೩. ತತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಪುಗ್ಗಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೨. ‘‘ನೀಚೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ’’ತಿಆದಿ ಅಪ್ಪಕಾಸನಭಾವೇನ ತಮತೀತಿ ತಮೋ, ತೇನ ತಮೇನ ಯುತ್ತೋತಿ ತಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂಯೋಗತೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಬ್ಬೋಹಾರೋ ಯಥಾ ‘‘ಮಚ್ಛೇರಯೋಗತೋ ಮಚ್ಛೇರೋ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಮೋತಿ ಅಪ್ಪಕಾಸನಭಾವೇನ ತಮೋ ತಮಭೂತೋ ಅನ್ಧಕಾರೋ ವಿಯ ಜಾತೋ, ಅನ್ಧಕಾರತ್ತಂ ವಾ ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ತಮಮೇವ ಪರಮ್ಪರತೋ ಅಯನಂ ಗತಿ ನಿಟ್ಠಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತಮಪರಾಯಣೋ, ತಮಪರಾಯಣತಂ ವಾ ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಞಾಯೇನಪಿ ತಮಗ್ಗಹಣೇನ ಖನ್ಧತಮೋವ ಕಥಿತೋ, ನ ಅನ್ಧಕಾರತಮೋ. ಖನ್ಧತಮೋತಿ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತಿರಹಿತಾ ಖನ್ಧಪವತ್ತಿಯೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ‘‘ಉಚ್ಚೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ’’ತಿಆದಿ ಪಕಾಸನಭಾವೇನ ಜೋತೇತೀತಿ ಜೋತಿ, ತೇನ ಜೋತಿನಾ ಯುತ್ತೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ತಮೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇತರೇ ದ್ವೇತಿ ಜೋತಿತಮಪರಾಯಣೋ ಜೋತಿಜೋತಿಪರಾಯಣೋತಿ ಇತರೇ ದ್ವೇ ಪುಗ್ಗಲೇ.

ವೇಣುವೇತ್ತಾದಿಕೇಹಿ ಪೇಳಾದಿಕಾರಕಾ ವಿಲೀವಕಾರಕಾ. ಮಿಗಮಚ್ಛಾದೀನಂ ನಿಸಾದನತೋ ನೇಸಾದಾ, ಮಾಗವಿಕಮಚ್ಛಬನ್ಧಾದಯೋ. ರಥೇಸು ಚಮ್ಮೇನ ಹನನಕರಣತೋ ರಥಕಾರಾ ಚಮ್ಮಕಾರಾ ವುತ್ತಾ. ‘‘ಪು’’ ಇತಿ ಕರೀಸಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಂ ಕುಸೇನ್ತಿ ಅಪನೇನ್ತೀತಿ ಪುಕ್ಕುಸಾ, ಪುಪ್ಫಛಡ್ಡಕಾ. ದುಬ್ಬಣ್ಣೋತಿ ವಿರೂಪೋ. ಓಕೋಟಿಮಕೋತಿ ಆರೋಹಾಭಾವೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಕೋ, ರಸ್ಸಕಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಲಕುಣ್ಡಕೋ’’ತಿ. ಲಕು ವಿಯ ಘಟಿಕಾ ವಿಯ ಡೇತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಹಿ ಲಕುಣ್ಡಕೋ, ರಸ್ಸೋ. ಕಣತಿ ನಿಮೀಲತೀತಿ ಕಾಣೋ. ತಂ ಪನಸ್ಸ ನಿಮೀಲನಂ ಏಕೇನ ಅಕ್ಖಿನಾ ದ್ವೀಹಿಪಿ ವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಕ್ಖಿಕಾಣೋ ವಾ ಉಭಯಕ್ಖಿಕಾಣೋ ವಾ’’ತಿ. ಕುಣನಂ ಕುಣೋ, ಹತ್ಥವೇಕಲ್ಲಂ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕುಣೀ. ಖಞ್ಜೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾದವಿಕಲೋ. ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯಸಙ್ಖಾತೋ ಸರೀರಸ್ಸ ಪಕ್ಖೋ ಪದೇಸೋ ಹತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಖಹತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪೀಠಸಮ್ಪೀ’’ತಿ. ಪದೀಪೇ ಪದೀಪನೇ ಏತಬ್ಬಂ ನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪದೀಪೇಯ್ಯಂ, ತೇಲಕಪಲ್ಲಾದಿಉಪಕರಣಂ. ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ.

