಮಾಣಂ ಕತಂ. ಅದಸಕಮ್ಪಿ ನಿಸೀದನಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೇಸಮಿಧ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ದಸವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ

ಚೂಳವಗ್ಗವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ಪರಿವಾರವಣ್ಣನಾ

ಮಹಾವಗ್ಗೋ

ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ

೧. ವಿಸುದ್ಧಪರಿವಾರಸ್ಸ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಿಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸರೀರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿಸಾಸನೇ ಖನ್ಧಕಾನಂ ಅನನ್ತರಂ ಪರಿವಾರೋತಿ ಯೋ ವಿನಯೋ ಸಙ್ಗಹಂ ಸಮಾರುಳ್ಹೋ, ತಸ್ಸ ದಾನಿ ಅನುತ್ತಾನತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ. ಅತಿವಿಸುದ್ಧೇನ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾತಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಅತಿಸುಖುಮಾನಿಪಿ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸನತೋ ಅತಿವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಪಸಾದಚಕ್ಖುನಾ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಿ…ಪೇ… ಕೇನಾಭತನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ.

೨. ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ. ವಿನೀತಕಥಾತಿ ವಿನೀತವತ್ಥುಕಥಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ.

ದ್ವಙ್ಗಿಕೇನ ಏಕೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ಅಙ್ಗದ್ವಯಸಮುದಾಯಭೂತೇನ ಏಕೇನ. ಅಙ್ಗದ್ವಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಭಾವೇಪಿ ತೇಸು ಏಕೇನಙ್ಗೇನ ವಿನಾ ಅಯಂ ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ‘‘ಏಕೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಾನಿ ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಅಙ್ಗೇಸು ಪಧಾನಙ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಏತ್ಥ ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಮಗ್ಗೇನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸೇವನಚಿತ್ತೇನೇವ ಸಮ್ಭವೇ ಸತಿ ಅಯಂ ತಂ ಅಙ್ಗದ್ವಯಂ ಉಪಾದಾಯ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಮುತಿ ಹೋತಿ, ನಾಸತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ಕಾರಣಂ ಹೋತಿ, ನ ಆಪತ್ತಿಯಾ. ತಸ್ಸ ಪನ ತಂಸಮುಟ್ಠಿತಕಾಯೋ ಏವ ಅಙ್ಗಂ ಅಬ್ಯವಹಿತಕಾರಣಂ, ಚಿತ್ತಂ ಪನ ಕಾರಣಕಾರಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚಿತ್ತಙ್ಗಯುತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನೇಸು ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಏಕೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಸಮುಟ್ಠಾತೀ’’ತಿಆದಿಪರಿವಾರವಚನೇನೇವ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಕುಸಲಾದಿಪರಮತ್ಥಸಭಾವತಾ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪರಿಯಾಯತೋವ ವುತ್ತಾ, ಸಮ್ಮುತಿಸಭಾವಾ ಏವ ಆಪತ್ತೀತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಸಮುಟ್ಠಿತಾನಂ ಭೇದಸಿದ್ಧಿತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಆಪನ್ನಾಯ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಕೇಹಿಚಿಪಿ ಸಮಥೇಹಿ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವಾಪಾದನಸ್ಸ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಸಙ್ಖಾತಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ.

೩. ಪೋರಾಣಕೇಹಿ ಮಹಾಥೇರೇಹೀತಿ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯತೋ ಪಚ್ಛಾ ಪೋತ್ಥಕಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕೇಹಿ ಛಳಭಿಞ್ಞಾಪಅಸಮ್ಭಿದಾದಿಗುಣಸಮುಜ್ಜಲೇಹಿ ಮಹಾಥೇರೇಹಿ. ಚತುತ್ಥಸಙ್ಗೀತಿಸದಿಸಾ ಹಿ ಪೋತ್ಥಕಾರೋಹಸಙ್ಗೀತಿ.

೧೮೮. ಮಹಾವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗೇ. ಸೋಳಸ ವಾರಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ಯೇಹಿ ವಾರೇಹಿ ಆದಿಭೂತೇಹಿ ಉಪಲಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಅಯಂ ಸಕಲೋಪಿ ಪರಿವಾರೋ ಸೋಳಸಪರಿವಾರೋತಿ ವೋಹರೀಯತಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸವಣ್ಣನಾ

೨೫೭. ಪಾಳಿಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚೇವ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮೇ ಉಪಾದಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಭೂತಾ ಪುಗ್ಗಲಾದಿಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿವಿನಾಸಯುತ್ತವತ್ಥುಧಮ್ಮನಿಯತೇನ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣದ್ವಯೇನ ಯುತ್ತಾತಿ ವತ್ತುಂ ಅಯುತ್ತಾ, ಕಾರಕವೇದಕಾದಿರೂಪೇನ ಪನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತೇನ ಅತ್ತಸಭಾವೇನ ವಿರಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಿ ಅಸಙ್ಖತತ್ತಸಾಮಞ್ಞತೋ ವತ್ಥುಭೂತೇನ ನಿಬ್ಬಾನೇನ ಸಹ ‘‘ಅನತ್ತಾ ಇತಿ ನಿಚ್ಛಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ಹಿ ಸಮ್ಮುತಿ ಕೇನಚಿ ಪಚ್ಚಯೇನ ಅಕತತ್ತಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ಏವಾತಿ.

ಕರುಣಾಸೀತಲತ್ತಂ, ಪಞ್ಞಾಪಭಾಸಿತತ್ತಞ್ಚ ಭಗವತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಬುದ್ಧಚನ್ದೇ, ಬುದ್ಧಾದಿಚ್ಚೇ’’ತಿ ಏತಂ ಉಭಯಂ ವುತ್ತಂ. ಹಾಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಹಾನಿ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಹಾನಿ ದುಕ್ಖಹಾನಿ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾಪನೂದನಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಿಟಕೇ ತೀಣಿ ದೇಸಯೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮಹಾವೀರಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಙ್ಗೀರಸೋ ಪಿಟಕಾನಿ ತೀಣಿ ದೇಸಯೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಮಹಾಗುಣನ್ತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಂ. ಏವಂ ನೀಯತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋತಿ ಯದಿ ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿ ಅಪರಿಹೀನಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಪಟಿವೇಧಸದ್ಧಮ್ಮೋಪಿ ನೀಯತಿ ಪವತ್ತೀಯತಿ, ನ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿ ಪನ ಕಥಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಭತೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಪರಿವಾರೇನ ಗನ್ಥಿತಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸೇವ ಪರಿವಾರಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಏವ ಪರಿವಾರೇ. ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಿಯತೋ ಕತನ್ತಿ ಏಕಚ್ಚಂ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ನಿಯತಂ ಕತಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿವಾರೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಿಯತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ, ತಂ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಮ್ಭೇದಂ ನಿದಾನಞ್ಚಞ್ಞನ್ತಿ ಸಮ್ಭೇದೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಸಂಕಿಣ್ಣತಾ, ನಿದಾನಞ್ಚ ಪಞ್ಞತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪುಗ್ಗಲಾದಿವತ್ಥಾದಿ ಚ. ಸುತ್ತೇ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಉಪರೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇ, ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನೇ ಚ ಪರಿವಾರಸುತ್ತೇ ಏವ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಏವಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಕಲಸಾಸನಾಧಾರಸ್ಸ ವಿನಯಸ್ಸ ಠಿತಿಹೇತುಭೂತಂ ಪರಿವಾರಂ ಸಿಕ್ಖೇತಿ, ಏವಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಸಮ್ಭಿನ್ನಸಮುಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ. ಆದಿಮ್ಹಿ ತಾವ ಪುರಿಮನಯೇತಿ ಸಬ್ಬಪಠಮೇ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರೇ ಆಗತನಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ತತ್ಥ ಪನ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ಪಠಮಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಕತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ, ವೇಸಾಲಿಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪರಿ. ೧) ನಿದಾನಮ್ಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ ಏವ. ಪರತೋತಿ ಆಗತಭಾವಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಪರತೋ ಆಗತೇ ಸುತ್ತೇ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ.

