೨. ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ

೧. ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೯. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ಸಾಖಟ್ಠಕವಿಮಾನೇ ಸಾಖಾಯ ಛಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ಛಿಜ್ಜನ್ತೇ ತತ್ಥ ಅಛೇದನತ್ಥಾಯ ದೇವತಾಯ ಉಪನೀತಂ ಪುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಕುಠಾರಿನಿಕ್ಖೇಪವೇಗಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇತಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಂ. ರುಕ್ಖಾನಂ ವಿಯ ಛೇದನಾದೀಸು ಅಕುಪ್ಪನಞ್ಹಿ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೋ ನಾಮ.

ಉಪ್ಪತಿತನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ಭನ್ತನ್ತಿ ಧಾವನ್ತಂ. ವಾರಯೇತಿ ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಇತರೋತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕೋಧಂ ಅನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ರಾಜಉಪರಾಜಾದೀನಂ ರಸ್ಮಿಮತ್ತಗ್ಗಾಹಕಜನೋ ವಿಯ ನ ಉತ್ತಮಸಾರಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಸಟಂ ಸಪ್ಪವಿಸನ್ತಿ ಸರೀರೇ ದಾಠಾವಣಾನುಸಾರೇನ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪವಿಸಂ ವಿಯ. ಜಹಾತಿ ಓರಪಾರನ್ತಿ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ತತಿಯಮಗ್ಗೇನ ಜಹಾತಿ. ‘‘ಓರಪಾರ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಓರಿಮತೀರಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಥ ವಾ ಸೋತಿ ತತಿಯಮಗ್ಗೇನ ಕೋಧಂ ವಿನೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಓರಪಾರಂ ಜಹಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಓರಂ ನಾಮ ಸಕತ್ತಭಾವೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ವಾ ಆಯತನಾನಿ. ಪಾರಂ ನಾಮ ಪರಅತ್ತಭಾವೋ, ಬಾಹಿರಾನಿ ವಾ ಆಯತನಾನಿ. ತದುಭಯೇ ಪನ ಛನ್ದರಾಗಂ ಜಹನ್ತೋ ‘‘ಜಹಾತಿ ಓರಿಮಪಾರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೯೦. ಭವನ್ತೀತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಅಹುವುನ್ತೀತಿ ಬಭೂವು. ತೇನಾಹ ‘‘ಜಾತಾ ವಡ್ಢಿತಾ’’ತಿ. ಭೂತಾನಂ ಗಾಮೋತಿ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಹರಿತತಿಣಾದಿಭಾವೇನ ಸಮಗ್ಗಾನಂ ಸಮೂಹೋ. ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭೂತಾ ಏವ ವಾ ಗಾಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಾತಬ್ಯ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಪಾ ಪಾನೇತಿ ಧಾತ್ವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತಾ’’ತಿ. ಸಾ ಚ ಪಾತಬ್ಯತಾ ಛೇದನಾದಿ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸಾ…ಪೇ… ಭೂತಗಾಮಸ್ಸ ಜಾತಾ ಛೇದನಾದಿಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ.

೯೧. ಜಾತ-ಸದ್ದೋ ಏತ್ಥ ವಿಜಾತಪರಿಯಾಯೋತಿ ‘‘ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾತಾ ಇತ್ಥೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಪಸೂತವಚನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಸೂತಾನೀ’’ತಿ, ನಿಬ್ಬತ್ತಪಣ್ಣಮೂಲಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋತಿ ತಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ. ಕಾರಿಯದಸ್ಸನಮುಖೇನೇವ ಕಾರಣಞ್ಚ ಗಹಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಬೀಜತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ಬೀಜಂ ದಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ.

೯೨. ‘‘ಬೀಜತೋ ಸಮ್ಭೂತೋ ಭೂತಗಾಮೋ ಬೀಜ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ‘‘ಪದುಮಗಚ್ಛತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪುಪ್ಫಂ ಪದುಮ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯಾಯಂ ವೋಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಂ ಬೀಜಂ ಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಪಣ್ಣಮೂಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಯಥಾರುತನ್ತಿ ಯಥಾಪಾಠಂ.

