೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಸತ್ತಧಾತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೫. ಆಭಾತೀತಿ ಆಭಾ, ಆಲೋಕಭಾವೇನ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತಿ, ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಏವ ನಿಜ್ಜೀವಟ್ಠೇನ ಧಾತೂತಿ ಆಭಾಧಾತು. ಆಲೋಕಸ್ಸಾತಿ ಆಲೋಕಕಸಿಣಸ್ಸ. ಸುಟ್ಠು, ಸೋಭನಂ ವಾ ಭಾತೀತಿ ಸುಭಂ. ಕಸಿಣಸಹಚರಣತೋ ಝಾನಂ ಸುಭಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಸುಪರಿಸುದ್ಧವಣ್ಣಂ ಕಸಿಣಂ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾದಯೋಪಿ ಸುಭಾರಮ್ಮಣಂ ಏವಾತಿ ಕೇಚಿ. ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ ದೇಸನಂ ಉದ್ದೇಸಮತ್ತೇ ಏವ ಠಪೇಸಿ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅನ್ಧಕಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಆರಮ್ಮಣಮೇವ ಗಹಿತಂ, ತಥಾ ‘‘ಅಯಂ ಧಾತು ಅಸುಭಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಇಧ ಸುವಣ್ಣಂ ಕಸಿಣಂ ಸುಭನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಏವಂ ದುಬ್ಬಣ್ಣಂ ಅಸುಭನ್ತಿ.

ಅನ್ಧಕಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನ್ಧಕಾರೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಆಲೋಕೋಪಿ, ಅನ್ಧಕಾರೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅನ್ಧಕಾರೋ ತಾವ ಆಲೋಕೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಹೋತು ‘‘ಯತ್ಥ ಆಲೋಕೋ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಅನ್ಧಕಾರೋ’’ತಿ ಆಲೋಕೋ ಕಥಂ ಅನ್ಧಕಾರೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅನ್ಧಕಾರೇನ ಹಿ ಸೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದಲೇಖಾಯ ವಿಯ ಚಿತ್ತರೂಪಂ ಅನ್ಧಕಾರೇನ ಹಿ ಪರಿತೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಯಥಾ ತಂ ಛಾಯಾಯ ಆತಪೋ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಅಸುಭಸುಭಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತಂ ಅತಿದಿಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪೇತಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸುಭೇ ಸತಿ ಸುಭಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಮಾಹಾತಿ ‘‘ಅಸುಭಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸುಭಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಅವೋಚ. ‘‘ರೂಪೀ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನಾಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ರೂಪಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿ. ತಾಯ ಹಿ ಸತಿ ಅಧಿಗತಾಯ. ರೂಪಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ವಾ ಹೋತೀತಿ ಸಭಾವಾರಮ್ಮಣಾನಂ ರೂಪಜ್ಝಾನಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ದ್ವೇಪಿ ಪಕಾರೇ ಅತಿದಿಸತಿ. ಪಟಿಸಙ್ಖಾತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಞಾಣೇನ. ಅಪ್ಪವತ್ತಿನ್ತಿ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲಂ ಅಪ್ಪವತ್ತನಂ. ಏತೇನ ಖಣನಿರೋಧಾದಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ಕಥಂ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಪತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಇಮಾಸು ಸತ್ತಸು ಧಾತೂಸು ಕಾ ಪಕಾರಾ ಸಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿ ನಾನಾ ಹುತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕೀದಿಸಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿಆದಿ. ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಿಭಾವೇನಾತಿ ಪಟುಕಿಚ್ಚಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಿಭಾವೇನ. ಸುಖುಮಸಙ್ಖಾರಾನಂ ತತ್ಥ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಅವಸಿಸ್ಸತಾಯ. ನಿರೋಧೋವಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿರೋಧೋ ಏವ.

