೩. ತತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಸಮ್ಬಹುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೭. ಜಟಾಚುಮ್ಬಟಕೇನಾತಿ ಸೀಸೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕೇನ ಜಟಾಕಲಾಪೇನ. ಅಪರಿಗ್ಗಹಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಬ್ಬಜಿತಾ ಹಿ ಜಟಾಯ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಿ. ಉದುಮ್ಬರದಣ್ಡಞ್ಹಿ ಅತ್ತಗುತ್ತತ್ಥಾಯ ಗಹಿತಂ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಭಾವಪ್ಪಕಾಸನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಭಾವಪ್ಪಕಾಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ಸೀಸಂ ಓಕಮ್ಪೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತಿವಿಯ ಸೀಸಸ್ಸ ಓಕಮ್ಪಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಹನುಕೇನ ಉರಂ ಪಹರನ್ತೋ ಅಧೋನತಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಜಿವ್ಹಂ ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ಲಮ್ಬನಚಾಲನವಸೇನ ಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖಾಮೇತ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉದ್ಧ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತಿಸಾಖನ್ತಿ ತಿಭಙ್ಗಭಕುಟಿ ವಿಯ ನಲಾಟೇ ಜಾತತ್ತಾ ನಲಾಟಿಕಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಲಾಟೇ ಉಟ್ಠಿತಂ ವಲಿತ್ತಯ’’ನ್ತಿ, ತಿಭಙ್ಗವಲಿಕಂ ನಲಾಟೇ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತನೋವ ತೇಲೇತಿ ಅತ್ತನೋವ ಪಾಪಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಕೇ ತೇಲೇ, ಪಚಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಗೇಹೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸಮ್ಬಹುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸಮಿದ್ಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೮. ಮಯ್ಹಂ ಲಾಭಾತಿ ಏವರೂಪಸ್ಸ ನಾಮ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸತ್ಥುಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭೋ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ಚ ನಾಮ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸ್ಸ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭೋ, ಏವರೂಪಾನಞ್ಚ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಟಿಲಾಭೋ, ಏತೇ ಮಯ್ಹಂ ಸುಲದ್ಧಲಾಭಾ. ಮಯ್ಹಂ ಸುಲದ್ಧನ್ತಿ ಯಞ್ಚೇತಂ ಮಮ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಅಭಿರತೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತಂ ಮಯಾ ಸುಲದ್ಧಂ. ಯಥಾ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಚರಿತಾನುರೂಪವಸೇನ ಗಹಿತಂ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ಪಾಸಾದಿಕನ್ತಿ ಪಸಾದಾವಹಂ. ಏವಮಹೋಸೀತಿ ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಏವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಅಹೋಸಿ. ನಿಸಿನ್ನಸದಿಸೋತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಯ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಮಾರೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ. ತಸ್ಸಾತಿ ಸಮಿದ್ಧಿತ್ಥೇರಸ್ಸ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಾಯ ಅನುಯುಞ್ಜನಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಉಪಕಾರಾವಹಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಮಯಾ. ಸತಿ ಚ ಪಞ್ಞಾ ಚ ಸತಿಪಞ್ಞಾ, ತಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಜಾನನಸಮತ್ಥನಭಾವೇನ ಅವಬುದ್ಧಾ. ಥೇರೋ ಕಿರ ತದಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇಸಿ. ಕಾಮನ್ತಿ ಯಥಾರುಚಿ. ಕೇಚಿ ‘‘ಕಾಮಂ ಕರಸ್ಸೂತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ‘ಕಾಮಾ’ತಿ ಮಾರಸ್ಸ ಆಲಪನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ವಿಭಿಂಸಕಾರಹಾನೀತಿ ಭಯಾನಕಾರಹಾನಿ. ರೂಪಾನೀತಿ ವಿಪ್ಪಕಾರಾನಿ. ವಿಪ್ಪಕಾರತ್ಥೋಪಿ ಹಿ ರೂಪಸದ್ದೋ ‘‘ರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಅನಪ್ಪಕ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ನ ಕಮ್ಪೇಸ್ಸಸೀತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಕರಣತೋ ನ ಚಲಿಸ್ಸಸಿ.

