೩. ಅಟ್ಠಸತಪರಿಯಾಯವಗ್ಗೋ

೧. ಸೀವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬೯. ಚೂಳಾ ಪನ ಅಸ್ಸ ಮಹತೀ ಅತ್ಥಿ ಸವಿಸೇಸಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮೋಳಿಯಸೀವಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಛನ್ನಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಕಮ್ಬಲಾದಿನಾ ಕೋಪೀನಪಟಿಚ್ಛಾದಕಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ. ಪಿತ್ತಪಚ್ಚಯಾನೀತಿ ಪಿತ್ತಹೇತುಕಾನಿ. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಾಸಂ ಸಮ್ಭವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕುಸಲವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಿತ್ತಪಚ್ಚಯಾ. ಪಿತ್ತಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಭೇಸಜ್ಜಸಮ್ಭರಣತ್ಥಞ್ಚೇವ ತದತ್ಥಂ ಆಮಿಸಕಿಞ್ಜಕ್ಖಸಮ್ಭರಣತ್ಥಞ್ಚ ಪಾಣಂ ಹನತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣೇ ಉದಾಸೀನೋ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಿತ್ತಾದಿಪಚ್ಚಯಹೇತುಕನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಲೋಕಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ ಯೇ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಪಿತ್ತಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸಮೋಧಾನಸನ್ನಿಪಾತೇ ಜಾತಾನಿ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕಾನಿ. ಪುರಿಮಉತುನೋ ವಿಸದಿಸೋ ಉತುವಿಪರಿಣಾಮೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಸಭಾಗಉತುತೋ ಜಾತಾನೀ’’ತಿ. ಅನುದಕೋ ಥದ್ಧಲೂಖಭೂಮಿವಿಭಾಗೋ ಜಙ್ಗಲದೇಸೋ, ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅನುಪದೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಮಲಯಂ ಹಿಮಸೀತಬಹುಲೋ, ಇತರೋ ಉಣ್ಹಬಹುಲೋ.

ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿಚರಿಯಾನಂ ವಿಸಮಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಹರಣವಸೇನ, ಜಾತಾನಿ ಪನ ಅಸಯ್ಹಸಹನಅದೇಸಅಕಾಲಚರಣಾದಿನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಹಾಭಾರವಹನಾ’’ತಿಆದಿ. ಪರಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಮತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ ಓಪಕ್ಕಮಿಕಾನೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಯಂ ಚೋರೋ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಕೇವಲನ್ತಿ ಬಾಹಿರಪಚ್ಚಯಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ತೇನೇವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಮ್ಮವಿಪಾಕತೋವ ಜಾತಾನೀ’’ತಿ. ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಪತೀಕಾರೇನ. ಲೋಕವೋಹಾರೋ ನಾಮ ಕಥಿತೋ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾದಿಸಮಞ್ಞಾಯ ಲೋಕಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ಕಾಮಂ ಸರೀರಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ ವೇದನಾ ಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಾವ, ತಸ್ಸಾ ಪನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಏವಮಯಂ ಲೋಕವೋಹಾರೋತಿ ವುತ್ತಞ್ಚೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರವಾದಪಟಿಸೇಧೋ ಕತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಸೀವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨-೧೦. ಅಟ್ಠಸತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೭೦-೨೭೮. ವೇದನಾನಂ ಅಟ್ಠಾಧಿಕಂ ಸತಂ, ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಸತಸ್ಸ ತಬ್ಭಾವಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯೋ ಕಾರಣಂ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಟ್ಠಸತಪರಿಯಾಯೋ, ಸುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಟ್ಠಸತಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತ’’ನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಕಾರಣನ್ತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಭೂತಂ ಕಾರಣಂ. ಕಾಯಿಕಾತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಕಾಯಿಕಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಮಾವಚರೇಯೇವ ಲಬ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ, ಕಾಮಭೂಮಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅರೂಪಾವಚರೇ ನತ್ಥಿ, ತಿಭೂಮಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅರೂಪೇ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಲೋಕುತ್ತರಂ, ನ ಲೋಕಿಯ’’ನ್ತಿ. ಇತರಾ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ. ಉಪವಿಚರನ್ತಿ ಉಪೇಚ್ಚ ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನನ್ತಿ ವಿಚಾರಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ.

ಪಟಿಲಾಭತೋತಿ ಪಟಿಲದ್ಧಭಾವತೋ. ಸಮನುಪಸ್ಸತೋತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಪಸ್ಸತೋ. ಅತೀತಂ ಖಣತ್ತಯಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ, ನಿರುದ್ಧಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಿರುದ್ಧಂ, ಪಕತಿವಿಜಹನೇನ ವಿಪರಿಣತಂ. ಸಮನುಸ್ಸರತೋತಿ ಚಿನ್ತಯತೋ. ಗೇಹಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಕಾಮಗುಣನಿಸ್ಸಿತಂ. ಕಾಮಗುಣಾ ಹಿ ಇಧ ಗೇಹನಿಸ್ಸಿತಧಮ್ಮೇನ ಗೇಹಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತಾ.