ಸತ್ತಧಾತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸನಿದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೬. ಭಾವನಪುಂಸಕಮೇತಂ ‘‘ವಿಸಮಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೭೦) ವಿಯ. ಸನಿದಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ನಿದದಾತೀತಿ ನಿದಾನಂ, ಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸನಿದಾನೋ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ. ಕಾಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಕಾಮರಾಗಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾಮೇನ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಾ ಕಾಮಪಟಿಬದ್ಧೋ ವಾ. ತಕ್ಕೇತೀತಿ ತಕ್ಕೋ. ಅಭೂತಕಾರಂ ಸಮಾರೋಪೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪೇತೀತಿ ಅಪ್ಪನಾ. ವಿಸೇಸೇನ ಅಪ್ಪೇತೀತಿ ಬ್ಯಪ್ಪನಾ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿರೋಪೇನ್ತಂ ವಿಯ ಪವತ್ತತೀತಿ ಚೇತಸೋ ಅಭಿನಿರೋಪನಾ. ಮಿಚ್ಛಾ ವಿಪರೀತೋ ಪಾಪಕೋ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಕಾಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ವಿತಕ್ಕೋ ಏವ ಕಾಮಧಾತುಸದ್ದೇನ ನಿರುಳ್ಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ಕಾಮಪಸಙ್ಗಪ್ಪತ್ತಿಸಾತಿಸಯತ್ತಾ. ಏಸ ನಯೋ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತುಆದೀಸುಪಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಧಾತು ಹೀನಜ್ಝಾಸಯೇಹಿ ಕಾಮೇತಬ್ಬಧಾತುಭಾವತೋ.

ಕಿಲೇಸಕಾಮಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಭಾವತ್ತಾ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಸಂಗಾಹಿಕಾಯ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥನಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ. ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಧಾತೂನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸಙ್ಕರತೋ ಕಥಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾ. ಇಮಂ ಕಾಮಾವಚರಸಞ್ಞಿತಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಸಞ್ಞಿತಞ್ಚ ಕಾಮಧಾತುಂ. ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಪಚ್ಚಯಭೂತಂ ಲಭಿತ್ವಾ. ತೀಹಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ತೀಹಿ ಸಾರಭೂತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ.

ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ, ಸೋ ಏವ ನಿಜ್ಜೀವಟ್ಠೇನ ಸಭಾವಧಾರಣಟ್ಠೇನ ಧಾತೂತಿ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು. ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಏತೇನಾತಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ, ದೋಸೋ. ಬ್ಯಾಪಾದೋಪಿ ಧಾತೂತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನಾತಿ ಸಹಜಾತಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪಯುತ್ತಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯವಸೇನ. ವಿಸೇಸೇನ ಹಿ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಚ ದುಕ್ಖಾಪನಂ ವಿಹಿಂಸಾ, ಸಾ ಏವ ಧಾತು, ಅತ್ಥತೋ ರೋಸನಾ ಪರೂಪಘಾತೋ, ತಥಾ ಪವತ್ತೋ ವಾ ದೋಸಸಹಗತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ.

ತಿಣಗಹನೇ ಅರಞ್ಞೇತಿ ತಿಣೇಹಿ ಗಹನಭೂತೇ ಅರಞ್ಞೇ. ಅನಯಬ್ಯಸನನ್ತಿ ಅಪಾಯಬ್ಯಸನಂ, ಪರಿಹರಣೂಪಾಯರಹಿತಂ ವಿಪತ್ತಿನ್ತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಅವಡ್ಢಿಂ ವಿನಾಸನ್ತಿ ಅವಡ್ಢಿಞ್ಚೇವ ವಿನಾಸಞ್ಚಾತಿ ವದನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ವಡ್ಢಿರಹಿತಂ. ಸುಕ್ಖತಿಣದಾಯೋ ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕಿಲೇಸಗ್ಗಿಸಂವದ್ಧನಟ್ಠೇನ. ತಿಣುಕ್ಕಾ ವಿಯ ಅಕುಸಲಸಞ್ಞಾ ಅನುದಹನಟ್ಠೇನ. ತಿಣಕಟ್ಠ…ಪೇ… ಸತ್ತಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಾಪತ್ತಿತೋ. ‘‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ’’ತಿ ಹಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ಸುಕ್ಖತಿಣದಾಯೇ’’ತಿಆದಿ.

