೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಸತ್ತಜಟಿಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೨. ಪುಬ್ಬಾರಾಮಸಙ್ಖಾತೇತಿ ಸಾವತ್ಥಿನಗರಸ್ಸ ಪುಬ್ಬದಿಸಾಯ ಕತತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೇ. ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಮಿಗಾರಮಾತುಯಾ ಪಾಸಾದೇ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಂಖಿತ್ತವಚನೇ. ಅಯಂ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಕ್ಕಮಕಥಾ. ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಯಿಕಂ ಏಕಂ ಉಪಾಸಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಆಕಙ್ಖನ್ತೀ. ಮೇಣ್ಡಕಪುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ. ಮಾತಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ ತಸ್ಸಾ ಉಪಕಾರಂ ಗರುಭಾವಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ. ತಾಯ ಕಾರಿತೇ ಪಾಸಾದೇತಿ ತಾಯ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾಯ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನವಹಿ ಕೋಟೀಹಿ ಕರೀಸಮತ್ತೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಕಾರಿತೇ ಸಹಸ್ಸಗಬ್ಭಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಪಾಸಾದೇ.

ಪರೂಳ್ಹಕಚ್ಛಾತಿ ಪರೂಳ್ಹಕಚ್ಛಲೋಮಾ. ಕಮಣ್ಡಲುಘಟಿಕಾದಿಂ ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರಂ. ನಗ್ಗಭೋಗ್ಗನಿಸ್ಸಿರಿಕಾನನ್ತಿ ನಗ್ಗಾನಞ್ಚೇವ ಭೋಗ್ಗಾನಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಿರಿಕಾನಞ್ಚ. ತೇ ಹಿ ಅನಿವತ್ಥವತ್ಥತಾಯ ನಗ್ಗಾ ಚೇವ, ಅಚೇಲಕವತಾದಿನಾ ಭೋಗ್ಗಸರೀರತಾಯ ಭೋಗ್ಗಾ, ಸೋಭಾರಹಿತತಾಯ ನಿಸ್ಸಿರಿಕಾ ಚ. ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಸುತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ನ ಕಥೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅಕಾರಣಮೇತಂ ತೇಸಂ ರಞ್ಞಾ ಪಯುತ್ತಚರಪುರಿಸಭಾವತೋ. ಏವಂ ಕತೇ ಪನ ತೇ ‘‘ಅಞ್ಞೇಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಯಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಕೋಹಞ್ಞಚಿತ್ತೋ ಏವಂ ಅಕಾಸೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ. ತಥಾ ಹಿ ತೇನತ್ಥೇನ ಅಪರಿತೋಸಮಾನೋ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಕಾಸಿಕಚನ್ದನನ್ತಿ ಉಜ್ಜಲಚನ್ದನಂ. ತಂ ಕಿರ ವಣ್ಣವಸೇನ ಸಮುಜ್ಜಲಂ ಹೋತಿ ಪಭಸ್ಸರಂ, ತದತ್ಥಮೇವ ನಂ ಸಣ್ಹತರಂ ಕರೋನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಸಿಕಚನ್ದನನ್ತಿ ಸಣ್ಹಚನ್ದನ’’ನ್ತಿ. ವಣ್ಣಗನ್ಧತ್ಥಾಯಾತಿ ವಣ್ಣಸೋಭತ್ಥಞ್ಚೇವ ಸುಗನ್ಧಭಾವತ್ಥಞ್ಚ. ವಣ್ಣಗನ್ಧತ್ಥಾಯಾತಿ ಛವಿರಾಗಕರಣತ್ಥಞ್ಚೇವ ಸುಗನ್ಧತ್ಥಾಯ ಚ. ‘‘ಗಿಹಿನಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಏವಂ ಪಮಾದವಿಹಾರಿನಾ ತಯಾ ಅರಹನ್ತೋ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸಂವಾಸೋ ನಾಮ ಇಧ ಕಾಲೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಆಹ. ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಅಸಂಯತೇನಪಿ ಸಂಯತಾಕಾರೋ, ಅಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೇನಪಿ ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯಾಕಾರೋ. ಪರಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ನು ಖೋ, ನೋ’’ತಿ. ಸಪ್ಪಞ್ಞೇನಾತಿ ಸೀಲಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಪಞ್ಞಾಯ ಸಪ್ಪಞ್ಞೇನ. ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸಭಾವಸ್ಸ ಸತೋ ಸೀಲಸ್ಸ ಅನುಪಧಾರಣತೋ.

ಕಥನೇನಾತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಕಥನೇನ. ತಥಾ ಹಿ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅರಿಯವೋಹಾರೋತಿ ದಿಟ್ಠಾದಿಲಕ್ಖಣೇನ ವೋಹರಿತೋ ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ಅದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪವುತ್ತಸದ್ದವೋಹಾರೋ. ತಸ್ಸ ಪನ ಕಾರಣಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ಏತ್ಥ ಚೇತನಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏಸ ನಯೋ ಅನರಿಯವೋಹಾರೇಪಿ. ಪರಮತ್ಥತೋ ಹಿ ಸಚ್ಚವಾಚಾದಯೋ ಮುಸಾವಾದಾದಯೋ ಚೇತನಾಲಕ್ಖಣಾತಿ. ಪಞ್ಞತ್ತಿವೋಹಾರೋ ತಥಾ ತಥಾ ವೋಹರಿತಬ್ಬತೋ ಏವಮಾಹ ‘‘ಸಂವೋಹಾರೇನ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ಞಾಣಥಾಮೋತಿ ಞಾಣಗುಣಬಲಂ, ಯೇನ ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಪಟಿಭಾನಾದಿನಾ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯಾನಿ ನಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಸಂಕಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥವೀಮಂಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಾಯ ಸಮ್ಮಾಕಥಾಯ. ಉಪ್ಪಿಲವತಿ ಲಹುಕಭಾವತೋ. ಹೇಟ್ಠಾಚರಕಾತಿ ಅವಚರಕಾ. ಯೇ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ರಹಸ್ಸವೀಮಂಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ, ತೇಸು ಓಚರಕವೋಹಾರೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚರಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನೇನಾತಿ ವಣ್ಣೇನ ವಾ ಸಣ್ಠಾನೇನ ವಾ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ವಾ ಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಾ. ಸುಜಾನೋ ಪೇಸಲೋ ವಿಸ್ಸಸೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಲಹುಕದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಪರಿತ್ತದಸ್ಸನೇನ ವಿಜ್ಜುಕೇನ ವಿಯ. ಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಕೇನಾತಿ ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರಭೂತೇನ ಭಣ್ಡಕೇನ. ಲೋಹಡ್ಢಮಾಸೋತಿ ಲೋಹಮಯೋ ಉಪಡ್ಢಗ್ಘನಕಮಾಸೋ.