ವಿಪರಿಣಾಮವಿರಾಗನಿರೋಧನ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮನಂ ವಿರಜ್ಜನಲಕ್ಖಣಂ ನಿರುಜ್ಝನಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಅತೀತೇ. ಏತರಹೀತಿ ಇದಾನಿ ವತ್ತಮಾನಾ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಚೇವ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಯಾಥಾವತೋ ಪಸ್ಸತೋ. ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತುನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿವೇಧಂ ಪಾಪೇತುಂ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪವತ್ತಿತತ್ತಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸ್ಸಿತಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ ನಾಮ. ಲೋಕಾಮಿಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನನ್ತಿ ಕಾಮಗುಣನಿಸ್ಸಿತಾನಂ. ತದಾಯತನನ್ತಿ ತಂ ಆಯತನಂ ತಂ ಕಾರಣಂ ಅರಹತ್ತಂ. ಅನುತ್ತರೇಸು ವಿಮೋಕ್ಖೇಸೂತಿ ಅರಿಯಫಲಧಮ್ಮೇಸು. ಪಿಹನ್ತಿ ಅಧಿಗಮಿಚ್ಛಂ.

ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ ಸೋಮನಸ್ಸರಹಿತಅಞ್ಞಾಣುಪೇಕ್ಖಾ. ಬಾಲ್ಯಯೋಗತೋ ಬಾಲಸ್ಸ, ತತೋ ಏವ ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ. ಕಿಲೇಸೋಧೀನಂ ಮಗ್ಗೋಧೀಹಿ ಅಜಿತತ್ತಾ ಅನೋಧಿಜಿನಸ್ಸ. ಸತ್ತಮಭವಾದಿತೋ ಉದ್ಧಂ ಪವತ್ತನವಿಪಾಕಸ್ಸ ಅಜಿತತ್ತಾ ಅವಿಪಾಕಜಿನಸ್ಸ. ಅನೇಕಾದೀನವೇ ವಟ್ಟೇ ಆದೀನವಸ್ಸ ಅಜಾನನೇನ ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಾವಿನೋ. ಪಟಿಪತ್ತಿಪಟಿವೇಧಬಾಹುಸಚ್ಚಾಭಾವೇನ ಅಸ್ಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ. ರೂಪಂ ಸಾ ನಾತಿವತ್ತತಿ ನ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಭಾವತೋ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕೋತಿ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹನಕೋ. ತತಿಯಾದೀನಿ ಯಾವ ದಸಮಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ.

ಅಟ್ಠಸತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೧. ನಿರಾಮಿಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭೯. ಆರಮ್ಮಣತೋ ಸಮ್ಪಯೋಗತೋ ಚ ಕಿಲೇಸಾಮಿಸೇನ ಸಾಮಿಸಾ. ನಿರಾಮಿಸಾಯಾತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ. ನಿರಾಮಿಸತರಾವಾತಿ ಏಕಂಸವಚನಂ ತಸ್ಸಾ ತಥಾ ನಿಸ್ಸಮೇತಬ್ಬತಾಯ. ಸಾ ಹಿ ಪೀತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಸನ್ತಕಿಲೇಸಾಮಿಸೇ ಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚನ್ತಸಭಾವಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣವಿಸಯತಾಯ ಸಯಮ್ಪಿ ಸಾತಿಸಯಂ ಸನ್ತಸಭಾವಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ನಿರಾಮಿಸಾಯಪಿ ನಿರಾಮಿಸತರಾ ವುತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ನನು ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ಸಾಧೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಪ್ಪಟಿಹಾರಿಕನ್ತಿ ಪಟಿಹರಣರಹಿತಂ ಅಪ್ಪಟಿಹಾರಂ, ಕೇನಚಿ ಅನಾವಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸವಾರೇಸೂತಿ ಸುಖವಾರಉಪೇಕ್ಖಾವಾರೇಸು.

ವಿಮೋಕ್ಖವಾರೋ ಪನ ನ ಅತಿದಿಟ್ಠೋ ಇತರೇಹಿ ವಿಸದಿಸತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಮೋಕ್ಖವಾರೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ರೂಪಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಭಾವಿತರೂಪಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ. ಸಾಮಿಸೋ ನಾಮ ಯಸ್ಮಾ ಸಾಮಿಸರೂಪಪಟಿಬದ್ಧವುತ್ತಿ ಚೇವ ಸಾಮಿಸರೂಪಪಟಿಭಾಗಞ್ಚ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ರೂಪಾಮಿಸ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇನ ರೂಪಾಮಿಸೇನ ಸಾಮಿಸೋ ನಾಮ. ಅರೂಪಾಮಿಸಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅರೂಪಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ನಿರಾಮಿಸೋ ನಾಮ.

ನಿರಾಮಿಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಟ್ಠಸತಪರಿಯಾಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವೇದನಾಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.