ಸಮತಾಭಾವತೋ ಸಮತಾವಿರೋಧತೋ ವಿಸಮತಾಹೇತುತೋ ಚ ವಿಸಮಾ ರಾಗಾದಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ರಾಗವಿಸಮಾದೀನಿ ಅನುಗತ’’ನ್ತಿ. ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ ಅವಸ್ಸಂಭಾವಿನಿಭಾವೇನ.

ಸಂಕಿಲೇಸತೋ ನಿಕ್ಖಮನಟ್ಠೇನ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೋ, ಸೋ ಏವ ನಿಜ್ಜೀವಟ್ಠೇನ ಧಾತೂತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತು. ಸ್ವಾಯಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸದ್ದೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದೀಸು ಕುಸಲವಿತಕ್ಕೇ ಚ ನಿರುಳ್ಹೋತಿ ಆಹ ‘‘ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕೋಪಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತೂ’’ತಿ. ಇತರಾಪಿ ದ್ವೇ ಧಾತುಯೋತಿ ಅಬ್ಯಾಪಾದಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತುಯೋ ವದತಿ. ವಿಸುಂ ದೀಪೇತಬ್ಬಾ ಸರೂಪೇನ ಆಗತತ್ತಾ. ವಿತಕ್ಕಾದಯೋತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಕಪ್ಪಚ್ಛನ್ದಪರಿಳಾಹಪರಿಯೇಸನಾ. ಯಥಾನುರೂಪಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯಾನುರೂಪಂ. ಕಥಂ ಪನೇತ್ಥ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಪರಿಳಾಹೋ ವುತ್ತೋತಿ? ಸಙ್ಖಾರಪರಿಳಾಹಮತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ, ಸೋಳಸಸು ಆಕಾರೇಸು ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇ ಸನ್ತಾಪಟ್ಠೋ ವಿಯ ವುತ್ತೋ, ಯಸ್ಸ ವಿಗಮೇನ ಅರಹತೋ ಸೀತಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸಯಂ ನ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ವಾ ತಂಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಬ್ಯಾಪಾದೇತೀತಿ ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ, ವಿಹಿಂಸಾಯ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇಹಿ ಸಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಹಿತೇಸಿಭಾವೇನ ಮಿಜ್ಜತಿ ಸಿನಿಯ್ಹತೀತಿ ಮಿತ್ತೋ, ಮಿತ್ತಸ್ಸ ಏಸಾತಿ ಮೇತ್ತಿ, ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ. ಮೇತ್ತಾಯನಾತಿ ಮೇತ್ತಾಕಾರಣಂ, ಮೇತ್ತಾಯ ವಾ ಅಯನಾ ಪವತ್ತನಾ. ಮೇತ್ತಾಯಿತತ್ತನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಯಿತಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾಯ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಭಾವೋ. ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ಮೇತ್ತಾಯನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಚಿತ್ತಸಮಾಧಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಸನಿದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೭. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ‘‘ಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಾ ತತಿಯಸುತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಯಾವ ಕಮ್ಮವಗ್ಗೋ, ತಾವ ನೇತ್ವಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸೇತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆಸಯೋ, ಹೀನಾದಿಭಾವೇನ ಅಧೀನೋ ಆಸಯೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ, ತಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ, ಅಧಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿಆದೀಸು ಹೀನಾದಿಭೇದಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೀನಾದಿಭೇದಾ ಸಞ್ಞಾ, ತನ್ನಿಸ್ಸಯದಿಟ್ಠಿವಿಕಪ್ಪನಾ, ವಿತಕ್ಕೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸಹಜಾತಕೋಟಿಯಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಕೋಟಿಯಾ ಚ. ಸತ್ಥಾರೇಸೂತಿ ತೇಸಂ ಸತ್ಥುಪಟಿಞ್ಞತಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಸತ್ಥುಲಕ್ಖಣಸಬ್ಭಾವತೋ. ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಸೂತಿ ಆಧಾರೇ ವಿಸಯೇ ಚ ಭುಮ್ಮಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಪಠಮಂ ತಾವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಯಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿಆದಿಂ ವತ್ವಾ ಇತರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಏತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತೇಸಂ ‘‘ಮಯಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿ ಇಧ ಮೂಲಭಾವೇನ ಪುಚ್ಛಿತಾ, ಇತರಾ ಅನುಸಙ್ಕಿತಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿಯೇವಾತಿ ಸಾಸಙ್ಕಂ ವದತಿ.