ಸತ್ತಜಟಿಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಪಞ್ಚರಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೩. ರೂಪಾತಿ ರೂಪಸಙ್ಖಾತಾ ಕಾಮಗುಣಾ. ತೇ ಪನ ನೀಲಾದಿವಸೇನ ಅನೇಕಭೇದಭಿನ್ನಾಪಿ ರೂಪಾಯತನತ್ತಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನೀಲಪೀತಾದಿಭೇದಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣ’’ನ್ತಿ. ತೋ-ಸದ್ದೋಪಿ ದಾ-ಸದ್ದೋ ವಿಯ ಕಾಲತ್ಥೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯತೋತಿ ಯದಾ’’ತಿ. ಮನಂ ಆಪಯತಿ ವಡ್ಢೇತೀತಿ ಮನಾಪಂ, ಮನೋರಮಂ. ಮನಾಪನಿಪ್ಫತ್ತಿತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಮನಸಾ ಪಿಯಾಯಿತಂ, ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಭಾವೇನ ಪರಿಯನ್ತಂ ಪರಮಂ ಕೋಟಿಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಗ್ಗಲಮನಾಪನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣಸಭಾವಂ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಸೇನ ಮನಾಪಭಾವೇನೇವ ಇಟ್ಠತಾಯ ಇಟ್ಠನ್ತಿ. ಸಮ್ಮುತೀತಿ ಸಮಞ್ಞಾ. ಪುಗ್ಗಲಮನಾಪಂ ನಾಮ ಸಞ್ಞಾವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ವಿಪರೀತಮ್ಪಿ ಗಣ್ಹಾತಿ ಇತರಸಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಏಕಸ್ಸ…ಪೇ… ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ. ಇದಾನಿ ತಂ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯವಸೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸೀನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇದಂ ಪುಗ್ಗಲಮನಾಪನ್ತಿ ಇದಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ವಿಯ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಏವಂಜಾತಿಕಂ ತೇನ ತೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಮನಾಪನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ ಪುಗ್ಗಲಮನಾಪಂ ನಾಮ.

ಲೋಕೇ ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನೇನ ಲೋಕೇನ ಮಧುರಜಾತೇನಪಿ ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಪನ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ದಿಬ್ಬಕಪ್ಪಮ್ಪೀತಿ ದೇವಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನಸದಿಸಮ್ಪಿ ಅಮನಾಪಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ ಉಳಾರಪಣೀತಾರಮ್ಮಣಪರಿಚಯತೋ. ಮಜ್ಝಿಮಾನಂ ಪನ…ಪೇ… ವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ ತೇಸಂ ಮನಾಪಸ್ಸ ಮನಾಪತೋ, ಅಮನಾಪಸ್ಸ ಅಮನಾಪತೋ ಉಪಟ್ಠಾನತೋ. ತತ್ಥಪಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಞ್ಚ ಪನೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತಞ್ಚ ಪನೇತಂ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಭೂತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕಾಮಾವಚರಜವನೇಸು ಅಕುಸಲಸ್ಸ ವಸೇನ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪವತ್ತತೀತಿ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ‘‘ರಜ್ಜತಿ ದುಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಕುಸಲಸ್ಸೇವ ಪವತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ. ಸೇಸಕಾಮಾವಚರಸ್ಸಪಿ ವಸೇನ ಪವತ್ತಿ ಲಬ್ಭತೇವ. ತಥಾ ಹಿ ತಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇಪಿ ಪಟಿಕೂಲಾಕಾರತೋ, ಪಟಿಕೂಲೇಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಾಕಾರತೋ ಪವತ್ತತೀತಿ. ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಂ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಪಾಕಂ ವಞ್ಚೇತುನ್ತಿ. ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಹಿ ಏಕನ್ತತೋ ಇಟ್ಠಮೇವ, ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಞ್ಚ ಅನಿಟ್ಠಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಂ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಪವತ್ತತೀತಿ.

ಯಂ ಪನ ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಂ ‘‘ಕುಸಲಕಮ್ಮಜಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತೇನ ಸೋಭನಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಜಮ್ಪಿ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಇಟ್ಠನ್ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಸಿಯಾ. ಕುಸಲಕಮ್ಮಜಂ ಪನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಇಟ್ಠಮೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಮನುಸ್ಸರೂಪಂ ಅಮನಾಪಂ, ಯತೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾವ ಪಲಾಯನ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ದೇವತಾನಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಾಯನ್ತಿ, ತೇಸಮ್ಪಿ ವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಂ ರೂಪಂ ಆರಬ್ಭ ಕುಸಲವಿಪಾಕಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪನ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ನ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಅಭಿರತಿ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕುಸಲಕಮ್ಮಜಸ್ಸ ಪನ ಅನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ವಿಯ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಜಸ್ಸ ಸೋಭನಸ್ಸ ಇಟ್ಠಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಹತ್ಥಿಆದೀನಮ್ಪಿ ಹಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಜಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಸ್ಸೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ, ಕುಸಲಕಮ್ಮಜಂ ಪನ ಪವತ್ತೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ ಕುಸಲವಿಪಾಕಸ್ಸ, ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇನ ವೋಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ಅಪ್ಪಕಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಜಂ ಬಹುಲಂ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಇದಾನಿ ತಮೇವ ವಿಪಾಕವಸೇನ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣವವತ್ಥಾನಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಯಿದಂ ಸಮ್ಮುತಿಮನಾಪಸಂವಿಭಾಗತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಪನ ನ ತಥಾ ವಿಭತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭಗವಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ.