ಸಮಿದ್ಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಗೋಧಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೯. ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪಸ್ಸೇತಿ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಉಪಚ್ಚಕಾಯಂ. ಸಮಯೇ ಸಮಯೇ ಲದ್ಧತ್ತಾ ಸಾಮಯಿಕಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಹಿ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಲೋಕಿಯವಿಮುತ್ತಿ ಹಿ ಅನಚ್ಚನ್ತಪಹಾಯಿತಾಯ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ, ಲೋಕುತ್ತರವಿಮುತ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಪಹಾಯಿತಾಯ ಅಸಮಯವಿಮುತ್ತಿ. ತಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ‘‘ಸಮಯವಿಮುತ್ತಾ, ಅಸಮಯವಿಮುತ್ತಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಯಾವ ಪಠಮಜ್ಝಾನನಿಬ್ಬತ್ತನಂ, ತಾವ ಕಸ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯೀತಿ ಅತ್ಥೋ? ಸಾಬಾಧತ್ತಾತಿ ಸರೋಗತ್ತಾ. ವಾತಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹವಸೇನಾತಿ ಕದಾಚಿ ವಾತಪಿತ್ತವಸೇನ, ಕದಾಚಿ ವಾತಸೇಮ್ಹವಸೇನ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸನ್ನಿಪಾತವಸೇನ. ಅನುಸಾಯಿಕೋತಿ ಕಾಯಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಸಯಿತೋ, ಯಾಪ್ಯಾಮಯಭಾವೇನ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಧಿಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾಧಿಭಾವನಾಯ. ಉಪಕಾರಕಧಮ್ಮೇ ಉತುಭೋಜನಾದಿಕೇ. ಪೂರೇತುನ್ತಿ ಸಮೋಧಾನೇತುಂ. ಪರಿಹಾಯೀತಿ ಸರೀರಸ್ಸ ಅಕಲ್ಲಭಾವತೋ.

ಆಹರೇಯ್ಯನ್ತಿ ಜೀವಿತಹರಣತ್ಥಾಯ ಉಪನೇಯ್ಯಂ. ನಿಬದ್ಧಾ ಗತಿ ಹೋತಿ ಕೇವಲಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿತೋ, ನ ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಂ ವಿಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭಾವೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀ’’ತಿ.

ಜಲಮಾನಾತಿ ಸಮುಟ್ಠಿತನಿಯತಇದ್ಧಿಯಾ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಪರಿವಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಜಲಮಾನಾ. ಮಂಸಚಕ್ಖು ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ. ಆನುಭಾವಧರಾತಿ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾಪರಿಮೇಯ್ಯಬುದ್ಧಾನುಭಾವಸಮ್ಪನ್ನಾ. ಆನುಭಾವಪರಿಯಾಯೋಪಿ ಹಿ ಜುತಿ-ಸದ್ದೋ ಹೋತಿ ‘‘ಇದ್ಧಿಜುತಿಬಲವೀರಿಯೂಪಪತ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೨.೨೨.೧೫೮೯, ೧೫೯೫) ವಿಯ. ಅನವಸೇಸತೋ ಮಾನಂ ಸಿಯತಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೋ ಮಾನಸಂ. ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತನಾ ಪನ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಮಾನಸತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಸೀಲಾದೀನೀತಿ ಅನುತ್ತರಸೀಲಾದೀನಿ. ಸಿಕ್ಖಮಾನೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾನಿ ಭಾವೇನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ. ನ ಚಿತ್ತಭಾವನಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಕರಣೀಯೋ’’ತಿ. ಜನೇತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಸ್ಸುತಾತಿ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೇಹಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ವಿಸ್ಸುತಾ.

ವೇದನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದುಕ್ಖವೇದನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಅತ್ತಕಿಲಮಥಂ ಅನುಪ್ಪಾದನವಸೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ತಂಯೇವ ವೇದನಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತವಿಪಸ್ಸನಾ ವೀಥಿಮೇವ ಓತರತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಮಸೀಸೀ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಭೇದಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ ತಿವಿಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇರಿಯಾಪಥವಸೇನ ಸಮಸೀಸೀ ಇರಿಯಾಪಥಸಮಸೀಸೀ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ.

