೨. ದುತಿಯಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೨೪. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಾರಸವಸ್ಸಾಯ ಕುಮಾರಿಭೂತಾಯ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖಾಸಮ್ಮುತಿಂ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಇಧ ವುತ್ತಂ ವಿಯ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸವಸ್ಸಾಯ ಗಿಹಿಗತಾಯ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖಾಸಮ್ಮುತಿಂ ದಾತು’’ನ್ತಿ ನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣದ್ವಾದಸವಸ್ಸಾಯ ಏವ ಗಿಹಿಗತಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಸಮ್ಮುತಿ ದಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗಿಹಿಗತಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಸಮ್ಮುತಿ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಏಕೇತಿ ಕತ್ವಾ ದಸವಸ್ಸಾಯಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣದ್ವಾದಸವಸ್ಸಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಞ್ಞಾ ವುಟ್ಠಾಪೇತೀ’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೦೯೩-೧೦೯೫) ಚ ‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣದ್ವಾದಸವಸ್ಸಂ ಗಿಹಿಗತಂ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖಂ ವುಟ್ಠಾಪೇತೀ’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೦೯೭-೧೧೦೧) ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ಪರಿಹಾರೇನ. ‘‘ದಸವಸ್ಸಾಯ ಗಿಹಿಗತಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಸಮ್ಮುತಿ ದಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಗಿಹಿಗತಾತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಸಚೇ ವದನ್ತಿ, ಕಮ್ಮಂ ಕುಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

೧೧೪೬. ಅಹಮೇವ ನೂನ…ಪೇ… ಅಲಜ್ಜಿನೀ, ಯಾ ಸಙ್ಘೋತಿ ಏತ್ಥ ಯಾ ಅಹಮೇವ ನೂನ ಬಾಲಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಯಂ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಯಂ ಯಸ್ಮಾ ದೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಮೇವ ನೂನ ಬಾಲಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೧೫೯. ಪುರಿಸಸಂಸಟ್ಠಾ ಕುಮಾರಕಸಂಸಟ್ಠಾ ಚಣ್ಡೀ ಸೋಕಾವಾಸಾವಕಥಂ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಪದಭಾಜನೇ ಏವ ಚಾಯಂ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ ‘‘ಛಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಪುಬ್ಬೇ ಗಹಿತಸಿಕ್ಖತ್ತಾ, ಪುಬ್ಬೇ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಿಕ್ಖತ್ತಾ ಚ ಏವಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೧೬೬-೭. ಪಹೂತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ಞಾತಕಾ ಕಿರ ಸಮ್ಪಾದಯಿಂಸು, ತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಛನ್ದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಛನ್ದದಾಯಕೇ ಗಣಂ ಕತ್ವಾ ಸೇಸಾನಂ ಛನ್ದಂ ಛನ್ದಮೇವ ಕತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾರಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಛನ್ದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಜ್ಜ ನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ. ‘ಯಥಾಸುಖ’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಕೋಚಿ ಮುಖರೋ, ಬಾಲೋ ವಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘ಯಥಾಸುಖ’ನ್ತಿ ವದತಿ, ಥೇರಾಯತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಥೇರಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾ ಸತಿಯಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ ಹೋತಿ, ಅಸತಿಯಾ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಪುನ ಛನ್ದಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಯಂ ಪಯೋಗೋ. ಗಹಣೇ ಪಯೋಜನಂ ಪನ ನತ್ಥಿ. ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಚೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಛನ್ದಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಛನ್ದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ವುಟ್ಠಿತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಇಧ ಸಮ್ಬಾಧೋ, ‘ಅಮುಕಮ್ಹಿ ಠಾನೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಚೇ, ನತ್ಥಿ ದೋಸೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನತ್ಥಿ, ತಾ ಪನ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಪಯೋಗೋ’’ತಿ. ‘‘ರತ್ತಿಪಾರಿವಾಸಿಯೇ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ. ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾಪಿ ಅನುಪೋಸಥಪವಾರಣದಿವಸೇ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಇತರಂ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪರಿಸಪಾರಿವಾಸಿಯೇ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಚತೂಸು ಗತೇಸು ಚತುವಗ್ಗಕರಣೀಯೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚಸು ದಸಸು ವೀಸತೀಸು ಗತೇಸು ಸೇಸೇಹಿ ವಿಸುಂ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಪುನ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಜ್ಝಾಸಯಪಾರಿವಾಸಿಯೇ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನಾವ ನಿಸಿನ್ನಾ ಚೇ, ಪುನ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಹತ್ಥಪಾಸಸ್ಸ ಅವಿಜಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಂ ಪೋರಾಣಾನಂ ಮತೇನ ಛನ್ದಪಾರಿವಾಸಿಯಮೇವೇಕಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಪನ್ನಙ್ಗಞ್ಚ ದಸ್ಸಿತಂ, ಇಧಾಪಿ ತಂ ವಿಸುಂ ನ ದಸ್ಸಿತಂ ಅಸಮ್ಭವತೋತಿ ಏಕೇ. ಛನ್ದದಾಯಕೇ ಪರಿಸಂ ಪತ್ವಾ ಗತೇ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಛನ್ದದಾನಂ ಛನ್ದಪಾರಿವಾಸಿಯನ್ತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ.