‘‘ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸರೀರೇ ಲಗ್ಗಭಾವಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಉಟ್ಠಹತಿ, ‘‘ತಂ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ವಟ್ಟತಿ. ಅನನ್ತಕ-ಗ್ಗಹಣೇನ ಸಾಸಪಮತ್ತಿಕಾ ಗಹಿತಾ, ನಾಮಞ್ಹೇತಂ ತಸ್ಸಾ ಸೇವಾಲಜಾತಿಯಾ. ಮೂಲಪಣ್ಣಾನಂ ಅಭಾವೇನ ‘‘ಅಸಮ್ಪುಣ್ಣಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಬೀಜಗಾಮೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ. ಅವಡ್ಢಮಾನೇಪಿ ಭೂತಗಾಮಮೂಲಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಮೂಲಕಭೂತಗಾಮೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ನಾಳಿಕೇರಸ್ಸ ಆವೇಣಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವದತಿ.

ಸೇಲೇಯ್ಯಕಂ ನಾಮ ಸಿಲಾಯ ಸಮ್ಭೂತಾ ಏಕಾ ಗನ್ಧಜಾತಿ. ಪುಪ್ಫಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ವಿಕಸಿತಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ. ಛತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ವಿಕಸಿತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ. ಮಕುಳಂ ಪನ ರುಕ್ಖತ್ತಚಂ ಅಕೋಪೇನ್ತೇನಪಿ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಫುಲ್ಲಂ ವಟ್ಟತಿ. ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇನಾತಿ ಹತ್ಥಚಾಪಲ್ಲೇನ.

‘‘ಪಾನೀಯಂ ನ ವಾಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಪಿವನಪಾನೀಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ ಅನುಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನಾ ಖಾದಿತುಕಾಮೇನಾ’’ತಿ. ಯೇಸಂ ರುಕ್ಖಾನಂ ಸಾಖಾ ರುಹತೀತಿ ಮೂಲಂ ಅನೋತಾರೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಮತ್ತನಿಗ್ಗಮನಮತ್ತೇನಪಿ ವಡ್ಢತಿ. ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ಅಕರೋನ್ತೋ ಛಿನ್ನನಾಳಿಕೇರವೇಳುದಣ್ಡಾದಯೋ ಕೋಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

‘‘ಚಙ್ಕಮಿತಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕೇವಲಂ ಚಙ್ಕಮನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ ಮಗ್ಗಗಮನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ ಅಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ, ತಿಣಾನಂ ಉಪರಿ ನಿಸೀದನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ನಿಸೀದನ್ತಸ್ಸ ಚ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ.

ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹೀತಿ ಸಮಣಾನಂ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇಹಿ, ಅಬೀಜನಿಬ್ಬಟ್ಟಬೀಜಾನಿಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವತೋ ‘‘ಸಮಣಕಪ್ಪಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಅಬೀಜಂ ನಾಮ ತರುಣಅಮ್ಬಫಲಾದೀನಿ. ನಿಬ್ಬಟ್ಟೇತಬ್ಬಂ ವಿಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ಬೀಜಂ ಯಸ್ಮಿಂ, ತಂ ಪನಸಾದಿ ನಿಬ್ಬಟ್ಟಬೀಜಂ ನಾಮ. ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವತ್ವಾವಾತಿ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾವಸೇನ ವುತ್ತೇಪಿ ವಚನಕ್ಖಣೇವ ಅಗ್ಗಿಸತ್ಥಾದಿನಾ ಬೀಜಗಾಮೇ ವಣಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವಚನತೋ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಞ್ಚ ದ್ವಿಧಾ ಅಕತ್ವಾ ಛೇದನಭೇದನಮೇವ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ. ಕರೋನ್ತೇನ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ವುತ್ತೇಯೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಬೀಜಗಾಮಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ ಪುನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಾರಾಪನಸ್ಸ ಪಠಮಮೇವ ಅಧಿಕತತ್ತಾ. ‘‘ಕಟಾಹೇಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಟಾಹತೋ ನೀಹತಾಯ ಮಿಞ್ಜಾಯ ವಾ ಬೀಜೇ ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಜ್ಝಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ಭೂತಗಾಮೋ, ಭೂತಗಾಮಸಞ್ಞಿತಾ, ವಿಕೋಪನಂ ವಾ ವಿಕೋಪಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೯೪. ದುತಿಯೇ ಅಞ್ಞಂ ವಚನನ್ತಿ ಯಂ ದೋಸವಿಭಾವನತ್ಥಂ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತವಚನಂ ತಂ ತಸ್ಸ ಅನನುಚ್ಛವಿಕೇನ ಅಞ್ಞೇನ ವಚನೇನ ಪಟಿಚರತಿ.