ಇರಿಯಾಪಥಕೋಪನಞ್ಚಾತಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ಅಸಮಾಯೋಗೋ. ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವಾತಿ ಏಕವೇಲಾಯಮೇವ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾನವಸೇನಾತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನವಸೇನ, ನ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಮತ್ತೇನ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ದ್ವೀಸು ನಯೇಸು. ಏವಂ ಸತಿ ತೇನೇವ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತೇನೇವ ಇರಿಯಾಪಥೇನ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೋರೋಗೇಯೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತೇನೇವ ರೋಗೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಾ ಖೀಣಾಸವಾ ಬಹವೋಪಿ ಸಮಸೀಸಿನೋ ಏವ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯುಂ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸೀಸಞ್ಚೇತ್ಥ ತೇರಸ – ಪಲಿಬೋಧಸೀಸಂ ತಣ್ಹಾ, ಬನ್ಧನಸೀಸಂ ಮಾನೋ, ಪರಾಮಾಸಸೀಸಂ ದಿಟ್ಠಿ, ವಿಕ್ಖೇಪಸೀಸಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ, ಕಿಲೇಸಸೀಸಂ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಸೀಸಂ ಸದ್ಧಾ, ಪಗ್ಗಹಸೀಸಂ ವೀರಿಯಂ, ಉಪಟ್ಠಾನಸೀಸಂ ಸತಿ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಸೀಸಂ ಸಮಾಧಿ, ದಸ್ಸನಸೀಸಂ ಪಞ್ಞಾ, ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಗೋಚರಸೀಸಂ ವಿಮೋಕ್ಖೋ, ಸಙ್ಖಾರಸೀಸಂ ನಿರೋಧೋತಿ. ಇಮೇಸು ತೇರಸಸು ಸೀಸೇಸು ಪಲಿಬೋಧಸೀಸಾದೀನಿ ಪವತ್ತಿಸೀಸಞ್ಚ ಪರಿಯಾದಿಯಿತಬ್ಬಾನಿ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಸೀಸಾದೀನಿ ಪರಿಯಾದಾಯಕಾನಿ, ಪರಿಯಾದಾಯಕಫಲಂ ಗೋಚರಸೀಸಂ. ತಞ್ಹಿ ವಿಸಯಜ್ಝತ್ತಂ ಫಲಂ ವಿಮೋಕ್ಖೋ, ಪರಿಯಾದಾಯಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಫಲಸ್ಸ ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಸಙ್ಖಾರಸೀಸಂ ಸಙ್ಖಾರವಿವೇಕಭೂತೋ ನಿರೋಧೋತಿ ಪರಿಯಾದಿಯಿತಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಯಾದಾಯಕಫಲಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಸಹ ವಿಯ ಸಂಸಿದ್ಧಂ ದಸ್ಸನೇನ ಸಮಸೀಸಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ತೇರಸ ಸೀಸಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಇಧ ಪನ ‘‘ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಆಸವಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ ಹೋತಿ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚಾ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೧೬) ವಚನತೋ ತೇಸು ಕಿಲೇಸಪವತ್ತಸೀಸಾನಮೇವ ವಸೇನ ಯೋಜನಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಏತ್ಥ ಚ ಪವತ್ತಿಸೀಸ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ಪವತ್ತತೋ ವುಟ್ಠಹನ್ತೋ ಮಗ್ಗೋ ಚುತಿತೋ ಉದ್ಧಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಕರಣವಸೇನ ಯದಿಪಿ ಪರಿಯಾದೀಯತಿ, ಯಾವ ಪನ ಚುತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ ‘‘ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಖೇಪೇತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನೇನ ಪನ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಅನನ್ತರಂ ವಿಯ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಾರಾ ಚ ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನಸ್ಸೇವ ವಾರಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹನ್ತಿ. ‘‘ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೭೮; ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೨) ವಚನತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪರಿಸಮಾಪನೇನ ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನಂ ಸಮಾಪಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ಪನ ಪರಿಸಮಾಪನಂ ಯದಿ ಚುತಿಚಿತ್ತೇನ ಹೋತಿ, ತೇನೇವ ಜೀವಿತಪರಿಸಮಾಪನಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಇಮಾಯ ವಾರಚುತಿಸಮತಾಯ ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾನಂ ಅಪುಬ್ಬಾಚರಿಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಾದೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಾನನ್ತಿ ಚುತಿಚಿತ್ತಮಗ್ಗಚಿತ್ತಾನಂ. ತನ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಜವನಚಿತ್ತಾನಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಪವತ್ತಿಯಾ, ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾನಂ ವಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ ಪವತ್ತಿಯಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಏಕೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಯಥಾ ‘‘ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ತದಾರಮ್ಮಣಚಿತ್ತಾನೀ’’ತಿ, ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತೇನ ಪನ ದ್ವೇ ಪವತ್ತನ್ತಿ.

ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಪಾದಿಸೇಸೇನಾತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನೇನ.

ಧೂಮಾಯಿತತ್ತನ್ತಿ ಧೂಮಸ್ಸ ವಿಯ ಅಯಿತಭಾವಂ ಪವತ್ತಿಆಕಾರಂ. ಧೂಮಸದಿಸಾ ವಲಾಹಕಾ ಧೂಮವಲಾಹಕಾ, ತಿಮಿರವಲಾಹಕಾ, ಯೇ ಮಹಿಕಾ ‘‘ತಿಮಿರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇನಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಂ ಅಲಭನ್ತೇನ. ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಏತಂ ಕರಣವಚನಂ, ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತಿ ಹಿ ಉಪ್ಪಾದೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಯದೇವ ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾನಕಾರಣಂ, ತದೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾರಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಕಾರಣಾ’’ತಿ.

ಸೋಕೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅಫಲೋ ವತ ಮೇ ವಾಯಾಮೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಸೋಕೇನ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ. ಅಭಸ್ಸಥಾತಿ ಬಲವಸೋಕಾಭಿತುನ್ನಸ್ಸ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸಾ ಸಿಥಿಲಂ ಗಹಿತಾ ಭಸ್ಸಿ ಪತಿತಾ ಸಾ ಕಚ್ಛಾ.

ಗೋಧಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಸತ್ತವಸ್ಸಾನುಬನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೦. ಯಸ್ಮಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾರೋ ಓತಾರಾಪೇಕ್ಖೋ ಲೋಕನಾಥಂ ಅನುಬನ್ಧಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುರೇ ಬೋಧಿಯಾ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ. ಅತಿಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಯಥಾರುಚಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಅನುವತ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ.

ಅವಜ್ಝಾಯನ್ತೋತಿ ಪಜ್ಝಾಯನ್ತೋ. ಜಿತೋ ವಿತ್ತಪರಾಜಿತೋ ಅಸಿ ನು. ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಗರುತರಂ.

ಖನಿತ್ವಾ ಉಮ್ಮೂಲೇತ್ವಾ. ಕಾಮಾಸವಾದೀನಿ ಪಜಹನ್ತೋ ಅನಾಸವೋ.

ಪೇಹೀತಿ ಅಪೇಹಿ. ಪಾರಗಾಮಿನೋತಿ ಪಾರಙ್ಗಮನಸೀಲಾ. ತೇಕಾಲಿಕೋ ಅಯಂ ಗಾಮಿ-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇಪೀ’’ತಿಆದಿ.

ಮಾರವಿಸೂಕಾನೀತಿ ಮಾರಕಣ್ಟಕಾನಿ ಕಣ್ಟಕಸದಿಸಾನಿ ಮಾರಸ್ಸ ದುರಾಚಾರಾನಿ. ವಿರುದ್ಧಸೇವಿತಾನಿ ವಿರೋಧವಸೇನ ತಾಸಂಯೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ತಾನಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಯೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಬ್ಬೇಜನೀಯಾತಿ ನಿಬ್ಬೇದದಾಯಿಕಾ. ಉಕ್ಕಣ್ಠನೀಯಾತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠವಹಾ.

ವಿಕಪ್ಪವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಓಪಮ್ಮಪರಿಕಪ್ಪವಿಸಯತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಪದಸ್ಸ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಪರಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಮೇದವಣ್ಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ಮುದುನ್ತಿ ಮುದುಮಧುರಸಂ ವಿನ್ದೇಯ್ಯಾಮ ಪಟಿಲಭೇಯ್ಯಾಮ. ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಅಸ್ಸಾದೇತಬ್ಬೋ.

