೪. ಚತುತ್ಥವಗ್ಗೋ

೧. ಚತುಧಾತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೪. ಪತಿಟ್ಠಾಧಾತೂತಿ ಸಹಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಭೂತಾ ಧಾತು. ಆಬನ್ಧನಧಾತೂತಿ ನಹಾನಿಯಚುಣ್ಣಸ್ಸ ಉದಕಂ ವಿಯ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮಾನಂ ಆಬನ್ಧನಭೂತಾ ಧಾತು. ಪರಿಪಾಚನಧಾತೂತಿ ಸೂರಿಯೋ ಫಲಾದೀನಂ ವಿಯ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಪಾಚನಭೂತಾ ಧಾತು. ವಿತ್ಥಮ್ಭನಧಾತೂತಿ ದುತಿಯೋ ವಿಯ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮಾನಂ ವಿತ್ಥಮ್ಭನಭೂತಾ ಧಾತು. ಕೇಸಾದಯೋ ವೀಸತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಿತ್ತಾದಯೋ ಸನ್ತಪ್ಪನಾದಯೋ ಉದ್ಧಙ್ಗಮಾ ವಾತಾದಯೋ ಗಹಿತಾ. ಏತಾತಿ ಧಾತುಯೋ.

ಚತುಧಾತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಪುಬ್ಬೇಸಮ್ಬೋಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫. ಅಯಂ ಪಥವೀಧಾತುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತೋ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಏವಂ ಪವತ್ತಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಕಾಯೇ ಪಭಾವಸ್ಸ ಪವೇದನವಸೇನೇವ ಪವತ್ತಾನಂ. ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಾಕಾರೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಪಚ್ಚಯಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಭಙ್ಗುಪಗಮನತೋ ಉದ್ಧಂ ಅಭಾವಾಕಾರೇನ. ನ ನಿಚ್ಚಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ಅದ್ಧುವತ್ತಾ, ಧುವಂ ನಿಚ್ಚಂ. ಪಟಿಪೀಳನಾಕಾರೇನಾತಿ ಉದಯಬ್ಬಯವಸೇನ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪೀಳನಾಕಾರೇನ ದುಕ್ಖಟ್ಠೇನ. ಸಭಾವವಿಗಮಾಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವಸ್ಸ ವಿಗಚ್ಛನಾಕಾರೇನ. ಸಭಾವಧಮ್ಮಾ ಹಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಂ ಖಣಂ ಪತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ‘‘ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಚಾ’’ತಿ ದ್ವೇಧಾ ವಿಪರಿಣಮನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ಆದೀನಂ ವಾತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಆದೀನವೋ, ಪರಮಕಾಪಞ್ಞತಾ. ವಿನೀಯತೀತಿ ವೂಪಸಮೀಯತಿ. ಅಚ್ಚನ್ತಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ನಿಸ್ಸರತಿ ಏತೇನಾತಿ ನಿಸ್ಸರಣಂ.

ಸಾಯಂ ನಿಪನ್ನಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಪಾತೋ ಉಟ್ಠಹಾಮ, ಮಾಸಪುಣ್ಣಘಟೋ ವಿಯ ನೋ ಸರೀರಂ ನಿಸ್ಸನ್ದಾಭಾವತೋ.

ಫುಸಿತಮತ್ತೇಸುಪೀತಿ ಉದಕಸ್ಸ ಫುಸಿತಮತ್ತೇಸುಪಿ.

ಅತಿನಾಮೇನ್ತಿ ಕಾಲಂ. ಏವಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಪವತ್ತಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಏತಾ ಪಥವೀಧಾತುಆದಯೋ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತಿ ನಾಮ ಅಭಿರತಿವಸೇನ ತತ್ಥ ಆಕಙ್ಖುಪ್ಪಾದನತೋ.

ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಞಾಣೇನಾತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣೇನ. ರುಕ್ಖೋ ಬೋಧಿ ‘‘ಬುಜ್ಝತಿ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಮಗ್ಗೋ ಬೋಧಿ ‘‘ಬುಜ್ಝತಿ ಏತೇನಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಬೋಧಿ ಸಮ್ಮಾ ಸಾಮಞ್ಚ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಬುಜ್ಝನತೋ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಬೋಧಿ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬತೋ. ತೇಸನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣನ್ತಿ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ ಯಾಥಾವತೋ ದಸ್ಸನವತ್ಥು.

