೩. ಸಬ್ಬವಗ್ಗೋ

೧. ಸಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ಸಬ್ಬ-ಸದ್ದೋ ಪಕರಣವಸೇನ ಕತ್ಥಚಿ ಸಪ್ಪದೇಸೇಪಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ತತೋ ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಅನವಸೇಸವಿಸಯೇನ ಸಬ್ಬ-ಸದ್ದೇನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಯತನಭಾವಂ ಸಬ್ಬಂ ಆಯತನಸಬ್ಬಂ, ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತಸ್ಸ ಅವಿಸಯಾಭಾವತೋ ನ ಅದ್ದಿಟ್ಠಮಿಧತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ. ಇಧಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಇಧ ವಾ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ, ದಸ್ಸನಭೂತೇನ ಞಾಣೇನ ಅದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯದಿ ಏವಂ ಅನುಮಾನವಿಸಯಂ ನು ಖೋ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಥೋ ಅವಿಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಮ್ಪಿ ಅವಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಅದಿಟ್ಠಂ ಅವಿಞ್ಞಾತಂ ನತ್ಥಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅತೀತಮೇವ ಞೇಯ್ಯಂ ಗಹಿತಂ, ಅನಾಗತಂ ನು ಖೋ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಜಾನಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಜಾನಿತುಂ ಞಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ನಾಮ ತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಸೀ’’ತಿಆದಿ.

ಸಕಲಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಸಕ್ಕಾಯಸಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ದ್ವಾರಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಭೂತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು. ಯಸ್ಮಾ ಛಸುಪಿ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಗಹಿತೇಸು ಪದೇಸಸಬ್ಬಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಞ್ಚಾರಮ್ಮಣಮತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪದೇಸಸಬ್ಬಂ ಸಕ್ಕಾಯಸಬ್ಬಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ ತಸ್ಸ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇಸು ಏಕದೇಸಸ್ಸ ಅಸಙ್ಗಣ್ಹನತೋ. ಸಕ್ಕಾಯಸಬ್ಬಂ ಆಯತನಸಬ್ಬಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾನಂ ಅಸಙ್ಗಣ್ಹನತೋ. ಆಯತನಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಸಬ್ಬಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಆಯತನಸಬ್ಬೇನ ಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮಾವ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ, ನ ಲಕ್ಖಣಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ, ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಬುದ್ಧಞಾಣವಿಸಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಬ್ಬಸಬ್ಬಂ ನ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ…ಪೇ… ನತ್ಥಿತಾಯಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಞಾತಾರಮ್ಮಣೇನೇವ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ‘‘ಆಯತನಸಬ್ಬೇಪಿ ಇಧ ವಿಪಸ್ಸನುಪಗಧಮ್ಮಾವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯನಿದ್ದೇಸವಸೇನಪಿ ಸಮ್ಮಸನಚಾರಸ್ಸೇವ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ. ವಾಚಾಯ ವತ್ತಬ್ಬವತ್ಥುಮತ್ತಕಮೇವಾತಿ ವಞ್ಝಾಪುತ್ತಗಗನಕುಸುಮಾದಿವಾಚಾ ವಿಯ ಏತಸ್ಸ ವಾಚಾಯ ಕೇವಲಂ ವತ್ತಬ್ಬವತ್ಥುಕಮೇವ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಅತ್ಥೋ, ವಚನಮತ್ತಕಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತೂತಿ ವಿಘಾತಾಪಜ್ಜನಂ ಕೇನ ಹೇತುನಾ. ಯಥಾ ತಂ ಅವಿಸಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಕೋಚಿ ಅವಿಸಯೇ ವಾಯಮನ್ತೋ, ಏವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತೂ’’ತಿ ವುತ್ತಕಾರಣಮೇವ ಉಪನಯನವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕಾರಣೋಪನಯನಞ್ಚ ಕಾರಣಮೇವಾತಿ ‘‘ಯಥಾತಿ ಕಾರಣವಚನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅವಿಸಯೇ’’ತಿಆದಿ.

ಸಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಪಹಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಸಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಸ್ಸ. ಪಹಾನಾಯಾತಿ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಛನ್ದರಾಗಪಹಾನವಸೇನ ಪಜಹನಾಯ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಫಸ್ಸಂ. ಮೂಲಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಮೂಲಭೂತಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ, ಸಹಜಾತವೇದನಾಯ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಭಾವೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಅಪದೇಸೇನ ‘‘ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಮೂಲಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮನೋತಿ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ ಮನೋದ್ವಾರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಂ. ಸಹಾವಜ್ಜನಕಜವನನ್ತಿ ಸಹಮನೋದ್ವಾರಾವಜ್ಜನಕಂ ಜವನಂ. ತಂಪುಬ್ಬಕತ್ತಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಫಸ್ಸವೇದನಾನಂ ಮೂಲಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಸಬ್ಬೇಸ್ವೇವ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀಸು ವುತ್ತಿತ್ತಾ ತದನುರೂಪತೋ ‘‘ಭವಙ್ಗಸಹಜಾತೋ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಹಾವಜ್ಜನವೇದನಾಯ ಜವನವೇದನಾ ‘‘ವೇದಯಿತ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಭವಙ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ಪನ ವೇದನಾಯ ಗಹಣೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಭವಙ್ಗತೋ ಅಮೋಚೇತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಆವಜ್ಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮನೋದ್ವಾರಾವಜ್ಜನಂ ಭವಙ್ಗಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಾ ಪನೇತ್ಥ ದೇಸನಾತಿ ಯಾ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಹಾನಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪವತ್ತದೇಸನಾ ಸತ್ಥು ಅನಸಿಟ್ಠಿ ಆಣಾ. ಅಯಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ನಾಮ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪಕಾರತೋ ಞಾಪನತೋ. ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಗ್ಗಹಣೇನ ಸಬ್ಬೇ ಸಭಾವಧಮ್ಮಾ ಗಹಿತಾ, ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪನ ಕತಮಾತಿ ವಿಚಾರಣಾಯ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಾ ಪನೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಪಹಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅಭಿಞ್ಞಾಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಅಭಿಞ್ಞಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ. ಯ-ಕಾರಲೋಪವಸೇನಾಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ ‘‘ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೮, ೪೦೫; ಮ. ನಿ. ೧.೧೫೪) ವಿಯ, ತಥಾ ‘‘ಪರಿಞ್ಞಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಆಯತನಸಬ್ಬಂ. ತಞ್ಹಿ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ. ಅಭಿಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾತಿ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾಯ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾ. ಪಜಹನತ್ಥಾಯಾತಿ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ ಅನವಸೇಸತೋ ಪಜಹನಾಯ.

ಅಭಿಞ್ಞಾಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪಠಮಅಪರಿಜಾನನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬. ‘‘ಅಭಿಜಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಏತ್ಥ ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತಿ ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ. ತೇನೇತ್ಥ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.

ಪಠಮಅಪರಿಜಾನನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ದುತಿಯಅಪರಿಜಾನನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ರೂಪಾಯತನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಗಹಿತರೂಪಮೇವಾ’’ತಿ. ಇಧ ಅನಾಪಾಥಗತಂ ‘‘ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಹೇಟ್ಠಾ ಆಪಾಥಗತಮ್ಪಿ ಅನಾಪಾಥಗತಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವ ‘‘ಯೇ ಚ ರೂಪಾ’’ತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತೇ ಹಿ ವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಾ ಸಹ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ತೇಹಿ ಏಕುಪ್ಪಾದಂ ಏಕವತ್ಥುಕಂ ಏಕನಿರೋಧಂ ಏಕಾರಮ್ಮಣಮೇವ. ಸೇಸಪದೇಸೂತಿ ಸೇಸೇಸು ‘‘ಯಞ್ಚ ಸೋತಂ ಯೇ ಚ ಸದ್ದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಗತೇಸು ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ಪಞ್ಚಸು, ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಛಸುಪಿ ಪದೇಸು. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಯ್ವಾಯಂ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಗಹಿತರೂಪಮೇವ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಏಸೋ ಏವ ತತ್ಥಪಿ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾನಯೋ.

ದುತಿಯಅಪರಿಜಾನನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಆದಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮. ಗಯಾನಾಮಿಕಾಯ ನದಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಪವತ್ತೋ ಗಾಮೋ ಗಯಾ ನಾಮ, ತಸ್ಸಂ ಗಯಾಯಂ ವಿಹರತೀತಿ ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಗಯಾಗಾಮಸ್ಸ ಹಿ ಆಸನ್ನೇ ಗಯಾಸೀಸನಾಮಕೇ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಭಗವಾ ತದಾ ವಿಹಾಸಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಗವಾ ತತ್ಥ ವಿಹರತೀ’’ತಿ.

ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀ’’ತಿ ಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ, ಯಥಾ ಚಾಯಂ ದೇಸನಾ ತೇಸಂ ಸಪ್ಪಾಯಾ ಜಾತಾ, ತತ್ರ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥದ್ವಯೇ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೇ ಅಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ ಸಮುದಾಗಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಕಥಾ. ಇತೋತಿ ಇಮಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪತೋ. ಕಿರಾತಿ ಅನುಸ್ಸವನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಪಾರಮಿತಾಪರಿಭಾವನಾಯ ಪರಿಪಾಕಗತೇ. ಞಾಣೇತಿ ಬೋಧಿಞಾಣೇ. ಕನಿಟ್ಠಪುತ್ತೋ ವೇಮಾತಿಕಭಾತಾ ಭಗವತೋ. ವೇಳುಭಿತ್ತಿಕುಟಿಕಾಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ, ಅನ್ತೋ ಪನ ಪಟಸಾಣೀಹಿ.

ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ. ಪುಞ್ಞಚೇತನಂ ಅನ್ತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪವೇಸೇತಿ. ಭಗವಾಪಿ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ತಯೋ ಪುತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅವಿಪ್ಪಕಿರಿತ್ವಾತಿ ಪರಾಜಯೇನ ಅವಿಪ್ಪಕಿರಿಯ ಅಪಲಾಯಿತ್ವಾ. ಪಿದಹೀತಿ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸಚ್ಚವಾದಿತಾಯ ಗಣ್ಹಿಂಸೂತಿ ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ಸಚ್ಚವಾದಿತಾಯ ಅತ್ತನೋ ವರಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು.

ವಿನಿವತ್ತಿತುನ್ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ನಿವತ್ತಿತುಂ. ಅನ್ತರಾತಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ಏವ ಮತಾ. ಅಟ್ಠವೀಸತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಉಸಭಂ ನಾಮ. ಉಸಭೇ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣೇ ಠಾನೇ. ದಾನಗ್ಗೇ ಬ್ಯಾವಟೋತಿ ಪಸುತೋ.

ಸೋತಿ ಭಗವಾ. ತಥಾರೂಪಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಯಥಾ ದೇಸನಾಯ ಗಹಿತೋ ಅತ್ಥೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ವಿಭೂತೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮೇಸಂ…ಪೇ… ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಚಿರಕಾಲಪರಿಚಿತಾದಿತ್ತಅಗ್ಗಿಕಾನಂ ಆದಿತ್ತಪರಿಯಾಯದೇಸನಾವ ಸಪ್ಪಾಯಾತಿ ನಿಚ್ಛಯಮಕಾಸಿ. ಪದಿತ್ತನ್ತಿ ಪದೀಪಿತಂ ಏಕಾದಸಹಿ ಅಗ್ಗೀಹಿ ಏಕಜಾಲೀಭೂತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತ’’ನ್ತಿ. ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಂ ಕಥಿತಂ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಏಕಾದಸಹಿ ಅಗ್ಗೀಹಿ ಆದಿತ್ತಭಾವೇನ ದುಕ್ಖಮತಾಯ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಕಥಿತತ್ತಾ.

ಆದಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಅದ್ಧಭೂತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯. ಅಧಿಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥೋ ಅದ್ಧಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅದ್ಧಭೂತನ್ತಿ ಅಧಿಭೂತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಅದ್ಧಭೂತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಸಮುಗ್ಘಾತಸಾರುಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦. ಮಞ್ಞಿತಂ ನಾಮ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀಹಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿತಂ. ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞಿತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಂ, ತಸ್ಸ ಸಮುಗ್ಘಾತೋ ಸೇತುಘಾತೋ, ತದಾವಹಂ ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಾರುಪ್ಪಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಮಞ್ಞಿತಂ ನಾಮ ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಏವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನಾಞ್ಞಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ದುತಿಯನಯೋ ವುತ್ತೋ. ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಅನುರೂಪಂ ಅವಿಲೋಮಂ. ಇಧಾತಿ ಇಧೇವ ಸಾಸನೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ತದಭಾವತೋ. ‘‘ತಣ್ಹಾ-ಮಾನದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞಿತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಮಞ್ಞಿತತ್ತಯಂ ಸಪರಸನ್ತಾನೇಸು ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚಕ್ಖುಂ ಅಹನ್ತಿ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಚಕ್ಖುಂ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಜ್ಝತ್ತವಿಸಯಂ ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞಿತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ ಅತ್ತಾಭಿನಿವೇಸಾಹಂಕಾರದೀಪನತೋ. ‘‘ಮಮ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತಣ್ಹಾಮಞ್ಞಿತಂ ಮಾನಮಞ್ಞಿತಮ್ಪಿ ವಾ, ಪರಿಗ್ಗಹಮುಖೇನಪಿ ಸೇಯ್ಯಾದಿತೋ ಮಾನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಮಞ್ಞಿತವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಹನ್ತಿ ಅತ್ತಾವ, ಸೋ ಚ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ತದಧೀನವುತ್ತಿತ್ತಾ ‘‘ಪರೋ’’ತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಮಮ ಕಿಞ್ಚನಪಲಿಬೋಧೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಲಬ್ಭನತೋ, ಅಸತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ ತಥಾಮಞ್ಞಿತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಘಾತತೋ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅಹಂ ಚಕ್ಖುತೋ ನಿಗ್ಗತೋತಿ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಚಕ್ಖುತೋ ನಿಗ್ಗತೋ ತತ್ಥ ಸುಖುಮಾಕಾರೇನ ಉಪಲಬ್ಭನತೋ. ಮಮ ಕಿಞ್ಚನಪಲಿಬೋಧೋ ಚಕ್ಖುತೋ ನಿಗ್ಗತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಏವ ಉಪಲಬ್ಭನತೋ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ಪರೋತಿ ಪರೋ ಸತ್ತೋ. ಮಮ ಚಕ್ಖೂತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ ಯಸ್ಸ ತಂ ಚಕ್ಖು, ತಸ್ಸ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ. ಮಮತ್ತಭೂತನ್ತಿ ಮಮ ಕಾರಣಂ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಏವಮೇತಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚಕ್ಖುರೂಪ-ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ-ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸ-ಸುಖದುಕ್ಖಾದುಕ್ಖಮಸುಖವಸೇನ ಸತ್ತ ವಾರಾ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ, ತಥಾ ಸೋತದ್ವಾರಾದೀಸೂತಿ ಛ ಸತ್ತಕಾ ದ್ವೇಚತ್ತಾಲೀಸ. ಪುನ ಸಕ್ಕಾಯವಸೇನ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ನ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ತೇಚತ್ತಾಲೀಸ. ಪುನ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಂ ‘‘ಲೋಕೋ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ಉಪಾದಿಯತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಠಾನೇಸು ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸಾಧಿಕಸತೇಸೂ’’ತಿ ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಲಿಖನ್ತಿ, ಸಾ ಚ ಪಮಾದಲೇಖಾ.

ಸಮುಗ್ಘಾತಸಾರುಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಪಠಮಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೧. ಉಪಕಾರಭೂತಾ ತದಾವಹತ್ತಾ. ತತೋತಿ ಮಞ್ಞಿತಾಕಾರತೋ. ತನ್ತಿ ಮಞ್ಞನಾವತ್ಥುಂ. ಅಞ್ಞೇನಾಕಾರೇನಾತಿ ಯಥಾ ಮಞ್ಞತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಆಕಾರತೋ, ಅಞ್ಞೇನ ಅನಿಚ್ಚಾದಿನಾ ಆಕಾರೇನ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಥಾಭಾವಂ ವಿಪರಿಣಾಮನ್ತಿ ಉಪ್ಪಾದವಯತಾಯ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವಂ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಚ ದ್ವೇಧಾ ವಿಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬಂ. ತಂ ಉಪಗಮನೇನ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೀ, ಏವಂಭೂತೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ಜೀರಣಭಿಜ್ಜನಸಭಾವೇಸು. ಭವೇಸು ಸತ್ತೋ ಲೋಕೋ ಉಪರಿಪಿ ಭವಂಯೇವ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ಗಹಿತಮೇವ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಚಕ್ಖುಂ ನ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಗಹಿತಮೇವ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾತಿ ಖನ್ಧಾದಿಪರಿಯಾಯೇನ ಏಕತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಮಞ್ಞನಾವತ್ಥುಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅವಸಾನೇ ‘‘ತತೋ ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಅಟ್ಠ ಅಟ್ಠ ಹೋನ್ತೀತಿ ‘‘ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಠಾನೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಠಮಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ದುತಿಯಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೨. ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಲಕ್ಖಣೇ ಅಯಂ ತ್ವಾ-ಸದ್ದೋ, ಹೇತುಮ್ಹಿ ವಾ. ಅನಾದಿಸತ್ತಸನ್ತಾನಗತಗಾಹತ್ತಯಲಕ್ಖಿತಾ ಹಿ ಸತ್ಥು, ತಿಪರಿವಟ್ಟದೇಸನಾ ತಂನಿಮಿತ್ತಂ ಯಾವದೇವ ತಪ್ಪಹಾನಾಯ ಪವತ್ತಿತಭಾವತೋ. ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಾ ಕಥಿತಾ’’ತಿ.

ದುತಿಯಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಬ್ಬವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.