ತತ್ರಿದಂ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ – ಪರಿಸಪಾರಿವಾಸಿಯೇ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ ಛನ್ದಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾವ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ…ಪೇ… ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನೇ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಿಜಹನಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಹತ್ಥಪಾಸಸ್ಸ ಅವಿಜಹನಮೇವ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ. ಕಥಂ? ಛನ್ದೋ ನಾಮ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಏಕಸೀಮಾಯ ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು ಆಗಚ್ಛತಿ, ನಾಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು. ಇಧ ಹಿ ‘‘ಛನ್ದಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಛನ್ದಸ್ಸ ಪನ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ’’ತಿ ಚ ನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಛನ್ದಸ್ಸ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಹತ್ಥಪಾಸಾವಿಜಹನೇನೇವ ಹೋತಿ, ನ ವಿಜಹನೇತಿ ಸಿದ್ಧಂ.

ಹೋತಿ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ಯತೋ ಆಗಮನಂ ಯಸ್ಸ, ತದಭಾವಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹೇ;

ತಸ್ಮಾ ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು, ಭಿಕ್ಖೂಸು ತಸ್ಸ ಭೇದತೋ’’ತಿ.

ರತ್ತಿಪಾರಿವಾಸಿಯಛನ್ದೋ ವಿಯ ರತ್ತಿಪಾರಿವಾಸಿಯಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪೀತಿ ತದನುಲೋಮೇನ ವಟ್ಟತಿ ಸ್ವಾತನಾಯ ಛನ್ದೋ ವಾ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ವಾ ಪವಾರಣಾ ವಾ, ತಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾ ಪನ ಅನುಪೋಸಥದಿವಸೇ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಇತರಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪನ್ನರಸಿಉಪೋಸಥಂ ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಖೇತ್ತತ್ತಾ. ನ ಚಾತುದ್ದಸಿಉಪೋಸಥಂ ಪನ್ನರಸಿಯಂ ಅಖೇತ್ತತ್ತಾ ಅನುಪೋಸಥದಿವಸತ್ತಾ ಪಾಟಿಪದದಿವಸತ್ತಾತಿ ಏಕಚ್ಚೇ ಆಚರಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಮತೇನ ಚಾತುದ್ದಸಿಉಪೋಸಥಂ ತತಿಯಂ, ಸತ್ತಮಂ ವಾ ಪನ್ನರಸಿಯಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಚೇ ಚಾತುದ್ದಸಿಕಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ನಿಸಿನ್ನಾ, ಪನ್ನರಸೋತಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ತತೋ ‘‘ಪನ್ನರಸಿಯಮೇವ ‘ಚಾತುದ್ದಸಿಕಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ನಿಸಿನ್ನಾ ಪುನದಿವಸೇ ಅತ್ತನೋ ತಂ ಉಪೋಸಥಂ ‘ಪನ್ನರಸೋ’ತಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಂ ‘‘ತಥಾರೂಪಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಚಾತುದ್ದಸೇ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ಇಮಿನಾ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ನ ಸಮೇತಿ. ನ ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪನ್ನರಸೇ ಚಾತುದ್ದಸಿಕಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ಸಕಿಂ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ಚಾತುದ್ದಸೇ ವಾ ಪನ್ನರಸೇ ವಾ’’ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತದಿವಸೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಛನ್ನಂ ಚಾತುದ್ದಸಿಕಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಪನ್ನರಸೀ ಅನುಪೋಸಥದಿವಸೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಿದ್ಧಂ, ಇಮಿನಾ ಪನ ‘‘ಆವಾಸಿಕಾನಂ ಪನ್ನರಸೋ, ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಚಾತುದ್ದಸೋ, ಆಗನ್ತುಕೇಹಿ ಆವಾಸಿಕಾನಂ ಸಮಸಮೇಹಿ ವಾ ಅಪ್ಪತರೇಹಿ ವಾ ಅನುವತ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನಮೇತ್ಥ ನಿರತ್ಥಕಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ದುತಿಯಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಕುಮಾರಿಭೂತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.