೧. ಅರಹನ್ತವಗ್ಗೋ

೧. ಧನಞ್ಜಾನೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೭. ಧನಞ್ಜಾನಿಗೋತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸತೋ ಆಗತಸ್ಸ ಕುಲವಂಸಸ್ಸ ನಾಮಾಭಿಧಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಗಂ ತಾಯತೀತಿ ಗೋತ್ತಂ. (ಕಿಂ ಪನ ತನ್ತಿ? ಅಞ್ಞಕುಲಪರಮ್ಪರಾಸಾಧಾರಣಂ ತಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಆದಿಪುರಿಸಸಮುದಾಗತಂ ತಂಕುಲಪರಿಯಾಪನ್ನಸಾಧಾರಣಂ ಸಾಮಞ್ಞರೂಪನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.) ಧನಞ್ಜಾನಿಗೋತ್ತಂ ಏತಿಸ್ಸನ್ತಿ ಧನಞ್ಜಾನಿಗೋತ್ತಾ. ತಸ್ಸಾ ಉದಾನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಸೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನಾನಾರಸಭೋಜನಂ ದೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಞ್ಚಗೋರಸಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಸಾಲಿಭತ್ತಂ ಸೂಪಸಾಕಬ್ಯಞ್ಜನಂ ನಾನಾರಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನಂ. ಮಣ್ಡಲಗ್ಗಖಗ್ಗನ್ತಿ ಮಣ್ಡಲಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ಖಗ್ಗಂ. ದುವಿಧೋ ಹಿ ಖಗ್ಗೋ ಮಣ್ಡಲಗ್ಗೋ ದೀಘಗ್ಗೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಅಗ್ಗೋ ಮಣ್ಡಲಾಕಾರೇನ ಠಿತೋ, ಸೋ ಮಣ್ಡಲಗ್ಗೋ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಅಸಿಪುತ್ತಿಕಾ ವಿಯ ದೀಘೋ, ಸೋ ದೀಘಗ್ಗೋ.

ಸಾಸನಾತಿ ಅನುಸಾಸನಾ. ‘‘ನಮೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಪಞ್ಚಪದಿಕಗಾಥಾ. ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ಹಿ ಲೋಕಿಯಚ್ಛನ್ದಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಏಸಾ ಪಞ್ಚಪದಿಕಗಾಥಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಓಕ್ಕಾವರಧರಾತಿ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಸಙ್ಖಾತಉಕ್ಕಾಕವಂಸವರಧಾರಿಕಾ. ಸಕ್ಕಾತಿ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ.

ಏವನ್ತಿ ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ. ‘‘ಪಞ್ಚ ಗಾಥಾಸತಾನಿ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಂ ಆರುಳ್ಹಾನಿ, ಇಧ ಪನ ದ್ವೇ ಏವ ಉದ್ಧಟಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಹರಿತುಂ ವಾತಿ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಪಾದೇನ ವಾ ಪಹರಿತುಮ್ಪಿ ಪರಾಮಸಿತುಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಹಿ ತಸ್ಸಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾಯ ಆನುಭಾವೇನ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ವಸೇ ವತ್ತಾಪನತ್ಥಂ ಸನ್ತಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ತದನುವತ್ತನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಿಸೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭೋತೀ’’ತಿಆದಿ.

ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ. ಉಪಸಂಹರನ್ತೀತಿ ಉಪನೇನ್ತೀ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಭಗವತೋ’’ತಿಆದೀಸು ಯಥಾಪರಿಚಿತಂ ಗುಣಪದಂ ಅನುಸ್ಸರಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದಸಬಲಂ ಸರೀ’’ತಿ.

ಖನ್ತಿಸೋರಚ್ಚರಹಿತತಾಯ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ. ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಸಂಯತಾಭಾವತೋ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಮೇತ್ತಿಭೇದೇನ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ. ಏವಮೇವಾತಿ ಯಥಾ ಏತರಹಿ ಅಕಾರಣೇನ, ಏವಮೇವ ಅಞ್ಞದಾಪಿ ಅಕಾರಣೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಕ್ಕಾರಣತಾದೀಪನೇ ಏವಂ-ಸದ್ದೋ, ಏವ-ಸದ್ದೋ ಪನ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ. ನಿಕ್ಕಾರಣತಾ ಚ ನಾಮ ನಿರತ್ಥಕತಾ, ನಿರತ್ಥಕವಿಪ್ಪಲಾಪಭಾವೇನೇತ್ಥ ಏವಂ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಗಹಣೇ ಪವತ್ತಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ. ಗರಹತ್ಥೋ ವಾಯಂ ಏವಂ-ಸದ್ದೋ ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ನಿಪಾತಾನಂ. ಗರಹತ್ಥತಾ ಚಸ್ಸ ವಸಲಿಸದ್ದಸನ್ನಿಧಾನತೋ ಪಾಕಟಾ ಏವ.

ಗಾಮನಿಗಮರಟ್ಠಪೂಜಿತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಗಾಮನಿಗಮರಟ್ಠಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪೂಜಿತಭಾವೋ ದೀಪಿತೋ ಗಾಮಾದೀನಂ ತೇಸಂ ವಸೇ ವತ್ತನತೋ. ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ. ಸೇಸನ್ತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿಆದಿ, ಯಮ್ಪಿ ಚಞ್ಞಂ ಇಧಾಗತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವಣ್ಣಿತಞ್ಚ.

