೯. ಬಾಲಪಣ್ಡಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯. ಅವಿಜ್ಜಾ ನೀವರಣಾ ಭವಾದಿ-ಆದೀನವಸ್ಸ ನಿವಾರಿತಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನಿವುತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನಿವಾರಿತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಅಯಂ ಕಾಯೋತಿ ಬಾಲಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ರಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಾದೀನವೇ ಅಯಾಥಾವದಸ್ಸನವಸೇನ ತಣ್ಹಾಯ ಪಟಿಲದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸ ತಂತಂಭವೂಪಗಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಸಙ್ಖರೀಯನ್ತಿ. ತೇಹಿ ಚ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಞ್ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಕಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಬಾಲಸ್ಸ. ಅಯಂ ಅತ್ಥೋತಿ ‘‘ಅಯಂ ಕಾಯೋ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಸಳಾಯತನಸಙ್ಗಹತೋ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ. ಏವಮೇತಂ ದ್ವಯನ್ತಿ ಏವಂ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನಿವಾರಿತತ್ತಾ, ತಣ್ಹಾಯ ಚ ಸಂಯುತ್ತತ್ತಾ ಏವಂ ಸಪರಸನ್ತಾನಗತಸವಿಞ್ಞಾಣಕಕಾಯಸಙ್ಖಾತಂ ದ್ವಯಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಸುತ್ತನ್ತರೇಸು. ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೪, ೪೦೦; ೩.೪೨೧, ೪೨೫-೪೨೬; ಸಂ. ನಿ. ೨.೪೩-೪೫; ೪.೬೦-೬೧; ಕಥಾ. ೪೬೫, ೪೬೭) ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರಾಯತನಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚಕ್ಖುರೂಪಾದಿದ್ವಯಾನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಾದಯೋ ವುತ್ತಾ, ಇಧ ಪನ ಅಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರಾಯತನಾನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಾದಯೋ ವುತ್ತಾ ‘‘ದ್ವಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಹಾದ್ವಯಂ ನಾಮ ಕಿರೇತಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರಾಯತನಾನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರಾನಿ ಆಯತನಾನೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಹಿ ಸಳಾಯತನಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನೇವ. ಫಸ್ಸಕಾರಣಾನೀತಿ ಫಸ್ಸಪವತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಾನಿ. ಯೇಹೀತಿ ಹೇತುದಸ್ಸನಮತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇಹಿ ಕಾರಣಭೂತೇಹೀ’’ತಿ. ಫಸ್ಸೋ ಏವ ಫುಸನಕಿಚ್ಚೋ, ನ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಫಸ್ಸೇನ ಫುಟ್ಠೋ’’ತಿ. ಪರಿಪುಣ್ಣವಸೇನಾತಿ ಅವೇಕಲ್ಲವಸೇನ. ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನಾನಂ ಹೀನಾನಿ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಕಾರಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಿಯಾತಿ ‘‘ಏತೇಸಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಾಯನಿಬ್ಬತ್ತನಾದಿಮ್ಹೀತಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತನಂ ಕಾಯನಿಬ್ಬತ್ತನಂ, ಕಾಯೋ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ ಏತೇನಾತಿ ಕಾಯನಿಬ್ಬತ್ತನಂ, ಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಫಸ್ಸಸಳಾಯತನಾದಿಸಙ್ಗಹೋ. ಅಧಿಕಂ ಪಯಸತಿ ಪಯುಞ್ಜತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ, ವಿಸೇಸಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಧಿಕಪಯೋಗೋ’’ತಿ.

ಭಗವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪ್ಪಾದಕಭಾವೇನ ಮೂಲಭಾವೇನ ಭಗವಂಮೂಲಕಾ. ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ಇಮೇ ಕಾರಣಧಮ್ಮಾ. ಯೇಹಿ ಮಯಂ ಬಾಲಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಸಮಾನೇಪಿ ಕಾಯನಿಬ್ಬತ್ತನಾದಿಮ್ಹಿ ವಿಸೇಸಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಮ, ತೇನಾಹ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ’’ತಿಆದಿ. ಆಜಾನಾಮಾತಿ ಅಭಿಮುಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಜಾನಾಮ. ಪಟಿವಿಜ್ಝಾಮಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ, ಅಧಿಗಚ್ಛಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೇತಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಾನೇ ಪಾಪೇತಾ. ವಿನೇತಾತಿ ಯಥಾ ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸೇಸೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ವಿಸೇಸತೋ ನೇತಾ, ತದಙ್ಗವಿನಯಾದಿವಸೇನ ವಾ ವಿನೇತಾ. ಅನುನೇತಾತಿ ಅನುರೂಪಂ ನೇತಾ. ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಪಿತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುರೂಪತೋ ದಸ್ಸನಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಥಾಸಭಾವತೋ …ಪೇ… ದಸ್ಸೇತಾ’’ತಿ. ಆಪಾಥಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಭಗವಾ ಪಟಿಸರಣಂ ಸಮೋಸರಣಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಭಗವಂಪಟಿಸರಣಾ ಧಮ್ಮಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಟಿಸರತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಪಟಿಸರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝನವಸೇನ ಭಗವಾ ಪಟಿಸರಣಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಭಗವಂಪಟಿಸರಣಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಫಸ್ಸೋ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಕವಸೇನ ಫಸ್ಸೋ ಞಾಣಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋಯೇವ ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ‘‘ಅಹಂ ಕಿನ್ನಾಮೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ, ಭಗವಾ ಚಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಹಂ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ. ಉಪಟ್ಠಾತೂತಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತು. ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪಟಿಭಾತೂತಿ ಭಗವತೋ ಏವ ಭಾಗೋ ಹೋತು, ಭಗವಾವ ನಂ ಅತ್ತನೋ ಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ, ಭಗವತೋ ಭಾಗೋ ಯದಿದಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕ್ಖಾನಂ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಸವನಂ ಭಾಗೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏವಞ್ಹಿ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮೇತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ಪಟಿಭಾತೂತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ ಞಾಣೇನ ದಿಸ್ಸತು ದೇಸೀಯತೂತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ತುಮ್ಹೇಯೇವ ನೋ ಕಥೇತ್ವಾ ದೇಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ.

ಬಾಲಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ತಣ್ಹಾ ಚ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಮ್ಮಂ…ಪೇ… ನಿರುದ್ಧಾ’’ತಿ. ಜವಾಪೇತ್ವಾತಿ ಗಹಿತಜವನಂ ಕತ್ವಾ, ಯಥಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢಿತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಕತ್ವಾ. ಯದಿ ನಿರುದ್ಧಾ, ಕಥಂ ಅಪ್ಪಹೀನಾತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಭವತಿ ಹಿ ತಂಸದಿಸೇಪಿ ತಬ್ಬೋಹಾರೋ ಯಥಾ ‘‘ಸಾ ಏವ ತಿತ್ತಿರೀ, ತಾನೇವ ಓಸಧಾನಿ, ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನಾ’’ತಿ ಚ. ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾತಿ ತದತ್ಥವಿಸೇಸನತ್ಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಖಯತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾಯನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗಹಣಪುಬ್ಬಕಂ ಕಾಯಂ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಬಾಲೇನಾ’’ತಿ ಕರಣವಚನಂ ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇತಿ ಆಹ ‘‘ಬಾಲತೋ’’ತಿ. ಭಾವಿನಾ ಸಹ ಪಟಿಸನ್ಧಿನಾ ಸಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ. ಯೋ ಪನ ಏಕನ್ತತೋ ತೇನತ್ತಭಾವೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಭಬ್ಬೋ, ಸೋ ಭಾವಿನಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿನಾ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ’’ತಿ, ತತೋ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವುತ್ತಂ, ಸೋ ಚ ಯಾವ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ನ ಓಕ್ಕಮತಿ, ತಾವ ಬಾಲಧಮ್ಮಸಮಙ್ಗೀ ಏವಾತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬೋಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಬಾಲೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ಖೀಣಾಸವ-ಸದ್ದೇನ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ವಿಸೇಸಿತೋ. ಯದಿ ಏವಂ ಸೇಕ್ಖಾ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ’’ತಿಆದಿ. ತೇ ಹಿ ಸಿಖಾಪತ್ತಪಣ್ಡಿಚ್ಚಭಾವಲಕ್ಖಣಾಭಾವತೋ ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಖೀಣಾಸವಾ ವಿಯ, ಬಲವತರಾನಂ ಪನ ಬಾಲಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಬಾಲಾತಿಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ವಿಯ. ಭಜಿಯಮಾನಾ ಪನ ಚತುಸಚ್ಚಸಮ್ಪಟಿವೇಧಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಣ್ಡಿತಪಕ್ಖಂ ಭಜನ್ತಿ, ನ ಬಾಲಪಕ್ಖಂ ವುತ್ತಕಾರಣೇನಾತಿ.

ಬಾಲಪಣ್ಡಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.