೧. ಪಠಮಅನಿಯತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೪೩. ಪುತ್ತಸದ್ದೇನ ಸಾಮಞ್ಞನಿದ್ದೇಸತೋ, ಏಕಸೇಸನಯೇನ ವಾ ಪುತ್ತೀಪಿ ಗಹಿತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಬಹೂ ಧೀತರೋ ಚಾ’’ತಿ. ತದನನ್ತರನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭೋಜನಾನನ್ತರಂ.

೪೪೪-೫. ತಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ತಂ ಮೇಥುನಾದಿಅಜ್ಝಾಚಾರಕಮ್ಮಂ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸೋತಸ್ಸ ರಹೋ’’ತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಉಪರಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ನ ಹೇವ ಖೋ ಪನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೪೫೪) ಏತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಅಲಞ್ಚ ಖೋ ಹೋತಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಹಿ ವಾಚಾಹಿ ಓಭಾಸಿತು’’ನ್ತಿ ವಿಸಯನ್ತರಭೂತಸೋತರಹಸ್ಸ ವಿಸುಂ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ, ಇಧ ಪನ ಚಕ್ಖುರಹೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ‘‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಆಸನೇ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ, ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ರಹೋನಿಸಜ್ಜಾಪತ್ತಿಯಾ ವವತ್ಥಾನಂ.

ಇದಾನಿ ಚಕ್ಖುರಹೇನೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಚೇಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ‘‘ಪಿಹಿತಕವಾಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಭಾವತೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ರಹೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ಸೋತಸ್ಸ ರಹೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪಿಹಿತಕವಾಟಸ್ಸ…ಪೇ… ಅನಾಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಕವಾಟಪಿದಹನೇನ ಸೋತಸ್ಸ ರಹೋ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ರಹೋ ಏವ ಪನ ವಿಗಚ್ಛತಿ. ‘‘ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇಪೀ’’ತಿ ಇದಂ ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತಸೋತಸ್ಸ ರಹೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ದ್ವಾದಸಹತ್ಥತೋ ಬಹಿ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹಿ ತತ್ಥ ಸೋತಸ್ಸ ರಹಸಬ್ಭಾವತೋ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಥಾ ಚ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ‘‘ಮೇಥುನಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಾಪತ್ತೀಹಿ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ತಥಾ ತಂ ಅವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಮೇವ ‘‘ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಹಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸೇವ ರಹಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಯ್ಯ, ‘‘ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ’’ತಿ ನ ವದೇಯ್ಯ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ತತೋ ದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನೇಪಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ರಹಾಸಮ್ಭವತೋ. ಯಸ್ಮಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋ ಕಪಿಮಿದ್ಧಪರೇತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಚಕ್ಖೂನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತಿ, ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ನಿಮ್ಮೀಲೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಟಿಲದ್ಧಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾತಿ ಅನ್ತಿಮಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ವುತ್ತಂ. ನಿಸಜ್ಜಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನೋತಿ ಮೇಥುನಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಾದಿವಸೇನ ರಹೋ ನಿಸಜ್ಜಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ನ ಅಪ್ಪಟಿಜಾನಮಾನೋತಿ ಅಲಜ್ಜೀಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಜಾನಮಾನೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋವ. ಸೋ ಹಿ ಯಾವ ದೋಸಂ ನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ತಾವ ‘‘ನೇವ ಸುದ್ಧೋ, ನಾಸುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ವತ್ತಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಪನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಪಟಿಞ್ಞಾ ಲಜ್ಜೀಸು ಕತಾ, ಅಲಜ್ಜೀಸು ಏವಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಬಹುಮ್ಪಿ ಅಲಜ್ಜೀ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ವತ್ತಾನುಸನ್ಧಿತೇನ ಕಾರಯೇ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೩೫೯);

ನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು…ಪೇ… ಪಟಿಜಾನಮಾನೋವ ತೇನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಜಾನಮಾನೋತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಅಧಿಕಾರತೋ ಆಗತಮೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ.

ವದಾಪೇಥಾತಿ ತಸ್ಸ ಇದ್ಧಿಯಾ ವಿಗತಾಸಙ್ಕೋಪಿ ತಂ ಓವದನ್ತೋ ಆಹ, ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅದೇಸೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾಸನೇ ಥೇರೋ ರಹೋ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ಏವಂ ಮಾದಿಸೇಹಿಪಿ ತುಮ್ಹೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅವಣ್ಣಂ ವದಾಪೇಥ ಕಥಾಪಯಿತ್ಥ, ಮಾ ಪುನ ಏವಂ ಕರಿತ್ಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏವಮಕಾಸಿನ್ತಿ ನಿಗೂಹಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಇಮಂ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ತಂ ಸದ್ಧಾಪೇತುಮೇವ ಏವಮಕಾಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಕ್ಖೇಯ್ಯಾಸಿಮನ್ತಿ ಇಮಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಮಾ ಪಕಾಸಯಿ.

೪೫೧. ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸ್ಸಾದೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸ್ಸಾದಂ ಪಟಿವಿನೋದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರಾದಿನಾ ಅಞ್ಞವಿಹಿತೋ, ನಿದ್ದೂಪಗತೋ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಸ್ಸಾದೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ’’ತಿ. ‘‘ನಿಸಿನ್ನಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಸೀದನಕ್ಖಣೇ ಅಸ್ಸಾದಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯದಿ ಹಿ ನಿಸೀದನಕ್ಖಣೇ ಅಸ್ಸಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತೇನ ಉಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಇತರಥಾ ಆಪತ್ತಿ ಏವ ಇತ್ಥಿಯಾ ಉಟ್ಠಾಯುಟ್ಠಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿಸೀದನೇ ವಿಯ, ತತ್ಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಟ್ಠಹತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತೇನ ರಹೋನಿಸಜ್ಜಾಪತ್ತಿ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಾಪಿ ಹೋತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಇದಂ ಪನ ಅನಿಯತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ಅನನ್ತರಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇಪಿ ವಿಸುಂ ಆಪತ್ತಿಪಞ್ಞಾಪನವಸೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ನ ಹೋನ್ತಿ ರಹೋನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತರೇಸು ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ. ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಆಪತ್ತೀಹಿ ಪನ ಕೇನಚಿ ಚೋದಿತಸ್ಸ ಅನುವಿಜ್ಜಕೇಹಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಾರಣನಯದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಏವಂ ವತ್ಥುವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ, ಇಮಾನೇವ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯನಯಗ್ಗಹಣಾಯ ಅಲಂ, ತಸ್ಮಾ ತಾಸಂ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಂ ಪನ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ವಸೇನೇತ್ಥ ಅಙ್ಗಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇನೇವ ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅನಿಯತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಇಧ ಅನಿಯತವಸೇನ ವುತ್ತಾನಂ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸದಿಸಸಮುಟ್ಠಾನಾದಿತಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸದಿಸಾನೇವಾ’’ತಿ.

ಪಠಮಅನಿಯತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.