ಸೋ ಉಪಾಸಕೋ ಚನ್ದನಙ್ಗಲಗಾಮೇ ಜಾತತ್ತಾ ‘‘ಚನ್ದನಙ್ಗಲಿಕೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘‘ಚನ್ದನವಿಲಾಸೋ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ತಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಪಟಿಭಾನಂ ಉದಪಾದೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇ ರಾಜಾನೋ ಹತಪ್ಪಭೇ ಹತಸೋಭೇ ದಿಸ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉದಕಾಭಿಸಿತ್ತೇತಿ ಉದಕೇನ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತೇ. ಅಙ್ಗಾರೇ ವಿಯಾತಿ ಅಙ್ಗಾರಕ್ಖಣೇ ವಿಯ.

ಕಾಲಸ್ಸೇವಾತಿ ಪಗೇವ. ಅವಿಗತಗನ್ಧಂ ತಙ್ಖಣವಿಕಸಿತತಾಯ. ಈದಿಸಂ ವಚನನ್ತಿ ‘‘ಅಚ್ಛಾದೇಸೀ’’ತಿ ಏವರೂಪಂ ವಚನನ್ತಿ.

ಪಞ್ಚರಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ದೋಣಪಾಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೪. ‘‘ದೋಣಪಾಕಕುರ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ದೋಣಪಾಕಂ ಕುರ’’ನ್ತಿ. ದೋಣಸ್ಸಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಆಳ್ಹಕಾನಂ, ಸೋಳಸನಾಳೀನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದುಪಿಯನ್ತಿ ತದನುರೂಪಂ, ತಸ್ಸ ವುತ್ತಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಬ್ಬೇತಿ ತಂದಿವಸತೋ ಪುರಿಮತರದಿವಸೇಸು. ಬಲವಾತಿ ಮಹಾ. ಭತ್ತಪರಿಳಾಹೋತಿ ಭತ್ತಸಮ್ಮದಹೇತುಕೋ. ಅಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಗಹಿತತಾಲವಣ್ಟಾ ಬೀಜನ್ತಿ ಯಮಕತಾಲವಣ್ಟೇಹಿ. ಫಾಸುವಿಹಾರನ್ತಿ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ಲದ್ಧಬ್ಬಸುಖವಿಹಾರಂ. ಭೋಜನಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹಿ ಸುಖವಿಹಾರೋ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತನುಕಸ್ಸ ಭವನ್ತಿ ವೇದನಾ, ಸಣಿಕಂ ಜೀರತಿ ಆಯು ಪಾಲಯ’’ನ್ತಿ.

ತನುಕಸ್ಸಾತಿ ತನುಕಾ ಅಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಭುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ವಿಸಭಾಗವೇದನಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಣಿಕನ್ತಿ ಮನ್ದಂ ಮುದುಕಂ, ಅಪರಿಸ್ಸಯಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜೀರತೀತಿ ಪರಿಭುತ್ತಾಹಾರೋ ಪಚ್ಚತಿ. ಆಯುಪಾಲಯನ್ತಿ ನಿರೋಧೋ ಅವೇದನೋ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ. ಅಥ ವಾ ಸಣಿಕಂ ಜೀರತೀತಿ ಸೋ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರಿಮಿತಾಹಾರತಾಯ ಸಣಿಕಂ ಚಿರೇನ ಜೀರತಿ ಜರಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಜೀವಿತಂ ಪಾಲೇನ್ತೋ.

ಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಸೋ ಪರಿಯಾಪುಣಿ, ತತೋ ಪರಞ್ಚ ಯಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಾವತಕೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಹಾರೇಯ್ಯಾಸಿ ತದುಪಿಯಞ್ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಪುರಿಸಭಾಗೋ ಏಸಾತಿ ಮಜ್ಝಿಮೇನ ಪುರಿಸೇನ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಭಾಗೋ ಏಸೋ, ಯದಿದಂ ನಾಳಿಕೋದನಮತ್ತಂ. ಸಲ್ಲಿಖಿತಸರೀರತಾತಿ ಭಮಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಉಲ್ಲಿಖಿತಸ್ಸ ವಿಯ ಸಬ್ಬಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮಸ್ಸ ಪುಥುಲತಾಪಗತಸರೀರಸ್ಸ. ಸೀಲಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ, ಕುತೋ ಪನೇತ್ಥ ಸೀಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭೋಜನೇ’’ತಿಆದಿ. ಸೀಲಙ್ಗಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಸ್ಸ ಅವಯವೋ ಏಕೋ ಭಾಗೋ ಹೋತಿ.

ದೋಣಪಾಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪಠಮಸಙ್ಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೫. ವೇದೇನ ಞಾಣೇನ ಈಹತಿ ಇರಿಯತೀತಿ ವೇದೇಹೀ, ಕೋಸಲರಾಜಭಗಿನೀ ಅಜಾತಸತ್ತುನೋ ಮಾತಾ, ಸಾ ಕಿರ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಜಾತಿಕಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಾಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಏತಿಸ್ಸನ್ತಿ ಚತುರಙ್ಗಿನೀ. ದ್ವಿನ್ನಂ ರಜ್ಜಾನನ್ತಿ ಕಾಸಿಕರಜ್ಜಮಗಧರಜ್ಜಾನಂ ಅನ್ತರೇ, ಸೋ ಪನ ಗಾಮೋ ಕಾಸಿಕರಜ್ಜೋ.