ಧನಞ್ಜಾನೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಕ್ಕೋಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೮. ಭಾರದ್ವಾಜೋವ ಸೋತಿ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ನಾಮ ಏವ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಗೋತ್ತವಸೇನ ಹಿ ತಯಿದಂ ನಾಮಂ, ವಿಸೇಸೇನ ಪನೇತಂ ಜಾತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಜಾನಿಕತಾತಿ ಞಾತಿವಗ್ಗಹಾನಿಕತಾ. ಪಕ್ಖೋ ಭಿನ್ನೋತಿ ತತೋ ಏವ ಞಾತಿಪಕ್ಖೋ ನಟ್ಠೋ. ಯಥಾ ದೋಮನಸ್ಸಿತೋ ಅನತ್ತಮನೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಲಭತಿ, ಏವಂ ಕುಪಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ದೋಮನಸ್ಸೇನ ಚಾ’’ತಿ. ದಸಹೀತಿ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಗಾಥಾಸತೇಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ತಥಾ ಅಕ್ಕೋಸೇಯ್ಯಾತಿ ಕತ್ವಾ. ತತ್ಥ ಪನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೋಪಿ ಅಕ್ಕೋಸತಿಯೇವ ನಾಮ. ಕರೋಸಿ ಮಮ ಭಾತಿಕಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ.

ಸಮ್ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಭೋಗಂ ಕರೋತಿ. ಅಕ್ಕೋಸಾದೀಹಿ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜತಿ. ವೀತಿಹರತೀತಿ ಬ್ಯತಿಹಾರಂ ಕರೋತಿ, ಅಕ್ಕೋಸತೋ ಪಚ್ಚಕ್ಕೋಸನಾದಿನಾ ವಿನಿಮಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕತಸ್ಸ ಪಟಿಕಾರಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ಅಸ್ಸ ಅನುಸ್ಸವವಸೇನ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಪತಿ ಮ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ. ಸುತ್ವಾತಿ ಪದಂ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ‘‘ತವೇವೇತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಸುತ್ವಾ, ಅನುಸ್ಸವವಸೇನ ಸುತ್ವಾ’’ತಿ ಚ. ಕಾಮಂ ಕಿಸವಚ್ಛಾದಯೋ ಸಪನಂ ನಾದಂಸು, ದೇವತಾನಂಯೇವ ಹಿ ಸೋ ಅತ್ಥೋ, ಸತ್ತಾನಂ ಪನ ತಥಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಸೋಪಿ ತಥಾಸಞ್ಞೀ ಅಹೋಸಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಸ್ಸವವಸೇನಾ’’ತಿ.

ದನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ದಮಥಂ ಉಪಗತತ್ತಾ. ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಸ್ಸಾತಿ ರಾಗದೋಸಾದಿಹೇತುಕವಿಪ್ಫನ್ದನರಹಿತಸ್ಸ. ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಪಟಿಕುಜ್ಝನ್ತಸ್ಸೇವ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತೇನ ಕೋಧೇನ ಪಾಪಂ ಹೋತಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಸನ್ತಾನನ್ತರಸಙ್ಕನ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತಸ್ಸೇವಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಪಟಿಕುಜ್ಝನ್ತಪುರಿಸಸ್ಸ ತೇನ ಪಟಿಕುಜ್ಝನೇನ. ಪಾಪಿಯೋತಿ ಪಟಿಕುಜ್ಝನ್ತಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಲಾಮಕತರೋ’’ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನೇ ಠಿತೋ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ನ ಸಹೋ ಮೂಳ್ಹೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಉಭಿನ್ನಂ ತಿಕಿಚ್ಛನ್ತನ್ತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಕೋಧಸಙ್ಖಾತಂ ಕಿಲೇಸಬ್ಯಾಧಿಂ ತಿಕಿಚ್ಛನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇನ್ತಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ. ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿಆದಿನಾ ಪುರಿಮಾಸು ಗಾಥಾಸು ಪವತ್ತಿತಾನಿ ಪದಾನಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಯಾಥಾವತೋ ವಿನೀತಾ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ.