೯೮. ಯದೇತಂ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣವಸೇನ ಪವತ್ತವಚನಂ, ತದೇವ ಪುಚ್ಛಿತಮತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವದತಿ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಅಞ್ಞವಾದಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ. ತುಣ್ಹೀಭೂತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮನ್ತಿ ತುಣ್ಹೀಭಾವಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಅಞ್ಞವಾದಕಂ ಆರೋಪೇತುನ್ತಿ ಅಞ್ಞವಾದೇ ಆರೋಪೇತುಂ. ವಿಹೇಸಕನ್ತಿ ವಿಹೇಸಕತ್ತಂ.

೯೯. ಪಾಳಿಯಂ ನ ಉಗ್ಘಾಟೇತುಕಾಮೋತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಕಾಮೋ.

೧೦೦. ಅನಾರೋಪಿತೇ ಅಞ್ಞವಾದಕೇತಿ ವುತ್ತದುಕ್ಕಟಂ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಪಟಿಚರಣವಸೇನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತನಯೇನ ಪನ ಮುಸಾವಾದೇನ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ಆರೋಪಿತೇ ಇಮಿನಾವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮುಸಾವಾದಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದ್ವಯ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸಪಿ ಮುಸಾವಾದೇ ಇಮಿನಾವ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇನ ಆರೋಪಿತತಾ, ಆಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ವತ್ಥುನಾ ವಾ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನತಾ, ಛಾದೇತುಕಾಮತಾಯ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣಂ, ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೦೩. ತತಿಯೇ ಚಿನ್ತಾಯನತ್ಥಸ್ಸ ಝೇ-ಧಾತುಸ್ಸ ಅನೇಕತ್ಥತಾಯ ಓಲೋಕನತ್ಥಸಮ್ಭವತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ಓಲೋಕಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಛನ್ದಾಯಾತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಛನ್ದೇನಾ’’ತಿ.

೧೦೫. ಭಿಕ್ಖುಂ ಲಾಮಕತೋ ಚಿನ್ತಾಪನತ್ಥಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ತಂ ಅವಣ್ಣಕಥನಂ ಉಜ್ಝಾಪನಂ ನಾಮ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ಅವತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮುಲ್ಲಪನವಸೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೋಸಪ್ಪಕಾಸನಂ ಖಿಯ್ಯನಂ ನಾಮಾತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ಭೇದೋ.

೧೦೬. ಅಞ್ಞಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉಜ್ಝಾಪೇತೀತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಉಜ್ಝಾಪೇತಿ. ತಸ್ಸ ವಾ ತಂ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ತಸ್ಸ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ತಂ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಖಿಯ್ಯತಿ. ಇಧಾಪಿ ಮುಸಾವಾದೇನ ಉಜ್ಝಾಪನಾದೀನಂ ಸಮ್ಭವತೋ ದುಕ್ಕಟಟ್ಠಾನಾನಿ ಚ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ಚ ಇಮಿನಾ ಏವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮುಸಾವಾದಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಅನಿವತ್ತಿತೋ. ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇನ ಸಮ್ಮತತಾ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಅಗತಿಗಮನಾಭಾವೋ, ತಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಕಾಮತಾ, ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವದತಿ. ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಉಜ್ಝಾಪನಂ ವಾ ಖಿಯ್ಯನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಛ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೦. ಚತುತ್ಥೇ ಅಪಞ್ಞಾತೇತಿ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧೇ. ಇಮಂ ಪನ ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ಮಣ್ಡಪಾದೀಸು ಠಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಪಠಮಮೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಮಾಸೇ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಸದಿಸೇನ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ನ ವುತ್ತಾ. ಪರಿವಾರೇ ಪನೇತಂ ಅನುಜಾನನವಚನಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ‘‘ಏಕಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೬೫-೬೭) ವುತ್ತಂ.

ನವವಾಯಿಮೋತಿ ಅಧುನಾ ಸುತ್ತೇನ ವೀತಕಚ್ಛೇನ ಪಲಿವೇಠಿತಮಞ್ಚೋ. ಓನದ್ಧೋತಿ ಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮೇನ ಓನದ್ಧೋ. ತೇ ಹಿ ವಸ್ಸೇನ ಸೀಘಂ ನ ನಸ್ಸನ್ತಿ. ‘‘ಉಕ್ಕಟ್ಠಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೋ’’ತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಸುಖಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸಾಪಿ ಪನ ಚೀವರಕುಟಿ ವಟ್ಟತೇವ. ಕಾಯಾನುಗತಿಕತ್ತಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದನಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ, ತೇನ ಚ ವಸ್ಸಭಯೇನ ಸಯಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಾನಂ ತೇಮನತ್ಥಾಯ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಾಯಕೇಹಿ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಮೇವ.