ಸತ್ತವಸ್ಸಾನುಬನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಮಾರಧೀತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೧. ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ಸೋಕವಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಚಿನ್ತಯಿ. ಗಣಿಕಾರಹತ್ಥಿನಿಯೋತಿ ದೀಪಕಕರೇಣುಯೋ. ಏಕಸತಂ ಏಕಸತನ್ತಿ ಏಕಸತಂ ಏಕಸತಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸತಂ ಸತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕೇಕಂ ಸತಂ ಸತಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ಕುಮಾರಿವಣ್ಣಸತನ್ತಿ ಕುಮಾರಿತ್ಥೀನಂ ಅತ್ತಭಾವಾನಂ ಸತಂ. ತಾ ಕಿರ ಪಠಮಂ ಕಞ್ಞಾರೂಪೇನ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ಅನುಪಗತಪುಪ್ಫಾನಞ್ಹಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಕಞ್ಞಾತಿ. ಪುನ ಯಥಾವುತ್ತಕುಮಾರಿರೂಪೇನ ಉಪಗತಪುಪ್ಫಾ ಹಿ ಕುಮಾರೀ. ಪುನ ವಧುಕಾರೂಪೇನ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅವಿಜಾತವಣ್ಣಸತ’’ನ್ತಿ. ತತಿಯವಾರೇ ಯುವತಿರೂಪೇನ. ವಿಜಾತಾ ಹಿ ಇತ್ಥೀ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಮಜ್ಝಿಮವಯಾ ಯುವತೀ. ಏತ್ತಾವತಾ ಬಾಲಾ ತರುಣೀ ಪೋರೀತಿ ತಿವಿಧಾಸು ಇತ್ಥೀಸು ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ದಸ್ಸಿತಾ, ಪರಿಯೋಸಾನವಾರೇಸು ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾನಂ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯೋವ ರುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ತೇನ ಮನುಸ್ಸರೂಪೇನ ತಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸುಂ.

ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪತ್ತಿನ್ತಿ ಏಕನ್ತತೋ ಹಿತಾನುಪ್ಪತ್ತಿಂ. ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿನ್ತಿ ಪರಮಚಿತ್ತುಪಸಮಂ. ಕಿಲೇಸಸೇನನ್ತಿ ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಂ ಪಠಮಂ ಕಿಲೇಸಸೇನಂ. ಸಾ ಹಿ ಕಿಲೇಸಸೇನಾ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಸಭಾವಾಪಿ ಪಟಿಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬಇಚ್ಛಿತಬ್ಬರೂಪಭಾವತೋ ಪಿಯರೂಪಸಾತರೂಪಾ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ. ಏಕೋ ಅಹಂ ಝಾಯನ್ತೋತಿ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಚ ಅಭಾವತೋ ಏಕೋ ಅಸಹಾಯೋ ಅಹಂ ಲಕ್ಖಣೂಪನಿಜ್ಝಾನೇನ ನಿಜ್ಝಾಯನ್ತೋ. ಅನುಬುಜ್ಝಿನ್ತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಬುಜ್ಝಿಂ ಪಟಿಬುಜ್ಝಿಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿವೇಕಸುಖಸಮಧಿಗಮನಿಮಿತ್ತಂ. ಅಕರಣೇನಾತಿ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಸ್ಸ ಅಕರಣೇನ. ಸಕ್ಖೀತಿ ಸಕ್ಖಿಭಾವೋ.