೨೫೮. ಅನಿಯತಾ ಪಠಮಿಕಾತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ಕತಂ, ಪಠಮಾನಿಯತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಳಿಯಂ ನಾನುಬನ್ಧೇ ಪವತ್ತಿನಿನ್ತಿ ವುಟ್ಠಾಪಿತಂ ಪವತ್ತಿನಿಂ ಅನನುಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ.

೨೬೦. ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಧೋವನ್ತಿಯೋ ರಜನ್ತಿಯೋ ವಿಜಟೇನ್ತಿಯೋ ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಉದ್ದೇಸಂ ಪರಿಪುಚ್ಛ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೭೬) ಆಗತತ್ತಾ ಇಮಂ ರಿಞ್ಚನ್ತಿ-ಪದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉಪಲಕ್ಖಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಿಭಙ್ಗೇ ‘ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಉದ್ದೇಸ’ನ್ತಿ ಆಗತಂ ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಅಸಮಯೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಪರಿಯೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ (ಪಾರಾ. ೬೨೬ ಆದಯೋ). ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ರತನಂ ವಾ ರತನಸಮ್ಮತಂ ವಾ ಪಟಿಸಾಮನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ (ಪಾಚಿ. ೫೦೨ ಆದಯೋ).

೨೬೫. ಪಾಳಿಯಂ ಬುದ್ಧಞಾಣೇನಾತಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ.

೨೬೭. ‘‘ನ ದೇಸೇನ್ತಿ ತಥಾಗತಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಛತ್ತಪಾಣಿಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪಟಿಕ್ಖೇಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೨೬೯. ಅಕತನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸೀಕತಂ, ನಿಯತಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಕತನ್ತಿ ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಾಗತಂ, ಅಭಿನವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೭೦. ಸಮುಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಸಙ್ಖೇಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಖಿಪನ್ತಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ ಸದಿಸಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ. ನೇತಿ ವಿನೇತಿ ಕಾಯವಚೀದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ನೇತ್ತಿ, ವಿನಯಪಾಳಿ, ಸಾ ಏವ ಧಮ್ಮೋತಿ ನೇತ್ತಿಧಮ್ಮೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಪಾಳಿಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅನ್ತರಪೇಯ್ಯಾಲಂ

ಕತಿಪುಚ್ಛಾವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೭೧. ಕತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ಆಪತ್ತೀಸು ಮೇಥುನಾದಿನ್ನಾದಾನಾದಿಅನ್ತೋಗಧಭೇದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಜಾತಿವಸೇನ ಏಕತ್ತಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಾ ಕತಾ. ಕತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಅನ್ತೋಗಧಭೇದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ರಾಸಟ್ಠೇನಾತಿ ಏತ್ತಕಮೇವೇತ್ಥ ಭೇದೋ. ವಿನೀತಾನಿಯೇವ ವಿನೀತವತ್ಥೂನೀತಿ ಆಪತ್ತಿತೋ ವಿರಮಣಾನಿ ಏವ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಪಾಮೋಜ್ಜಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ಕಾರಣತ್ತಾ ವತ್ಥೂನೀತಿ ವಿನೀತವತ್ಥೂನಿ, ತಾನಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ವಿರತಿಆದಿಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮಾ ಏವ. ವೇರಂ ಮಣತೀತಿ ವೇರಹೇತುತ್ತಾ ‘‘ವೇರ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ರಾಗಾದಿಅಕುಸಲಪಕ್ಖಂ ವಿನಾಸೇತಿ.

ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಗ್ಗಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಬಹೂಸು ಏಕತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೇಸು ತಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸಮಾಗಮಂ ಕೋಪೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛತಿ. ಅನಾದರೋವಾತಿ ತುಸ್ಸಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ತುಟ್ಠಿಂ, ಸಂವಿಜಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಸಂವೇಗಞ್ಚ ಅಪವೇದೇನ್ತೋ ಏವ. ಕಾಯಪಾಗಬ್ಭಿಯನ್ತಿ ಉನ್ನತಿವಸೇನ ಪವತ್ತನಕಾಯಾನಾಚಾರಂ.

೨೭೪. ಮೇತ್ತಾಯ ಸಮ್ಭೂತಂ ಮೇತ್ತಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ. ಉಭಯೇಹಿಪೀತಿ ನವಕೇಹಿ, ಥೇರೇಹಿ ಚ. ಪಿಯಂ ಕರೋತೀತಿ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪೇಮಟ್ಠಾನಂ ಕರೋತಿ, ಕೇಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನ’’ನ್ತಿ.

ಪುಗ್ಗಲಂ ಪಟಿವಿಭಜಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಪಕತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಮೇವ ಪುಗ್ಗಲಪಟಿವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣತೋತಿ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸು ಸೇರಿವಿಹಾರಿತಾಕರಣತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ಪವತ್ತತಿ. ಸಮ್ಮಾದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕತಿಪುಚ್ಛಾವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಛಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೭೬. ಪಠಮೇನ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ಕೇವಲಂ ಕಾಯೇನ. ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಏಕನ್ತಸಚಿತ್ತಕಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾ ‘‘ನ ಹೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾದೀನಂ ದುಕ್ಕಟಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಚಿತ್ತಕಾನಮ್ಪಿ ಸಮ್ಭವತೋ ‘‘ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಆಪಜ್ಜನಂ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹೀನುಕ್ಕಟ್ಠೇಹಿ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಓಮಸನೇ ಏವ ದುಬ್ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಸಾ ಏಕನ್ತವಾಚಾಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಏವಾತಿ.

ದುತಿಯಸಮುಟ್ಠಾನನಯೇ ವಾಚಾಯ ಏವ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಪಾಟಿದೇಸನೀಯಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತತಿಯೇ ಪನ ವೋಸಾಸಮಾನರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಅನಪಸಾದನಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಸಮ್ಭವತೋ ‘‘ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಓಮಸನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತೇಪಿ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪಞ್ಞತ್ತಸ್ಸ ದುಬ್ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮೇನೇವ ಸಮುಪ್ಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಚತುತ್ಥವಾರೇ ‘‘ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಹೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮವಾರೇ ‘‘ಸಿಯಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಾಯವಿಕಾರೇನೇವ ಓಮಸನ್ತಸ್ಸ ಪನೇತ್ಥ ದುಬ್ಭಾಸಿತಭಾವೇಪಿ ಕಾಯಕೀಳಾಭಾವಾಭಾವತೋ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಛಟ್ಠವಾರೇ ಪನ ವಿಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ಕಾಯೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ನ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಚಮಸಮುಟ್ಠಾನೇ ಏವ ಛಟ್ಠಮ್ಪಿ ಪವಿಸತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ನ ಪನ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಥಾ ದುಬ್ಭಾಸಿತೇನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ. ನ ಹಿ ದವಕಮ್ಯತಾಯ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಓಮಸನ್ತಸ್ಸ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾಪತ್ತಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ. ಯಞ್ಹಿ ಪಞ್ಚಮೇನೇವ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಛಟ್ಠೇನಪಿ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ಏವ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪತ್ತಿ ವಿಯಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸೇಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾನವಾರೇ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಛಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಕತಾಪತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೭೭. ದುತಿಯೇ ಪನ ಕತಿವಾರೇ ಪಠಮಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಲಹುದಸ್ಸನಸುಖತ್ಥಂ ಕುಟಿಕಾರಾದೀನಿ ಏವ ಸಮುದ್ಧಟಾನಿ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಭಾವಾ, ಸಞ್ಚರಿತ್ತಾದೀನಮ್ಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ. ಏವಂ ದುತಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಸುಪಿ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಕುಟಿಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚೀಪಯೋಗಾಭಾವಂ. ಉಭಯೇನಾಪಿ ಕೇವಲಂ ಕಾಯೇನೇವ ದುಕ್ಕಟಾದೀನಂ ಸಮ್ಭವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಕಾತಬ್ಬಂ.

‘‘ಏಕೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಸಮುಟ್ಠಹನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಇಧ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾನಂ ಕಾಯತೋವ ಸಮುಟ್ಠಿತಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅವಿಸೇಸತೋ ಪನ ತಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಇತರಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿಪಿ ಯಥಾರಹಂ ಸಮುಟ್ಠಹನ್ತಿ ಏವ. ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ.

‘‘ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇನ ಚಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವಜ್ಜಿತಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ.

೨೭೯. ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಕುಟಿಂ ಕರೋತೀತಿ ವಾಚಾಯ ಸಂವಿದಹತಿ, ಸಯಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕತಾಪತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೮೩. ತತಿಯೋ ಪನ ಗಾಥಾವಾರೋ ದುತಿಯವಾರೇನ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಕಾಯೋವ ಕಾಯಿಕೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ‘‘ಕಾಯಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೇನ ಸಮುಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ, ಕಾಯೋ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಅಕ್ಖಾತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿವೇಕದಸ್ಸಿನಾತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತವಿವಿತ್ತತ್ತಾ, ತತೋ ವಿವಿತ್ತಹೇತುತ್ತಾ ಚ ನೀವರಣವಿವೇಕಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ದಸ್ಸನಸೀಲೇನ. ವಿಭಙ್ಗಕೋವಿದಾತಿ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಕುಸಲಾತಿ ಆಲಪನಂ. ಇಧ ಪನೇವಂ ಅಞ್ಞೋ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ಸಯಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ಪುಚ್ಛಾವಿಸಜ್ಜನಞ್ಚ ಅಕಾಸೀತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೮೪. ಚತುತ್ಥೇ ಪನ ವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯವಾರೇ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾತಿ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಪಅಚ್ಛಾದನಪಚ್ಚಯಾ.

೨೮೬. ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನಪಚ್ಚಯಾ.

೨೮೭. ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಗಮ್ಮ ಜೀವನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಆಜೀವೋ, ಚತುಪಚ್ಚಯೋ, ಸೋವ ಮಿಚ್ಛಾಪತ್ತಿಯಾ ವಿಪನ್ನತ್ತಾ ವಿಪತ್ತೀತಿ ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿ, ತಸ್ಸಾ ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಯಾ ಹೇತು, ತದುಪ್ಪಾದನತಪರಿಭೋಗನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೯೧. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯವಾರೇ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅಪಲೋಕನವಚನಞತ್ತಿಕಮ್ಮವಾಚಾಸಙ್ಖತಕಮ್ಮವಾಚಾಪಚ್ಚಯಾ. ಪಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಮ್ಮಿಕಕತಿಕಾದಿಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಅನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯವಾರೇ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯಾ ಅಪಲೋಕನಾವಸಾನೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾದಿನಾ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾದಿ ಚ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅವಸೇಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಆದಯೋ. ‘‘ನತ್ಥಞ್ಞಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಇದಂ ವಿಪತ್ತಿಆದಿಭಾಗಿನಿಯೋ ಸಾವಜ್ಜಾಪತ್ತಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ಅಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಮಥಭೇದಂ

ಅಧಿಕರಣಪರಿಯಾಯವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೯೩. ಛಟ್ಠೇ ಪರಿಯಾಯವಾರೇ ಅಲೋಭೋ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋತಿಆದಿ ಸಾಸನಟ್ಠಿತಿಯಾ ಅವಿಪರೀತತೋ ಧಮ್ಮವಾದಿಸ್ಸ ವಿವಾದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಾರಸ ಭೇದಕರವತ್ಥೂನಿ ಠಾನಾನೀತಿ ಧಮ್ಮಾದೀಸು ಅಧಮ್ಮೋತಿಆದಿನಾ ಗಹೇತ್ವಾ ದೀಪನಾನಿ ಇಧೇವ ಭೇದಕರವತ್ಥೂನಿ, ತಾನಿ ಏವ ಕಾಯಕಲಹಾದಿವಿವಾದಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ತಾ ಠಾನಾನಿ, ಓಕಾಸತ್ತಾ ವತ್ಥೂನಿ, ಆಧಾರತ್ತಾ ಭೂಮಿಯೋತಿ ಚ ವುತ್ತಾನಿ. ಅಬ್ಯಾಕತಹೇತೂತಿ ಅಸೇಕ್ಖಾನಂ ವಿವಾದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ದ್ವಾದಸ ಮೂಲಾನೀತಿ ಕೋಧೋ ಉಪನಾಹೋ, ಮಕ್ಖೋ ಪಲಾಸೋ, ಇಸ್ಸಾ ಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಮಾಯಾ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ, ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ ಮಹಿಚ್ಛತಾ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸಿತಾ ಆಧಾನಗ್ಗಾಹೀದುಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾನೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಯುಗಳಾನಂ ವಸೇನ ಛ ಧಮ್ಮಾ ಚೇವ ಲೋಭಾದಯೋ ಛ ಹೇತೂ ಚಾತಿ ದ್ವಾದಸ ಧಮ್ಮಾ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ಮೂಲಾನಿ.

೨೯೪. ಚುದ್ದಸ ಮೂಲಾನೀತಿ ತಾನೇವ ದ್ವಾದಸ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚುದ್ದಸ ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ಮೂಲಾನಿ.

೨೯೫. ಪಥವೀಖಣನಾದೀಸು ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜೇಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಮೂಲಿಕಾ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಲೋಭೋ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸತ್ತ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಠಾನಾನೀತಿಆದಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯಾ ಚತಸ್ಸೋ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೨೯೦) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಛ ಹೇತೂ’’ತಿ ಇದಂ ಕುಸಲಾನಂ ಆಪತ್ತಿಹೇತುವೋಹಾರಸ್ಸ ಅಯುತ್ತತಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಕುಸಲಹೇತೂನಂ ಅಭಾವತೋ. ‘‘ಅಲೋಭೋ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ’’ತಿ ಹಿ ಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಆಪತ್ತಿಹೇತವೋ ಏವ ಹಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮನಾಮೇನ ವುತ್ತಾ.

೨೯೬. ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಠಾನಾನೀತಿಆದೀಸು ಅಪಲೋಕನವಾಚಾ, ಞತ್ತಿಆದಿವಾಚಾಯೋ ಚ ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ. ತಾ ಏವ ಹಿ ಏಕಸೀಮಾಯಂ ಸಾಮಗ್ಗಿಮುಪಗತಾನಂ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಅನುಮತಿಯಾ ಸಾವನಕಿರಿಯಾನಿಪ್ಫತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಗಣಕಿಚ್ಚಸಭಾವಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾಭಾವೇನ ‘‘ಠಾನವತ್ಥುಭೂಮಿಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಏಕಂ ಮೂಲಂ ಸಙ್ಘೋತಿ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಗಣಞತ್ತಿಅಪಲೋಕನಾನಞ್ಹಿ ಗಣೋಪಿ ಮೂಲನ್ತಿ. ಞತ್ತಿತೋ ವಾತಿ ಞತ್ತಿಞತ್ತಿದುತಿಯಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮವಾಚಾನಂ ಞತ್ತಿರೂಪತ್ತಾ, ಞತ್ತಿಪುಬ್ಬಕತ್ತಾ ಚ ವುತ್ತಂ. ಕಮ್ಮಞತ್ತಿಕಮ್ಮವಾಚಾಞತ್ತಿವಸೇನ ಹಿ ದುವಿಧಾಸು ಞತ್ತೀಸು ಅನುಸ್ಸಾವನಾಪಿ ಕಮ್ಮಮೂಲಕನ್ತ್ವೇವ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ. ಞತ್ತಿವಿಭಾಗೋ ಚಾಯಂ ಉಪರಿ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಇಮೇ ಸತ್ತ ಸಮಥಾ…ಪೇ… ಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪುಚ್ಛಾವಚನಂ. ‘‘ಸಿಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ವಿಸಜ್ಜನಂ. ‘‘ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪುನ ಪುಚ್ಛಾ. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ದ್ವೇ ಸಮಥಾತಿಆದಿ ಪುನ ವಿಸಜ್ಜನಂ. ತತ್ಥ ‘‘ವತ್ಥುವಸೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಸತ್ತ ಸಮಥಾ ದಸ ಸಮಥಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಂ. ‘‘ಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ದಸ ಸಮಥಾ ಸತ್ತ ಸಮಥಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಂ. ಚತುಬ್ಬಿಧಾಧಿಕರಣಸಙ್ಖಾತವತ್ಥುವಸೇನ ಚ ದೇಸನಾಕ್ಕಮಸಙ್ಖಾತಪರಿಯಾಯವಸೇನ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಧಿಕರಣಪರಿಯಾಯವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಾಧಾರಣವಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೯೭. ಸತ್ತಮೇ ಸಾಧಾರಣವಾರೇ ಸಾಧಾರಣಾತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ವೂಪಸಮನಕಿಚ್ಚಸಾಧಾರಣಾ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

೨೯೮. ಅಟ್ಠಮೇ ತಬ್ಭಾಗಿಯವಾರೇ ತಬ್ಭಾಗಿಯಾತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ವೂಪಸಮನತೋ ತಪ್ಪಕ್ಖಿಕಾ.

ಸಾಧಾರಣವಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಮಥಾಸಮಥಸ್ಸಸಾಧಾರಣವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೯೯. ನವಮೇ ಸಮಥಾಸಮಥಸಾಧಾರಣವಾರೇ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಮಥಾ ಏಕತೋವ ಅಧಿಕರಣಂ ಸಮೇನ್ತಿ ಉದಾಹು ನಾನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೇನ ‘‘ಸಮಥಾ ಸಮಥಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಾ, ಸಮಥಾ ಸಮಥಸ್ಸ ಅಸಾಧಾರಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿವಾದಾದಿಅಧಿಕರಣಕ್ಕಮೇನ ತಬ್ಬೂಪಸಮಹೇತುಭೂತೇ ಸಮಥೇ ಉದ್ಧರನ್ತೋ ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಂ ವಿನಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಮಥಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವಾ ಸೇಸಾ ಛಪಿ ಸಮಥಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಾ ವುತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಪನ ಛನ್ನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಾಭಾವತೋ ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸಾಧಾರಣಾ ವುತ್ತಾ. ತಬ್ಭಾಗಿಯವಾರೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸಮಥಾಸಮಥಸ್ಸಸಾಧಾರಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಮಥಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯವಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೦೧-೩. ಏಕಾದಸಮವಾರೇಪಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋತಿಆದಿ ಪುಚ್ಛಾ. ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ಸತಿವಿನಯೋತಿಆದಿ ವಿಸಜ್ಜನಂ. ಏವಂ ವಿನಯವಾರೇ ಕುಸಲ-ವಾರೇ ತತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಪುಚ್ಛಾವಿಸಜ್ಜನಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಸಿಯಾ ಕುಸಲೋತಿಆದೀಸು ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಿನಯಕಮ್ಮೇ, ವಿವಾದಾದಿಮ್ಹಿ ಚ ನಿಯುತ್ತಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜನಕಕುಸಲಾದೀನಂ ವಸೇನ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಾದೀನಂ, ವಿವಾದಾದೀನಞ್ಚ ಕುಸಲಾದಿಭಾವೋ ತೇನ ತೇನ ಉಪಚಾರೇನ ವುತ್ತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ನಾಮ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಞ್ಚ ಅನವಜ್ಜಸಭಾವತ್ತಾ ಅಕುಸಲೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಅಕುಸಲತ್ತೂಪಚಾರೋ ನ ಯುತ್ತೋ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ಅಕುಸಲತ್ತೂಪಚಾರೋ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಅಕುಸಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೦೪. ತತೋ ಪರೇಸು ಯತ್ಥ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ಲಬ್ಭತಿ, ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಲಬ್ಭತೀತಿಆದಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಸ್ಸ ಇತರೇಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ನಿಯಮೇನ ಸಂಸಟ್ಠತಂ, ಇತರೇಸಂ ಪನ ಛನ್ನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸಗ್ಗಾಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ.

ಸಮಥಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯವಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಂಸಟ್ಠವಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೦೬. ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ವಾ ಸಮಥಾತಿ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಂಸಟ್ಠಾತಿಆದಿ ಸಮಥಾನಂ ಅಧಿಕರಣೇಸು ಏವ ಯಥಾರಹಂ ಪವತ್ತಿಂ, ಅಧಿಕರಣಾನಿ ವಿನಾ ತೇಸಂ ವಿಸುಂ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ವಿನಿಬ್ಭುಜಿತ್ವಾ ನಾನಾಕರಣಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುನ್ತಿ ಅಧಿಕರಣತೋ ಸಮಥೇಹಿ ವಿಯೋಜೇತ್ವಾ ಅಸಂಸಟ್ಠೇ ಕತ್ವಾ ನಾನಾಕರಣಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸಂಸಟ್ಠತಾಯ ಠಿತಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ನಾನತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮಕ್ಖಣೇ ಏವ ತೇಸಂ ಅಸಂಸಗ್ಗಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಕಿಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಅಧಿಕರಣನ್ತಿಆದಿ ಗಾರಯ್ಹವಾದದಸ್ಸನಂ. ಸೋ ಮಾ ಹೇವನ್ತಿ ಯೋ ಏವಂ ವದತಿ, ಸೋ ‘‘ಮಾ ಏವಂ ವದಾ’’ತಿ ವಚನೀಯೋ ಅಸ್ಸ, ನ ಚ ಲಬ್ಭತಿ ಸಮಥಾನಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಧಿಕರಣಾ ವೂಪಸಮಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಪಹಾನಾವತ್ಥಾನಸಙ್ಖಾತಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಲಕ್ಖಣತೋ ಪನ ಅಧಿಕರಣೇಹಿ ಸಮಥಾನಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಅತ್ಥೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಮಥಾ ಅಧಿಕರಣೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತೀತಿ ಅಪಲೋಕನಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಮಥಾ ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನಾಞ್ಞೇಹೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣೇನ ನ ಸಮ್ಮತಿ. ಅನುವಾದ…ಪೇ… ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣೇನ ನ ಸಮ್ಮತಿ, ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇನ ಸಮ್ಮತೀ’’ತಿಆದಿ (ಪರಿ. ೩೧೧).

೩೦೭-೩೧೩. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಕತಿಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತೀತಿಆದಿಕೋ ಸಮ್ಮತಿವಾರೋ. ತದನನ್ತರೋ ಸಮ್ಮತಿನಸಮ್ಮತಿವಾರೋ ಚ ಅಧಿಕರಣೇಹಿ ಸಮಥಾನಂ ಸಂಸಟ್ಠತಂ, ವಿಸಂಸಟ್ಠತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತೋ. ಸಮಥಾ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತೀತಿಆದಿಕೋ ಸಮಥಾಧಿಕರಣವಾರೋ ಸಮಥಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ, ಅಧಿಕರಣೇಹಿ ಚ ಅಧಿಕರಣಾನಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ, ಸಮಥೇಹಿ ಚ ವೂಪಸಮಾವೂಪಸಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತೋ.

೩೧೪. ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿವಾರೋ ಪನ ಅಧಿಕರಣೇಹಿ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಪ್ಪಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತೋ. ನ ಕತಮಂ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಭವಮತ್ತೇನ ಏಕಮ್ಪಿ ಅಧಿಕರಣಂ ನ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಥಞ್ಚರಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಜಾಯನ್ತೀತಿ ಅನನ್ತರಮೇವ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಮ್ಪರಪಚ್ಚಯಾ ಜಾಯನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಅಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಿವಾದಪಚ್ಚಯಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಖೇಮಭಙ್ಗಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತೇಸಂ ಪಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸನೇನ ಕಲಹಂ ವಡ್ಢನ್ತಾನಂ ವಿವಾದೋ ಕಞ್ಚಿ ಮಹಾಪರಿಸಂ ಸಙ್ಘಪರಿಣಾಯಕಂ ಲಜ್ಜಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವೂಪಸಮಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಥಾ ಅವೂಪಸಮನ್ತೇ ಪನ ವಿವಾದೋ ಕಮೇನ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸಕಲೇಪಿ ಸಙ್ಘೇ ವಿವಾದಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತತೋ ಅನುವಾದಾದೀನೀತಿ ಏವಂ ಪರಮ್ಪರಕ್ಕಮೇನ ವೂಪಸಮಕಾರಣಾಭಾವೇ ಚತ್ತಾರಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ ಜಾಯನ್ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ವಿವದತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿವದತೋ ಯೋ ವಿವಾದೋ, ತಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ.

ಸಂಸಟ್ಠವಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭಜತಿವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೧೮. ತದನನ್ತರವಾರೇ ಪನ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಧಿಕರಣಾನನ್ತಿಆದಿ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯತ್ತೇಪಿ ಸಂಸಗ್ಗಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಭಜತೀತಿಆದೀಸು ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಚತೂಸು ಅಧಿಕರಣೇಸು ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಭಾವಮೇವ ಭಜತಿ, ನಾಞ್ಞಾಧಿಕರಣಭಾವಂ, ಚತೂಸು ಅಧಿಕರಣೇಸು ವಿವಾದಾಧಿಕರಣತ್ತಮೇವ ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಮೇವ ಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಭಾವೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

೩೧೯. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಸಮಥಾನಂ ಕತಿ ಸಮಥೇ ಭಜತೀತಿಆದಿ ಪನ ಚತುನ್ನಂ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ವೂಪಸಮನೇ ಸತಿ ನಿಯತಸಮಥೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕತಿ ಸಮಥೇ ಭಜತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪಸಮತ್ಥಾಯ ಕಿತ್ತಕೇ ಸಮಥೇ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಕಿತ್ತಕೇ ಸಮಥೇ ಆಗಮ್ಮ ವೂಪಸಮಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತಿ ಸಮಥಪರಿಯಾಪನ್ನನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಕತಿಸು ಸಮಥೇಸು ತೇಹಿ ಸಮಾನವಸೇನ ಪವಿಟ್ಠಂ. ಕತಿಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ವೂಪಸಮಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಕತಿಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ವೂಪಸಮಕರಣತ್ಥಂ ಸಙ್ಗಹಿತಂ.

ಭಜತಿವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಖನ್ಧಕಪುಚ್ಛಾವಾರೋ

ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಣ್ಣನಾ

೩೨೦. ಉಪಸಮ್ಪದಕ್ಖನ್ಧಕನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಖನ್ಧಕಂ (ಮಹಾವ. ೮೪). ಸಹ ನಿದ್ದೇಸೇನಾತಿ ಸನಿದ್ದೇಸಂ. ‘‘ಸನ್ನಿದ್ದೇಸ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ. ನಿದಾನೇನ ಚ ನಿದ್ದೇಸೇನ ಚ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಿಟ್ಠಾನಪುಗ್ಗಲಾದಿಪ್ಪಕಾಸಕಂ ನಿದಾನವಚನಂ ನಿದಾನಂ ನಾಮ, ತನ್ನಿದಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ನಿದ್ದೇಸೋ ನಾಮ, ತೇಹಿ ಅವಯವಭೂತೇಹಿ ಸಹಿತಂ ತಂಸಮುದಾಯಭೂತಂ ಖನ್ಧಕಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉತ್ತಮಾನಿ ಪದಾನೀತಿ ಆಪತ್ತಿಪಞ್ಞಾಪಕಾನಿ ವಚನಾನಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ. ತೇಸಂ…ಪೇ… ಕತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ತೇಹಿ ವಚನೇಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಕತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನನು ಆಪತ್ತಿಯೋ ನಾಮ ಪುಗ್ಗಲಾನಞ್ಞೇವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಪದಾನಂ, ಕಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಸಮುಕ್ಕಟ್ಠಪದಾನಂ ಕತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಸಾಮಿವಸೇನ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇನ ಯೇನ ಹಿ ಪದೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಉಪೋಸಥನ್ತಿಆದಿ ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕಾದೀನಞ್ಞೇವ (ಮಹಾವ. ೧೩೨ ಆದಯೋ) ಗಹಣಂ.

ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಏಕುತ್ತರಿಕನಯಂ

ಏಕಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೧. ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೇ ಪನ ಅಜಾನನ್ತೇನ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ವಾ ವತ್ಥುಂ ವಾ ಅಜಾನನ್ತೇನ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಪಥವೀಖಣನಸಹಸೇಯ್ಯಾದಿಕಾ, ಸಾಪಿ ಪಚ್ಛಾ ಆಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾವ ಹೋತಿ.

ಪಾರಿವಾಸಿಕಾದೀಹಿ ಪಚ್ಛಾ ಆಪನ್ನಾತಿ ವತ್ತಭೇದೇಸು ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಾಪತ್ತೀನಂಅನ್ತರಾಪತ್ತಿ-ಪದೇನೇವ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಪುರಿಮಮೇವ ಯುತ್ತತರಂ. ಮೂಲವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಅನ್ತರಾಪತ್ತೀತಿ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾದೀನಿ ಅಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ದಿನ್ನಪರಿವಾಸಮಾನತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಚರಣಕಾಲೇ ಆಪನ್ನಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ಅಗ್ಘವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಮೂಲಾಯ ಪಟಿಕಸ್ಸಿತ್ವಾ ಓಧಾನಸಮೋಧಾನವಸೇನ ಓಧುನಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಮೋಧಾಯ ತದಗ್ಘವಸೇನ ಪುನ ದಿನ್ನಪರಿವಾಸಾದಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಚರಣಕಾಲೇ ಪುನ ಆಪನ್ನಾ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿ.

ಸಉಸ್ಸಾಹೇನೇವಾತಿ ಪುನಪಿ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತೇನ, ಏವಂ ದೇಸಿತಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜನೇ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠಮೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾ’’ತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಏವ, ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಸಪ್ಪಿಆದಿಕಂ ಥೇಯ್ಯಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಪಾದಗ್ಘನಕೇ ಪುಣ್ಣೇ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಟ್ಠಮೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಮೇವೇತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸವಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಗಿಹೀನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಕತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸವಸ್ಸ, ಅಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಅಸುಕಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸವಸ್ಸ ಅಸಚ್ಚಾಪನೇನ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ.

ತಥಾ ಚೋದಿತೋತಿ ಅಧಮ್ಮೇನ ಚೋದಿತೋ, ಸಯಂ ಸಚ್ಚೇ, ಅಕುಪ್ಪೇ ಚ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೋಪಿ ಅಧಮ್ಮಚುದಿತಕೋ ಏವ. ಪಞ್ಚಾನನ್ತರಿಯನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಾ ನಾಮ. ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯತಾ ನಾಮ.

ಏಕಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದುಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೨. ದುಕೇಸು ಸಯಮೇವ ಸಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮುದುಪಿಟ್ಠಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಙ್ಗಜಾತಚ್ಛೇದಅತ್ತಘಾತಾದಿಆಪತ್ತಿಯೋ ಸಙ್ಗಹಿತಾ.

ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾನಿ ವಾತಿ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ಭಣ್ಡಪಟಿಸಾಮನಂ, ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಪಟಿಭಾನಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾನಿ ವಾ. ‘‘ಚೀವರಾದೀನಿ ಅದೇನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ಪತ್ತೋ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿ (ಮಹಾವ. ೬೭) ವಚನತೋ ಅನಾದರಿಯೇನ ಆಮಿಸಸಙ್ಗಹಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಾದೀನಂ ಅದಾನಆಪತ್ತಿಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ.

ಪಾಳಿಯಂ ದೇಸೇನ್ತೋತಿ ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಂ, ಅದೇಸನಾಗಾಮಿನಿಆದಿಞ್ಚ ದೇಸೇನ್ತೋ. ನಿದಾನುದ್ದೇಸೇ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾವಿಕರೋನ್ತೋ, ನ ದೇಸೇನ್ತೋ ಚ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ಓವಾದಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಓವಾದತ್ಥಾಯ ವುತ್ತಂ ವಚನಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತೋ ಬಾಲಗಿಲಾನಗಮಿಯವಿವಜ್ಜಿತೋ. ಅತ್ತನೋ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಂ ದಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನೇ, ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀಸು ಚ ಆಪತ್ತಿಯೋಪಿ ಅಪರಿಭೋಗೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಯೋವ. ಪಮಾಣನ್ತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಾನನ್ತರಿಯನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಂ. ಬಾಲಸ್ಸಾತಿ ನಿಸ್ಸಯಗ್ಗಹಣವಿಧಿಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಲಜ್ಜಿಬಾಲಸ್ಸೇವ. ಲಜ್ಜಿಸ್ಸಾತಿ ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯದಾಯಕಸಭಾಗತಂ ಪರಿವೀಮಂಸನ್ತಸ್ಸ. ವಿನಯೇ ಆಗತಾ ಅತ್ಥಾ ವೇನಯಿಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇ ಅತ್ಥಾ ವಿನಯಸಿದ್ಧಾ’’ತಿ.

ಪಾಳಿಯಂ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ನಿಸ್ಸಾರಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಂ ವಿಹಾರತೋ ನಿಸ್ಸಾರಣತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಾರಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಞ್ಚ ಯಸ್ಮಾ ಕುಲದೂಸಕಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಪತ್ತಿಬಹುಲೋಪಿ ಆವೇಣಿಕಲಕ್ಖಣೇನ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ನಿಸ್ಸಾರಣಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಆಪತ್ತಾದಿಬಹುಲಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಸಙ್ಘೋ ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೭) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸುನಿಸ್ಸಾರಿತೋ, ಸಬ್ಬಥಾ ಪನ ಸುದ್ಧೋ ನಿರಾಪತ್ತಿಕೋ ದುನ್ನಿಸ್ಸಾರಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಅಪ್ಪತ್ತೋ ಓಸಾರಣನ್ತಿಆದೀಸು ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಂ ಏತ್ಥ ಓಸಾರಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಞ್ಚ ಹತ್ಥಚ್ಛಿನ್ನಾದಿಕೋ ಏಕಚ್ಚೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಅಪ್ಪತ್ತೋಪಿ ಸೋಸಾರಿತೋ, ಪಣ್ಡಕಾದಿಕೋ ದೋಸಾರಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದುಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತಿಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೩. ತಿಕೇಸು ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ. ಆವುಸೋವಾದೇನಾತಿ ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಆಲಪನೇನ. ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಂ. ಸೇಸಾ ರತ್ತಿಞ್ಚೇವ ದಿವಾ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಪಠಮಕಥಿನಾದೀ (ಪಾರಾ. ೪೫೯) ಸಬ್ಬಾ ಆಪತ್ತಿಯೋಪಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಂ ವೇಮಜ್ಝೇಯೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸಞ್ಞೇವ ಪವಿಟ್ಠಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಅಥ ವಾ ಉದ್ಧಸ್ತೇ ಅರುಣೇ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ದಿವಾ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೇಸು ಏವ ಪವಿಟ್ಠಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವಾದನಾಪತ್ತಿಯೋ, ಪನ ರತ್ತನ್ಧಕಾರೇ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠನಾಪತ್ತಿ ಚ ರತ್ತಿಯಞ್ಞೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ.

ಪುರೇಭತ್ತಂ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನಅನತಿರಿತ್ತಭೋಜನಾದೀನಿ ದಿವಾ ಏವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾನಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಭೋಜನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಸೇಖಿಯಾನಿ, ಗಣಭೋಜನಾದೀನಿ ಚ ದಿವಾ ಏವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಈದಿಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸೇಸಾವ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಭಜನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ನ ಊನದಸವಸ್ಸೋತಿ ದಸವಸ್ಸಸ್ಸ ಬಾಲಸ್ಸೇವ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ಅಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾಪತ್ತಿಂ, ಅಲಜ್ಜೀನಂ ನಿಸ್ಸಯದಾನಾದಿಮ್ಪಿ ದಸವಸ್ಸೋವ ಆಪಜ್ಜತಿ, ವುಟ್ಠಾಪಿನಿಂ ದ್ವೇ ವಸ್ಸಾನಿ ಅನನುಬನ್ಧಾದಿಮ್ಪಿ ಊನದಸವಸ್ಸಾ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೋತಿ ಸುಪನ್ತಸ್ಸ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ಅಪ್ಪವಾರೇನ್ತೋತಿ ಅನಾದರಿಯೇನ ಅಪ್ಪವಾರೇನ್ತೋ ಕೇನಚಿ ಪಚ್ಚಯೇನ ಅಪ್ಪವಾರೇತ್ವಾ ಕಾಳಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸೇ ಸಙ್ಘೇ ಪವಾರೇನ್ತೇ ತತ್ಥ ಅನಾದರಿಯೇನ ಅಪ್ಪವಾರೇನ್ತೋ ತಮೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಕಾಳೇಪಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಜುಣ್ಹೇ ಏವಾತಿ ನಿಯಮೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಛಿಮವಸ್ಸಂವುತ್ಥೋ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಿಯಮೇವ ಪವಾರೇತುಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ತತ್ಥ ಅಪ್ಪವಾರಣಾಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನೋ ಏವ ಜುಣ್ಹೇ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ನಿಯಮೇತಬ್ಬೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಜುಣ್ಹೇ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

‘‘ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತು’’ನ್ತಿ ನಿಯಮವಚನೇನೇವ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಸ್ಸಾನುಪಗಮನಅಕರಣೀಯೇನ ಪಕ್ಕಮಾದಯೋಪಿ ವಸ್ಸೇ ಏವ ಆಪಜ್ಜತಿ. ವತ್ಥಿಕಮ್ಮಾದಿಮ್ಪಿ ಗಿಲಾನೋ ಏವ. ಅಧೋತಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕಮನಾದೀನಿಪಿ ಅನ್ತೋ ಏವ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಆರಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದಿ ಚ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಮೇವ. ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಅನಾಪುಚ್ಛಾದಿಸಾಪಕ್ಕಮನಾದಿ ಚ ಬಹಿಸೀಮಾಯಮೇವ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೇ ಸನ್ತಿಯಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾವಿಕರಣಾಪತ್ತಿಸಮನುಭಾಸನಊನವೀಸತಿವಸ್ಸೂಪಸಮ್ಪಾದನಾದಿಸಬ್ಬಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಾಪತ್ತಿಯೋಪಿ ಸಙ್ಘೇ ಏವ. ಅಧಮ್ಮೇನ ಗಣುಪೋಸಥಾದೀಸುಪಿ ಗಣಾದಿಮಜ್ಝೇ ಏವ. ಅಲಜ್ಜಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸ್ಸಯಗ್ಗಹಣಾದಿಪಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಏವ ಆಪಜ್ಜತಿ.

ತೀಣಿ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಿ ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯಸ್ಸ ದಾನಾನೀತಿ ಯೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋಪಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಕಾಲೇ, ಅನುಮ್ಮತ್ತೋ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಚ್ಛಾ ಚೋದಿತೋ ಸರಮಾನೋ ಏವ ‘‘ನ ಸರಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಯೋ ಚ ‘‘ಸುಪಿನಂ ವಿಯ ಸರಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಮುಸಾ ವದತಿ, ಯೋ ಚ ಉಮ್ಮತ್ತಕಕಾಲೇ ಕತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದತಿ, ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ದಿನ್ನಾನಿ ತೀಣಿ ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯಸ್ಸ ದಾನಾನಿ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಿ.