‘‘ವಲಾಹಕಾನಂ ಅನುಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಗಿಮ್ಹಾನೇಪಿ ಮೇಘೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ತತ್ರ ತತ್ರಾತಿ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದಿಕೇ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ. ಮಜ್ಝತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಾತಿ ಯತ್ಥ ಸಮನ್ತತೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಣಮಜ್ಝೇ ಸಬ್ಬದಾ ಕಚವರಸ್ಸ ಸಙ್ಕಡ್ಢನೇನ ಮಜ್ಝೇ ವಾಲಿಕಾ ಸಞ್ಚಿತಾ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಉಚ್ಚವತ್ಥುಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಂ ವಾ ವಾಲಿಕಾ ಹರಿತಬ್ಬಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ಕೋಣೇಸು ವಾಲಿಕಾ ಸಞ್ಚಿತಾ, ತತ್ಥ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪರದಿಸಾಭಿಮುಖಾ ಹರಿತಬ್ಬಾತಿ ಕೇಚಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಮ್ಮಟ್ಠಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪದವಳಞ್ಜೇನ ಅವಿಕೋಪನತ್ಥಾಯ ಸಯಂ ಅಸಮ್ಮಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾದಾಭಿಮುಖಂ ವಾಲಿಕಾ ಹರಿತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತತ್ಥ ‘‘ಮಜ್ಝತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಪಯೋಜನಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ.

೧೧೧. ವಙ್ಕಪಾದತಾಮತ್ತೇನ ಕುಳೀರಪಾದಕಸ್ಸ ಸೇಸೇಹಿ ವಿಸೇಸೋ, ನ ಅಟನೀಸು ಪಾದಪ್ಪವೇಸನವಿಸೇಸೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೋ ವಾ ಪನ ಕೋಚೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸೇವ.

ನಿಸೀದಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮೇಘುಟ್ಠಾನಾಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತೇನ ಪುನಾಗನ್ತಬ್ಬಮೇವ. ಕಪ್ಪಂ ಲಭಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಮಾ ಇಧ ತಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನಂ ಲಭಿತ್ವಾ.

ಆವಾಸಿಕಾನಂಯೇವ ಪಲಿಬೋಧೋತಿ ಆಗನ್ತುಕೇಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಆವಾಸಿಕಾ ಏವ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಗತೇಸುಪಿ ಆವಾಸಿಕಾನಮೇವ ಪಲಿಬೋಧೋ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿವಾದೇ ಪನ ‘‘ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾಪಿ ನಿಸಿನ್ನಾನಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನಾಣತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಪಿತತ್ತಾಪಿ ದುಕ್ಕಟೇ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ. ಉಸ್ಸಾರಕೋತಿ ಸರಭಾಣಕೋ. ಸೋ ಹಿ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಪಾಳಿಪಾಠಂ ಸಾರೇತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಉಸ್ಸಾರಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೧೧೨. ವಣ್ಣಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಕತಾತಿ ಪಟಖಣ್ಡಾದೀಹಿ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಕತಾ. ಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಾತಿ ಚಿಮಿಲಿಕಾಯ ಸತಿ ತಸ್ಸಾ ಉಪರಿ, ಅಸತಿ ಸುದ್ಧಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಸೀಹಚಮ್ಮಾದೀನಂ ಪರಿಹರಣೇಯೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀಸು ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪನಾದಿವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿಹರಣಮೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಭೂಮತ್ಥರಣಾದಿವಸೇನ ಪರಿಭೋಗೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಹರಣಂ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಖನ್ಧಕೇ ಹಿ ‘‘ಅನ್ತೋಪಿ ಮಞ್ಚೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಬಹಿಪಿ ಮಞ್ಚೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಮಞ್ಚಾದೀಸು ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಪರಿಹರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ –

‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಚಮ್ಮಾನಿ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ ಸೀಹಚಮ್ಮಂ ಬ್ಯಗ್ಘಚಮ್ಮಂ ದೀಪಿಚಮ್ಮಂ. ಯೋ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೫೫) –

ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ದಾರುಮಯಪೀಠನ್ತಿ ಫಲಕಮಯಪೀಠಮೇವ. ಪಾದಕಥಲಿಕನ್ತಿ ಅಧೋತಪಾದಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಘಂಸನ್ತಾ ಧೋವನ್ತಿ, ತಂ ದಾರುಫಲಕಾದಿ.