ಅಕ್ಕೋಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅಸುರಿನ್ದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೯. ತೇನೇವಾತಿ ಭಾತುಪಬ್ಬಜಿತೇನೇವ. ಅಸ್ಸೇವಾತಿ ತಿತಿಕ್ಖಸ್ಸ. ‘‘ತಂ ಜಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋ ಜಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ, ದುಜ್ಜಯಂ ಕೋಧಂ ತಿತಿಕ್ಖಾಯ ಜಿನನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಸ್ಮಾ ತಿತಿಕ್ಖಾದಯೋ ನ ಕೋಧವಸಿಕಂ ಧುರಂ, ತಂ ಪನ ಬಾಲಾನಂ ಮಞ್ಞನಾಮತ್ತನ್ತಿ ಇಧ ಇಮಮತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಕತಮಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಜಾನತೋವ ಜಯೋ ನ ಅವಿಜಾನತೋ ತಿತಿಕ್ಖಾಯ ಅಭಾವತೋ. ನ ಹಿ ಅವಿಜಾನನ್ತೋ ಅನ್ಧಬಾಲೋ ಕೋಧಂ ವಿಜೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಕೇವಲಂ ಜಯಂ ಮಞ್ಞತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪರಾಜಿತೋ ಸಮಾನೋಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಸುರಿನ್ದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಬಿಲಙ್ಗಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೦. ಸುದ್ಧನ್ತಿ ಕೇವಲಂ ಸಮ್ಭಾರವಿರಹಿತಂ. ಸಮ್ಭಾರಯುತ್ತನ್ತಿ ಕಟುಕಭಣ್ಡಾದಿಸಮ್ಭಾರಸಹಿತಂ. ಕಞ್ಜಿತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ಕಞ್ಜಿಕಂ, ಆರನಾಲಂ, ಬಿಲಙ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾಮಂ ಗಹಿತಂ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇ ‘‘ಬಿಲಙ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜೋ’’ತಿ ವಿಸೇಸನವಸೇನ. ತಯೋತಿ ಧನಞ್ಜಾನಿಯಾ ಸಾಮಿಕೋ ಭಾರದ್ವಾಜೋ, ಅಕ್ಕೋಸಕಭಾರದ್ವಾಜೋ, ಅಸುನ್ದರಿಕಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ಆದಿತೋ ತೀಸು ಸುತ್ತೇಸು ಆಗತಾ ತಯೋ. ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ.

ಬಿಲಙ್ಗಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಅಹಿಂಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೧. ಏಸಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ‘‘ಅಹಿಂಸಕೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ತದತ್ಥಂ ಸಾಧೇತುಂ ಇಚ್ಛಾಯ ಕಥೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಹಿಂಸಕಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ. ತಥಾ ಚೇ ಅಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾ ತೇ ನಾಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ, ತಥಾ ಚೇತಂ ಭವೇಯ್ಯಾಸಿ ಅನ್ವತ್ಥನಾಮಕೋ ಭವೇಯ್ಯಾಸಿ ಅಹಿಂಸಕೋ ಏವ ಸಿಯಾತಿ. ನ ದುಕ್ಖಾಪೇತಿ ದುಕ್ಖಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ದುಕ್ಖತೋ ಅಪನೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಹಿಂಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಜಟಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೨. ಜಟಾಪಞ್ಹಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅನ್ತೋಜಟಾ ಬಹಿಜಟಾ’’ತಿ ಏವಂ ಜಟಾಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ.

ಜಟಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸುದ್ಧಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೩. ಸುದ್ಧಿಕಪಞ್ಹಸ್ಸಾತಿ ‘‘ನಾಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸುದ್ಧಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ. ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಧನಿಯಮಲಕ್ಖಣೇನ ಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ತಪೋಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅನಸನಪಞ್ಚಾತಪತಪ್ಪನಾದಿಪರಿಭೇದನತಪೋಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ. ವಿಜ್ಜಾತಿ ತಯೋ ವೇದಾತಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ತಾಯ ಇಧಲೋಕತ್ಥಂ ಪರಲೋಕತ್ಥಂ ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಗೋತ್ತಚರಣನ್ತಿ ಗೋತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಚರಣಂ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸುಜ್ಝತಿ ಜೇಟ್ಠಜಾತಿಕತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಏವ ತಪಂ ಆಚರಿತುಂ ಲಭತಿ, ನ ಇತರೋ. ಅಞ್ಞಾ ಲಾಮಿಕಾ ಪಜಾತಿ ಇತರವಣ್ಣಂ ವದತಿ. ವಚನಸಹಸ್ಸಮ್ಪೀತಿ ಗಾಥಾನೇಕಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ. ಅನ್ತೋ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪೂತಿಕೋ ಸಭಾವೇನ ಪೂತಿಕೋ. ಕಿಲಿಟ್ಠೇಹಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀಹಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಹಿ.

ಸುದ್ಧಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅಗ್ಗಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೪. ಅಗ್ಗಿಪರಿಚರಣವಸೇನಾತಿ ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಜುಹನವಸೇನ. ಸನ್ನಿಹಿತೋತಿ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವಂ ಸಮ್ಪಾಪಿತೋ. ತಥಾಭೂತೋ ಚ ಸೋ ಸಪ್ಪಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಂಯೋಜಿತೋ’’ತಿ. ಅಪಾಯಮಗ್ಗಂ ಓಕ್ಕಮತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದೀನಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಸಮುಪ್ಪಾದನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮಂ ಲದ್ಧಿ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ಜಾತಿಯಾತಿ ಸದೋಸಕಿರಿಯಾಪರಾಧಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಜಾತಿಯಾ. ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಅಟ್ಠಾರಸವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಿತೇ ಗನ್ಥೇ. ಸುತವಾತಿ ಸುತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಂ ಪತ್ತೋ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನಾತಿ ಇದಂ ಲೋಕೇ ಸಾಸನೇ ಚ ನಿರುಳ್ಹತಾವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞೇ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಜಾನನ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನೇವ ಜಾನನ್ತಿ, ಭಗವಾ ಪನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನಪಿ ಜಾನಾತಿ. ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಬ್ಬಸೋ ಜಾತಿ ಖೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಜಾತಿಕ್ಖಯೋ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೋ, ತೇನ ಪತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಆಪನ್ನತ್ತಾ ಚ ಜಾತಿಕ್ಖಯೋ ಅರಹತ್ತಂ. ಜಾನಿತ್ವಾ ವೋಸಿತವೋಸಾನೋತಿ ವಿಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಸೋಳಸನ್ನಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚಾನಂ ವೋಸಿತವೋಸಾನೋ.

ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ದೀಪೇತ್ವಾತಿ ಪಾಯಸದಾನಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ. ಗಾಥಾಹಿ ಅಭಿಗೀತನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಮಯಾ ಅಭಿಗೀತಂ. ಅಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ‘‘ಅಭೋಜನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ನನು ಭಗವತೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಸುದ್ಧೋತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ಅದಾತುಕಾಮೋ ಪಚ್ಛಾ ಗಾಥಾ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಮುದುಹದಯೋ ಹುತ್ವಾ ದಾತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನಾಗತೇ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಆಪಜ್ಜನತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ತಥಾ ಹಿ ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತೇ ಚ ಏವಮೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿಆದಿ. ಕಿಲಞ್ಜಮ್ಹಿ…ಪೇ… ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಏತೇನ ಗಾಥಂ ಉದ್ದೇಸಟ್ಠಾನೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಗವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗಾಯನೇನಾತಿ ಗಾಯನಕೇನ, ಗಾನೇನ ವಾ. ಅತ್ಥಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಹಿತಞ್ಚೇವ ತಸ್ಸ ಕಾರಣಞ್ಚ. ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಪವೇಣಿಆಗತೋ ಚಾರಿತ್ತಧಮ್ಮೋ ನ ಹೋತಿ. ಭೋಜನೇಸು ಉಕ್ಕಂಸಗತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸುಧಾಭೋಜನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಧಮ್ಮೇ ಸತೀತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಆಚಾರಧಮ್ಮೇ ಸತಿ ತಂ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಜೀವನ್ತಾನಂ ಏತದೇವ ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ‘‘ಸೋಮಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ಪಾಯಸ’’ನ್ತಿ ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ.

ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಿ ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಸೇಸಾ ಪಚ್ಚಯಾ ನಿದ್ದೋಸಾ ತೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥಾಯ ಅಪ್ಪವತ್ತಿತತ್ತಾ. ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವೂಪಸನ್ತನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಆಹಿತಪದಸ್ಸ ವಿಯ ಸದ್ದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅನ್ನೇನ ಪಾನೇನಾತಿ ಲಕ್ಖಣವಚನಮೇತಂ ಯಥಾ ‘‘ಕಾಕೇಹಿ ಸಪ್ಪಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇತ’’ನ್ತಿ. ಬಹುಸಸ್ಸಫಲದಾಯಕಂ ಸುಖೇತ್ತಂ ವಿಯ ಪಟಿಯತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಕಸನಬೀಜನಉದಕಾನಯನಾಪನಯನಾದಿನಾ ಸುಸಜ್ಜಿತಂ ಖೇತ್ತಂ ವಿಯ ಸೀಲಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಸಮ್ಪಾದನೇನ ಪಟಿಯತ್ತಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಏತಂ.

ಅಗ್ಗಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಸುನ್ದರಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೫. ಆನೇತ್ವಾ ಹುನಿತಬ್ಬತೋ ಆಹುತಿ. ಸಪ್ಪಿಮಧುಪಾಯಸಾದೀಹಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಜುಹೋತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಂ, ಸಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಗ್ಯಾಯತನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸುವಿಸೋಧಿತೋ ಚಸ್ಸಾತಿ ನಿಹೀನಜಾತಿಕಾನಂ ಅನೇನ ಸುಟ್ಠು ವಿಸೋಧಿತೋ ಚ ಭವೇಯ್ಯ. ‘‘ಮೇ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಅಫಲಂ ಕರೋತೀತಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ದೇಮೀತಿ ಪದಂ. ತಾವ ಅನನ್ತರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಆಗತಸದಿಸಮೇವಾತಿ ಪೇಯ್ಯಾಲವಸೇನ ಠಪೇಸಿ, ನ ಸಪ್ಪಿಸಙ್ಖಾರಟ್ಠಪನಂ. ಹಿಮಪಾತಸ್ಸ ಚ ಸೀತವಾತಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಬಾಹನತ್ಥನ್ತಿ ಅಕಾರಣಮೇತನ್ತಿ ತಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮೇವ ಸುಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಟಿಬಲೋವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ‘‘ನಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ.

ನೀಚಕೇಸನ್ತನ್ತಿ ರಸ್ಸಕೇಸನ್ತಂ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸುದ್ಧಿಅತ್ಥಾ ಸಿಖಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪವತ್ತಮತ್ತಮ್ಪಿ, ಸಿಖಂ ಅದಿಸ್ವಾ’’ತಿ, ‘‘ಪರಮಹಂಸಪರಿಕ್ಖಾದಿನಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ.

ಅಕಾರಣಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವಸ್ಸ ಜಾತಿ ಅದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವಹೇತೂನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಅಪಟಿಕ್ಖೇಪಭಾವತೋ. ಏತನ್ತಿ ಸೀಲಾದಿಭೇದಂ ಚರಣಂ. ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಅದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವಕಾರಕಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ತದಙ್ಗಾದಿವಸೇನ ಪಜಹನತೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ. ತಮತ್ಥನ್ತಿ ತಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣತಾಸಙ್ಖಾತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ. ಸಾಲಾದಿಕಟ್ಠಾ ಜಾತೋವಾತಿ ಸಾಲಾದಿವಿಸುದ್ಧಕಟ್ಠಾವ ಜಾತೋ. ಸಾಪಾನದೋಣಿಆದಿಅವಿಸುದ್ಧಕಟ್ಠಾ ಜಾತೋ ಅಗ್ಗಿಕಿಚ್ಚಂ ನ ಚ ನ ಕರೋತಿ. ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ಅಗ್ಗಿ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಜಾತೋಪಿ ಅಗ್ಗಿಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿಯೇವ, ಏವಂ ಚಣ್ಡಾಲಕುಲಾದೀಸು ಜಾತೋಪಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ನ ನ ಹೋತಿ ಗುಣಸಮ್ಪದಾವಸೇನ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸೇ ಪಜಾತತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಜಾತಿಮಾ’’ತಿ. ಧಿತಿಯಾ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಮುಖಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಧಿತಿಯಾತಿ ವೀರಿಯೇನ. ತಞ್ಹಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪ್ಪಾದನಪರಿಬ್ರೂಹನೇಹಿ ತೇ ಧಾರೇತಿ. ಹಿರಿಯಾ ದೋಸೇ ನಿಸೇಧೇತಿ, ಸಮ್ಮದೇವ ಪಾಪಾನಂ ಜಿಗುಚ್ಛನೇ ಸತಿ ತೇಸಂ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅವಸರೋ ಏವ ನತ್ಥಿ. ಮೋನಧಮ್ಮೇನ ಞಾಣಸಙ್ಖಾತೇನ ಓತ್ತಪ್ಪಧಮ್ಮೇನ. ಕಾರಣಾಕಾರಣಜಾನನಕೋತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಠಾನಂ, ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ವಾ ವಿಪ್ಪಕಾರಸಭಾವಟ್ಠಾನಂ ಜಾನನಕೋ.

ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚೇನ ನಿಬ್ಬಾನೇನ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭೂತೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ದನ್ತೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯದಮೇನಾತಿ ತತೋ ಏವ ಅರಿಯೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೇನ ಉಪಗತೋ. ವಿದನ್ತಿ ತೇಹಿ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ವೇದಾ. ಮಗ್ಗವೇದಾನಂ ಅನ್ತನ್ತಿ ಅರಿಯಫಲಂ. ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅನ್ತನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧಟ್ಠಾನಂ. ಯಞ್ಞೋತಿ ಅಗ್ಗಫಲಂ. ನಿರತ್ಥಕನ್ತಿ ಅಫಲಂ ತೇಸಂ ಅನಾಗಮನತೋ, ಆಗತಾನಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾಭಾವತೋ. ಜುಹತಿ ದೇತಿ.

ಸುಯಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸುದಾನಂ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಲಾಭೇನ. ಸುಹುತನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಅಥ ವಾ ಸುಯಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮ್ಮದೇವ ಯಿಟ್ಠಂ ಸಾರೇ ಉಪನೀತಂ ಮಮ ಇದಂ ದೇಯ್ಯವತ್ಥು. ಸುಹುತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಉಪಹಟಮತ್ತೇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ‘‘ಭುಞ್ಜತು ಭವ’’ನ್ತಿ ಉಪನೀತಮತ್ತೇ. ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋಜಮೇವಾತಿ ಸವತ್ಥುಕಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವತ್ಥುತೋ ವಿವೇಚಿತಓಜಮೇವ. ತೇನ ತಂ ಸುಖುಮತ್ತಂ ಗತನ್ತಿ ತಂ ಹಬ್ಯಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಸುಖುಮಭಾವಂ ಗತನ್ತಿ ಓಜಾಯ ಅನೋಳಾರಿಕತಾಯ ಪುರಿಮಾಕಾರೇನೇವ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಓಜಾಯ ಏವ ಕೇವಲಾಯ ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ. ಸಾ ಹಿ ಅವಿನಿಬ್ಭೋಗವುತ್ತಿತಾಯ ವಿಸುಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ದೇವತಾಹಿಪಿ ಸವತ್ಥುಕಾ ಗಯ್ಹತಿ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವತ್ಥೂತಿ ಕರಜಕಾಯಮಾಹ. ಓಳಾರಿಕವತ್ಥುತಾಯ ದೇವಾನಂ ವಿಯ ಗಹಣೀ ನ ತಿಕ್ಖಾತಿ ದಿಬ್ಬೋಜಸಮ್ಮಿಸ್ಸತಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಣಾಮಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಸುಖುಮಾಪಿ ಸಮಾನಾ ದಿಬ್ಬೋಜಾ ತೇನ ಪಾಯಸೇನ ಮಿಸ್ಸಿತಾ ಓಳಾರಿಕಸಮ್ಮಿಸ್ಸತಾಯ ಸುಖುಮವತ್ಥುಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸುಖದಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಗೋಯೂಸೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಪರಿಭೋಗವತ್ಥುನೋ ಓಳಾರಿಕತಾಯ ವಾ ದೇವಾನಂ ದುಕ್ಕರಂ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಣಾಮೇತುಂ, ದಿಬ್ಬೋಜಾಯ ಗರುತರಭಾವೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ನ ಖ್ವಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸಮಾಪತ್ತಿಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಿತಾ ತೇಜೋಧಾತು ಝಾನಾನುಭಾವಸನ್ತೇಜಿತಾ ತಿಕ್ಖತರಾ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಟ್ಠ…ಪೇ… ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಭಗವತೋ ಪನ ಸುದ್ಧೇನೇವ ಪರಿಣಮತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಾಕತಿಕೇನೇವಾ’’ತಿ, ಝಾನಾನುಭಾವಪ್ಪತ್ತೇನ ಝಾನೇನ ವಿನಾ ಸಭಾವಸಿದ್ಧೇನೇವ.