ಆಗಮನವಿಪತ್ತೀತಿ ಆಗಮನಟ್ಠಾನವಸೇನ ವಿಪತ್ತಿ ಆಗಮೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಕತ್ವಾ. ಪುಬ್ಬುಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯವಿಪತ್ತೀತಿ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯವಸೇನ ವಿಪತ್ತಿ. ಚಣ್ಡಾಲಾದಿಸಭಾವಾ ಹಿಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯಾ, ಪಠಮುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಪಚ್ಚಯಾ, ತೇಹೇವಸ್ಸ ವಿಪತ್ತಿ ಏವ, ನ ಸಮ್ಪತ್ತಿ. ಪವತ್ತಪಚ್ಚಯವಿಪತ್ತೀತಿ ಪವತ್ತೇ ಸುಖಪಚ್ಚಯವಿಪತ್ತಿ. ತಾದಿಸೇ ನಿಹೀನಕುಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋಪಿ ಕೋಚಿ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಿಯಾ, ಅಯಂ ಪನ ದುಗ್ಗತೋ ದುರೂಪೋ ಹೋತಿ. ಆಜೀವುಪಾಯವಿಪತ್ತೀತಿ ಆಜೀವನುಪಾಯವಸೇನ ವಿಪತ್ತಿ. ಸುಖೇನ ಹಿ ಜೀವಿಕಂ ಪವತ್ತೇತುಂ ಉಪಾಯಭೂತಾ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಾದಯೋ ಇಮಸ್ಸ ನತ್ಥಿ, ಪುಪ್ಫಛಡ್ಡಕಸಿಲಾಕೋಟ್ಟನಾದಿಕಮ್ಮಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಸಿರವುತ್ತಿಕೇ’’ತಿ. ಅತ್ತಭಾವವಿಪತ್ತೀತಿ ಉಪಧಿವಿಪತ್ತಿ. ದುಕ್ಖಕಾರಣಸಮಾಯೋಗೋತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಸಮೋಧಾನಂ. ಸುಖಕಾರಣವಿಪತ್ತೀತಿ ಸುಖಪಚ್ಚಯಪರಿಹಾನಿ. ಉಪಭೋಗವಿಪತ್ತೀತಿ ಉಪಭೋಗಸುಖಸ್ಸ ವಿನಾಸೋ ಅನುಪಲದ್ಧಿ. ಜೋತಿ ಚೇವ ಜೋತಿಪರಾಯಣಭಾವೋ ಚ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ.

ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹೀತಿ ಲಕ್ಖಣವಚನಂ ಏತಂ ಯಥಾ ‘‘ಯದಿ ಮೇ ಬ್ಯಾಧಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ದಾತಬ್ಬಮಿದಮೋಸಧ’’ನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ, ತತ್ಥ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪರಿಭಾಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋತಿ ದಾನಂ ದಾತುಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತತಾಯ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತೋ.