೧೧೩. ‘‘ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಕಾರಣೇನ ಅನೋತಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಆಗಮನೇ ಸಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಮಞ್ಚಾದೀನಂ ಸಙ್ಘಿಕತಾ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ದೇಸೇ ಸನ್ಥರಣಂ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪನಂ ವಾ, ಅಪಲಿಬುದ್ಧತಾ, ಆಪದಾಯ ಅಭಾವೋ, ನಿರಪೇಕ್ಖತಾ, ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾತಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಏವಮೇತ್ಥ ನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಛ ಅಙ್ಗಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ.

ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣತ್ಥಾಯೇವ ಠಪಿತಾ ಉಗ್ಗತಲೋಮಾ ಅತ್ಥರಣವಿಸೇಸಾ. ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ. ಸೇನಾಸನತೋತಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಸೇನಾಸನತೋ.

೧೧೭. ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಸವಿಸೇಸಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀತಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಸ ಪಾಕಟತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಪಲುಜ್ಜತೀತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ.

೧೧೮. ಯೇನ ಮಞ್ಚಂ ವಾ ಪೀಠಂ ವಾ ವೀನನ್ತಿ, ತಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಕವಾನಂ. ಸಿಲುಚ್ಚಯಲೇಣನ್ತಿ ಪಬ್ಬತಗುಹಾ. ‘‘ಆಪುಚ್ಛನಂ ಪನ ವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಸೇಯ್ಯಾ, ತಸ್ಸಾ ಸಙ್ಘಿಕತಾ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ವಿಹಾರೇ ಸನ್ಥರಣಂ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪನಂ ವಾ, ಅಪಲಿಬುದ್ಧತಾ, ಆಪದಾಯ ಅಭಾವೋ, ಅನಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ದಿಸಾಪಕ್ಕಮನಂ, ಉಪಚಾರಸೀಮಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಸತ್ತ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೯. ಛಟ್ಠೇ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾತಿ ಸಮೀಪಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ.

೧೨೨. ಉಪಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ದಿಯಡ್ಢಹತ್ಥೂಪಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ. ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರತಾ, ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯಭಾವಜಾನನಂ, ಸಮ್ಬಾಧೇತುಕಾಮತಾ, ಉಪಚಾರೇ ನಿಸೀದನಂ ವಾ ನಿಪಜ್ಜನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೨೬. ಸತ್ತಮೇ ಕೋಟ್ಠಕಾನೀತಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾನಿ.

೧೨೮. ‘‘ಸಕಲಸಙ್ಘಾರಾಮತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅನನುರೂಪತೋ ವುತ್ತಂ. ಪಾಪಗರಹಿತಾಯ ಹಿ ಅಕುಪಿತಚಿತ್ತೇನ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ ‘‘ಕುಪಿತೋ ಅನತ್ತಮನೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಾ ಆಪತ್ತಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಲಜ್ಜಿಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಲಹುಪರಿವತ್ತಿತಾಯ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕೋಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಲಜ್ಜಿತಾದಿಪಚ್ಚಯೇನೇವ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸ್ಸ ಆರದ್ಧತ್ತಾ. ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರೋ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಕಾರಕಭಾವಾದಿವಿನಿಮುತ್ತತಾ, ಕೋಪೇನ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಂ ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೨೯. ಅಟ್ಠಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಸಙ್ಘಿಕೋ ವಿಹಾರೋ, ಅಸೀಸಘಟ್ಟವೇಹಾಸಕುಟಿ, ಹೇಟ್ಠಾಪರಿಭೋಗತಾ, ಅಪಟಾಣಿದಿನ್ನೇ ಆಹಚ್ಚಪಾದಕೇ ನಿಸೀದನಂ ವಾ ನಿಪಜ್ಜನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೩೫. ನವಮೇ ‘‘ಮಹಲ್ಲಕೋ ನಾಮ ವಿಹಾರೋ ಸಸ್ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾಚಿಕಾಯ ಕುಟಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ. ಸಾ ಅಪರಿಪೂರೂಪಚಾರಾಪಿ ಹೋತೀತಿ ವಿವರಿಯಮಾನಂ ಕವಾಟಂ ಯಂ ಭಿತ್ತಿಂ ಆಹನತಿ, ಸಾ ಸಾಮನ್ತಾ ಕವಾಟವಿತ್ಥಾರಪ್ಪಮಾಣಾ ಉಪಚಾರರಹಿತಾಪಿ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಲೋಕಂ ವಾತಪಾನಂ ಸನ್ಧೇತಿ ಘಟಯತೀತಿ ಆಲೋಕಸನ್ಧೀತಿ ಕವಾಟಂ ವುಚ್ಚತಿ. ದ್ವಾರವಾತಪಾನೂಪಚಾರತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲಿಮ್ಪನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪಾಳಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಂವಿಧಾತಬ್ಬಂ. ಹರಿತೇ ಠಿತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಹರಿತಯುತ್ತೇ ಖೇತ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತಾದಿಸೇ ಖೇತ್ತೇ ವಿಹಾರಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತಿ.