‘‘ಅಪ್ಪಹರಿತೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅಭಾವತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪಹರಿತೇತಿ ಅಹರಿತೇ’’ತಿ. ಪಾತಿಸತೇಪಿ ಪಾಯಸೇ. ನ ಆಲುಳತೀತಿ ನ ಆವಿಲಂ ಹೋತಿ. ಅನಾಗನ್ತಾವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ‘‘ಅತ್ತನಾಪಿ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ನ ದಾಪೇಸಿ, ಕೇವಲಂ ಪಾಯಸಂ ನಾಸೇಸೀ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ.

ದಾರು ಸಮಾದಹಾನೋತಿ ದಾರುಹರಿದ್ದಿ ದಾರುಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಸ ದಹನ್ತೋ. ಯದೀತಿಆದಿ ದಾರುಝಾಪನಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಭಾವಸಾಧನಂ ಅಸುದ್ಧಹೇತೂನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಾಭಾವತೋ ತಸ್ಸ. ಖನ್ಧಾದೀಸು ಕುಸಲಾತಿ ತೇಸು ಸಭಾವತೋ ಸಮುದಯತೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮತೋ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಜಾನನತೋ ಛೇಕಾ ಪಣ್ಡಿತಾ. ಞಾಣಜೋತಿನ್ತಿ ಞಾಣಮಯಂ ಜೋತಿಂ. ಜಾಲೇಮೀತಿ ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಕರೋಮಿ. ನಿಚ್ಚಂ ಪಜ್ಜಲಿತಗ್ಗಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ವಿಗತಸಮ್ಮೋಹನ್ಧಕಾರತಾಯ ಏಕೋಭಾಸಭಾವತೋ. ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ನಿಚ್ಚಸಮಾಹಿತತ್ತೋ. ಏವಂ ವದತೀತಿ ಚರಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚರಾಮೀತಿ ಏವಂ ವತ್ತಮಾನಂ ವಿಯ ವದತಿ ಆಸನ್ನತಂ ಹದಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ.

ಖಾರಿಭಾರೋತಿ ಖಾರಿಭಾರಸದಿಸೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ. ಖನ್ಧೇನ ವಯ್ಹಮಾನೋತಿ ಕಾಜೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖನ್ಧೇನ ವಯ್ಹಮಾನೋ. ಪಥವಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಫುಸೇತಿ ಭಾರಸ್ಸ ಗರುಕಭಾವೇನ ಕಾಜಸ್ಸ ಪರಿಣಮನೇನ. ಮಾನೇನ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಆದೀನಿ ಪಗ್ಗಣ್ಹತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ತಾನಿ ನ ಸಹತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಇಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ’’ತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಜಾತಿಆದಿಮಾನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಗರುತರಗ್ಗಹಣೇನ ಸಂಸೀದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕೋಧೋ ಧೂಮೋತಿ ಯಥಾಪಿ ಭಾಸುರೋ ಅಗ್ಗಿ ಧೂಮೇನ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠೋ, ಏವಂ ಕೋಧೇನ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠೋ. ಞಾಣಗ್ಗೀತಿ ತಸ್ಸ ಕೋಧೋ ಧೂಮೋ. ಮುಸಾವಾದೋವ ಮೋಸವಜ್ಜಂ. ಯಥಾ ಞಾಣೇ ಸತಿ ಮುಸಾವಾದೋ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಮುಸಾವಾದೇ ಸತಿ ಞಾಣಮ್ಪೀತಿ ತೇನ ತಂ ನಿರೋಧಿತಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಮುಸಾವಾದೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ. ಯಥಾ ಸುಜಾಯ ವಿನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಯಾಗೋ ನ ಇಜ್ಝತಿ, ಏವಂ ಪಹೂತಜಿವ್ಹಾಯ ವಿನಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಯಾಗೋ ನ ಇಜ್ಝತೀತಿ ಜಿವ್ಹಾ ಸುಜಾಪರಿಯಾಯಾ ವುತ್ತಾ. ಜೋತಿ ಠಿಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಜೋತಿಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿ, ಯಂ ಅಗ್ಗಿಕುಣ್ಡಂ. ಸತ್ತಾನಂ ಹದಯಂ ಜೋತಿಟ್ಠಾನಂ ಞಾಣಗ್ಗಿನೋ ತತ್ಥ ಸಮುಜ್ಜಲನತೋ. ಅತ್ತಾತಿ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಆಹಿತೋ ಅಹಂ ಮಾನೋ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ.