ಅಪಕತತ್ತೋತಿ ವಿನಯೇ ಅಪಕತಞ್ಞೂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೫). ‘‘ದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಾನಂಯೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಓವದಿಯಮಾನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ವಾ ಅವಸ್ಸಮೇವ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ವುತ್ತಂ.

ಮುಖಾಲಮ್ಬರಕರಣಾದಿಭೇದೋತಿ ಮುಖಭೇರೀವಾದನಾದಿಪ್ಪಭೇದೋ. ಉಪಘಾತೇತೀತಿ ವಿನಾಸೇತಿ. ಬೀಜನಿಗ್ಗಾಹಾದಿಕೇತಿ ಚಿತ್ತಂ ಬೀಜನಿಂ ಗಾಹೇತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಾದಿಕರಣೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಿಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚತುಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೪. ಚತುಕ್ಕೇಸು ಸೋತಿ ಗಿಹಿಪರಿಕ್ಖಾರೋ. ಅವಾಪುರಣಂ ದಾತುನ್ತಿ ಗಬ್ಭಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಪರಿಕ್ಖಾರಟ್ಠಪನತ್ಥಾಯ ವಿವರಣಕುಞ್ಚಿಕಂ ದಾತುಂ. ಸಙ್ಘತ್ಥಾಯ ಉಪನೀತಂ ಸಯಮೇವ ಅನ್ತೋ ಪಟಿಸಾಮಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನ್ತೋ ಠಪಾಪೇತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ.

ಆದಿಕಮ್ಮಿಕೇಸು ಪಠಮಂ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನವಸೇನಾ’’ತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಪತ್ತಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಸ್ಸಾತಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಸಮ್ಬನ್ಧಿನಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಏವಮತ್ಥೋ. ಮನ್ತಭಾಸಾತಿ ಮನ್ತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಕಥನಂ. ‘‘ನವಮಭಿಕ್ಖುನಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ಅವಸೇಸಾನಂ ಯಥಾಕತಿಕ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೨೬) ವಚನತೋ ಆದಿತೋ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತಬ್ಬತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಇಧ ನ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ವದನ್ತೋಪಿ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೇಸು ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವಾ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪುಬ್ಬಕರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ, ತಾನಿ ಇಧ ಪರಿವಾರೇ ಉದ್ಧಟಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ ಪನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಚತುಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಞ್ಚಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೫. ಪಞ್ಚಕೇಸು ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚಾರಸ್ಸ ಅಭಾವೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಸ್ಸ ‘‘ನಿಮನ್ತಿತೋ ಸಭತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ತೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಪುನ ಆನೀತಕನ್ತಿ ಸುಸಾನೇ ಪೇತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೇಹಿ ನ್ಹತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತಾನಿ ನಿವತ್ಥಪಾರುತವತ್ಥಾನಿ ಏವಂ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

ಪಾಳಿಯಂ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಅವಹಾರಙ್ಗೇಹಿ. ವತ್ಥುತೋ ಪನ ಗರುಕಲಹುಕಭೇದೇನ ಪಾರಾಜಿಕಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಕ್ಕಟಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಸಂಯೋಗಾದಿಕಂ ಕಿಲೇಸಸಮುದಾಚಾರಹೇತುಕಂ ಪಟಿಭಾನಚಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಪಞ್ಹಾಸಹಸ್ಸಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇಸು ಪಞ್ಹಾಸಹಸ್ಸಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ದಹರಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಇತರೋಪಿ ದಹರೋ ಅತ್ತನೋ ಗತಮಗ್ಗತ್ತಾ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ತೇನ ಥೇರೋ ಪಸೀದಿ. ವತ್ತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದೀತಿ ವತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಕಿಂ ತ್ವಂ ಆವುಸೋತಿಆದಿಕಂ ಥೇರೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಾನಿಸಂಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ಅವೋಚಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

‘‘ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪದಚೇತಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಚೋದನಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಭಗವತಾ ಅತ್ತಾನಂ ಚೋದಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅತ್ತಾನಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತ್ತಕಂ ಗಯ್ಹೂಪಗನ್ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮತ್ಥಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬವಚನನ್ತಿ ಯಥಾ ಸುತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಭಾಸಪರಿಯನ್ತಂ ಅನುಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ಭಾಸಪರಿಯನ್ತಂ ಅನುಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಅಧಮ್ಮೇನ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ ಏಕಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಪುರಿಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ವತ್ಥುನ್ತಿ ಮೇಥುನಾದಿವೀತಿಕ್ಕಮಂ. ಕಥಾನುಸನ್ಧಿವಿನಿಚ್ಛಯಾನುಲೋಮಸನ್ಧಿವಸೇನ ವತ್ಥುಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಚೋದಕೇನ ವಾ ಚುದಿತಕೇನ ವಾ ವುತ್ತಕಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ತೇಸಂ ವಚನಪಟಿವಚನಾನುರೂಪೇನ ವದನ್ತೋ ಕಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ವತ್ಥುಂ ನ ಜಾನಾತಿ ನಾಮ, ತಞ್ಚ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇ ವಿನೀತವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಾನುಲೋಮೇನೇವ ವದನ್ತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಾನುಲೋಮಸನ್ಧಿವಸೇನ ವತ್ಥುಂ ನ ಜಾನಾತಿ ನಾಮ. ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಞತ್ತಿಯಾ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಞತ್ತಿಯಾ ನಿಟ್ಠಿತಾಯಪಿ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತೋ ಏವ ಹೋತಿ. ಅನುಸ್ಸಾವನಟ್ಠಾನೇ ಏವ ಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ಞತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಾಳಿಯಂ ಪಞ್ಚ ವಿಸುದ್ಧಿಯೋತಿ ಆಪತ್ತಿತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಹೇತುತ್ತಾ, ವಿಸುದ್ಧೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬತೋ ಚ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾ ವುತ್ತಾ.

ಪಞ್ಚಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಛಕ್ಕವಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೨೬. ಛಕ್ಕಾದೀಸು ಪಾಳಿಯಂ ಛ ಅಗಾರವಾತಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಸಿಕ್ಖಾಸು, ಅಪ್ಪಮಾದೇ, ಪಟಿಸನ್ಥಾರೇ ಚ ಛ ಅಗಾರವಾ, ತೇಸು ಏವ ಚ ಛ ಗಾರವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಛಬ್ಬಸ್ಸಪರಮತಾ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತಸ್ಸ ಪರಮಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ.

೩೨೮. ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತೇಹಿ ಸತ್ತಹೀತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮುಸಾ ಭಣಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾಚಿ. ೪) ಆಗತೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ.

೩೨೯. ತಂ ಕುತೇತ್ಥ ಲಬ್ಭಾತಿ ತಂ ಅನತ್ಥಸ್ಸ ಅಚರಣಂ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ, ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ವಾ ಕುತೋ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುನ್ತಿ ಆಘಾತಂ ಪಟಿವಿನೇತಿ.