ಪುಗ್ಗಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಯ್ಯಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೩. ಜರಾಜಿಣ್ಣಾತಿ ಜರಾಯ ಜಿಣ್ಣಾ. ತೇನ ಪಾಕಟಜರಾಯ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಿಮಾಹ. ವಯೋವುಡ್ಢಾತಿ ವಯಸಾ ವುಡ್ಢಾ. ತೇನ ಪಚ್ಛಿಮವಯಸ್ಸ ಓಸಕ್ಕಸಮ್ಪವತ್ತಿಂ ವದತಿ. ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಿಕಾತಿ ಜಾತಿಮಹತ್ತಗತಾ. ಚಿರಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ದ್ವೇ ತಯೋ ರಾಜಪರಿವಟ್ಟೇ ವೀತಿವತ್ತಾ. ವಯೋ-ಸದ್ದೋ ಸಾಧಾರಣವಚನೋಪಿ ಜಿಣ್ಣಸದ್ದಸನ್ನಿಧಾನತೋ ಓಸಾನವಯಂ ಏವ ವದತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮವಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾ’’ತಿ. ಅಯ್ಯಿಕಾತಿ ಮಾತಾಮಹಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಹತ್ಥೀ ಏವ ರತನಭೂತೋ ಹತ್ಥಿರತನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನೀತಿ ಕುಮ್ಭಕಾರಭಾಜನಾನಿ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೇಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಅಯ್ಯಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಇಸ್ಸತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೫. ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಾ ಅಸ್ಸ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿ? ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಅಲಾಭಾಯ ಅಯಸಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನಂ. ತಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಗವತೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ತಂ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಯಮಕಮಹಾಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮಹಾಓಘಂ ವಿಯ ಸಬ್ಬಾ ಪಾರಮಿಯೋ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಾ ವಿಯ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಮಹೋಘಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಯಿಂಸು. ತತೋ ತತೋ ಅನ್ನಪಾನಯಾನವತ್ಥಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಾದಿಹತ್ಥಾ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಕಹಂ ಭಗವಾ, ಕಹಂ ದೇವದೇವೋ ನರಾಸಭೋ ಲೋಕನಾಥೋ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ, ಸಕಟಸತೇಹಿಪಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಆಹರಿತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಸಮನ್ತಾ ಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪಿ ಸಕಟಧುರೇನ ಸಕಟಧುರಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಚೇವ ಅನುವತ್ತನ್ತಿ ಚ ಅನ್ಧಕವಿನ್ದಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯೋ ವಿಯ. ಸಬ್ಬಂ ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೨೮೨) ತೇಸು ತೇಸು ಸುತ್ತೇಸು ಚ ಆಗತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಚ ಭಗವತೋ, ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸಪಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ ಗರುಕತೋ ಮಾನಿತೋ ಪೂಜಿತೋ ಅಪಚಿತೋ ಲಾಭೀ ಚೀವರ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋಪಿ ಖೋ’’ತಿಆದಿ (ಉದಾ. ೩೮), ತಥಾ ‘‘ಯಾವತಾ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ಗಣೋ ವಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ನಾಹಂ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಂ ಸಙ್ಘಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಗಣಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಏವಂ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ, ಯಥರಿವಾಯಂ, ಚುನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೭೬). ಏವನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾಕಾರೇನ. ನಿಜ್ಝತ್ತಿನ್ತಿ ಸಞ್ಞತ್ತಿಂ. ನನ್ತಿ ಕಥಂ.

ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಅಯುತ್ತಂ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಕಥಾ ಮಹಾಜನಸನ್ನಿಪಾತೇ ನಿಯ್ಯಾತಿತಾ ಹೋತೀತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದಮತ್ತೇನ ದೇನ್ತೇಪಿ ಹಿ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತಿ. ಆರೋಚಿತಂ ಅತ್ತನೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಭಗವಾತಿ ಸತ್ಥು ಆಮನ್ತನಂ. ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ಪವತ್ತಮಾನಂ ನಿಗಣ್ಠಾ…ಪೇ… ಪಸೀದತಿ ಪಸನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪುಬ್ಬೇ ಅವಿಸೇಸತೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲಭಾವಕರೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಿಸೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ತಯಾ ಪಠಮಂ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಛಾ’’ತಿ. ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಹಿ ಏತಂ. ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪುರಿಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆನೇಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪುಚ್ಛಿತಸ್ಸ ನಾಮ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಕಥನಂ ಮಯ್ಹಮೇವ ಭಾರೋ. ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹೋತಿ ಏಕತೋ ಸೇನಾಯ ರಾಸಿವಸೇನ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ರಾಸಿಭೂತೋ’’ತಿ. ಅಸಿಕ್ಖಿತೋತಿ ಸತ್ತಟ್ಠಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಧನುಸಿಪ್ಪೇನ ಸಿಕ್ಖಿತೋ. ಧನುಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಿತ್ವಾಪಿ ಕೋಚಿ ಕತಹತ್ಥೋ ನ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಅಸಿಕ್ಖಿತೋ ನ ಕತಹತ್ಥೋ, ಪೋಙ್ಖಾನುಪೋಙ್ಖಭಾವೋಯೇವ ಬ್ಯಾಮಮುಟ್ಠಿಬನ್ಧೋ. ತಿಣಪುಞ್ಜಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜಾದೀಸೂತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಂಸುಪುಞ್ಜವಾಲುಕಪುಞ್ಜಸಾರಫಲಕಅಯೋಘನಾದಿಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಕತಪರಿಚಯೋತಿ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಾ ವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಅಕತಪರಿಚಯೋ. ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದಿಕೇ ಉಪೇಚ್ಚ ಅಸನಂ ಉಪಾಸನಂ, ನ ಕತಂ ಉಪಾಸನಂ ಏತೇನಾತಿ ಅಕತೂಪಾಸನೋ. ಅಸಿಕ್ಖಿತತಾದಿನಾ ಭೀರುಭಾವೇನ ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಛಮ್ಭನಂ ಸಙ್ಕಮ್ಪನಂ ಉತ್ತಾಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಛಮ್ಭೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪವೇಧಿತಕಾಯೋ’’ತಿ.

ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯತಾಯ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಚ್ಚನ್ತಪ್ಪಹಾನಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ ತತಿಯೇನೇವ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ ಪಟಿಘಸಮ್ಪಯೋಗಂ. ಅಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಅಯನ್ತಿ ಅಸೇಕ್ಖಂ, ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ. ತಯಿದಂ ನ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಸೀಲಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಅಥ ಖೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಸೇಕ್ಖಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತಂ ಸೀಲಂ, ಲೋಕುತ್ತರೋ ಏವ ನ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಜಾತತ್ತಾ, ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋಪೀತಿ. ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಏಸೋತಿ ವಾ, ಅಪರಿಯೋಸಿತಸಿಕ್ಖತ್ತಾ ಸಯಮೇವ ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ವಾ ಸೇಕ್ಖೋ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಹೇಟ್ಠಿಮೇಸು ಚ ತೀಸು ಫಲೇಸು ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ. ಉಪರಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾಭಾವತೋ ಅಸೇಕ್ಖೋ. ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತೋ ಸೇಕ್ಖೋತಿ ಅಸೇಕ್ಖೋ. ಅಗ್ಗಫಲಭೂತೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ತಥಾ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅಸೇಕ್ಖೇನಾ’’ತಿಆದೀಸು. ಏತ್ಥ ಚ ಯಥಾ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಾ ಮಿಸ್ಸಕಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾಪೀತಿ ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತಿಆದಯೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತಿ ಏವ.

ಯೇನ ಸಿಪ್ಪೇನ ಇಸ್ಸಾಸೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಇಸ್ಸತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉಸುಸಿಪ್ಪ’’ನ್ತಿ. ಯಸ್ಸಾ ವಾಯೋಧಾತುಯಾ ವಸೇನ ಸರೀರಂ ಸಞ್ಜಾತಥಾಮಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಬಲಪಚ್ಚಯಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಬಲಂ ನಾಮ ವಾಯೋಧಾತೂ’’ತಿ. ಸಮಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ಹಿ ವಿಸಮಪ್ಪವತ್ತಿನಿವಾರಕಧಾತು ಬಲಂ ನಾಮ, ತೇನ ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಬಲರೂಪಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಅರಹಾ ಏವ ಏಕನ್ತತೋ ಸೋರತೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸೋರಚ್ಚನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋರಚ್ಚನ್ತಿ ಅರಹತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಏತೇ ದ್ವೇತಿ ಖನ್ತಿ ಸೋರಚ್ಚನ್ತಿ ಏತೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ. ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಪಾ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಜಲಾಸಯೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾನೀಯಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುರಸ್ಸಪೋಕ್ಖರಣೀಆದೀನೀ’’ತಿ. ಉದಕವಿಕೂಲಾದೀಸು ಕಮನ್ತಿ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ಸಙ್ಕಮನಾನಿ, ಸೇತುಆದೀನಿ. ಸೇತುಕರಣಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಸೇತುಂ, ಚಙ್ಕಮನಕರಣಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಚಙ್ಕಮನಂ, ಮಗ್ಗಕರಣಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಮಗ್ಗಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಣ್ಣಾಸಾ’’ತಿಆದಿ.

ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತನ್ತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಹಿತಂ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ. ದೇನ್ತೋಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ದೇನ್ತೋಪೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ದೇನ್ತೇನಪಿ ಕಮ್ಮಫಲಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೇನೇವ ದಾತಬ್ಬತ್ತಾ. ಥನಯನ್ತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಮಹಾಮೇಘಭಾವದಸ್ಸನಂ, ಯೋ ಹಿ ಮಹಾವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಗಜ್ಜನ್ತೋ ವಿಜ್ಜುಮ್ಮಾಲಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಪವಸ್ಸತಿ. ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾತಿ ಖಾದನೀಯಸ್ಸ ವಿವಿಧಜಾತಿಯಾನಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ.

ಪಕಿರಣಂ ನಾಮ ವಿಕಿರಣಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಧಾತೂನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಕಿರತೀ’’ತಿ. ಪಕಿರನ್ತೋ ವಿಯ ವಾ ದಾನಂ ದೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಗುಣಖೇತ್ತಮೇವ ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಕರುಣಾಖೇತ್ತೇಪಿ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ‘‘ಪಕಿರೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಆಗತತಿತ್ಥಿಯವಾದೇನ ಅಪ್ಪಟಿಸೇಧಿತತಾಪಿ ದೀಪಿತಾ ಹೋತಿ. ಪುಞ್ಞಧಾರಾತಿ ಪುಞ್ಞಮಯಧಾರಾ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದಾ. ಸಿನೇಹಯನ್ತೀತಿ ಥೂಲಧಾರೇನಪಿ ಸಿನೇಹೇನ ಸಿನಿದ್ಧಂ ಕರೋನ್ತೀ. ಕಿಲೇದಯನ್ತೀತಿ ಅಲ್ಲಭಾವಂ ಪಾಪಯನ್ತೀ. ಯಥಾಯಂ ಪುಞ್ಞಧಾರಾ ದಾತಾರಂ ಅನ್ತೋ ಸಿನೇಹೇತಿ ಪೂರೇತಿ ಅಭಿಸನ್ದೇತಿ, ಏವಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋ ಸಿನೇಹೇತಿ ಪೂರೇತಿ ಅಭಿಸನ್ದೇತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ದದಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಭಜನ್ತಿ ನಂ ಬಹೂ’’ತಿಆದಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೩೪) ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ದಾತಾರಂ ಅಭಿವಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಾಯಕವಸೇನೇವ ‘‘ಸಿನೇಹೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಸಿನೇಹುಪ್ಪತ್ತಿ ಆಮಿಸನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ದಾಯಕವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ.