‘‘ಮಹತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಮಹಾಸದ್ದೋ ‘‘ಮಹಾಜನೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಬಹುಅತ್ಥವಾಚಕೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅವಿಜ್ಜಾಪಿ ಹೀನಹೀನತರಹೀನತಮಾದಿಭೇದೇನ ಬಹುಪಕಾರಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಯದಿದಂ ಅವಿಜ್ಜಾ ಧಾತೂ’’ತಿ ಅವಿಜ್ಜಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ಹೀನಂ ಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಧಾತು ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ? ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ’’ತಿ, ಯತೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸೀಸೇನ ಅಜ್ಝಾಸಯಧಾತು ಏವ ಗಹಿತಾ. ಅವಿಜ್ಜಾಗಹಿತೋ ಹಿ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠಜ್ಝಾಸಯೋ ಹೀನಾದಿಭೇದಂ ಅವಿಜ್ಜಾಧಾತುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತತೋ ಸಞ್ಞಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಕೇ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ. ಪಣಿಧಿ ಪತ್ಥನಾ, ಸಾ ಪನ ತಥಾ ತಥಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಠಪನವಸೇನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚಿತ್ತಟ್ಠಪನ’’ನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾ ಪನೇಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಏತೇತಿ ಹೀನಪಚ್ಚಯಾ ಸಞ್ಞಾದಿಟ್ಠಿವಿತಕ್ಕಚೇತನಾ ಪತ್ಥನಾ ಪಣಿಧಿಸಙ್ಖಾತಾ ಹೀನಾ ಧಮ್ಮಾ. ಹೀನೋ ನಾಮ ಹೀನಧಮ್ಮಸಮಾಯೋಗತೋ. ಸಬ್ಬಪದಾನೀತಿ ‘‘ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಪದಾನಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ ಹೀನಸದ್ದೇನ ಮಜ್ಝಿಮುತ್ತಮಟ್ಠಾನನ್ತರಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಉಪಪಜ್ಜನಂ ‘‘ಉಪಪತ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇ ಉಪಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಲಾಭೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಚಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಹೀನಕುಲಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಹೀನರೂಪಭೋಗಪರಿಸಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ. ಹೀನತ್ತಿಕವಸೇನಾತಿ ಹೀನತ್ತಿಕೇ ವುತ್ತತ್ತಿಕಪದವಸೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇತಿ ಇದಂ ಹೀನತ್ತಿಕಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾನಂ ವಸೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಲದ್ಧತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚಸು ನೀಚಕುಲೇಸೂತಿ ಚಣ್ಡಾಲವೇನನೇಸಾದರಥಕಾರಪುಕ್ಕುಸಕುಲೇಸು. ದ್ವಾದಸಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾನಂ ಪನ ಯೋ ಕೋಚಿ ಪಟಿಲಾಭೋ ಹೀನೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇತಿ ‘‘ಯಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಗತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ. ‘‘ಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಗತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ನ ಪಟಿಲಾಭೋ.

ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೮. ಏಕತೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದತಾಯ ಅಜ್ಝಾಸಯತೋ ಏಕತೋ ಹೋನ್ತಿ. ನಿರನ್ತರಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ತಾಯ ಏವ ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದತಾಯ ಚಿತ್ತೇನ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ. ಇಧ ಅಧಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ ಅಜ್ಝಾಸಯಧಾತೂತಿ ಆಹ ‘‘ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾತಿ ಹೀನಜ್ಝಾಸಯಾ’’ತಿ.

ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚಙ್ಕಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೯. ಮಹಾಪಞ್ಞೇಸೂತಿ ವಿಪುಲಪಞ್ಞೇಸು. ನನ್ತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ. ಖನ್ಧನ್ತರನ್ತಿ ಖನ್ಧವಿಭಾಗಂ, ಖನ್ಧಾನಂ ವಾ ಅನ್ತರಂ ವಿಸೇಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಖನ್ಧನ್ತರೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಪರಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಇದ್ಧಿವಿಧಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪರಿಕಮ್ಮಞ್ಚೇವ ಉತ್ತರಪರಿಕಮ್ಮಞ್ಚ. ಆನಿಸಂಸನ್ತಿ ಇದ್ಧಾನಿಸಂಸಞ್ಚೇವ ಆನಿಸಂಸಞ್ಚ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಕುಬ್ಬನನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಧಾನಞ್ಚೇವ ವಿಕುಬ್ಬನವಿಧಾನಞ್ಚ. ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಪಥವಿಂ ಪತ್ಥರನ್ತೋ ವಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ.

ಧುತಙ್ಗಪರಿಹಾರನ್ತಿ ಧುತಙ್ಗಾನಂ ಪರಿಹರಣವಿಧಿಂ. ಪರಿಹರಣಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಸಮಾದಾನಂ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ತಂ ನ ಗಹಿತಂ. ಆನಿಸಂಸನ್ತಿ ತಂತಂಧುತಙ್ಗಪರಿಹರಣೇ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಆನಿಸಂಸಮೇವ. ಸಮೋಧಾನನ್ತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ, ಏತ್ತಕಾ ಸೇನಾಸನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ’’ತಿ ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಞ್ಚ ಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾ. ಅಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಧಿಂ. ಭೇದನ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾದಿಭೇದಞ್ಚೇವ ಭಿನ್ನಾಕಾರಞ್ಚ.

ಪರಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ‘‘ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಏವಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ವಿಸೋಧೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಕಮ್ಮವಿಧಾನಂ. ಆನಿಸಂಸನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಾಯತನಾದಿಆನಿಸಂಸಪಭೇದಂ. ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸನ್ತಿ ಸಾಧಾರಣಂ ಅಸಾಧಾರಣಂ ದುವಿಧಂ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ. ವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನುಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ಹಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಸಙ್ಖೇಪವಿತ್ಥಾರಗಮ್ಭೀರುತ್ತಾನವಿಚಿತ್ರಕಥಾದೀಸೂತಿ ಸಙ್ಖೇಪೋ ವಿತ್ಥಾರೋ ಗಮ್ಭೀರತಾ ಉತ್ತಾನತಾ ವಿಚಿತ್ರಭಾವೋ ನೇಯ್ಯತ್ಥತಾ ನೀತತ್ಥತಾತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕಥೇತಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇಸು ತಂ ತಂ ಕಥೇತಬ್ಬಾಕಾರಂ.

ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ, ಪಕಾರತ್ಥೋ ವಾ. ತೇನ –

‘‘ಆದಿಮ್ಹಿ ಸೀಲಂ ದೇಸೇಯ್ಯ, (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೯೦; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೯೧)

ಮಜ್ಝೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿನಿದ್ದಿಸೇ;

ಅನ್ತೇ ಪಞ್ಞಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾ,

ಏಸೋ ಧಮ್ಮಕಥಾವಿಧೋ’’ತಿ. –

ಏವಂ ಕಥೇತಬ್ಬಾಕಾರಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

‘‘ಸಿಥಿಲಂ ಧನಿತಞ್ಚ ದೀಘರಸ್ಸಂ, ಗರುಕಂ ಲಹುಕಞ್ಚ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ;

ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ವವತ್ಥಿತಂ ವಿಮುತ್ತಂ, ದಸಧಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾ ಪಭೇದೋ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೯೦; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೯೧; ಪರಿ. ೪೮೫) –

ಏವಂ ವುತ್ತಂ ದಸವಿಧಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಂ. ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿನ್ತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಜಾತಕಸ್ಸ ಚ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ. ಅನುಸನ್ಧಿನ್ತಿ ಪಚ್ಛಾನುಸನ್ಧಿಆದಿಅನುಸನ್ಧಿಂ. ಪುಬ್ಬಾಪರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ. ಇದಂ ಪದಂ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಏವಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಕುಲಸಙ್ಗಣ್ಹನಪರಿಹಾರನ್ತಿ ಲಾಭುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ಕುಲಾನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನವಿಧಿನೋ ಪರಿಹರಣಂ ತನ್ನಿಯಮಿತಂ ಏಕನ್ತಿಕಂ ಕುಲಸಙ್ಗಹಣವಿಧಿಂ.