ಅಕುಪ್ಪಾತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖೇಹಿ ಅಕೋಪೇತಬ್ಬೋ. ಕಾರಣತೋತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗತೋ. ತತೋ ಹಿಸ್ಸ ಅಕುಪ್ಪತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾ ಹೀ’’ತಿಆದೀ. ಆರಮ್ಮಣತೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣತೋ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಲೋಕಿಯಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಅಭಾವತೋ.

ವಿತ್ಥಾರವಸೇನಾತಿ ಏಕೇಕಧಾತುವಸೇನಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಏಕೇಕಿಸ್ಸಾ ಪನ ಧಾತುಯಾ ಲಕ್ಖಣವಿಭತ್ತಿದಸ್ಸನವಸೇನ. ಯನ್ತಿ ಹೇತುಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಯಂ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸ್ಸಾದೇತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅಸ್ಸಾದೋ, ತಣ್ಹಾ. ಅಯಂ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಪಹಾನಪಟಿವೇಧೋ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಅಯಂ ಪಹಾನಪಟಿವೇಧೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಸಮುದಯಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಸಚ್ಚೇಸುಪಿ. ಯಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಅಸ್ಸಾದೋ ಆದೀನವೋ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಇಮೇಸು ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಪವತ್ತಾ ಯಾ ದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಯೋ ಸಮಾಧಿ, ಅಯಂ ಭಾವನಾಪಟಿವೇಧೋ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚನ್ತಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಪುಬ್ಬೇಸಮ್ಬೋಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅಚರಿಂಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೬. ಯಥಾ ಯಾವತಾ ನಿಸ್ಸರಣಪರಿಯೇಸನಟ್ಠಾನೇ ಆದೀನವಪರಿಯೇಸನಾ, ಏವಂ ಯಾವತಾ ಆದೀನವಪರಿಯೇಸನಟ್ಠಾನೇ ಅಸ್ಸಾದಪರಿಯೇಸನಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಚರಿನ್ತಿ ಞಾಣಚಾರೇನ ಅಚರಿಂ, ಅನುಭವನಚಾರೇನಾ’’ತಿ.

ಅಚರಿಂಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ನೋಚೇದಂಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೭. ನಿಸ್ಸಟಾತಿಆದೀನಿ ಪದಾನಿ, ಆದಿತೋ ವುತ್ತಪಟಿಸೇಧೇನಾತಿ ‘‘ನೇವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತೇನ ನಕಾರೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ನಿಸ್ಸಟಾ’’ತಿಆದಿ. ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನಾತಿಆದಿ ಚ ಏತ್ಥ ವಿಹರಣಪೇಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ. ದುತಿಯನಯೇತಿ ‘‘ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇ. ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಮರಿಯಾದಾಯ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಭಾವತೋ ನಿಮ್ಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚಿತ್ತೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ತೀಸೂತಿ ದುತಿಯಾದೀಸು ತೀಸು.

ನೋಚೇದಂಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಏಕನ್ತದುಕ್ಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೮. ಏಕನ್ತೇನೇವ ದುಕ್ಖಾತಿ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯೋ ವಿಯ ಏಕನ್ತತೋ ದುಕ್ಖಾ ಏವ ಸುಖೇನ ಅವೋಮಿಸ್ಸಾ. ದುಕ್ಖೇನ ಅನುಪತಿತಾತಿ ದುಕ್ಖೇನೇವ ಸಬ್ಬಸೋ ಉಪಗತಾ. ದುಕ್ಖೇನ ಓಕ್ಕನ್ತಾತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಯ ಅನ್ತೋಪಿ ದುಕ್ಖೇನ ಅವಕ್ಕನ್ತಾ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ. ಸುಖವೇದನಾಪಚ್ಚಯತಾಯ ಇಮಾಸಂ ಧಾತೂನಂ ಸುಖತಾ ವಿಯ ದುಕ್ಖವೇದನಾಪಚ್ಚಯತಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖತಾ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚರಿತಾ ಏವ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಾಸು ಧಾತೂಸು, ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು ವಾ. ಪಠಮಂ ಸುಖಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾಪಿ ಪಚ್ಛಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಕಥಿತತ್ತಾ ‘‘ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಏಕನ್ತದುಕ್ಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬-೧೦. ಅಭಿನನ್ದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೧೯-೧೨೩. ಛಟ್ಠಸತ್ತಮೇಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೀಸು ಸುತ್ತೇಸು. ಚತುಸಚ್ಚಮೇವಾತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸಮಾಹಟಾನಿ ಚತುಸಚ್ಚನ್ತಿ ತೇಸಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹಣಂ, ನಿಯಮೋ ಪನ ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಪರಮತ್ಥಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ.

ಅಭಿನನ್ದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚತುತ್ಥವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಧಾತುಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.