ಪಾಪಾತಿ ಲಾಮಕಾ ನಿಹೀನಾಚಾರಾ. ಮೇಜ್ಜತಿ ಸಿನಿಯ್ಹತೀತಿ ಮೇತ್ತಿ, ಸಾ ಏತೇಸು ಅತ್ಥೀತಿ ಮಿತ್ತಾ. ಸಹ ಅಯನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಸಹಾಯಾ. ಸಮ್ಪವಙ್ಕನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಓನತಂ. ಜಯಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ, ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಇಮಂ ರತ್ತಿಂ ದುಕ್ಖಂ ಸೇತೀ’’ತಿ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ವೇರಿಘಾತೋ ನಾಮ ವೇರಿಪುಗ್ಗಲೇ ಸತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವೇರಿಪುಗ್ಗಲಂ ಲಭತೀ’’ತಿ.

ಪಠಮಸಙ್ಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ದುತಿಯಸಙ್ಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೬. ಸುಣಾಥಾತಿ ‘‘ವತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನಸೇಸೋ. ಉಪಕಪ್ಪತೀತಿ ಸಮ್ಭವತಿ. ಸಯ್ಹಂ ಹೋತೀತಿ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ. ‘‘ಯದಾ ಚಞ್ಞೇ’’ತಿ ಚ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯದಾ ಅಞ್ಞೇ’’ತಿ. ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೀತಿ ವಿನಾಸಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಂ ಕರೋನ್ತಿ. ವಿಲುಮ್ಪೀಯತೀತಿ ವಿಲುತ್ತಪರಸನ್ತಕಸ್ಸ ಅಸಕತ್ತಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ಕಮ್ಮಫಲಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸಯಮ್ಪಿ ಪರೇನ ವಿಲುಮ್ಪೀಯತಿ, ಧನಜಾನಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ‘‘ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಪಾಪಕಿರಿಯಂ ಅತ್ತನೋ ಹಿತಾವಹಂ ಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಞತಿ. ಜಯನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಜಿನಾಮೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಸಯಮ್ಪಿ ತತೋ ಪರಾಜಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಘಟ್ಟೇತಾರನ್ತಿ ಪಾಪಕಮ್ಮವಿಪಾಕಂ. ಕಮ್ಮವಿವಟ್ಟೇನಾತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿವಟ್ಟನೇನ, ಪಚ್ಚಯಲಾಭೇನ ಲದ್ಧಾವಸರೇನ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ವಿಗಮಿತೇನ ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದುತಿಯಸಙ್ಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಮಲ್ಲಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೭. ಏಕಚ್ಚಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಪಞ್ಞಾ. ಸೇಯ್ಯಾತಿ ವರಾ. ಗಾಥಾಸುಖತ್ಥಂ ಸಸುರಸದ್ದಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಸ್ಸುದೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಸ್ಸುಸಸುರದೇವತಾ’’ತಿ. ದಿಸಾಜೇಟ್ಠಕಾತಿ ಚತೂಸುಪಿ ದಿಸಾಸು ಜೇಟ್ಠಕಸೀಸೇನ ಹಿ ಲೋಕಂ ವದತಿ. ತಾದಿಸಾಯಾತಿ ತಥಾರೂಪಾಯ ಮೇಧಾವಿತಾದಿಗುಣವುತ್ತಿಯಾ. ಸುಭರಿಯಾಯಾತಿ ಸುಖೇತ್ತಭೂತಾಯ ಸುನ್ದರಿತ್ಥಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮಲ್ಲಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೮. ಸಮಧಿಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಅತಿವಿಯ ಗಹೇತ್ವಾ, ಞಾಯೇನ ವಿಸೇಸತೋ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ. ಕಾರಾಪಕಅಪ್ಪಮಾದೋತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಂ ಪವತ್ತಕಅಪ್ಪಮಾದೋ. ಸಮವಧಾನನ್ತಿ ಸಮವರೋಧಂ ಅನ್ತೋಗಧಂ. ಉಪಕ್ಖೇಪನ್ತಿ ಬಹಿ ಅಹುತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬತಂ. ಸೇಸಪದಜಾತಾನಿ ವಿಯ ಅವ…ಪೇ… ಧಮ್ಮಾ ಸಪ್ಪದೇಸತ್ತಾ. ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ತಸ್ಸ ನಿಪ್ಪದೇಸತ್ತಾ. ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ಮಹನ್ತಂ ಸೇಸಧಮ್ಮಾನಂ ಅಪ್ಪಮಾದೋ. ಪಟಿಲಾಭಕಟ್ಠೇನಾತಿ ಅಧಿಗಮಹೇತುತಾಯ. ಲೋಕಿಯೋಪಿ ಸಮಾನೋತಿ ಕಾಮಾವಚರೋಪಿ ಸಮಾನೋ. ಮಹಗ್ಗತಾನುತ್ತರಾನಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಅಪ್ಪಮಾದೋ ಹಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ಪಸಂಸನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಪ್ಪಮಾದಸ್ಸ ಪಾಸಂಸಭಾವೇ ಏಕನ್ತತೋ ಕತ್ತಬ್ಬತಾಯ ಪನ ‘‘ಏತಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಾರಣಂ ಆಹ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಯೋಜನಾಯ ‘‘ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಸೂ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಸು ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಉಭೋ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಯುಆದೀನಿ ಪತ್ಥಯನ್ತೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೋವ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ. ದುತಿಯಯೋಜನಾಯ ಪನ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ. ಕತ್ಥ? ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಸು. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿಆದಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ…ಪೇ… ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಅತ್ಥಪಟಿಲಾಭಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಹಿತಪಟಿಲಾಭಾ.

ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೯. ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಭದ್ದಕೋ ಮಿತ್ತೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸೇವ ಸ್ವಾಖಾತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ಸುತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಸಾಧನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ಥಂ ಪೂರೇತೀ’’ತಿ. ಇತರಸ್ಸಾತಿ ಪಾಪಮಿತ್ತಸ್ಸ. ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥಪೂರಣೇನ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಸೋ ಚ ಖೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತಂ ವಚನಂ. ದೇಸನಾಧಮ್ಮೋತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ. ಸೋ ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಲದ್ಧಬ್ಬೋ, ಇತರೇ ತದುಪನಿಸ್ಸಯಾ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೇಹಿ, ತೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸಾವಕಬೋಧಿಸತ್ತವಸೇನ ಹೇಸಾ ದೇಸನಾ ಆಗತಾ. ನ ಹಿ ಸೇಸಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಪರೋಪದೇಸೇನ ಪಯೋಜನಂ ಅತ್ಥಿ.

ಉಪಡ್ಢಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢಗುಣೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತೋ ಲದ್ಧಬ್ಬೋ. ಉಪಡ್ಢಂ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರತೋತಿ ಇತರಂ ಉಪಡ್ಢಂ ಞಾಣಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಸಕಾರತೋ. ಲೋಕೇಪಿ ಪಾಕಟೋಯಮತ್ಥೋ ‘‘ಆಚರಿಯತೋ ಉಪಡ್ಢಂ, ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರತೋ ಉಪಡ್ಢಂ ಲದ್ಧಬ್ಬಾ ತೇವಿಜ್ಜತಾ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ತಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ನಿಪ್ಪದೇಸನ್ತಿ ಅನವಸೇಸತೋ. ತತೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತೋ. ಉಪಡ್ಢಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಉಪಡ್ಢಗುಣೋ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ. ಬಹೂಹಿ ಪುರಿಸೇಹಿ. ವಿನಿಬ್ಭೋಗೋ ವಿವೇಚನಂ ನತ್ಥಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿವೇಚೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ. ಏಸಾತಿ ಪರತೋಘೋಸಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರತೋ ಚ ಸಿಜ್ಝಮಾನೋ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ತಕನ್ತಿ ಏತ್ತಕೋ ಭಾಗೋ. ಯದಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಉಪಡ್ಢನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀಸು ನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ. ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೇ ಸಕಲಮ್ಪಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ ಪರತೋಘೋಸಮತ್ತೇನ ತೇಸಂ ಅಸಿಜ್ಝನತೋ, ಪಧಾನಹೇತುಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ಪನ ‘‘ಸಕಲಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಲಾಭಙ್ಗನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪಟಿಲದ್ಧಬ್ಬಕಾರಣಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪದೇಸೇನ ವಿನಾ ತೇನ ಉತ್ತರಿ ವಿಸೇಸತೋ ಅಲದ್ಧಬ್ಬತೋ. ಅತ್ಥತೋತಿ ಪರಮತ್ಥತೋ. ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ…ಪೇ… ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇ ಪನ ಸೀಲಾದಯೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ.

ಮಾಹೇವನ್ತಿ ಮಾ ಅಹ ಏವನ್ತಿ ಛೇದೋ, ಅಹಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಮಾತಿ ಪಟಿಸೇಧೇ ನಿಪಾತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಅಭಣೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಾಹೇವಂ ಆನನ್ದಾ’’ತಿ ವದತೋ ಭಗವತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ತಾದಿಸಸ್ಸ ನಾಮ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಗುಣೇ ಸೇವತೋ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಂ ಅಯಾಥಾವತೋತಿ ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಗುಣಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಯುತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಭಗವಾ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಕಲಮೇವ ಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಅತ್ಥೋ. ತೇನ ‘‘ಮಾಹೇವ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಜೋತಿತಂ, ನ ಸರೂಪತೋ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸೇತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪನ ತಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಾನಿ…ಪೇ… ಆದಿಮಾಹಾ’’ತಿ. ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಚ್ಛನಟ್ಠೇನ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ನ ಪಟಿಕಙ್ಖಾನಿಮಿತ್ತೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಸ್ಸಂಭಾವೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ.