ಇಸ್ಸತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪಬ್ಬತೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೬. ಖತ್ತಿಯಾತಿ ಅಭಿಸೇಕಪ್ಪತ್ತಾ. ಇಸ್ಸರಿಯಮದೋ ಕಾಮಗೇಧೋ. ಪಥವಿಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾ ತಂನಿವಾಸಿನಂ ಅನುಯನ್ತತಾತಿ ಸಬ್ಬಮಿದಂ ಯಥಿಚ್ಛಿತಸ್ಸ ರಾಜಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಸುಖೇನ ಸಮಿಜ್ಝನಸ್ಸ ಕಾರಣಕಿತ್ತನಂ. ಯಾದಿಸೇ ರಾಜಕಿಚ್ಚೇ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪನ್ನೋ, ತಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಸ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅನ್ತರಗಮನಾನೀತಿ ತಿಣ್ಣಂ ನಿರನ್ತರಗಮನಾನಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಗಮನಾನಿ. ಚೋರಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸೂತಿ ಏಕೋ ಅನ್ತರಭೋಗಿಕೋ ರಾಜಾಪರಾಧಿಕೋ ಪಞ್ಚಸತಮನುಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಚೋರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಅಯುತ್ತಂ ತೇ ಕತ’’ನ್ತಿ ಸಚಾಹಂ ವಕ್ಖಾಮೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಧುರವಿಹಾರೇತಿ ರಥಸ್ಸ ಧುರಂ ವಿಯ ನಗರಸ್ಸ ಧುರಭೂತೇ ವಿಹಾರೇ. ಸನ್ಥಮ್ಭಿತುನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಭಾವೇನ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ. ಸದ್ಧಾಯಿಕೋತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಅಯಿತಬ್ಬೋ, ಸದ್ಧೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸದ್ಧಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಪಚ್ಚಯಿಕೋತಿ ಪತ್ತಿಯಾಯಿತಬ್ಬೋ. ಅಬ್ಭಸಮಂ ಪುಥುಲಭಾವೇನ. ನಿಪ್ಪೋಥೇನ್ತೋತಿ ನಿಮ್ಮದ್ದೇನ್ತೋ. ಸಣ್ಹಕರಣೀಯಂ ಅತಿಸಣ್ಹಂ ಪಿಸನ್ತೋ ನಿಸದಪೋತೋ ವಿಯ ಪಿಸನ್ತೋ.

ಧಮ್ಮಚರಿಯಾತಿಆದಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸೀಸಂ ಚೇಲಞ್ಚ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿ ಏವ ಕಾತಬ್ಬಾ ತಸ್ಸಾ ಏವ ಪರಲೋಕೇ ಪತಿಟ್ಠಾಭಾವತೋ. ಆಚಿಕ್ಖಾಮೀತಿ ಕಥೇಮಿ, ಕಥೇನ್ತೋ ಚ ಯಥಾ ತಮತ್ಥಂ ಸಮ್ಮದೇವ ರಾಜಾ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಜಾನಾಪೇಮೀತಿ. ನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಯುದ್ಧೇನ ಕಾತಬ್ಬಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ. ವಿಸಿನೋತಿ ಬನ್ಧತಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏತೇನಾತಿ ವಿಸಯೋ, ಸಮತ್ಥಭಾವೋ. ಮನ್ತಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಸಮ್ಪನ್ನರಾಜಮನ್ತಾ. ಮಹಾಅಮಚ್ಚಾತಿ ಮಹೋಸಧಾದಿಸದಿಸಾ ನೀತಿಸತ್ಥಛೇಕಾ ಅಮಚ್ಚಪುರಿಸಾ. ಉಪಲಾಪೇತುನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಅನ್ತರೇ ವಿರೋಧತ್ಥಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತುಂ.

ದ್ವೇಯೇವ ಪಬ್ಬತಾತಿ ಪಬ್ಬತಸದಿಸಾ ದ್ವೇಯೇವ ಗಹಿತಾ. ರಾಜೋವಾದೇತಿ ರಾಜೋವಾದಸುತ್ತೇ. ಆಗತಾವ ತತ್ತನ್ತಿಯಾ ಅನುರೂಪತ್ಥಂ. ವಿಲುಮ್ಪಮಾನಾತಿ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ. ವಿಪತ್ತೀತಿ ಭೋಗಪರಿಹಾನಾದಿವಿನಾಸೋ. ಹತ್ಥಿಯುದ್ಧಾದೀಹಿ ಜರಾಮರಣಂ ಜಿನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಸತ್ತಸ್ಸ ಅವಿಸಯಭಾವತೋ. ಯೇನ ಪನ ಜಿನಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ‘‘ಬುದ್ಧೇ…ಪೇ… ನಿವೇಸಯೇ’’ತಿ ಆಹ. ರತನತ್ತಯೇ ಹಿ ಸದ್ಧಾ ನಿವಿಟ್ಠಾ ಮೂಲಜಾತಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಏಕನ್ತತೋ ಜರಾಮರಣವಿಜಯಾಯ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಸದ್ಧ’’ನ್ತಿ.

ಪಬ್ಬತೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.