ಚಙ್ಕಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸಗಾಥಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೦. ‘‘ಧಾತುಸೋ ಸಂಸನ್ದನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅಜ್ಝಾಸಯತೋ ಸರಿಕ್ಖತಾದಸ್ಸನಂ, ನ ಕಾಯೇನ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವದಸ್ಸನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮುದ್ದನ್ತರೇ’’ತಿಆದಿ. ನಿರನ್ತರೋತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸೋ. ಸಂಸಗ್ಗಾತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಸಂಸಗ್ಗಹೇತು. ಸಂಸಗ್ಗಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಸಂಸಗ್ಗವತ್ಥುಕಾ ತಣ್ಹಾ ಗಹಿತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ದಸ್ಸನ…ಪೇ… ಸ್ನೇಹೇನಾ’’ತಿ.

ವನತಿ ಭಜತಿ ಸಜ್ಜತಿ ತೇನಾತಿ ವನಂ, ವನಥೋತಿ ಚ ಕಿಲೇಸೋ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವನಥೋ ಜಾತೋತಿ ಕಿಲೇಸವನಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ. ಇತರೇ ಸಂಸಗ್ಗಮೂಲಕಾತಿ ತಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅದಸ್ಸನೇನಾ’’ತಿ. ಸಾಧುಜೀವೀತಿ ಸಾಧು ಸುಟ್ಠು ಜೀವೀ, ತಂಜೀವನಸೀಲೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧಜೀವಿತಂ ಜೀವಮಾನೋ’’ತಿ.

ಸಗಾಥಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಅಸ್ಸದ್ಧಸಂಸನ್ದನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೧. ನಿರೋಜಾತಿ ಸದ್ಧಾಸ್ನೇಹಾಭಾವೇನ ನಿಸ್ನೇಹಾ. ತತೋ ಏವ ಅರಸಭಾವೇನ ನಿರಸಾ. ಏಕಸದಿಸಾತಿ ಸಮಸಮಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಿರನ್ತರಾ’’ತಿ. ಅಲಜ್ಜಿತಾಯ ಏಕಸೀಮಕತಾ ಭಿನ್ನಮರಿಯಾದಾ. ಸದ್ಧಾ ತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಸದ್ಧಾ. ತನ್ತಿಪಾಲಕಾತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮತನ್ತಿಯಾ ಪಾಲಕಾ. ವಂಸಾನುರಕ್ಖಕಾತಿ ಅರಿಯವಂಸಸ್ಸ ಅನುರಕ್ಖಕಾ. ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾತಿ ಪಗ್ಗಹಿತವೀರಿಯಾ. ಯಸ್ಮಾ ತಾದಿಸಾನಂ ವೀರಿಯಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ನಾಮ ಹೋತಿ ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಪರಕ್ಕಮಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಪರಿಗ್ಗಾಹಿಕಾಯಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವನಾಕಿಚ್ಚಪರಿಗ್ಗಾಹಿಕಾಯ.

ಅಸ್ಸದ್ಧಸಂಸನ್ದನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮-೧೨. ಅಸ್ಸದ್ಧಮೂಲಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೦೨-೧೦೬. ಅಟ್ಠಮಾದೀನೀತಿ ಅಟ್ಠಮಂ ನವಮಂ ದಸಮಂ ಏಕಾದಸಮಂ ದ್ವಾದಸಮನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸುತ್ತಾನೀತಿ ಏಕೇ. ಅಪರೇ ಪನ ನವ ಸುತ್ತಾನೀತಿ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋಯೇವ. ಪಾಳಿಯಞ್ಚ ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಲಿಖೀಯತಿ.

ಅಸ್ಸದ್ಧಮೂಲಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದುತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.