ಧಮ್ಮೋ ರಹದೋತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದಿಆಲಸಿಯಾಭಾವತೋ ಕಿಲೇಸಮಲಪಕ್ಖಾಲನತೋ ಪರಮಗ್ಗಿನಿಬ್ಬುತಾವಹನತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಧಮ್ಮೋ ಅನಾವಿಲೋ ರಹದೋ. ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯವಾಲುಕಾತಿ ವಿಪರಿವತ್ತಿತವಾಲುಕಾ ಹುತ್ವಾ. ಆಲುಳಾತಿ ಆಕುಲಜಾತಾ. ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಪಸತ್ಥೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಪುರತೋ ಸೇಟ್ಠೋ. ಸೇಟ್ಠಭಾವೇನ ಸನ್ತೋ ಪಾಸಂಸೋ ಹುತ್ವಾ ಕಿಲೇಸೇ ಭಿನ್ದತಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ ಸಬ್ಭೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉತ್ತಮಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ. ತಥಾ ಚಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಮಗ್ಗಾನಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಸೇಟ್ಠೋ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೭೩).

ವಚೀಸಚ್ಚನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಾಚಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಚ್ಚಸಂಯಮಪದೇಹಿ ದಸ್ಸಿತಾ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾ ಇಧ ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಧಮ್ಮೋತಿ ಇಮಿನಾ…ಪೇ… ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ. ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಗಹಿತಂ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯ ಅನೇಕೇಹಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅತ್ಥತೋತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತ್ತಾದಿಅತ್ಥತೋ. ತಾಯ ಹಿ ಸಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿಯಾ ಇತರೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತದನುವತ್ತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಗ್ಗತಿಕತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಪಕಾರಕಭಾವೇನ ತಾಯ ಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾ. ಆರಮ್ಮಣಞ್ಹಿ ವಿತಕ್ಕೇನಾಹಟಂ ಪಞ್ಞಾ ವಿಚಿನಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಙ್ಗಹಂ ಗತೋ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಸಭಾವತೋ ಸಮಾಧಿ ಗಹಿತೋ, ಇತರೇ ದ್ವೇ ತದುಪಕಾರತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಏವಂಧಮ್ಮಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೩; ಮ. ನಿ. ೩.೧೯೭; ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೭೮) ಸಮಾಧಿ ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ ಗಹಿತಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸೇಟ್ಠಭಾವತೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ ವಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ವಾ, ವಿರಾಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ (ಇತಿವು. ೯೦; ಅ. ನಿ. ೪.೩೪). ಅತ್ಥತೋತಿ ತತೋ ಏವ ಪರಮತ್ಥತೋ, ಅನನ್ತರಂ ವುಚ್ಚಮಾನಾನಂ ವಾ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಭಾವತೋ. ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ ತಾಸಂ ಮಗ್ಗಭಾವತೋ. ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನಾಮಾತಿ ಏತಂ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿ ಉತ್ತಮಟ್ಠೇನ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನಾಮ. ಮಜ್ಝೇ ಸಿತಾತಿ ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚಾದಿಅನ್ತದ್ವಯವಿವಜ್ಜನೇನ ಮಜ್ಝೇ ಮಜ್ಝಿಮಪಟಿಪದಾಭಾವನಂ ನಿಸ್ಸಿತಾ. ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಗ್ಗಹಣಂ ಹೇತ್ಥ ಪಧಾನತಾಯ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ. ಸೇಟ್ಠಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಸೇಟ್ಠಭಾವಪ್ಪತ್ತಿ. ತ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋತಿ ‘‘ಸ ಉಜುಭೂತೇಸೂ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಮಜ್ಝೇ ತ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ‘‘ಸ ದುಜ್ಜುಭೂತೇಸೂತಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ದ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಸ-ಇತಿ ಸುನ್ದರಿಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವುತ್ತೋತಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಸ ತ್ವ’’ನ್ತಿ, ಸೋ ತ್ವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮೋ ಸಾರಿಯೋ ಪರಿಧಾನಭೂತಾ ಅಲಙ್ಕಾರಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮಸಾರೀ. ಅಥ ವಾ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಾರಿತವಾತಿ ಧಮ್ಮಸಾರೀ, ತೇಹಿ ಸಾರೇತ್ವಾ ಠಿತವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕುಸಲಧಮ್ಮೇಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ಸುನ್ದರಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಬಹುಧೀತರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೬. ಸಮನ್ತತೋತಿ ದಕ್ಖಿಣವಾಮಾನಂ ವಸೇನ ಸಮನ್ತತೋ. ಊರುಬದ್ಧಾಸನನ್ತಿ ಊರೂನಂ ಬನ್ಧನವಸೇನ ನಿಸಜ್ಜನಂ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಊರೂನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಬನ್ಧನವಸೇನ ಆಭುಜಿತಾಕಾರಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಆಭುಜಿತ್ವಾತಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯಸ್ಸ ಅನುಜುಕಂ ಠಪನಂ ನಿಸಜ್ಜಾವಚನೇನೇವ ಬೋಧಿತನ್ತಿ ‘‘ಉಜುಂ ಕಾಯ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯ-ಸದ್ದೋ ಉಪರಿಮಕಾಯವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪರಿಮಂ ಸರೀರಂ ಉಜುಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ. ತಂ ಪನ ಉಜುಕಟ್ಠಪನಂ ಸರೂಪತೋ ಪಯೋಜನತೋ ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಟ್ಠಾರಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಮುಖನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿ-ಸದ್ದೋ ಅಭಿಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖ’’ನ್ತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣತೋ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂಯೇವ ಪುರೇಕ್ಖತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೋ ‘‘ಪರಿಣಾಯಿಕಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಮುಖನ್ತಿ ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠೋ ‘‘ಸುಞ್ಞತವಿಮೋಕ್ಖಮುಖ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ನಿಗ್ಗಮನಟ್ಠೋ ಹಿ ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠೋ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಗ್ಗಹಿತನಿಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಗಹಿತಸಮ್ಮೋಸಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಸಮ್ಮೋಸಂ ಸತಿಂ ಕತ್ವಾ ಪರಮಂ ಸತಿನೇಪಕ್ಕಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛಬ್ಬಣ್ಣಾ…ಪೇ… ನಿಸೀದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಸಾದಸಞ್ಜಾನನತ್ಥಂ. ಅಟವಿಮುಖಾ ಚರಮಾನಾತಿ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾ.