ಇಧಾತಿ ಅನ್ತೋಗಧಾವಧಾರಣಪದಂ, ಇಧೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಹಿ ಸಾಸನೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾ, ನ ಅಞ್ಞತ್ಥ. ಆದಿಪದಾನಂಯೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಾಕ್ಯೇ ಆದಿತೋ ಏವ ವುತ್ತಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಪದಾನಂಯೇವ. ಸಮ್ಮಾದಸ್ಸನಲಕ್ಖಣಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಾದಿವಸೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ದಸ್ಸನಸಭಾವಾ. ಸಮ್ಮಾಅಭಿರೋಪನಲಕ್ಖಣೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಮದೇವ ಆರೋಪನಸಭಾವೋ. ಸಮ್ಮಾಪರಿಗ್ಗಹಣಲಕ್ಖಣಾತಿ ಮುಸಾವಾದಾದೀನಂ ವಿಸಂವಾದನಾದಿಕಿಚ್ಚತಾಯ ಲೂಖಾನಂ ಅಪರಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವತೋ ಪರಿಗ್ಗಾಹಕಸಭಾವಾ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಸಿನಿದ್ಧಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಪಚ್ಚಯಂ ಸುಭಾಸಿತಸೋತಾರಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಮ್ಮಾಪರಿಗ್ಗಹಣಲಕ್ಖಣಾ. ಯಥಾ ಕಾಯಿಕಕಿರಿಯಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಸಯಞ್ಚ ಸಮುಟ್ಠಹನಂ ಘಟನಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತ ಸಙ್ಖಾತಾ ವಿರತಿಪೀತಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪನಲಕ್ಖಣಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ವಾ ಉಕ್ಖಿಪನಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪನಂ ಕಾಯಿಕಕಿರಿಯಾಯ ಭಾರುಕ್ಖಿಪನಂ ವಿಯ. ಜೀವಮಾನಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ವಾ, ಜೀವಿತಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಆಜೀವಸ್ಸೇವ ವಾ ಸುದ್ಧಿ ವೋದಾನಂ. ಯಥಾ ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ವಜ್ಜಾನಂ ಧಮ್ಮೇನ ಪಹಾನಾನುಪ್ಪಾದಅತ್ಥಲಾಭಾದಿಪರಿವುಡ್ಢಿ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಪಗ್ಗಹಣಸಭಾವೋತಿ ಸಮ್ಮಾಪಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ. ಕಾಯವೇದನಾಚಿತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಸುಭಸುಖನಿಚ್ಚಅತ್ತಗಾಹಾನಞ್ಚ ವಿಧಮನವಸೇನ ಸಮ್ಮಾಪತಿಟ್ಠಾನಸಭಾವಾತಿ ಸಮ್ಮಾಉಪಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮಾಸತಿ. ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾದಹನಂ ಏಕಗ್ಗತಾಕರಣಂ ಸಭಾವೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಾನಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ತೀಣಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮೇಸು, ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮೇಸು, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸಭೂತಾನಿ. ಇದಾನಿ ತಾನಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಿದ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಕಿಲೇಸಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಹ ಏಕಟ್ಠಾ ವಾ ಅನೇಕಟ್ಠಾ ವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಜಹತಿ ಪಹಾಯ ನಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ನಿರೋಧನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಟಿವೇಧೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ.

ನ ಕೇವಲಂ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ, ಅಥ ಖೋ ಅಪರೇನಪಿ ನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ನಾನಾಖಣಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ. ನಾನಾರಮ್ಮಣಾ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾದಿಭಾವತೋ. ಏಕಕ್ಖಣಾ ಸಕಿದೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ. ಏಕಾರಮ್ಮಣಾ ನಿಬ್ಬಾನವಿಸಯತ್ತಾ. ಚತ್ತಾರಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ. ತೀಣಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ ಕಾಮಸಙ್ಕಪ್ಪಾದೀನಂ ಪಹಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ. ಪಟಿಪಕ್ಖಪಹಾನವಸೇನ ಹಿಸ್ಸ ನಾಮತ್ತಯಲಾಭೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ವಿರತಿಯೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಚೇತನಾಯೋಪಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಪಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ. ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ವಿರತಿಯೋವ ಪಟಿಪಕ್ಖಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಕಿಚ್ಚತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಚೇತನಾ ಮಗ್ಗಸಭಾವಾ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಸತಿಪಟ್ಠಾನವಸೇನಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಚತುಬ್ಬಿಧಸತಿಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಕುಸಲಾನುಪ್ಪಾದನಾದೀನಂ ಕುಸಲಾನಞ್ಚ ವಡ್ಢನತೋ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಪಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪೀತಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿವಸೇನ ನಾನಾ. ಏವಂ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ. ನ ಹಿ ಏಕೋಪಿ ಚ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿಆದಿನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ವಿಯ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಭೇದಾಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಯೇವಾ’’ತಿ.

ಞತ್ವಾ ಞಾತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವುದ್ಧಿ ನಾಮ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಜನೇತೀ’’ತಿ. ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಅಭಿವಡ್ಢಂ ಪಾಪೇನ್ತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ. ವಿವಿತ್ತತಾತಿ ವಿವಿತ್ತಭಾವೋ. ಸೋ ಹಿ ವಿವೇಚನೀಯತೋ ವಿವಿಚ್ಚತಿ, ಯಂ ವಿವಿಚ್ಚಿತ್ವಾ ಠಿತಂ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಇಧ ವಿವಿತ್ತಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ‘‘ವಿವಿತ್ತತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇಸು ಪುರಿಮೋ ವಿವೇಚನೀಯತೋ ವಿವಿಚ್ಚಮಾನತಾಯ ವಿವಿಚ್ಚನಕಿರಿಯಾಯ ಸಮಙ್ಗೀ ಧಮ್ಮಸಮೂಹೋ ತಾಯ ಏವ ವಿವಿಚ್ಚನಕಿರಿಯಾಯ ವಸೇನ ವಿವೇಕೋತಿ ಗಹಿತೋ. ಇತರೋ ಸಬ್ಬಸೋ ತತೋ ವಿವಿತ್ತಸಭಾವತಾಯ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಪುಞ್ಜೇ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಪವತ್ತತಿ, ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ವಿವಿಚ್ಚಮಾನತಾಯ ವಿವೇಕಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಸ್ಸಾಯೇವ ಪವತ್ತತಿ, ಇತರಂ ಪನ ತಂನಿನ್ನತಾತಂಆರಮ್ಮಣತಾಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿವೇಕಂ ನಿಸ್ಸಿತಂ, ವಿವೇಕೇ ವಾ ನಿಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ.