ಕತಮೇನ ವಿಹಾರೇನಾತಿ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಕತಮೇನ ವಿಹಾರೇನ. ಇಧ ದುತಿಯಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಥಾವಣ್ಣನಾಯಮೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅನಾಮನ್ತೇನ ‘‘ತಂ ಪುಗ್ಗಲ’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಠಿತಮ್ಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಸಮ್ಮುಖಾ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ವದತಿ, ಕಥಂ ತ್ವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಅವಿತಕ್ಕಝಾಯೀ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಕಾಯಪಸ್ಸದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇನ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯಸ್ಸ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ’’ತಿ. ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದಿಕೇ ಕಮ್ಮಾಭಿಸಙ್ಖಾರೇ. ಕಾಮಾಲಯಾದೀನಂ ಅಭಾವತೋ ಅನಾಲಯೋ. ನ ಸರತೀತಿ ನ ಸವತಿ. ರಾಗವಸೇನ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಸಂಸಾರಮನುಸವನ್ತಿ. ನ ಥಿನೋತಿ ನ ಥಿನಮಿದ್ಧಚಿತ್ತೋ. ಮೋಹವಸೇನ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ. ದಿಯಡ್ಢಕಿಲೇಸಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಖುದ್ದಕವತ್ಥುವಿಭಙ್ಗೇ (ವಿಭ. ೮೪೨, ೯೭೬) ಆಗತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಕಿಲೇಸಸತೇಸು ಅಟ್ಠಸತಂ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಪಞ್ಞಾಸಾಧಿಕಂ ಸತಂ ಕಿಲೇಸಾ, ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ (ದೀ. ನಿ. ೧.೩೧) ಆಗತಾಹಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠೀಹಿ ಸಹ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಾಧಿಕಂ ಸತ್ತಸತಂ ಹೋತಿ; ತಾ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾನುಪ್ಪನ್ನಭಾವೇನ ದಿಗುಣಿತಾ ದಿಯಡ್ಢಕಿಲೇಸಸಹಸ್ಸಂ ದಸಾಧಿಕಂ ಹೋತಿ; ತಂ ಅಪ್ಪಕಂ ಪನ ಊನಮಧಿಕಂ ವಾ ಗಣನುಪಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ದಿಯಡ್ಢಕಿಲೇಸಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇತರೇಸಂ ಅತೀತಾದಿಭಾವಾಮಸನತೋ ಅಗ್ಗಹಣಂ ಪಹಾನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಅಭಿಧಮ್ಮಟೀಕಾಯಂ (ಧ. ಸ. ಅನುಟೀ. ನಿದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಠಮಪದೇನಾತಿ ‘‘ನ ಕುಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ. ದುತಿಯೇನಾತಿ ‘‘ನ ಸರತೀ’’ತಿ ಪದೇನ. ತತಿಯೇನಾತಿ ‘‘ನ ಥಿನೋ’’ತಿ ಪದೇನ. ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನೇನ ಖೀಣಾಸವತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅನವಸೇಸತೋ ನೀವರಣಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತಪ್ಪಹಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ.

ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಕಿಲೇಸೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋತಿ ಛನ್ನಂ ದ್ವಾರಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತನಕಿಲೇಸೋಘಂ ತರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಕಾಮೋಘದಿಟ್ಠೋಘಭವೋಘಟ್ಠಕಿಲೇಸಭಾವತೋ ‘‘ಪಞ್ಚೋಘಗ್ಗಹಣೇನ ವಾ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಆಹ. ರೂಪರಾಗಾದಯೋ ವಿಸೇಸತೋ ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಛಟ್ಠಗ್ಗಹಣೇನ ಪಞ್ಚುದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ.

ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ’’ತಿ ಆಹ. ನಯಮಾನಾನನ್ತಿ ಅನಾದರೇ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಯಮಾನೇಸೂ’’ತಿ.

ಊಹಚ್ಚಾತಿ ಬುದ್ಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ‘‘ಇದಮವೋಚಾ’’ತಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾತಿ ಏತೇನ ಸಂಯುತ್ತೇಸು ಅಯಂ ನಿಗಮನಪಾಳಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಅನಾಗತನಯತ್ತಾ ಪನ ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ನ ಲಿಖೀಯತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದದ್ದಲ್ಲಮಾನಾತಿ ಜಜ್ಜಕಾರಸ್ಸ ಹಿ ದದ್ದಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತಿವಿಯ ಜಲಮಾನಾ’’ತಿ. ನೀಹರೀತಿ ತಾಸಂ ಕಾಯವಚೀವಿಕಾರಂ ನ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ತಿಣಾಯಪಿ ಅಮಞ್ಞಮಾನೋವ ಅನಪೇಕ್ಖೇನೇವ ನೀಹರಿ. ಫಲತೋ ಭಟ್ಠನ್ತಿ ಫಲಸಿಪಾಟಿಕತೋ ಭಟ್ಠಂ. ಕುಣ್ಡತಿಣಾದಿಗಚ್ಛತೂಲಂ ಪೋಟಕಿತೂಲಂ.

ಮಾರಧೀತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಾರಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.