ಅಜ್ಜಸಟ್ಠಿನ್ತಿ ಅಜ್ಜ ಛನ್ನಂ ಪೂರಣೀ ಸಟ್ಠೀ ದಿವಸವುತ್ತಿ, ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಛ ದಿವಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅಜ್ಜ ಛದಿವಸಮತ್ತಕಾತಿ ಅಜ್ಜತೋ ಛಟ್ಠದಿವಸಮತ್ತಕಾ. ಲಾಮಕಾತಿ ನಿಹೀನಾ ನಿಪ್ಫಲಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಿಲಖಾಣುಕಾ’’ತಿಆದಿ.

ಉಸ್ಸಾಹೇನಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಪಸಾರೇನ ಅಭಿಭವನೇನ. ತಂ ಪನ ನೇಸಂ ಅಭಿಭವನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಣ್ಣನಙ್ಗುಟ್ಠಾದೀನೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

‘‘ಉಪ್ಪಾಟಕಪಾಣಕಾ’’ತಿ ತಚಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ವಿಯ ಖಾದಕಪಾಣಕಾ ಊಕಾಮಙ್ಗುಲಾದಯೋ.

ಕಳಾರಪಿಙ್ಗಲಾತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಪಿಙ್ಗಲಕ್ಖಿಕಾ, ಕಳಾರಪಿಙ್ಗಲಾತಿ ವಾ ರತ್ತಗತ್ತಾ ಚ ಪಿಙ್ಗಲಚಕ್ಖುಕಾ ಚ. ತಿಲಕಾಹತಾತಿ ಆಹತತಿಲಕಾ, ತಿಲಪ್ಪಮಾಣೇಹಿ ಬಿನ್ದೂಹಿ ಸಮನ್ತತೋ ಸನ್ಥತಸರೀರಾ.

ಪಟಿಗಾಥಾಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇಸೀತಿ ಪಕತಿಯಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಗುಣಕಿತ್ತನವಸೇನ ಸತ್ತಹಿ ವಡ್ಢೇಸಿ. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾತಿ ಇಣಾಯಿಕಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಪಲಿಬೋಧಂ ತಥಾ ತಥಾ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ.

ಯಥಾ ಚ ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪುನ ದಿವಸೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತಂ ತಂ ಕುಲಘರಂ ಪೇಸೇತ್ವಾತಿ ತಂ ತಂ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧೀತರಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸಾನುಚ್ಛವಿಕಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದೇನ್ತೋ ತಂ ತಂ ಕುಲಘರಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮೇ ಗರುಕರಣಾಭಾವತೋ.

‘‘ನಟ್ಠೇ ಮತೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ, ನಪುಂಸಕೇಪಿ ಭತ್ತರಿ;

ಇತ್ಥಿಯಾ ಪತಿಸೇಟ್ಠಾಯ, ನ ಅಞ್ಞೋ ಪತಿ ಇಚ್ಛಿಯೋ’’ತಿ. –

ಅಯಞ್ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮೋ. ಅಯ್ಯಿಕಟ್ಠಾನೇತಿ ಮಾತಾಮಹಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ ಸತ್ಥು ಚಿತ್ತಾರಾಧನವಸೇನಾತಿ.

ಬಹುಧೀತರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.