ಯಥಾ ವಾ ವಿವೇಕವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಝಾನಂ ‘‘ವಿವೇಕಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ವಿವೇಕವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ‘‘ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಾ’’ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಯೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಸತಿಪಿ ತಾಸಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಭಾವೇ ‘‘ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಮುಪ್ಪಾದನಂ ವಿಯ ಅಭಿನ್ನಧಮ್ಮಾಧಾರಾ ನಿಸ್ಸಯಭಾವನಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ತದಙ್ಗ-ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತತಂ ವತ್ವಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತತಾಯ ಅವಚನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ. ಭಾವಿತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಹಿ ಯೇ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ. ತೇಸಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿವೇಕೋ. ಅಜ್ಝಾಸಯತೋತಿ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹನ್ತಅಜ್ಝಾಸಯತೋ. ಯದಿಪಿ ಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣಂ ಚಿತ್ತಂ, ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಪನ ಆದೀನವಂ ಸುಟ್ಠು, ದಿಸ್ವಾ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ನಿನ್ನತಾಯ ಅಜ್ಝಾಸಯತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ, ಉಣ್ಹಾಭಿಭೂತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸೀತನಿನ್ನಚಿತ್ತತಾ ವಿಯ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯಥಾ ಸಭಾವತೋ, ಯಥಾ ಅಜ್ಝಾಸಯತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತತಾ, ಏವಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತತಾಪಿ ಸಿಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಯದಗ್ಗೇನ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನತಾ ಸಿಯಾ, ತದಗ್ಗೇನ ಫಲನಿನ್ನತಾಪಿ ಸಿಯಾ ‘‘ಕುದಾಸ್ಸು ನಾಮಾಹಂ ತದಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಭಾವತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪಹಾನವಿನಯೋ ವಿಯ ರಾಗನಿರೋಧೋಪಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತವಿವೇಕೇನ ಅತ್ಥತೋ ನಿಬ್ಬಿಸಿಟ್ಠೋ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ಏಸ ನಯೋ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಾದೀಸೂತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿವೇಕತ್ಥಾ ಏವ ಹಿ ವಿರಾಗಾದಯೋ’’ತಿ.

ವೋಸ್ಸಗ್ಗಸದ್ದೋ ಪರಿಚ್ಚಾಗತ್ಥೋ ಪಕ್ಖನ್ದನತ್ಥೋ ಚಾತಿ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಸ್ಸ ದುವಿಧತಾ ವುತ್ತಾ. ವೋಸ್ಸಜ್ಜನಞ್ಹಿ ಪಹಾನಂ, ವಿಸ್ಸಟ್ಠಭಾವೇನ ನಿರಾಸಙ್ಕಪವತ್ತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ತದಙ್ಗವಸೇನ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪಟಿಪಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ, ತಥಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ತಂನಿನ್ನಭಾವೇನ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಆರಮ್ಮಣಕರಣೇನ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಸಭಾವತಾ ವೋಸ್ಸಗ್ಗೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತತ್ಥ ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ’’ತಿಆದಿ. ಅಯಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಅಯಂ ಮಿಸ್ಸಕವಸೇನ ವುತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಪಕಾರೇನಾತಿ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನಪಕಾರೇನ ತಂನಿನ್ನತದಾರಮ್ಮಣಕರಣಪ್ಪಕಾರೇನ ಚ.

ಪುಬ್ಬೇ ವೋಸ್ಸಗ್ಗವಚನಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಸಕಲೇನ ವಚನೇನಾ’’ತಿ. ಪರಿಣಮನ್ತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ, ಪರಿಣತಂ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ. ಪರಿಣಾಮೋ ನಾಮ ಇಧ ಪರಿಪಾಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿಪಚ್ಚನ್ತಂ ಪರಿಪಕ್ಕಞ್ಚಾ’’ತಿ. ಪರಿಪಾಕೋ ಚ ಆಸೇವನಲಾಭೇನ ಲದ್ಧಸಾಮತ್ಥಿಯಸ್ಸ ಕಿಲೇಸೇ ಪರಿಚ್ಚಜಿತುಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿತುಂ ತಿಕ್ಖವಿಸದಭಾವೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಯ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಏಸ ನಯೋತಿ ಯ್ವಾಯಂ ನಯೋ ‘‘ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಂ ವುತ್ತೋ, ಸೇಸೇಸು ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ, ಏವಂ ತತ್ಥ ನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ನಿಸ್ಸಾಯ. ಜಾತಿಸಭಾವಾತಿ ಜಾಯನಸಭಾವಾ. ಸಕಲೋತಿ ಅನವಸೇಸೋ, ಸಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಕೋಚಿ ಮಗ್ಗೋ ಸಾವಸೇಸೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮ್ಭವತಿ. ಹೇಟ್ಠಿಮೇ ಮಗ್ಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಉಪರಿಮೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಏವ ನಾಮ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ. ವವಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥೇತಿ ವಚಸಾಯತ್ಥೇ. ವಣ್ಣಯನ್ತೀತಿ ಗುಣವಣ್ಣನವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತಿ.

ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಪಠಮಅಪುತ್ತಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೦. ದಿವ-ಸದ್ದೋ ದಿವಾ-ಸದ್ದೋ ವಿಯ ದಿವಸಪರಿಯಾಯೋ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸೇಸನಭಾವೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ದಿವಸದ್ದೋ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಂ ದೀಪೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದಿವಸಸ್ಸ ದಿವಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಂ ವುಚ್ಚತಿ ಧನಂ, ತಸ್ಸ ಪತೀತಿ ಸಮ್ಪತಿ, ಧನಸಾಮಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಹಿತಾವಹತ್ತಾ ಸಾಪತೇಯ್ಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಪತೇಯ್ಯನ್ತಿ ಧನ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಕತಾಕತಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅತಿಬಹುಭಾವತೋ ವಿಮ್ಹಯಪ್ಪತ್ತೋ ರಾಜಾ ‘‘ಕೋ ಪನ ವಾದೋ’’ತಿ ಆಹ. ಕಾಳಲೋಹಂ ನಾಮ ಅಯೋಫಲಂ. ಕಚ್ಛಪಾದಿರೂಪೇಹಿಪಿ ಸೋವಣ್ಣಾದೀನಿ ಠಪೇನ್ತಿ. ಸಕುಣ್ಡಕಭತ್ತನ್ತಿ ಸಕುಣ್ಡೇಹಿ ವಾ ಸಥುಸೇಹಿ ವಾ ಪಕ್ಕಭತ್ತಂ. ಬಿಲಙ್ಗಂ ವುಚ್ಚತಿ ಧಞ್ಞಬಿಲಙ್ಗಂ, ಆರನಾಲನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ದುತಿಯಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಬಿಲಙ್ಗದುತಿಯಂ. ತಞ್ಹಿ ಕಞ್ಜಿತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ಕಞ್ಜಿಕಂ ನಾಮ. ತೀಹಿ ಪಕ್ಖೇಹಿ ವತ್ಥಖಣ್ಡೇಹಿ ಕತನಿವಾಸನಂ ತಿಪಕ್ಖವಸನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೀಣಿ…ಪೇ… ನಿವಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅಸನ್ತೋ ನೀಚೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಲಾಮಕಪುರಿಸೋ’’ತಿ. ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವೇನ ಓತರಣತಾಯ ಫಲಂ ಅಗ್ಗಂ ನಾಮ, ಉಪರಿಭೂಮಿಗತತ್ತಾ ಉದ್ಧಂ ಅಗ್ಗಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕಂ. ದಕ್ಖಿಣನ್ತಿ ದಾನಮಾಹ. ಸಗ್ಗೋ ನಾಮ ಕಾಮಭವೂಪಪತ್ತಿಭವೋ, ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ ‘‘ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಹಿತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ರುಪಪತ್ತಿಜನನತೋತಿ ತತ್ರ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಜನನತೋ, ಉಪ್ಪಾದನತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೇತಂ ಉದಕಂ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಸೇತೋದಕಾ. ಸೋ ಯೇನ ಭಾವೇನ ಯತ್ಥ ಪಾಕಟತರೋ ಹುತ್ವಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವೀಚೀನಂ ಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ಆಹ. ಸುಖೋತರಣಟ್ಠಾನತಾಯ ಕದ್ದಮಾದಿದೋಸವಿರಹತೋ ಚ ಸುನ್ದರತಿತ್ಥಾ. ತಂ ಅಪೇಯ್ಯಮಾನನ್ತಿ ತಂ ಉದಕಂ ಕೇನಚಿ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿಯಮಾನಂ. ಅತ್ತನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಕರೋತಿ ಅತ್ತನಾ ಕಾತಬ್ಬಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಕಿಚ್ಚಕರೋ, ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಚೇವ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಸಙ್ಗಣ್ಹನವಸೇನ ಚ ನಿಯೋಜಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕುಸಲಕಿಚ್ಚಕರೋತಿ ಅತ್ತನಾ ಕಾತಬ್ಬಪುಞ್ಞಕರೋ.

ಪಠಮಅಪುತ್ತಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ದುತಿಯಅಪುತ್ತಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೧. ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನಾತಿ ಸಹಯೋಗೇ ಕರಣವಚನಂ. ಪಟಿಪಾದನಂ ತೇನ ಸಹ ಯೋಜನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಯೋಜೇಸಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅದಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ‘‘ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಕಣಾಜಕಂ ಭುಞ್ಜತಿ ಬಿಲಙ್ಗದುತಿಯ’’ನ್ತಿ. ತಂ ತಂ ಪವತ್ತಿತಂ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇದಾನಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ವಚನಂ ನ ಸುತಪುಬ್ಬಂ, ಯಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಾನುಭಾವೇಹಿ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾಯ ‘‘ನ ಯಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ವಾ’’ತಿಆದಿ ಚಿನ್ತಿತಂ. ತಥಾ ಹಿ ತೇಸಂ ದೇನ್ತಾಪಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಣೀತಮೇವ ದೇನ್ತಿ. ನಾಸಾಪುಟಂ ಪಹರಿ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ. ಸೋ ಲುದ್ಧತಾಯ ‘‘ಬಹು ವತ ಧಞ್ಞಂ ಮಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಸಂಯಮೇತುಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ.

ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರುಪ್ಪನ್ನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವರಮೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವದತೋ ನ ಏಕಾಯ ಏವ ಜವನವೀಥಿಯಾ ವಸೇನ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ. ಅಥ ಖೋ ತತ್ಥ ಆದಿತೋ ಪವತ್ತಜವನವಾರೋಪಿ ಅತ್ಥಿ ಮಜ್ಝೇ ಪವತ್ತಜವನವಾರೋಪಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಚೇತನಾವಸೇನಾ’’ತಿ. ಏಕಾ ಚೇತನಾ ದ್ವೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ನ ದೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಕೇತಪಞ್ಹವಸೇನ ನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಚುದ್ದಸನ್ನಂ ಚೇತನಾನಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪುರೇತರಂ ಕತತ್ತಾ ಪುರಾಣಂ.

ಪರಿಗಯ್ಹತೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಹೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ವತ್ಥು’’ನ್ತಿ. ಅನ್ವಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವನ್ತೀತಿ ಅನುಜೀವಿನೋ. ಸಬ್ಬಮೇತನ್ತಿ ಧನಧಞ್ಞಾದಿಸಬ್ಬಂ ಏತಂ ಯಥಾವುತ್ತಪರಿಗ್ಗಹವತ್ಥುಂ. ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪಗಾಮಿನನ್ತಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬತಾಗಾಮಿನಂ. ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಸಭಾವಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪಸಭಾವ’’ನ್ತಿ. ಪಹಾಯ ಗಮನೀಯನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿಚ್ಚಜಿತಬ್ಬಸಭಾವಮೇವಾ’’ತಿ.

ದುತಿಯಅಪುತ್ತಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದುತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.