೧೩೬. ಉಜುಕಮೇವ ಛಾದನನ್ತಿ ಛಾದನಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಪಿಟ್ಠಿವಂಸಕೂಟಾಗಾರಕಣ್ಣಿಕಾದಿ, ತಾವ ಇಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಉಜುಕಂ ಛಾದನಂ. ಇಮಿನಾ ಪನ ಯೇನ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಏಕವಾರಂ ಛಾದಿತೇ ತಂ ಛಾದನಂ ಏಕಮಗ್ಗನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಯಾಯೇನ ಛಾದನಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಛಾದಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಛದನಂ ಛದನೂಪರಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ಚ ಸಮೇತಿ.

ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಮಗ್ಗೇನ ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯೇನ ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಇಟ್ಠಕಾದೀಹಿ, ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಚ ಛಾದನಪ್ಪಕಾರಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪನ್ತಿಯಾ ಛಾದಿತಸ್ಸ ಛದನಸ್ಸ ಉಪರಿ ಛದನಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉದ್ಧಂ ಉಜುಕಮೇವ ಏಕವಾರಂ ಛಾದನಂ ಏಕಮಗ್ಗನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಸಕಲವಿಹಾರಛಾದನಂ. ಏಸ ನಯೋ ಪರಿಯಾಯೇನ ಛಾದನೇಪೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಹಿ ನ ಸಮೇತಿ.

ತತಿಯಾಯ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತತಿಯಾಯಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಂ, ತತಿಯಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಲಬ್ಭತೀತಿ ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಛಾದೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಕರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಕೇವಲಂ ತಿಣಕುಟಿಯಾ ಹಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗವಸೇನ ಛಾದಿತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಛದನಾನಂ. ತಿಣ್ಣಂ ಪರಿಯಾಯಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರತಾ, ಅತ್ತನೋ ವಾಸಾಗಾರತಾ, ಉತ್ತರಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೪೦. ದಸಮೇ ಮಾತಿಕಾಯಂ ಸಪ್ಪಾಣಕಉದಕಂ ತಿಣೇನ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಯ ವಾ ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯ, ಛಡ್ಡೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಉದಕೇ ತಿಣಂ ವಾ ಮತ್ತಿಕಂ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಕಟಭಾರಮತ್ತಞ್ಚೇಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಇದನ್ತಿ ತಿಣಮತ್ತಿಕಪಕ್ಖಿಪನವಿಧಾನಂ. ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ ‘‘ತಿಣಂ ವಾ ಮತ್ತಿಕಂ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವಾ ವುತ್ತಂ.

ಇದಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವತ್ಥುವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ವಿಸುಂ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ. ತದುಭಯಮ್ಪಿ ‘‘ಸಪ್ಪಾಣಕ’’ನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವಧಕಚಿತ್ತಂ ವಿನಾವ ಸಿಞ್ಚನೇ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಧಕಚಿತ್ತೇ ಪನ ಸತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತರೇನೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ನ ಇಮಿನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಉದಕಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಣಕತಾ, ‘‘ಸಿಞ್ಚನೇನ ಪಾಣಕಾ ಮರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಜಾನನಂ, ತಾದಿಸಮೇವ ಚ ಉದಕಂ ವಿನಾ ವಧಕಚೇತನಾಯ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ತಿಣಾದೀನಂ ಸಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ಸೇನಾಸನವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

‘‘ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ’’ತಿಪಿ ಏತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ.